Dzwonek Letnia promocja - Czytaj za 1 zł Skorzystaj

r e k l a m a

Partner serwisu

Jakie choroby szczególnie zagrażają w integrowanej ochronie roślin?

Marek Kalinowski
Kategoria: Uprawa
Jakie choroby szczególnie zagrażają w integrowanej ochronie roślin?
Uprawa środki ochrony roślin
Data publikacji 10.12.2020r.

Użycie środków ochrony uzasadniają zagrożenia konkurencyjnością i szkodliwością szkodników i sprawców chorób na poziomie progu ekonomicznej szkodliwości. Te progi są najlepiej i najdokładniej określone dla szkodników i sprawców chorób roślin. W praktyce rolniczej te progi dają rolnikowi tylko pewną podpowiedź co do decyzji o zabiegu. Jest wiele innych ważnych czynników, które trzeba brać pod uwagę, przy czym pamiętajmy, że w integrowanej ochronie roślin pierwszeństwo mają wszystkie niechemiczne metody.

Pozostało 0% artykułu.
Więcej przeczytasz dzięki prenumeracie lub kupując dostęp.

Masz już prenumeratę lub dostęp?

Możesz już teraz kupić dostęp do wszystkich treści lub do wybranego artykułu

Kup dostęp Kup ten artykuł za 3,69 zł Kup ten artykuł za 0 złpo wyrażeniu zgód

r e k l a m a

W konkretnych sytuacjach o ekonomicznej szkodliwości choroby decyduje nie tylko skala infekcji, ale przede wszystkim aktualne i prognozowane warunki agrometeorologiczne, faza rozwojowa oraz kondycja roślin, obecność innych organizmów szkodliwych. Czasami ochrona musi być zastosowana z wyprzedzeniem, czasami mimo przekroczonego progu nie zawsze zabieg będzie uzasadniony.

Progi ekonomicznej szkodliwości

Tak zwane progi szkodliwości agrofagów dla rośliny uprawnej określają stopień porażenia plantacji, przy którym wartość obniżonego plonu jest równa kosztom zastosowanej ochrony. Takie progi ekonomicznej szkodliwości są ustalone w licznych doświadczeniach i badaniach, chociaż jak ostatnio pisaliśmy w "Tygodniku Poradniku Rolniczym" – w przypadku chwastów mają małe praktyczne zastosowanie. Inaczej jest z chorobami i szkodnikami, których progi ekonomicznej szkodliwości trzeba traktować na serio. W tabelach pokazujemy takie dane dla chorób pszenicy i rzepaku oraz dane o warunkach sprzyjających rozwojowi sprawców chorób (Źródło: wydawnictwa IOR–PIB w Poznaniu). Jak te dane wykorzystywać w praktyce? Oczywiście warto je wpisywać do zeszytu zabiegów ochrony roślin jako element decyzyjny, ale warto też zrobić na ich podstawie własne kalkulacje, bo progi szkodliwości z punktu widzenia opłacalności zabiegu wylicza się wg bardzo prostego wzoru poniżej:
       Pn
E =
       Kz
gdzie:
E – ekonomiczna efektywność zabiegu ochrony roślin
Pn – wartość produkcji uratowanej
Kz – koszt zabiegu

Zwykle ustalone progi są na poziomie, w którym patogen bez jego ograniczania spowodowałby ok. 5-procentowy spadek plonu. Jak wiemy, ceny skupu nie są stałe i 5% dziś i za rok będzie miało inną wartość. Również środki ochrony roślin mające porównywalną rejestrację i zwalczające konkretnych sprawców kosztują od do. Czasami jest to 100% różnicy w cenie, a przecież zabieg jest uzasadniony jeżeli jest efektywny ekonomicznie, czyli wartość wyliczona ze wzoru powyżej jest większa od 1.

