Dzwonek Letnia promocja - Czytaj za 1 zł Skorzystaj

r e k l a m a

Partner serwisu

Negatywne skutki osypywania nasion rzepaku. Jak temu zapobiegać?

Marek Kalinowski
Kategoria: Uprawa
Negatywne skutki osypywania nasion rzepaku. Jak temu zapobiegać?
Uprawa rzepak
Data publikacji 17.08.2020r.

W hodowli rzepaku jest kilka prawie równorzędnych priorytetów. Zawsze najważniejszy jest jak najwyższy plon i zaolejenie nasion przy zredukowanej ilości kwasu erukowego i glukozynolanów. Niezwykle ważna jest hodowla odpornościowa rzepaku m.in. na suchą zgniliznę kapustnych, kiłę, wirusa żółtaczki rzepy, ale nie tylko.

Pozostało 0% artykułu.
Więcej przeczytasz dzięki prenumeracie lub kupując dostęp.

Masz już prenumeratę lub dostęp?

Możesz już teraz kupić dostęp do wszystkich treści lub do wybranego artykułu

Kup dostęp Kup ten artykuł za 3,69 zł Kup ten artykuł za 0 złpo wyrażeniu zgód

r e k l a m a

Od dawna prowadzi się też badania i selekcję mieszańców w kierunku odporności na pękanie łuszczyn w czasie zbioru i na osypywanie się nasion. Jest to niezwykle istotna cecha, bo plon rzepaku ozimego zbieramy po 11 miesiącach od siewu i jego wielkość w dużym stopniu zależy od warunków pogodowych w ostatnich dniach przed zbiorem i w czasie zbioru.

Czynniki utrudniające zbiór rzepaku

Nowo rejestrowane odmiany rzepaku cechuje zwykle wysoka odporność na pękanie łuszczyn i osypywanie się nasion, ale w krajowym rejestrze jest jeszcze trochę plennych i wiernie plonujących weteranów, których łuszczyny nie są tak mocno zszyte. Ta cecha jest bardzo ważna i rozpatrując wybór odmian do uprawy, warto dopytać o to hodowcę.

Każdy plantator z wieloletnim doświadczeniem miał zapewne problemy z osypywaniem rzepaku. Bezpośrednią przyczyną pękania łuszczyn rzepaku są gwałtowne zmiany wilgotności, jakim zostają poddane łuszczyny w okresie dojrzewania. W czasie deszczu oraz w warunkach wysokiej wilgotności organy te pęcznieją, a następnie, w trakcie suszy oraz przy wysokiej temperaturze, zaczynają się kurczyć. Regularnie powtarzające się zjawisko kurczenia i rozszerzania łuszczyn prowadzi w konsekwencji do ich otwierania wzdłuż szwu i wysypywania nasion.

Czynnikami utrudniającymi zbiór i zwiększającymi straty nasion są: nierównomierne dojrzewanie łanu, silna reakcja rzepaku w czasie dojrzewania łuszczyn na zmiany wilgotności oraz naturalna skłonność łuszczyn do pękania i osypywanie się nasion. Dlatego istotne znaczenie dla ograniczenia ilościowych i jakościowych strat plonu rzepaku ma właściwe przygotowanie do zbioru rzepaku, a jeszcze wcześniej – wybór odmian odpornych na pękanie łuszczyn i osypywanie się nasion. Teraz, w czasie żniw, to jak herbata po obiedzie. Piszę o tym w ostatniej chwili przed nowymi zasiewami rzepaku ozimego, bo wiele odmian jest odpornych. O tej odporności świadczy m.in. informacja o użytym systemie hodowli odmiany. Jeżeli została wyhodowana w systemie Ogura CMS, będzie odmianą odporną na pękanie łuszczyn i osypywanie się nasion, o czym piszemy w dalszej części.

Łuszczyna charakterystyczna dla rzepaku jest owocem suchym, pękającym. Ma podłużny kształt i w środku przegrodę rzekomą, na której obustronnie rozmieszczone są nasiona. Łuszczyna pęka wzdłuż szwu na dwie klapy i wysypuje nasiona. Niestety, w pierwszej kolejności osypują się nasiona z łuszczyn najwcześniej dojrzewających i najbardziej dorodnych. Ten problem można ograniczyć wybierając odmiany bardziej odporne na pękanie łuszczyn przed zbiorem i w trakcie zbioru
  • Łuszczyna charakterystyczna dla rzepaku jest owocem suchym, pękającym. Ma podłużny kształt i w środku przegrodę rzekomą, na której obustronnie rozmieszczone są nasiona. Łuszczyna pęka wzdłuż szwu na dwie klapy i wysypuje nasiona. Niestety, w pierwszej kolejności osypują się nasiona z łuszczyn najwcześniej dojrzewających i najbardziej dorodnych. Ten problem można ograniczyć wybierając odmiany bardziej odporne na pękanie łuszczyn przed zbiorem i w trakcie zbioru 

