Dzwonek Letnia promocja - Czytaj za 1 zł Skorzystaj

r e k l a m a

Partner serwisu

Czas na pierwszy zabieg celowany w uprawach zbóż

Marek Kalinowski
Kategoria: Uprawa
Czas na pierwszy zabieg celowany w uprawach zbóż
Uprawa zboża
Data publikacji 03.03.2021r.

Wiosenna ochrona fungicydowa zbóż ozimych ma za zadanie zlikwidować jesienne infekcje sprawców chorób i ograniczyć nowe. Zabieg, jeżeli jest uzasadniony obserwacjami polowymi, powinien być wykonany po ruszeniu wegetacji od fazy strzelania w źdźbło, ale w optymalnych warunkach pogodowych.

r e k l a m a

W praktyce tylko część rolników chroni zboża intensywnie wykonując 3, a nawet 4 zabiegi fungicydowe w pszenicy ozimej. W ekonomicznej technologii jednozabiegowej lub dwuzabiegowej z terminem ochrony nie należy się spieszyć i dopasować strategię do uprawianego gatunku. W przypadku jęczmienia ważne dla plonowania są dolne liście, ale w przypadku pszenicy liść flagowy i dwa liście podflagowe. Takie przykładowe strategie opisujemy przy poszczególnych gatunkach zbóż ozimych.

Jesień była dobra dla rozwoju chorób

A jakiej presji chorób zbóż możemy spodziewać się od wczesnej wiosny? Z całą pewnością tych sprawców, których infekcje obserwowaliśmy już jesienią. W potencjalnej ocenie zagrożenia agrofagami powinniśmy brać pod uwagę wpływ przedplonu, wpływ ewentualnych uproszczeń w agrotechnice, termin i zagęszczenie siewu, czy tolerancję odmian na sprawców chorób.

Ważne jest wszystko, a najlepszą odpowiedź o zagrożeniach, skali porażenia i potrzebie ochrony da nam obserwacja i ocena plantacji. Można oczywiście posiłkować się informacjami o zagrożeniach komunikowanymi przez firmy chemiczne czy Instytut Ochrony Roślin – PIB w Poznaniu. Potencjalne zagrożenie zbóż chorobami jest duże. Wskazuje na to m.in. komunikat z 10 grudnia ub.r. dr. inż. Szymona Łącznego z Centrum Kompetencji BASF Pamiątkowo.

Obserwował on wówczas w tej lokalizacji złą sytuację zdrowotną roślin i wysoki stopień porażenia jęczmienia plamistością siatkową, pszenżyta – mączniakiem prawdziwym zbóż i traw, pszenicy – mączniakiem prawdziwym zbóż i traw oraz rdzą brunatną oraz żyta – rdzą brunatną. Celowo podaję przykład zagrożeń w tej lokalizacji, bo w marcu odwiedzimy te pola w celu oceny przezimowania zbóż ozimych i rzepaku ozimego.

Próba zerwanych liści i lupa to podstawowe rekwizyty do szybkiej oceny objawów chorób
  • Próba zerwanych liści i lupa to podstawowe rekwizyty do szybkiej oceny objawów chorób

Każda odmiana ma cechy uwarunkowane genetycznie

r e k l a m a

Podstawowym narzędziem pozwalającym ograniczyć presję chorób zbóż na starcie uprawy jest zaprawianie materiału siewnego i dobór odmian. Odmiany w obrębach gatunku często bardzo różnią się tolerancją na choroby. Każda odmiana ma cechy warunkowane genetyczne czyniące ją podatną na niektóre choroby lub bardziej odporną na inne.

W przypadku pszenic wysoko plonujących można znaleźć odmiany będące swoistymi zielnikami fitopatologicznymi. Taką odmianą jest np. Arkadia, która nie nastręcza trudności w agrotechnice i toleruje opóźnione terminy. Plonuje przeciętnie, ale łapie na blaszki liściowe wszystkich sprawców chorób pszenicy. To doskonała odmiana do dydaktyki i rozpoznawania chorób. Jak zatem trzeba podchodzić w technologii produkcji zbóż ozimych do zabiegów fungicydowych? Trzeba podchodzić w sposób indywidualny i nie oglądać się na sąsiada. To, że rusza on w pole z opryskiwaczem nie znaczy, że i my musimy wykonywać zabieg.