Progowa szkodliwość sprawców chorób co do zasady jest też bardzo trudna do oceny i ustalenia. W metodykach integrowanej ochrony roślin można znaleźć wskazówki jak pobierać reprezentatywne próbki roślin, ale już ocena pierwszych symptomów porażenia przez konkretnego sprawcę jest bardzo kłopotliwa. Co ważne, sprawcy chorób roślin bardzo różnią się okresem inkubacji i w niektórych przypadkach, najłatwiej, najtaniej i skutecznie możemy ograniczyć chorobę wykonując zabieg zaraz po infekcji. Gołym okiem infekcji nie ocenimy i nie zobaczymy w okresie inkubacji. Niestety, w tym czasie choroba grzybowa rozwija się, a pierwsze symptomy potwierdzają tylko skalę działalności grzyba.

Choroba

Orientacyjne progi ekonomicznej szkodliwości chorób pszenicy ekonomicznej

Orientacyjne warunki sprzyjające rozwojowi chorób

Termin obserwacji

Próg szkodliwości

Temperatura w oC

Deszcz (wilgotność)

Nasłonecznienie

dzień

noc

Łamliwość źdźbła zbóż i traw

 

od początku strzelania w źdźbło do pierwszego kolanka

20–30% źdźbeł z objawami porażenia

4-12

0-4

konieczny (wysoka wilgotność)

-

Mączniak prawdziwy

zbóż i traw

 

w fazie krzewienia

 

50–70% roślin z pierwszymi objawami porażenia (pojedyncze, białe skupienia struktur grzyba)

12-20

5-12

niekonieczny (zarodnikuje w suchej, ciepłej pogodzie; infekcja przy dużej wilgotności w łanie

mniej niż 5 godzin słońca

w fazie strzelania w źdźbło

10% roślin z pierwszymi objawami porażenia

w fazie kłoszenia

pierwsze objawy porażenia na liściu podflagowym, flagowym lub na kłosie

Rdza brunatna pszenicy

 

w fazie krzewienia

10–15% liści z pierwszymi objawami porażenia

12-24

0-12

niekonieczny (rosa, wysoka wilgotność ok. 100%)

powyżej 5 godzin

w fazie strzelania w źdźbło

10% źdźbeł z pierwszymi objawami porażenia

w fazie kłoszenia

pierwsze objawy porażenia na liściu podflagowym lub flagowym

Rdza żółta zbóż i traw

 

w fazie krzewienia

30% roślin z pierwszymi objawami

9-13

sprzyja duża wilgotność

sprzyja intensywne nasłonecznienie

w fazie strzelania w źdźbło

10% porażonej powierzchni liścia podflagowego

w fazie kłoszenia

pierwsze objawy porażenia na liściu podflagowym lub flagowy

Septorioza paskowana liści

pszenicy

w fazie krzewienia

30–50% liści z pierwszymi objawami porażenia lub 1% liści z owocnikami

10-16

0-10

konieczny (wysoka wilgotność przez 24-48 godzin; wilgotne liście)

-

w fazie strzelania w źdźbło

 

10–20% porażonej powierzchni liścia podflagowego lub 1% liści

z owocnikami

w fazie kłoszenia

5–10% porażonej powierzchni liścia flagowego lub 1% liści z owocnikami

Septorioza plew pszenicy

 

w fazie krzewienia

20% roślin z pierwszymi objawami porażenia

14-24

0-14

konieczny (rosa, wysoka wilgotność, wilgotne liście)

rozproszone światło

w fazie strzelania w źdźbło

20% porażonej powierzchni

liścia podflagowego lub 1% liści z owocnikami

w fazie początku kłoszenia

10% porażonej powierzchni liścia podflagowego lub 1% liści z owocnikami

w fazie pełni kłoszenia

1% porażonej powierzchni liścia flagowego

Brunatna plamistość liści zbóż

w fazie krzewienia

10-15% porażonych roślin z pierwszymi objawami porażenia

10-18

wilgotność powietrza 80%; 12 godzin zwilżenia liści

-

w fazie strzelania w źdźbło

5% liści z pierwszymi objawami porażenia

w fazie kłoszenia

 

5% liści z pierwszymi objawami porażenia

  •  Progi ekonomicznej szkodliwości i warunki sprzyjające sprawcom chorób pszenicy

