Dzwonek Pierwszy miesiąc prenumeraty za 50% ceny Skorzystaj

r e k l a m a

Partner serwisu

Kiedy i jak należy zwalczać skrzypionki w zbożach?

Uprawa Szkodniki
Data publikacji 22.04.2021r.

To, czy nasilenie szkodników zbóż i innych roślin będzie duże zależy od tego, jakie są warunki termiczne na początku wiosny. Na razie jest chłodno, a rozwojowi skrzypionek bardzo sprzyja ciepła pogoda w maju.

Pozostało 60% artykułu.
Więcej przeczytasz dzięki prenumeracie lub kupując dostęp.

Masz już prenumeratę lub dostęp?

Możesz już teraz kupić dostęp do wszystkich treści lub do wybranego artykułu

Kup dostęp Kup ten artykuł za 3,69 zł Kup ten artykuł za 0 złpo wyrażeniu zgód

r e k l a m a

W minionych latach zdarzało się, że masowe naloty skrzypionek odbywały się już w ostatniej dekadzie kwietnia. W tym roku to mało prawdopodobne. Mimo że wiosna wystartowała wcześnie, to jest chłodna i w pierwszych dwóch tygodniach kwietnia z niewielkimi przymrozkami nocą. To nie sprzyja skrzypionkom. Możliwe jest, że nie będzie większych problemów ze szkodami wyrządzanymi przez larwy skrzypionek na liściach zbóż i kukurydzy. Czas pokaże, bo są w środowisku i czekają na ocieplenie.

Żerowanie skrzypionek rozpoczyna się w drugiej dekadzie kwietnia

Zbożom szkodzą dwa gatunki skrzypionek – skrzypionka zbożowa i skrzypionka błękitek. Chrząszcze skrzypionek zimują w ściółce, darni lub między korzeniami. Według biologii tych szkodników opracowanej w Instytucie Ochrony Roślin – PIB w Poznaniu, chrząszcze skrzypionki zbożowej (są dwa gatunki: Oulema melanopus i Oulema duftschmidi) i skrzypionki błękitek (Oulema gallaeciana) pojawiają się wiosną na roślinach żywicielskich (głównie jęczmień, pszenica, pszenżyto i owies, rzadziej plantacje żyta), gdy temperatura powietrza przez 2–3 dni przekracza 10°C.

Żerowanie chrząszczy skrzypionek (żer uzupełniający) w sprzyjających warunkach rozpoczyna się w II dekadzie kwietnia, po czym po kopulacji samice składają jaja (trwa to od połowy maja do połowy czerwca). Jaja są długości około 1 mm, koloru miodowożółtego składane są na górnej stronie blaszki liściowej zbóż wzdłuż nerwów pojedynczo lub po kilka w jednym rzędzie.

Po upływie około dwóch tygodni z jaj wylęgają się larwy (są brunatnożółte z kulistą czarną głową, a całe ich ciało pokryte jest lepkim śluzem i kałem), które wyjadają tkankę miękiszową wzdłuż nerwów liścia. Kolejnym etapem rozwoju jest stadium poczwarki (skrzypionka zbożowa przepoczwarcza się w glebie, a błękitek na roślinach w piankowych kokonach), które trwa około 12 dni. Po przepoczwarczeniu chrząszcze skrzypionek żerują jeszcze przez jakiś czas na trawach i samosiewach, po czym kryją się na zimowanie. W ciągu roku rozwija się jedno pokolenie.

Larwy skrzypionek z kulistą czarną głową i 3 parami krótkich nóg tułowiowych mają barwę brunatnożółtą i są pokryte śluzem i odchodami. Jedna larwa skrzypionki może zniszczyć do 3,5 centymetra kwadratowego powierzchni liścia. Kilka larw jest w stanie zeskrobać miękisz z całego liścia
  • Larwy skrzypionek z kulistą czarną głową i 3 parami krótkich nóg tułowiowych mają barwę brunatnożółtą i są pokryte śluzem i odchodami. Jedna larwa skrzypionki może zniszczyć do 3,5 centymetra kwadratowego powierzchni liścia. Kilka larw jest w stanie zeskrobać miękisz z całego liścia