Zanim przejdziemy do szczegółów i tego kiedy wykonać zabieg T1 musimy zdać sobie sprawę z tego, przed jakimi chorobami chcemy w tym terminie ochronić zboża. W przypadku pszenicy ozimej zadaniem zabiegu fungicydowego T1 jest ograniczanie i wyniszczanie jesiennych źródeł infekcji chorób podstawy źdźbła, wczesnych infekcji mączniaka prawdziwego i septoriozy paskowanej liści.

Mączniak prawdziwy zbóż i traw może być przyczyną dużego spadku plonu (nawet o 40%). Infekcji roślin przez zarodniki znajdujące się w powietrzu sprzyja duże zagęszczenie łanu. Choroba rozwija się w temperaturze od 0 do nawet 30°C (najszybciej przy temperaturze w dzień 12–20°C i w nocy 5–12°C) przy niewielkiej wilgotności (deszcz nie jest konieczny) i nasłonecznieniu mniej niż 5 godzin. Czas inkubacji w temp. 15°C wynosi 5 dni. Za próg ekonomicznej szkodliwości w fazie krzewienia podaje się 50–70% roślin z pierwszymi objawami porażenia. Wg naukowców to duża przesada, aby w intensywnej technologii produkcji pozwolić mączniakowi na swobodny rozwój na 70% blaszek liściowych
  • Mączniak prawdziwy zbóż i traw może być przyczyną dużego spadku plonu (nawet o 40%). Infekcji roślin przez zarodniki znajdujące się w powietrzu sprzyja duże zagęszczenie łanu. Choroba rozwija się w temperaturze od 0 do nawet 30°C (najszybciej przy temperaturze w dzień 12–20°C i w nocy 5–12°C) przy niewielkiej wilgotności (deszcz nie jest konieczny) i nasłonecznieniu mniej niż 5 godzin. Czas inkubacji w temp. 15°C wynosi 5 dni. Za próg ekonomicznej szkodliwości w fazie krzewienia podaje się 50–70% roślin z pierwszymi objawami porażenia. Wg naukowców to duża przesada, aby w intensywnej technologii produkcji pozwolić mączniakowi na swobodny rozwój na 70% blaszek liściowych

Rolnicy w diagnostyce sprawców chorób korzystają z klasycznych metod

Wszystko się zgadza, ale w praktyce rolniczej, zależnie od planowanej intensywności ochrony, pierwszy zabieg można przesunąć (opóźnić), a nawet z niego zrezygnować. To możliwe, jeżeli potrafimy dobrze zdiagnozować problemy łanu i ich nasilenie. Niestety, w diagnostyce sprawców chorób rolnicy korzystają z klasycznych metod, naukowcy i firmy z metod molekularnych. Te molekularne są drogie, jednak dają możliwość włożenia fragmentu liścia do mikropróbówki i po dodaniu odczynników określenia w kilka godzin sprawcy choroby, a nawet patotypu sprawcy. Rolnik jest zdany na metody klasyczne, tanie, ale mniej dokładne. To oko, lupa, doświadczenie, znajomość cech odmian, informacje zdobywane na szkoleniach, dniach pola i w prasie rolniczej.

To ważne, bo zabiegów ochrony nie można wykonywać w ciemno. Zgodnie z zasadami integrowanej ochrony roślin zabieg musi być uzasadniony zagrożeniem na poziomie ekonomicznej szkodliwości. Inna będzie ekonomiczna efektywność zabiegu T1 przeprowadzona samodzielnie, a inna, jeżeli fungicyd zastosujemy razem z regulatorem wzrostu, którego optymalny termin aplikacji zbiegnie się z ochroną T1.

Przed zabiegiem trzeba na chłodno ocenić zagrożenie na podstawie obserwacji jesiennych oraz oceny wczesną wiosną. Pamiętajmy też, że jeżeli widzimy już choroby na liściach, oznacza to, że do infekcji doszło znacznie wcześniej. Diagnostyka chorób i ocena progów szkodliwości jest w praktyce bardzo trudna, bo inkubacja – utajony rozwój chorób – ma różną długość. Np. w przypadku mączniaka i rdzy okres inkubacji jest krótki. Septoriozy natomiast mogą przechodzić inkubację przez cały miesiąc.