Faza pełnej dojrzałości nasion, najbardziej krytycznym okresem dla rzepaku

r e k l a m a

W czasie dojrzewania i zbioru następują bezpowrotne straty znacznej części plonu powstałe przez samoosypywanie – bez udziału maszyn (nawet do 100 kg z ha) oraz przez kombajn (od 100 do 450 kg). Ich wielkość zależy od odmiany, warunków meteorologicznych, nasilenia chorób i szkodników oraz ustawienia maszyn do zbioru. Najbardziej krytycznym okresem dla rzepaku, ze względu na podatność łuszczyn na pękanie, jest faza pełnej dojrzałości nasion, gdy wilgotność łuszczyn wynosi poniżej 15%. Straty nasion rzepaku związane bezpośrednio z pękaniem łuszczyn wynoszą od 5 do 10%, ale w przypadku przedłużenia się terminu zbioru straty te są większe. W warunkach niesprzyjających, czyli przy powtarzających się opadach deszczu przeplatanych słoneczną ciepłą pogodą, osypać się może 20% nasion. Jeżeli towarzyszą tym warunkom silniejsze wiatry, możemy stracić 30% nasion. W przypadku wystąpienia gradu straty są olbrzymie, nawet całkowite.

Znacznie niższy plon z powodu pękania łuszczyn i osypywania się nasion jest konkretną stratą, ale nie jedyną. Osypane nasiona, a może ich być kilkaset kilogramów na hektarze, będą poważnym problemem, kiedy uprawa rzepaku, nawet po zalecanej przerwie 4 lat, wróci na to samo pole. Kłopotliwe są bowiem samosiewy rzepaku w roślinach następczych, a najgorzej, kiedy te samosiewy pojawią się jako chwasty rzepaku w rzepaku. Jeżeli jesteśmy pewni, że taki problem może wystąpić, godnym polecenia rozwiązaniem będzie uprawa rzepaku w tzw. technologii Clearfield. To technologia polegająca na uprawie wyselekcjonowanych mieszańców rzepaku ozimego z naturalną odpornością na substancję czynną imazamoks i stosowaniu herbicydu zawierającego tę substancję. Wysokoplenne odmiany rzepaku do tej technologii zawsze są oznaczone w nazwie symbolem CL.

U niektórych przedstawicieli kapustowatych (np. u roślin z rodzaju rzodkiew, których domieszce genów przypisuje się odporność łuszczyn rzepaku na otwieranie) owoc jest wyraźnie zwężony między nasionami i nie otwiera się klapami, lecz rozpada na jednonasienne fragmenty. Owoce takie nazywane są łuszczynami przewęzistymi i zaliczane są do owoców niepękających jako rozłupnie
  • U niektórych przedstawicieli kapustowatych (np. u roślin z rodzaju rzodkiew, których domieszce genów przypisuje się odporność łuszczyn rzepaku na otwieranie) owoc jest wyraźnie zwężony między nasionami i nie otwiera się klapami, lecz rozpada na jednonasienne fragmenty. Owoce takie nazywane są łuszczynami przewęzistymi i zaliczane są do owoców niepękających jako rozłupnie 

Skłonność rzepaku do osypywania wynika w dużym stopniu z bardzo nierównomiernego kwitnienia, a potem dojrzewania łuszczyn. Zanim zakwitną pędy boczne, na pędzie głównym są już łuszczyny. Dojrzeją one jako pierwsze i są najbardziej narażone na osypanie nasion
  • Skłonność rzepaku do osypywania wynika w dużym stopniu z bardzo nierównomiernego kwitnienia, a potem dojrzewania łuszczyn. Zanim zakwitną pędy boczne, na pędzie głównym są już łuszczyny. Dojrzeją one jako pierwsze i są najbardziej narażone na osypanie nasion

Zasady badania odporności łuszczyn na pękanie

Z problemem osypywania się nasion z sukcesami mierzy się hodowla roślin. Hodowcy selekcjonują i wybierają mieszańce, których łuszczyny mają grubsze i mocniejsze szwy (mocniejsze wiązania). Nie robi się tego oczywiście na oko. Wykonuje się w tym kierunku wiele badań laboratoryjnych. Ocenia się pod mikroskopem przekrój łuszczyn i porównuje budowę tkanek w miejscu szwów. Odporność na pękanie łuszczyn i osypywanie się nasion jest cechą występującą w mieszańcach rzepaku hodowanych we wspomnianym wcześniej systemie Ogura CMS i wynika z domieszki genów rzodkwi, której łuszczyny są bardzo odporne na uszkodzenia mechaniczne. Nie wszystkie jednak mieszańce hodowli Ogura są na otwieranie łuszczyn odporne.

Takie osiągnięcia mają wszystkie hodowle, ale warto w kilku słowach powiedzieć nie o hodowli, ale zasadach badania odporności łuszczyn na pękanie. Np. firma Limagrain współpracuje w tym zakresie z Uniwersytetem Humboldta w Berlinie. Na potrzeby zbadania siły i energii potrzebnej do otwarcia łuszczyny, skonstruowano na tym uniwersytecie specjalną maszynę. Zebrane w czasie zbioru łuszczyny różnych mieszańców rzepaku są wysyłane do uniwersyteckiego laboratorium i tam badaniom podlega każda pojedyncza łuszczyna. Zmierzoną siłę, która otwiera łuszczynę – wyraża się ją w Newtonach. Badania są zakrojone na szeroką skalę i prowadzone od wielu lat, a ich owocem są odmiany z deklarowaną odpornością na otwieranie się łuszczyn i osypywanie się nasion.