Ustalone progi szkodliwości sprawców chorób są bardzo pomocne przy podejmowaniu decyzji o ochronie. Jednak każda choroba jest inna, ma inne optymalne warunki infekcji i rozwoju, a także bardzo różny czas inkubacji. Np. septorioza paskowana może wyniszczać liście pszenicy przez miesiąc (tak długi czas inkubacji) i tego nie zauważymy. Najlepiej byłoby ją ograniczyć zaraz po infekcji, czyli miesiąc wcześniej niż chorobę zauważymy
  • Ustalone progi szkodliwości sprawców chorób są bardzo pomocne przy podejmowaniu decyzji o ochronie. Jednak każda choroba jest inna, ma inne optymalne warunki infekcji i rozwoju, a także bardzo różny czas inkubacji. Np. septorioza paskowana może wyniszczać liście pszenicy przez miesiąc (tak długi czas inkubacji) i tego nie zauważymy. Najlepiej byłoby ją ograniczyć zaraz po infekcji, czyli miesiąc wcześniej niż chorobę zauważymy


Nie zawsze widać i da się policzyć

r e k l a m a

Zielony łan bez jakichkolwiek oznak porażenia nie zawsze jest zdrowy. Wynika to z faktu inkubacji (utajonego rozwoju) chorób. Ten okres jest dla poszczególnych patogenów bardzo różny i wynosi od kilku dni do miesiąca. W przypadku mączniaka i rdzy okres inkubacji jest krótki. Septoriozy natomiast mogą przechodzić inkubację przez cały miesiąc. Przez miesiąc niszczą roślinę od środka, a my tego nie zauważymy.

Mączniak prawdziwy – może być przyczyną dużego spadku plonu (nawet o 40%). Infekcji roślin przez zarodniki znajdujące się w powietrzu sprzyja duże zagęszczenie łanu. Choroba rozwija się w temperaturze od 0 do nawet 30°C (najszybciej przy temperaturze 20°C) i przy niewielkiej wilgotności. Czas inkubacji w temp. 15°C wynosi 5 dni.

Septorioza liściktórej zarodniki znajdują się w powietrzu, łatwiej atakuje gęste łany i nie zwalczana może być przyczyną spadku plonu nawet o 60%. Idealne warunki dla rozwoju septoriozy liści to temperatura 12–15°C (maksymalna 22°C) i wilgotność 80%. Jeżeli w takich warunkach termicznych wystąpią ciągłe opady i wysoka wilgotność utrzyma się przez dwie doby, możemy być pewni, że łan został zainfekowany. Czas inkubacji w temperaturze 15°C – 21 do 28 dni.

Rdza brunatnajej zarodniki znajdują się w powietrzu, a większe nasilenia chorobą notuje się po łagodnych jesieniach i zimach. Im gęstszy siew, tym większe jest porażenie. Rozwojowi rdzy sprzyja temperatura 10–18°C (rozwija się w przedziale do 8 do 28°C), wilgotność 80%, rosa i minimum 5 godzin dziennego nasłonecznienia. Czas inkubacji w temp. 15°C – 10 dni.

Brunatna plamistość liścizarodniki pochodzą z powietrza i z resztek pożniwnych i, jak w przypadku wszystkich chorób, jej rozwojowi sprzyja duże zagęszczenie roślin. Najszybciej choroba rozwija się przy temperaturze 10–18°C i wilgotności ok. 80%.

Plamistość siatkowa jęczmienia – przenosi się z materiałem siewnym, ale źródłem porażenia są też resztki pożniwne. Nasileniu choroby sprzyja monokultura i gęste siewy a rozwija się ona najszybciej w temperaturze 15°C (może się rozwijać w przedziale od 5–22°C), wilgotność na poziomie ok. 80%, przy częstych opadach i przy nasłonecznieniu dziennym minimum 5 godzin. Może powodować spadki plonów dochodzące do 40%. Czas inkubacji w temperaturze 15°C – 5 dni.

