r e k l a m a

Partner serwisu

Partner

Koza chodzi po Ciencisku po dziś dzień. Jak tradycyjnie obchodzony jest podkoziołek na Kujawach?

Wieś i Rodzina Tradycja
Data publikacji 25.02.2020r.

Nigdzie chyba tak nie poczujesz klimatu zapustów czy ostatków, jak na Kujawach. Tylko tam w ostatni wtorek karnawału przyjdzie do ciebie koza. O tym, jak chodzi, i jak chodziła po domach dziesiątki lat temu, opowiedzieli nam wśród spazmów śmiechu mieszkańcy podmogileńskiego Cienciska.

r e k l a m a

Na kanale YouTube dostępny jest film pod niepozornym tytułem „Podkoziołek na Kujawach 1965”. Przebierańcy, ubrani na biało, wyskakują z domu i trudno ich odróżnić od chodnika. Wszystko pokrywa śnieg. Takich kóz już dzisiaj nie ma. Nie tylko dlatego, że zimy ciepłe tak, że kilkunastolatki nie mają pojęcia, co to śnieg. Dziś już nie ma wielu tych, którzy kozę do Cienciska przywieźli i tam ją zakorzeniali.

Mamy najstarszą kozę. Zapoczątkował ją tu Wincenty Czubachowski, mój ojciec. Był 1946 rok – opowiada Danuta.

Cwaniak Kominiarz

Wincenta pamięta Grzegorz, który urodził się chwilę po wojnie.

Nikogo nie trzeba było przekonywać. O, tu na zdjęciu. Jeden przebrany za cyganichę, drugi – za jej męża. Skąd takie czarne włosy? Koński ogon! A tu – ogon diabelski, czyli od byka – Grzegorz z Teresą próbują ustalić, kto jest kim na zdjęciu zrobionym niedługo po wojnie. Padają nazwiska nieżyjących już sąsiadów. Ten jest Niedźwiedziem, ten Dziadem, który go prowadza. Tamten – Kominiarzem. Jeszcze Bocian i koniecznie orkiestra. I, oczywiście, Koza.

Z prawdziwymi rogami, przytwierdzonymi do drewna. A cycki to miała z gumowej rękawiczki. Nie to, co wcześniej – z pończochy zerówki. Takie to potrafiły przewrócić! – opowiada Danuta.

Ten to był cwaniak, ten Kominiarz. Jak nie było wygarnięte, a gospodyni nie dała kilku groszy, to strzelał korkownikiem w popielnik i wszystko czarne. Dlatego wszyscy czyścili te piece – opowiada Teresa.


To zdjęcie zrobiono tuż po wojnie. Nasi rozmówcy odnajdują na nim swoich rodziców, którzy byli w Ciencisku kozimi pionierami
  • To zdjęcie zrobiono tuż po wojnie. Nasi rozmówcy odnajdują na nim swoich rodziców, którzy byli w Ciencisku kozimi pionierami

Zimą, przez cały karnawał szyto stroje i ćwiczono piosenki. Bo co roku przybywała nowa.

Zapust idzie drogą, zapust idzie drogą, a w nim przebierańce! Zapraszają na zabawę i na wspólne tańce! – śpiewają chórem piosenkę, która towarzyszyła wychodzeniu z domu.

A potem: – Husia, siusia, nasza koza beczy, bo ją bolą plecy. Nasza koza beczała, bo po plecach dostała.

Seniorów nie murzymy

r e k l a m a

Ale wbrew piosence, to nie Koza musiała się obawiać razów, a gospodarze, których odwiedzała.

Zajeżdżali drabiniastym wozem z budą pod dom. Muzykanci wychodzili i grali. Diabeł gonił, przewracał i murzył, czyli smarował sadzą. Reszta grupy śpiewała, a gospodarze słuchali. Po zaproszeniu na zabawę gospodyni wychodziła z miską pączków albo chruścików. Czasem poczęstowała nalewką – opowiada Dorota.

Koza była dobrze wychowana. Miała swoje zasady.

Oczywiście bodła, ale nie tak, żeby komuś ręce czy nogi połamać. Tata powiedział, że nikomu szkody nie wolno robić! A przede wszystkim nie murzyć starszych, tylko maluchy. Młodzieży powiedział: „Broń Boże, jak będzieta starych ludzi sadzą musztrować! Albo tych, co czekają na przystanku!”. Wszystko z kulturą było – zapewnia Danuta.

Kultura kulturą, ale jednak dziewczyny z piskiem przed Kozą uciekały.

Tak się jej bałam! Jak tylko pukała, chowałam się pod łóżko i nasłuchiwałam, kiedy pójdzie – wspomina Jadwiga.