W Polsce takie badania dla Hodowli Roślin Strzelce wykonywano przed laty na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu. Ocenę odporności na osypywanie przeprowadzono w Polsce nie jedną, ale czterema metodami. W pierwszej dokonywano oceny bonitacyjnej procentu osypanych na poletku łuszczyn w dwu terminach – w fazie dojrzałości technicznej roślin i po 4 tygodniach od tej fazy. W drugiej oceniano cechę na podstawie policzenia na roślinach osypanych i nieosypanych łuszczyn w terminie 4 tygodnie po dojrzałości technicznej. W trzeciej dokonano oceny czasu potrzebnego do pęknięcia łuszczyny w specjalnej wytrząsarce z metalowymi kulkami. W czwartej dokonano oceny (podobnie jak w Niemczech) na podstawie pomiaru siły (w N) potrzebnej do pęknięcia łuszczyn. Aparat do tego pomiaru został skonstruowany w Instytucie Agrofizyki PAN w Lublinie. Działanie aparatu polega na mierzeniu siły potrzebnej do pęknięcia łuszczyny przy nacisku nasady łuszczyny na przyrząd pomiarowy aż do momentu pęknięcia. W tych badaniach wykazano bardzo duże, istotne różnice między odmianami. Szkoda, że tej cechy nie ocenia się w badaniach COBORU, ale jak pokazują powyższe informacje, wymaga to konkretnych urządzeń i olbrzymiej pracy.

Tak po 4 latach przerwy w uprawie rzepaku może wyglądać plantacja – 40 roślin rzepaku na metrze kwadratowym wysianej odmiany i dodatkowo setki samosiewów rzepaku w rzepaku. Rozwiązaniem tego problemu może być tylko technologia Clearfield. Na zdjęciu widoczny jest jej efekt. Zielone rośliny to rzepak wysiany tolerujący działanie substancji imazamoks, a te przebarwione to fitotoksyczna reakcja samosiewów, które po kilku następnych dniach zniszczy  imazamoks
  • Tak po 4 latach przerwy w uprawie rzepaku może wyglądać plantacja – 40 roślin rzepaku na metrze kwadratowym wysianej odmiany i dodatkowo setki samosiewów rzepaku w rzepaku. Rozwiązaniem tego problemu może być tylko technologia Clearfield. Na zdjęciu widoczny jest jej efekt. Zielone rośliny to rzepak wysiany tolerujący działanie substancji imazamoks, a te przebarwione to fitotoksyczna reakcja samosiewów, które po kilku następnych dniach zniszczy  imazamoks


Marek Kalinowski

Zdjęcia: 
Marek Kalinowski

Ten produkt może Ciebie zainteresować

Świdośliwa olcholistna

Świdośliwa olcholistna

Płacisz tylko

21,60 zł

Cena regularna 27,00 zł

SPRAWDŹ

r e k l a m a

r e k l a m a

Partner serwisu

r e k l a m a

Użytkowniku zadecyduj o wyrażeniu zgody!

Skrollując treść naszego Serwisu, zamykając okno tego komunikatu (X), klikając na elementy strony poza tym komunikatem bez zmian ustawień w zakresie prywatności, zgadzasz się na przetwarzanie danych osobowych przez Polskie Wydawnictwo Rolnicze Sp. z o.o. (dalej PWR/my) i Zaufanych Partnerów do celów marketingowych, w szczególności na potrzeby wyświetlania reklam dopasowanych do Twoich zainteresowań i preferencji w serwisach PWR i w Internecie. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne a wyrażoną zgodę możesz w każdej chwili cofnąć.
Dowiedz się więcej lub zdecyduj o zgodzie.

Nasz cel to dostarczanie interesujących Ciebie treści, również przez dopasowane do Twoich zainteresowań reklamy. Twoja zgoda na wykorzystanie plików cookies i podobnych technologii w Twojej przeglądarce umożliwi nam dostosowanie przekazu do Twoich preferencji. Pozwoli ograniczyć ilość prezentowanych reklam Brak zmian ustawień przeglądarki jest Twoją zgodą na zapis plików cookies i podobnych technologii w Twoim urządzeniu końcowym i wykorzystanie zapisanych w nich informacji. Ustawienia przeglądarki w zakresie cookies możesz zawsze zmienić
(szczegóły w Polityce Prywatności).

Drogi Użytkowniku!

Przez dalsze Aktywne korzystanie z Serwisu, bez zmian ustawień przeglądarki, oznacza, że zgodziłeś się na przechowywanie w Twojej przeglądarce plików cookies i na przetwarzanie gromadzonych dzięki nim danych osobowych przez Polskie Wydawnictwo Rolnicze Sp. z o.o. i naszych Zaufanych Partnerów. Dowiedz się więcej lub wycofaj zgody