Źródłem porażenia łamliwością źdźbła zbóż są resztki pożniwne, a rozwojowi choroby sprzyja monokultura, niskie pH oraz łagodna i wilgotna jesień i zima, a potem wczesna ciepła wiosna. Efekt porażenia – spadek plonu i podatność na wyleganie. Grzyb zarodnikuje w temperaturze 3–4°C, a infekuje rośliny w temperaturze 8–10°C. Sprawca rozwija się w szerokim zakresie temperatur od 4 do 20°C. Czas inkubacji w temperaturze 10°C trwa zaledwie 15 godzin. Groźny dla plonów jest cały kompleks chorób podstawy źdźbła. Te choroby są bardzo dobrze widoczne z typowymi objawami, ale niestety na dwa tygodnie przed zbiorem. Trzeba je zwalczać do fazy BBCH 32
  • Źródłem porażenia łamliwością źdźbła zbóż są resztki pożniwne, a rozwojowi choroby sprzyja monokultura, niskie pH oraz łagodna i wilgotna jesień i zima, a potem wczesna ciepła wiosna. Efekt porażenia – spadek plonu i podatność na wyleganie. Grzyb zarodnikuje w temperaturze 3–4°C, a infekuje rośliny w temperaturze 8–10°C. Sprawca rozwija się w szerokim zakresie temperatur od 4 do 20°C. Czas inkubacji w temperaturze 10°C trwa zaledwie 15 godzin. Groźny dla plonów jest cały kompleks chorób podstawy źdźbła. Te choroby są bardzo dobrze widoczne z typowymi objawami, ale niestety na dwa tygodnie przed zbiorem. Trzeba je zwalczać do fazy BBCH 32

Decyzje o ochronie fungicydowej zbóż są bardzo trudne

Ten produkt może Ciebie zainteresować

Czapka z daszkiem – Tygodnik Poradnik Rolniczy

Czapka z daszkiem – Tygodnik Poradnik Rolniczy

Płacisz tylko

27,00 zł

Cena regularna 35,00 zł

SPRAWDŹ
Potencjalne zagrożenie chorobami możemy ocenić na podstawie presji chorób na konkretnym polu w ostatnich latach. Można też korzystać z takich informacji o lokalnych zagrożeniach chorobami w wieloleciu zbieranych i przetwarzanych przez firmy chemiczne, jak np. dane z Infopola Syngenta (tabela 1). Dużo wiedzy w tym zakresie dostarcza też znajomość podatności uprawianej odmiany. Presja chorób mocno zależy od zmianowania i technologii uprawy gleby. Im bardziej uproszczony jest płodozmian i uprawa, tym większego zagrożenia musimy się spodziewać.

Przy podejmowaniu decyzji o wykonaniu zabiegu istotne są progi ekonomicznej szkodliwości chorób, ale także intensywność uprawy, aktualne i prognozowane warunki pogodowe. Dlatego w praktyce rolniczej decyzje o ochronie fungicydowej zbóż są bardzo trudne. Ponadto w intensywnych technologiach uprawy, przy zakładanych i spodziewanych wysokich plonach ziarna, porażenie przez choroby nawet w niewielkim stopniu może stanowić podstawę do zastosowania fungicydu.

Przed pierwszym zabiegiem fungicydowym T1 w zbożach ozimych na dobry początek powinniśmy wyjść w pole i przyjrzeć się podstawie źdźbła. Obserwacje w stadium krzewienia do pierwszego kolanka pszenicy ozimej pozwalają określić zagrożenie chorobami podstawy źdźbła, mączniakiem prawdziwym i septoriozą paskowaną liści. Jak w praktyce rolniczej podchodzić do zabiegów T1 w pszenicy, pszenżycie, jęczmieniu i życie. Oczywiście najbardziej intensywnej ochrony wymaga pszenica, ale pozostałe gatunki też trzeba w sezonie chronić co najmniej jednym a najlepiej dwoma zabiegami fungicydowymi.

Choroby

Krzewienie

Strzelanie w źdźbło

Kłoszenie, kwitnienie

Dojrzałość mleczna

Pleśń śniegowa

2-16

 

 

 

Łamliwość podstawy źdźbła

2-34

2-38 (60)

4-38

4-38

Fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła

3-36

4-36

6-36

6-36

Mączniak prawdziwy

2-10 (85)

2-22

2-27

2-35

Brunatna plamistość liści

-

1-10

1-20

1-25

Septorioza liści

5-12

2-12

2-25

8-40

Rdza brunatna

-

1-7

1-20

1-25

Rdza żółta

-

1-6

7-30

8-40

Septorioza plew

-

1-6 (48)