Larwy skrzypionki błękitek przepoczwarczają się na roślinach w piankowych kokonach na górnej powierzchni liści, pochwach liściowych, kłosach (rzadziej także na źdźbłach poniżej liścia flagowego i na dokłosiach). Spotkanie takiej pianki nie jest jednoznaczne ze stwierdzeniem przepoczwarczającej się skrzypionki, bo zależnie od kształtu i wielkości piankowej wydzieliny może pod nią ukrywać się uszkadzająca liście larwa pluskwiaka – pienika ślinianki
  • Larwy skrzypionki błękitek przepoczwarczają się na roślinach w piankowych kokonach na górnej powierzchni liści, pochwach liściowych, kłosach (rzadziej także na źdźbłach poniżej liścia flagowego i na dokłosiach). Spotkanie takiej pianki nie jest jednoznaczne ze stwierdzeniem przepoczwarczającej się skrzypionki, bo zależnie od kształtu i wielkości piankowej wydzieliny może pod nią ukrywać się uszkadzająca liście larwa pluskwiaka – pienika ślinianki

Larwy powodują największe uszkodzenia na najważniejszych liściach zbóż

r e k l a m a

Szkodliwość skrzypionek żerujących na liściach zbóż polega na niszczeniu tkanki miękiszowej liści, w wyniku czego powstają wyraźne, podłużne otwory wzdłuż nerwów w różnych partiach liścia. Szkody wyrządzane przez chrząszcze nie mają znaczenia gospodarczego.

Stadium szkodliwym o znaczeniu gospodarczym są larwy, które niszczą górną epidermę (skórkę) liścia i tkankę miękiszową, natomiast skórka dolna pozostaje nieuszkodzona. Po pewnym czasie dolna skórka blaszki liściowej zasycha i bieleje. W wyniku żerowania skrzypionek liście zbóż zabrudzone są lepką substancją i kałem larw. Najgorsze jest to, że larwy powodują największe uszkodzenia na najważniejszych liściach – podflagowym i flagowym.

Naukowcy szacują, że jedna larwa skrzypionki może zniszczyć do 3,5 cm2 powierzchni liścia. Kilka larw na liściu jest w stanie zeskrobać cały miękisz. Biorąc pod uwagę fakt, że w sprzyjających warunkach jedna samica skrzypionki może złożyć nawet do 300 jaj zagrożenie jest olbrzymie.

Chrząszcze skrzypionki zbożowej mają zielonkawe lub niebieskawe pokrywy skrzydeł o metalicznym połysku. Przedplecze i nogi mają czerwone (czerwonordzawe). Stopy i 11-członowe czułki są czarne. Długość ciała wynosi 4–5 mm. Przepoczwarczenie larw skrzypionki zbożowej odbywa się w glebie w kokonach na głębokości do 5 cm.
  • Chrząszcze skrzypionki zbożowej mają zielonkawe lub niebieskawe pokrywy skrzydeł o metalicznym połysku. Przedplecze i nogi mają czerwone (czerwonordzawe). Stopy i 11-członowe czułki są czarne. Długość ciała wynosi 4–5 mm. Przepoczwarczenie larw skrzypionki zbożowej odbywa się w glebie w kokonach na głębokości do 5 cm.

Chrząszcze skrzypionki błękitek mają ciemnoniebieskie (granatowe) pokrywy skrzydeł z metalicznym połyskiem. Przedplecze i nogi są czarne. Długość ich ciała jest nieco mniejsza od skrzypionki zbożowej i wynosi 3–4 mm. Larwy skrzypionki błękitek przepoczwarczają się na roślinach w piankowych kokonach na górnej powierzchni liści, w pochwach liściowych i kłosach (rzadziej także na źdźbłach poniżej liścia flagowego i na dokłosiach).
  • Chrząszcze skrzypionki błękitek mają ciemnoniebieskie (granatowe) pokrywy skrzydeł z metalicznym połyskiem. Przedplecze i nogi są czarne. Długość ich ciała jest nieco mniejsza od skrzypionki zbożowej i wynosi 3–4 mm. Larwy skrzypionki błękitek przepoczwarczają się na roślinach w piankowych kokonach na górnej powierzchni liści, w pochwach liściowych i kłosach (rzadziej także na źdźbłach poniżej liścia flagowego i na dokłosiach).

Kiedy należy podjąć decyzję o chemicznym zwalczeniu skrzypionka?

Systematyczną lustrację zagrożenia należy prowadzić, kiedy chrząszcze skrzypionek odbywają żer regeneracyjny i kopulują ze sobą. To może mieć miejsce już za kilka dni.

Stwierdzenie 10–15 chrząszczy na 1 m2 w uprawach pszenicy ozimej daje podstawę do przewidywania większej liczebności larw na obserwowanej plantacji. Powtórną lustrację należy przeprowadzić w czasie wylęgu larw. Powinna ona dać odpowiedź co do lokalizacji miejsca masowego ich wystąpienia i szacunkowej liczebności. W tym celu należy w zależności od wielkości pola analizować od 100 do 150 źdźbeł w różnych punktach pola (po 10 źdźbeł wybranych losowo z każdego punktu).