Koza cieszyła się wielkim szacunkiem. Wpuszczano ją nie tylko do domów, ale i instytucji publicznych. Na porządku dziennym było odwiedzanie księdza.

Pierwszy przystanek to u księdza proboszcza. Daje błogosławieństwo, coś tam wrzuci do koszyka, może z niedzielnej ofiary, i potem ruszamy dalej. Ale przebierańcy wchodzą też do banku. Nas dziś przyjmuje dyrektor Banku Spółdzielczego w Strzelnie – opowiada Grzegorz.


Na wspomnienia o powojennej kozie namówiliśmy (od lewej): Teresę, Grzegorza, Jadwigę, Agatę i Dorotę. Koza zawsze wprawia ich w świetny nastrój
  • Na wspomnienia o powojennej kozie namówiliśmy (od lewej): Teresę, Grzegorza, Jadwigę, Agatę i Dorotę. Koza zawsze wprawia ich w świetny nastrój

Agata (po prawej) to jedna z najmłodszych członkiń cienciskiej kozy. Tu – jako Panna Młoda
  • Agata (po prawej) to jedna z najmłodszych członkiń cienciskiej kozy. Tu – jako Panna Młoda

W 1991 roku dostali nawet dyplom od burmistrza Strzelna. Życzył im „dalszych sukcesów w kultywowaniu tradycji i kultury ziemi kujawskiej”. Dyplom zainspirował ich do założenia kroniki. Obok dyplomu na jej pierwszej stronie czytamy: „Już po raz czterdziesty piąty wyrusza na trasę tradycyjna koza (...) Burmistrz przyjął mile kozę i wręczył jej dyplom wraz z nagrodą pieniężną w wysokości 400 tysięcy...”. Nagrody ufundowały też Gminna Spółdzielnia i Bank Spółdzielczy. Wtedy też zrobiono pamiątkowe zdjęcie, które dziś, oprawione, jest jedną z ich najcenniejszych pamiątek. Ach, zapisano jeszcze, że koza uzbierała wtedy 1 375 770 zł. Wpisu dokonała Ewa Kopińska, żona Grzegorza, która opiekuje się kroniką od strony literackiej.

Tradycja przekazana

Koza chodzi w Ciencisku po dziś dzień. I chodzi w niej najmłodsze pokolenie. Na spotkanie z nami przyszła szesnastoletnia Agata, wnuczka Doroty, która w zeszłorocznej kozie była akurat Panną Młodą. Mówi, że to zaszczyt i niezła zabawa. I że, jak dawniej, nikogo do przebierania się nie trzeba namawiać. W tym roku wyjdą siedemdziesiąty czwarty raz. I znów dziewczyny będą piszczeć ze strachu. A wieś znów poczuje, że jest wspólnotą.

Karolina Kasperek
Zdjęcia: Karolina Kasperek

Widziałeś już nasze video "KORYTARZ RATUNKOWY to dziecinnie proste!"?

r e k l a m a

r e k l a m a

Partner serwisu

r e k l a m a

Użytkowniku zadecyduj o wyrażeniu zgody!

Skrollując treść naszego Serwisu, zamykając okno tego komunikatu (X), klikając na elementy strony poza tym komunikatem bez zmian ustawień w zakresie prywatności, zgadzasz się na przetwarzanie danych osobowych przez Polskie Wydawnictwo Rolnicze Sp. z o.o. (dalej PWR/my) i Zaufanych Partnerów do celów marketingowych, w szczególności na potrzeby wyświetlania reklam dopasowanych do Twoich zainteresowań i preferencji w serwisach PWR i w Internecie. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne a wyrażoną zgodę możesz w każdej chwili cofnąć.
Dowiedz się więcej lub zdecyduj o zgodzie.

Nasz cel to dostarczanie interesujących Ciebie treści, również przez dopasowane do Twoich zainteresowań reklamy. Twoja zgoda na wykorzystanie plików cookies i podobnych technologii w Twojej przeglądarce umożliwi nam dostosowanie przekazu do Twoich preferencji. Pozwoli ograniczyć ilość prezentowanych reklam Brak zmian ustawień przeglądarki jest Twoją zgodą na zapis plików cookies i podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym i wykorzystanie zapisanych w nich informacji. Ustawienia przeglądarki w zakresie cookies możesz zawsze zmienić
(szczegóły w Polityce Prywatności).

Drogi Użytkowniku!

Przez dalsze Aktywne korzystanie z Serwisu, bez zmian ustawień przeglądarki, oznacza, że zgodziłeś się na przechowywanie w Twojej przeglądarce plików cookies i na przetwarzanie gromadzonych dzięki nim danych osobowych przez Polskie Wydawnictwo Rolnicze Sp. z o.o. i naszych Zaufanych Partnerów. Dowiedz się więcej lub wycofaj zgody