Dzwonek Pierwszy miesiąc prenumeraty za 50% ceny Sprawdź

r e k l a m a

Partner serwisu

Włókno w żywieniu świń. Jakie ma znaczenie?

Dominika Stancelewska
Kategoria: Hodowla Zwierząt
Włókno w żywieniu świń. Jakie ma znaczenie?
Hodowla Zwierząt Żywienie świń
Data publikacji 18.11.2022r.

Temat zawartości włókna w pa­szach dla trzody chlewnej od lat budzi wiele kontrowersji. Jedni zalecają ograniczanie jego ilości w składzie mieszanki do minimum, twierdząc, że wpływa negatywnie na wykorzystanie paszy. Inni żywieniowcy uważają natomiast, że zwiększona ilość włókna w paszy redukuje problemy zdrowotne pojawiające się w stadzie.

Zarówno nadmiar włókna, jak i niedobór są szkodliwe dla świń

Włókno jest nieodłącznym składnikiem pasz dla świń, jednak zarówno jego nadmiar, jak i niedobór mogą doprowadzić do negatywnych konsekwencji. Co więcej, nie jest obojętne dla zdrowia organizmu źródło pochodzenia włókna pokarmowego. W bardzo dużym uproszczeniu włóknem określamy te składniki paszy, które nie są trawione przez endogenne enzymy przewodu pokarmowego zwierząt. Są to głównie składniki ścian komórkowych roślin (celuloza, hemiceluloza, ligniny), czyli tak zwane włókno surowe.

Od jakiegoś czasu w żywieniu trzody chlewnej funkcjonuje również pojęcie włókna pokarmowego, które jest znacznie szersze niż włókno surowe. Oprócz wymienionych wcześniej substancji w skład włókna pokarmowego wchodzą również inne polisacharydy, takie jak beta-glukany, arabinoksylany, tzw. skrobia oporna (która nie jest rozkładana w jelicie cienkim), pektyny, a także związki z innych grup chemicznych, takie jak kutyna i suberyna (pochodne tłuszczowców) czy krzemionka będąca związkiem nieorganicznym.

r e k l a m a

Włókno - niezbędne dla funkcjonowania przewodu pokarmowego 

O ile układ pokarmowy młodych świń słabo radzi sobie z przetworzeniem składników włókna na przydatne organizmowi związki, o tyle już w przypadku starszych zwierząt, szczególnie loch i knurów, możliwe jest częściowe odzyskanie obecnej we włóknie energii. Wszystko za sprawą mikroflory jelita grubego, która jest w stanie w pewnym stopniu strawić obecne we włóknie związki. W efekcie tego procesu powstają krótkołańcuchowe (lotne) kwasy tłuszczowe, które mogą być wykorzystane przez organizm.

Główną funkcją włókna pokarmowego jest jednak zapewnienie prawidłowego funkcjonowania przewodu pokarmowego świń. Część frakcji włókna w kontakcie z wodą silnie pęcznieje. Tym samym intensywniej wypełnia przewód pokarmowy świń, dając im uczucie sytości. Cecha ta ma szczególnie korzystne znaczenie w żywieniu loch prośnych czy knurów, w przypadku których celem jest ograniczenie podaży energii i białka w dawce pokarmowej. Z jednej strony zastosowanie wysokich dawek włókna ogranicza apetyt zwierząt, z drugiej zaś pozwala niejako rozcieńczyć mieszankę, przez co w tej samej ilości paszy znajduje się mniej składników odżywczych.

  • Włókno jest potrzebne lochom, gdyż zapobiega problemom zdrowotnym w okresie okołoporodowym i bezmleczności po porodzie

Właściwość ta jest również pożądana w żywieniu prosiąt i warchlaków. Poprzez zapewnienie uczucia sytości przeciwdziałamy zbyt dużemu pobraniu paszy przez te zwierzęta, które może być bezpośrednią przyczyną biegunki i choroby obrzękowej. Duża zawartość włókna w mieszance ogranicza też ryzyko agresji czy kanibalizmu – nie czując głodu, świnie są spokojniejsze i mniej skłonne do ataków.

Dla loch włókno jest gwarancją zdrowego funkcjonowania przewodu pokarmowego, gdyż pobudza jego perystaltykę. Właściwość ta ma szczególnie duże znaczenie w żywieniu macior w okresie około­porodowym. W tym czasie fizjologiczne jest bowiem występowanie zaparć, które są przyczyną bezmleczności poporodowej, zapalenia wymienia oraz stanów zapalnych dróg rodnych, czyli syndromu MMA. Optymalna ilość włókna poprzez wspomaganie pracy jelit ogranicza ryzyko występowania zaparć, a co za tym idzie – także problemów okołoporodowych.

Włókno w żywieniu loch, a funkcjonalność jelit

Efekt mechaniczny:

Efekt żywieniowy:

- sytość, dzięki pęcznieniu powoduje lepsze wypełnienie treścią pokarmową żołądka

- przyspiesza pasaż treści pokarmowej z żołądka,

- stymuluje perystaltykę jelit,

- zdolność pęcznienia:

- ogranicza rozwój bakterii i toksyn,

*kał pozostaje wilgotny, co ułatwia wypróżnianie,

*stały przepływ treści pokarmowej.