Rynchosporioza liści zbóż przenosi się z zakażonym materiałem siewnym. Źródłem zakażenia są też resztki pożniwne i samosiewy zbóż. Im gęstszy łan nawożony wysokimi dawkami azotu, tym presja choroby większa. Rozwojowi choroby sprzyjają rosy, obfite opady, temperatura 10–18°C i wilgotność na poziomie 80%. Choroba może być przyczyną 25% spadków plonu. Czas inkubacji w temperaturze 15°C – 13 dni.

W ograniczaniu suchej zgnilizny kapusty jesienią najważniejsze jest zatrzymanie jej rozwoju na liściu, aby nie doszło do przerastania ogonków liściowych, a wiosną monitoring i zwalczanie choroby w okresie regeneracji rozety i początku formowania łodygi. Zwykle zabiegi są wykonywane standardowo w optymalnym terminie dla skracania rzepaku, lecz najlepiej byłoby kierować się momentem silnego stężenia zarodników grzyba w powietrzu, które są mierzone w siedmiodniowych pułapkach wolumetrycznych, jak na zdjęciu
  • W ograniczaniu suchej zgnilizny kapusty jesienią najważniejsze jest zatrzymanie jej rozwoju na liściu, aby nie doszło do przerastania ogonków liściowych, a wiosną monitoring i zwalczanie choroby w okresie regeneracji rozety i początku formowania łodygi. Zwykle zabiegi są wykonywane standardowo w optymalnym terminie dla skracania rzepaku, lecz najlepiej byłoby kierować się momentem silnego stężenia zarodników grzyba w powietrzu, które są mierzone w siedmiodniowych pułapkach wolumetrycznych, jak na zdjęciu

Komercyjne usługi wykonywujące testy genetyczne na obecność chorób w glebie

Z podanych wyżej przykładów wynika, że wiele sprawców chorób powoduje znaczne straty i wyniszczenie roślin zanim zauważymy ich objawy. Są komercyjne usługi pozwalające na wykonanie testów genetycznych na obecność chorób w glebie. Jest też wiele dostępnych za darmo albo odpłatnie systemów wspomagania decyzji. Przypominam o tym, bo w rzepaku ozimym progi szkodliwości ustalone są dla pięciu sprawców chorób tej rośliny (tabela 2), a ta najważniejsza powodująca największe straty sucha zgnilizna kapustnych jest monitorowana w systemie SPEC o czym za chwilę. Progiem jej szkodliwości jest stwierdzenie 10–15% roślin z pierwszymi oznakami porażenia.

Zwalczanie tej choroby ma nieco inny charakter od pozostałych sprawców, bo większość rolników wykonuje jesienią i wiosną zabiegi skracania rzepaku produktami fungicydowymi zwalczającymi także suchą zgniliznę kapusty. Mimo wszystko takie standardowe zabiegi zwłaszcza jesienią mogą być nietrafione w suchą zgniliznę kapusty. Wynika to z tego, że w większości źródłem jesiennych infekcji są zarodniki workowe grzyba (askospory) uwalniane z pseudotecjów powstałych na resztkach pożniwnych rzepaku. W warunkach sprzyjających infekcji młodych roślin rzepaku najbardziej trafiony byłby zabieg chemiczny wykonany po stwierdzeniu w powietrzu wysokiego stężenia zarodników. W Polsce przez wiele lat funkcjonował SPEC – System Prognozowania Epidemii Chorób (dostępny za darmo pod adresem http://cropnet.pl/dbases/spec/) i miejmy nadzieję, że tak będzie dalej, bo od jakiegoś czasu dane nie są aktualizowane. To system wspomagania decyzji w zwalczaniu suchej zgnilizny kapustnych oparty na monitorowaniu stężenia askospor Leptosphaeria spp. w specjalnych pułapkach.