5-15

5-35

Fuzarioza kłosa

-

-

-

2-16

  • Nasilenie występowania chorób pszenicy ozimej w latach 2010 – 2019 (w %) na podstawie danych z Infopole Syngenta

Zabieg T1 w pszenicy ozimej

Wykonanie zabiegu T1 w pszenicy ozimej przypada na fazę BBCH 30–32, ale wcale nie musi tak być i zależy przede wszystkim od odmiany, zagrożenia chorobami i intensywności technologii uprawy pszenicy. We wskazanej fazie wykonujemy zabieg T1, jeżeli w programie ochrony planujemy wykonanie dwóch lub trzech zabiegów fungicydowych. Jeżeli technologia zakłada tylko jeden oprysk fungicydowy to zabieg T1 najlepiej jest wykonać do ochrony liścia flagowego i dwóch liści podflagowych – w fazie BBCH 39–59, czyli w okresie od całkowicie rozwiniętego liścia.

Progi szkodliwości:
  • łamliwość źdźbła zbóż i traw fazie od początku fazy strzelania w źdźbło do fazy pierwszego kolanka – 20–30% źdźbeł z objawami porażenia;
  • mączniak prawdziwy zbóż i traw w fazie krzewienia – 50–70% roślin z pierwszymi objawami porażenia (pojedyncze, białe skupienia struktur grzyba);
  • rdza brunatna pszenicy w fazie krzewienia – 10–15% liści z pierwszymi objawami porażenia;
  • septorioza paskowana liści pszenicy w fazie krzewienia – 30–50% liści z pierwszymi objawami porażenia lub 1% liści z owocnikami;
  • brunatna plamistość liści zbóż w fazie krzewienia – 10–15% porażonych roślin z pierwszymi objawami porażenia.

Septorioza paskowana liści, której zarodniki znajdują się w powietrzu łatwiej atakuje gęste łany i niezwalczana może być przyczyną spadku plonu nawet o 60%. Optymalne warunki dla rozwoju septoriozy paskowanej liści to temperatura 4–18°C (maksymalna 22°C) i wilgotność 80%. Jeżeli w takich warunkach termicznych wystąpią ciągłe opady i wysoka wilgotność utrzyma się przez dwie doby, możemy być pewni, że łan został zainfekowany. Największą trudnością w konwencjonalnych metodach diagnostyki chorób jest często bardzo długi (tak właśnie jest w przypadku septoriozy paskowanej liści) okres inkubacji, czyli okres rozwoju utajonego. Sprawca choroby w temperaturze 15°C inkubuje przez 21 do 28 dni

  • Septorioza paskowana liści, której zarodniki znajdują się w powietrzu łatwiej atakuje gęste łany i niezwalczana może być przyczyną spadku plonu nawet o 60%. Optymalne warunki dla rozwoju septoriozy paskowanej liści to temperatura 4–18°C (maksymalna 22°C) i wilgotność 80%. Jeżeli w takich warunkach termicznych wystąpią ciągłe opady i wysoka wilgotność utrzyma się przez dwie doby, możemy być pewni, że łan został zainfekowany. Największą trudnością w konwencjonalnych metodach diagnostyki chorób jest często bardzo długi (tak właśnie jest w przypadku septoriozy paskowanej liści) okres inkubacji, czyli okres rozwoju utajonego. Sprawca choroby w temperaturze 15°C inkubuje przez 21 do 28 dni

W pszenżycie ozimym opłacalne są dwa zabiegi

W przypadku uprawy pszenżyta (również żyta hybrydowego) na glebach przynajmniej klasy IV opłacalne są na ogół dwa zabiegi fungicydami, przy czym pierwszy zabieg T1 zwłaszcza w uprawie po przedplonie zbożowym powinniśmy wykonać w fazie do drugiego kolanka (BBCH 30–32). Celem wykonywania zabiegu T1 przypadku pszenżyta jest ograniczenie chorób podstawy źdźbła, mączniaka i septoriozy.Przy uprawie na glebach słabszych, a także po dobrych przedplonach, czy też w lata suche, przy niższym nawożeniu azotem, wystarczający będzie jeden zabieg wykonany, kiedy na liściu podflagowym zauważymy pierwsze objawy infekcji przypadające zwykle na fazę BBCH 45–51 – krótko przed kłoszeniem na początku kłoszenia.