Włókno nierozpuszczalne wypełnia jelita, rozluźnia przewód pokarmowy, stymuluje perystaltykę jelit, co daje efekt regularnych wypróżnień. Pozytywnie wpływa też na pobranie wody. Jest to ważne, gdyż porodom towarzyszy zjawisko tzw. leniwych jelit, zwiększające suchość i twardość kału. Poluzowany przewód pokarmowy to dobra motoryka jelit, lepszy dostęp enzymów do składników pokarmowych, mechaniczna penetracja powierzchni jelit – większa produkcja śluzu, więcej enzymów związanych z błoną. To ważne, gdyż podczas laktacji dążymy do zmaksymalizowania wydajności loch i dużego pobrania paszy, potrzebują więc one zdrowych, prawidłowo funkcjonujących jelit.

Mniej patogenów czyli właściwości prebiotyczne włókna

Mówiąc o roli włókna w paszy, nie można zapomnieć o właściwościach prebiotycznych niektórych składników frakcji. Ukierunkowują one bowiem procesy wewnątrz przewodu pokarmowego na fermentację mlekową. Odpowiednia zawartość włókna sprzyja rozwojowi drobnoustrojów symbiotycznych, których wzrost ogranicza populację mikroflory patogennej. Zapewniając zwierzętom optymalną ilość włókna, przeciwdziałamy zatem biegunkom u prosiąt. Badania potwierdziły znaczące zmniejszenie liczebności bakterii Clostridium w treści pokarmowej jelita ślepego w grupie żywionej paszą z koncentratem włókna surowego. Clostridia nie znalazły po prostu podatnego gruntu do kolonizacji.

Dzięki wysokiemu potencjałowi wiązania wody i efektowi pęcznienia nierozpuszczalne frakcje włókna wypełniają jelito i stymulują perystaltykę, a zatem wpływają pozytywnie na czas pasażu jelitowego. Zwilżając treść pokarmową, zwiększają jej powierzchnię właściwą. Włókno nierozpuszczalne poprawia trawienie, modyfikuje mikrobiotę przewodu pokarmowego, zapobiega przywieraniu patogenów, a jednocześnie zmniejsza strawność składników pokarmowych, rozcieńcza paszę, czyli inaczej mówiąc – zmniejsza koncentrację składników pokarmowych. Niektóre frakcje włókna, jak skrobia oporna, mogą stymulować większą produkcję kwasu masłowego, poprawiając zdrowotność jelit. Inne z kolei mają właściwości probiotyczne – wspomagają namnażanie pożytecznych bakterii w układzie pokarmowym.

Włókno ulegające fermentacji powoduje natomiast spowolnienie pasażu treści pokarmowej, zwiększa fermentację w jelicie grubym oraz lepkość masy pokarmowej. Rozpuszczalne frakcje włókna fermentują szybciej, produkują większą ilość wolnych kwasów tłuszczowych.

Funkcje poszczególnych frakcji włókna
Włókno rozpuszczalne Włókno nierozpuszczalne
- zatrzymywanie wody przez żelową strukturę - wiązanie wody, pęcznienie
- zmniejszenie szybkości pasażu jelitowego - dostarczanie włókna strukturalnego
- namnażanie się patogenów - przyspieszanie pasażu jelitowego
- wiązanie składników odżywczych

- stymulacja kosmków jelitowych

- powolne wchłanianie składników odżywczych

- zwiększenie zawartości suchej masy w kale

- zwiększona lepkość treści pokarmowej – nie dostarcza energii dla młodych zwierząt monogastrycznych

- mniejsza zawartość suchej masy w kale

r e k l a m a

Włókno w paszy wspomaga dojrzewanie układu trawiennego świń

Umiarkowana ilość nierozpuszczalnego włókna, najlepiej o dużych wymiarach cząsteczkowych, w sytuacji zagrożenia statusu zdrowotnego może mieć pozytywny wpływ na funkcjonowanie jelit przez pierwsze dwa tygodnie po odsadzeniu. Te pozytywne efekty mogą być połączone z dojrzewaniem układu trawiennego, a także z fizycznym działaniem włókna na wzrost mikrobiomu jelitowego oraz blokowaniem przylegania bakterii chorobo­twórczych do błon układu pokarmowego. Włączenie rozpuszczalnego i szybko fermentującego włókna w pierwszych dwóch tygodniach po odsadzeniu, zwłaszcza w stadach o niskim statusie zdrowotnym, może nie być wskazane z powodu ograniczonych możliwości trawiennych prosiąt.

Włókno pokarmowe zyskuje na znaczeniu jako składnik funkcjonalny stosowany strategicznie w celu stymulacji jelit, stabilizacji mikrobioty i ograniczania biegunek w okresie odsadzenia prosiąt

  • Włókno pokarmowe zyskuje na znaczeniu jako składnik funkcjonalny stosowany strategicznie w celu stymulacji jelit, stabilizacji mikrobioty i ograniczania biegunek w okresie odsadzenia prosiąt

Gdy tylko zwierzęta przyzwyczają się do paszy stałej, można stopniowo dodawać większe ilości rozpuszczalnego i fermentującego źródła włókna, by wspierać zdrową fermentację niestrawionych substancji odżywczych i lepsze wchłanianie krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych przez nabłonek okrężnicy.

Podsumowując, nadmiar włókna w mieszance może zwiększyć lepkość treści przewodu pokarmowego oraz przyspieszyć jej przepływ przez jelita, co przekłada się na gorszą strawność składników pokarmowych i mniejsze wykorzystanie paszy przez zwierzęta. Z drugiej strony, optymalna ilość włókna wzmaga produkcję endogennych enzymów trawiennych przez przewód pokarmowy, co korzystnie wpływa na strawność paszy.

Dominika Stancelewska
Zdjęcia: Dominika Stancelewska

Artykuł ukazał się w Tygodniku Poradniku Rolniczym 46/2022 na str. 34. Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na TPR: Zamów prenumeratę.

r e k l a m a

r e k l a m a

r e k l a m a