Warto dodać, że askospory (zarodniki workowe) kiełkują w temperaturze 4–8°C już po 8 godzinach. W temperaturach wyższych wzrost grzyba jest bardziej intensywny. Grzyb występuje także w stadium konidialnym. Drobne zarodniki konidialne wydostają się z piknidiów w obecności wody i przy udziale kropel deszczu rozprzestrzeniają się na rośliny. W temperaturze 16°C kiełkują po 24 godzinach, a w temperaturze wyższej i przy wysokiej wilgotności kiełkują znacznie szybciej. Potem miejsce ma inkubacja trwająca w temperaturze ok. 25°C 4–5 dni, ale w warunkach jesieni jest dłuższa. Dopiero po tym rozwoju grzyba wyniszczającym rzepak zauważymy pierwsze oznaki na liściach. Jak widać, skuteczne ograniczanie suchej zgnilizny kapustnych lepiej byłoby wykonać wcześniej bazując na komunikatach stężenia zarodników workowych. Pamiętajmy jednak, że presja tej choroby inna jest na zachodzie, inna na wschodzie Polski, a ponadto w dużym stopniu warunkowana jest tolerancją odmian.

Choroba

Progi szkodliwości

(% roślin z pierwszymi objawami choroby)

Sprzyjające warunki rozwoju

Źródła infekcji

temperatura oC

wilgotność

Cylindrosporioza

10 - 20

8-24, optymalnie 16

wysoka wilgotność gleby i powietrza

resztki pożniwne, nasiona

Czerń krzyżowych

10 – 30 (20)

10-30, optymalnie 20-25

wysoka wilgotność powietrza

nasiona, resztki pożniwne, chwasty

Szara pleśń

10 – 30 (20)

10-18, optymalnie 15

wysoka wilgotność powietrza

resztki pożniwne, samosiewy, chwasty nasiona, gleba

Sucha zgnilizna kapustnych

10 - 15

5-25

wysoka wilgotność gleby i powietrza

resztki pożniwne, samosiewy, nasiona

Zgnilizna twardzikowa

pierwsze objawy choroby

(1% liści )

5-25, optymalnie 16-22

wysoka wilgotność gleby i powietrza

skleroty w glebie oraz materiale siewnym

  • Progi ekonomicznej szkodliwości i warunki sprzyjające rozwojowi sprawców chorób rzepaku


Marek Kalinowski
Zdjęcia: Marek Kalinowski

Ten produkt może Ciebie zainteresować

Czapka z daszkiem - Tygodnik Poradnik Rolniczy

Czapka z daszkiem - Tygodnik Poradnik Rolniczy

Płacisz tylko

27,00 zł

Cena regularna 35,00 zł

SPRAWDŹ

r e k l a m a

r e k l a m a

Partner serwisu

r e k l a m a

Użytkowniku zadecyduj o wyrażeniu zgody!

Skrollując treść naszego Serwisu, zamykając okno tego komunikatu (X), klikając na elementy strony poza tym komunikatem bez zmian ustawień w zakresie prywatności, zgadzasz się na przetwarzanie danych osobowych przez Polskie Wydawnictwo Rolnicze Sp. z o.o. (dalej PWR/my) i Zaufanych Partnerów do celów marketingowych, w szczególności na potrzeby wyświetlania reklam dopasowanych do Twoich zainteresowań i preferencji w serwisach PWR i w Internecie. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne a wyrażoną zgodę możesz w każdej chwili cofnąć.
Dowiedz się więcej lub zdecyduj o zgodzie.

Nasz cel to dostarczanie interesujących Ciebie treści, również przez dopasowane do Twoich zainteresowań reklamy. Twoja zgoda na wykorzystanie plików cookies i podobnych technologii w Twojej przeglądarce umożliwi nam dostosowanie przekazu do Twoich preferencji. Pozwoli ograniczyć ilość prezentowanych reklam Brak zmian ustawień przeglądarki jest Twoją zgodą na zapis plików cookies i podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym i wykorzystanie zapisanych w nich informacji. Ustawienia przeglądarki w zakresie cookies możesz zawsze zmienić
(szczegóły w Polityce Prywatności).

Drogi Użytkowniku!

Przez dalsze Aktywne korzystanie z Serwisu, bez zmian ustawień przeglądarki, oznacza, że zgodziłeś się na przechowywanie w Twojej przeglądarce plików cookies i na przetwarzanie gromadzonych dzięki nim danych osobowych przez Polskie Wydawnictwo Rolnicze Sp. z o.o. i naszych Zaufanych Partnerów. Dowiedz się więcej lub wycofaj zgody