Progi szkodliwości:
  • łamliwość źdźbła zbóż i traw od początku fazy strzelania w źdźbło do fazy pierwszego kolanka – 20–30% źdźbeł z objawami porażenia;
  • mączniak prawdziwy zbóż i traw w fazie krzewienia – 50–70% roślin z pierwszymi objawami porażenia (pojedyncze, białe skupienia struktur grzyba);
  • rdza brunatna w fazie krzewienia – 10–15% liści z pierwszymi objawami porażenia w fazie strzelania w źdźbło lub 10% źdźbeł z pierwszymi objawami porażenia;
  • rdza żółta zbóż i traw w fazie krzewienia – 30% roślin z pierwszymi objawami.

W życie ozimym zabieg T1 ma ograniczyć choroby podstawy źdźbła

Do najważniejszych chorób żyta należą rdza brunatna, rdza żółta, mączniak prawdziwy zbóż i traw, pleśń śniegowa i rynchosporioza zbóż oraz łamliwość źdźbła i fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła i korzeni. Ważną chorobą jest też fuzarioza liści, a także fuzarioza kłosa i sporysz. Celem zabiegu T1 jest ograniczenie w życie chorób podstawy źdźbła, mączniaka prawdziwego i rynchosporiozy. Na plantacjach, gdzie ryzyko wystąpienia chorób podstawy źdźbła jest niewielkie, a także w okresie drugiego kolanka nie ma mączniaka i panuje ciepła i sucha pogoda, zabiegu w tej fazie nie wykonujemy. W takim przypadku przesuwamy zabieg T1 do fazy liścia flagowego BBCH 37–39. Takie podejście do ochrony pozytywnie wpływa na zdrowotność górnych liści i chroni je przed rdzą brunatną, która w przypadku obu gatunków, a zwłaszcza żyta hybrydowego, powoduje corocznie duże straty. Drugi zabieg w intensywnej technologii tych zbóż powinien być wykonany w okresie pojawiania się pierwszych objawów rdzy, jest to na ogół koniec kłoszenia.

Progi szkodliwości:
  • łamliwość źdźbła zbóż i traw od początku fazy strzelania w źdźbło do fazy pierwszego – 20–30% źdźbeł z objawami porażenia;
  • mączniak prawdziwy zbóż i traw w fazie krzewienia – 50–70% roślin z pierwszymi objawami porażenia (pojedyncze, białe skupienia struktur grzyba);
  • rdza brunatna w fazie krzewienia – 10–15% liści z pierwszymi objawami porażenia;
  • rynchosporioza w fazie krzewienia – 15−20% powierzchni liści z objawami choroby;
  • brunatna plamistość liści zbóż w fazie krzewienia – 10–15% porażonych roślin z pierwszymi objawami porażenia.

W jęczmieniu ozimym wystarczy jeden zabieg

W przypadku jęczmienia przeznaczonego na cele paszowe, odpornych odmian i mniejszej presji chorób zwykle wystarczający jest jeden zabieg fungicydowy w terminie T1 wykonany w jęczmieniu ozimym w BBCH 35–37. Jęczmień ma bardzo szybkie tempo wzrostu i rozwoju. Od fazy pierwszego kolanka do wykłoszenia jęczmienia upływa zaledwie 20 dni. Inna sytuacja panuje w dalszej części rozwoju – od wykłoszenia do zbioru jęczmienia upływają jeszcze 2 miesiące. W przypadku mokrej wiosny, większej presji chorób i uprawy bardziej podatnych na choroby odmian jęczmienia ozimego i jęczmienia jarego browarnego konieczne są na ogół dwa zabiegi. Pierwszy powinien być wykonany w T1 w fazie BBCH 31–32 w celu zwalczania zwalczanie mączniaka, rynchosporiozy i plamistości siatkowej.

Progi szkodliwości:
  • łamliwość źdźbła zbóż i traw od początku fazy strzelania w źdźbło do fazy pierwszego kolanka – 20–30% źdźbeł z pierwszymi objawami porażenia;
  • mączniak prawdziwy zbóż i traw w fazie krzewienia – 25–35% roślin z pierwszymi objawami porażenia (pojedyncze, białe skupienia struktur grzyba);
  • plamistość siatkowa w fazie krzewienia – 15–20% powierzchni liści z objawami choroby;
  • rdza jęczmienia w fazie krzewienia – 10–15% liści z pierwszymi objawami porażenia;
  • rynchosporioza w fazie krzewienia – 15–20% powierzchni liści z objawami choroby.