Decyzję o potrzebie chemicznego zwalczania należy podejmować indywidualnie dla każdej plantacji, uwzględniając ekonomiczny próg szkodliwości. W przypadku skrzypionek wynosi on:
  • 1˜–2 larwy na 1 źdźble pszenicy ozimej, pszenżyta ozimego i żyta,
  • 1 larwa na 2–3 źdźbła jęczmienia ozimego i jarego, pszenicy jarej, pszenżyta jarego i owsa.

Według zaleceń IOR – PIB w Poznaniu, zwalczanie skrzypionek przeprowadza się w okresie, kiedy na plantacjach zbóż następuje masowy wyląg larw ze składanych jaj i jednocześnie obserwowane są larwy obu gatunków wielkości około 4 mm z najwcześniej złożonych jaj. 
Oba stadia rozwojowe określają optymalny termin zwalczania skrzypionek.

W ostatnich latach bezpiecznym schronieniem i miejscem alternatrywnego pożywienia w czasie tzw. żeru regeneracyjnego jest kukurydza

  • W ostatnich latach bezpiecznym schronieniem i miejscem alternatrywnego pożywienia w czasie tzw. żeru regeneracyjnego jest kukurydza

Czy do powstrzymania skrzypionka wystarczy zabieg brzegowy?

Ten produkt może Ciebie zainteresować

Czapka z daszkiem – Tygodnik Poradnik Rolniczy

Czapka z daszkiem – Tygodnik Poradnik Rolniczy

Płacisz tylko

27,00 zł

Cena regularna 35,00 zł

SPRAWDŹ

Przed decyzją o zabiegu chemicznym warto uwzględnić ograniczenie powierzchni zabiegu do zabiegów brzegowych lub punktowych, jeżeli szkodnik nie występuje na całej plantacji. Zalecane jest stosowanie mieszanin środków ochrony roślin i nawozów płynnych (przebadanych połączeń), co ogranicza liczbę wjazdów na pole i zmniejsza mechaniczne uszkadzanie roślin. Trzeba chronić gatunki pożyteczne poprzez unikanie stosowania insektycydów o szerokim spektrum działania i zastępować je środkami selektywnymi.

Należy też prawidłowo dobierać termin zabiegu tak, aby nie powodować wysokiej śmiertelności owadów pożytecznych. Jeżeli nie mamy innego wyjścia i konieczny jest oprysk – bardzo ważne jest dokładne zapoznanie się z treścią etykiety–instrukcji stosowania dołączonej do każdego środka ochrony roślin i przestrzeganie informacji w niej zawartych.

Okres prewencji dla pszczół jest informacją o oddziaływaniu środka także na inne owady pożyteczne.


Marek Kalinowski
Zdjęcia: Marek Kalinowski

r e k l a m a

r e k l a m a

Partner serwisu

r e k l a m a

Użytkowniku zadecyduj o wyrażeniu zgody!

Skrollując treść naszego Serwisu, zamykając okno tego komunikatu (X), klikając na elementy strony poza tym komunikatem bez zmian ustawień w zakresie prywatności, zgadzasz się na przetwarzanie danych osobowych przez Polskie Wydawnictwo Rolnicze Sp. z o.o. (dalej PWR/my) i Zaufanych Partnerów do celów marketingowych, w szczególności na potrzeby wyświetlania reklam dopasowanych do Twoich zainteresowań i preferencji w serwisach PWR i w Internecie. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne a wyrażoną zgodę możesz w każdej chwili cofnąć.
Dowiedz się więcej lub zdecyduj o zgodzie.

Nasz cel to dostarczanie interesujących Ciebie treści, również przez dopasowane do Twoich zainteresowań reklamy. Twoja zgoda na wykorzystanie plików cookies i podobnych technologii w Twojej przeglądarce umożliwi nam dostosowanie przekazu do Twoich preferencji. Pozwoli ograniczyć ilość prezentowanych reklam Brak zmian ustawień przeglądarki jest Twoją zgodą na zapis plików cookies i podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym i wykorzystanie zapisanych w nich informacji. Ustawienia przeglądarki w zakresie cookies możesz zawsze zmienić
(szczegóły w Polityce Prywatności).

Drogi Użytkowniku!

Przez dalsze Aktywne korzystanie z Serwisu, bez zmian ustawień przeglądarki, oznacza, że zgodziłeś się na przechowywanie w Twojej przeglądarce plików cookies i na przetwarzanie gromadzonych dzięki nim danych osobowych przez Polskie Wydawnictwo Rolnicze Sp. z o.o. i naszych Zaufanych Partnerów. Dowiedz się więcej lub wycofaj zgody