Rozwojowi plamistości siatkowej jęczmienia sprzyja klimat umiarkowany, a jej nasileniu w łanach sprzyja monokultura i gęste siewy. Idealnymi warunkami do rozprzestrzeniania się choroby są: duża wilgotność względna powietrza (90–100%), temperatura w dzień 18–22°C i w nocy 12–16 °C, nasłonecznienie dzienne minimum 5 godzin. Opady deszczu i wiatry znacznie ułatwiają przenoszenie zarodników konidialnych na dalsze rośliny. Czas inkubacji w temperaturze 15°C – 5 dni. Choroba masowo występuje w latach chłodnych oraz wilgotnych i może w takich sprzyjających warunkach powodować spadki plonów dochodzące do 40%. W warunkach suchej i ciepłej pogody (około 25°C) następuje zatrzymanie zarodnikowania. Pierwsze objawy choroby mogą wystąpić już na młodych liściach siewek jęczmienia, najpierw w postaci drobnych brunatnych plam. Po wydłużeniu się plam pojawiają się podłużne, poprzeczne brunatne nekrozy układające się we wzór siatki (typ net)

  • Rozwojowi plamistości siatkowej jęczmienia sprzyja klimat umiarkowany, a jej nasileniu w łanach sprzyja monokultura i gęste siewy. Idealnymi warunkami do rozprzestrzeniania się choroby są: duża wilgotność względna powietrza (90–100%), temperatura w dzień 18–22°C i w nocy 12–16 °C, nasłonecznienie dzienne minimum 5 godzin. Opady deszczu i wiatry znacznie ułatwiają przenoszenie zarodników konidialnych na dalsze rośliny. Czas inkubacji w temperaturze 15°C – 5 dni. Choroba masowo występuje w latach chłodnych oraz wilgotnych i może w takich sprzyjających warunkach powodować spadki plonów dochodzące do 40%. W warunkach suchej i ciepłej pogody (około 25°C) następuje zatrzymanie zarodnikowania. Pierwsze objawy choroby mogą wystąpić już na młodych liściach siewek jęczmienia, najpierw w postaci drobnych brunatnych plam. Po wydłużeniu się plam pojawiają się podłużne, poprzeczne brunatne nekrozy układające się we wzór siatki (typ net)


Marek Kalinowski
Zdjęcia:  Marek Kalinowski

Widziałeś już nasze video "Zakręcone Żniwa - Konkurs filmowy TPW"?

r e k l a m a

r e k l a m a

Partner serwisu

r e k l a m a

Użytkowniku zadecyduj o wyrażeniu zgody!

Skrollując treść naszego Serwisu, zamykając okno tego komunikatu (X), klikając na elementy strony poza tym komunikatem bez zmian ustawień w zakresie prywatności, zgadzasz się na przetwarzanie danych osobowych przez Polskie Wydawnictwo Rolnicze Sp. z o.o. (dalej PWR/my) i Zaufanych Partnerów do celów marketingowych, w szczególności na potrzeby wyświetlania reklam dopasowanych do Twoich zainteresowań i preferencji w serwisach PWR i w Internecie. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne a wyrażoną zgodę możesz w każdej chwili cofnąć.
Dowiedz się więcej lub zdecyduj o zgodzie.

Nasz cel to dostarczanie interesujących Ciebie treści, również przez dopasowane do Twoich zainteresowań reklamy. Twoja zgoda na wykorzystanie plików cookies i podobnych technologii w Twojej przeglądarce umożliwi nam dostosowanie przekazu do Twoich preferencji. Pozwoli ograniczyć ilość prezentowanych reklam Brak zmian ustawień przeglądarki jest Twoją zgodą na zapis plików cookies i podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym i wykorzystanie zapisanych w nich informacji. Ustawienia przeglądarki w zakresie cookies możesz zawsze zmienić
(szczegóły w Polityce Prywatności).

Drogi Użytkowniku!

Przez dalsze Aktywne korzystanie z Serwisu, bez zmian ustawień przeglądarki, oznacza, że zgodziłeś się na przechowywanie w Twojej przeglądarce plików cookies i na przetwarzanie gromadzonych dzięki nim danych osobowych przez Polskie Wydawnictwo Rolnicze Sp. z o.o. i naszych Zaufanych Partnerów. Dowiedz się więcej lub wycofaj zgody