Dzwonek Pierwszy miesiąc prenumeraty za 50% ceny Skorzystaj

r e k l a m a

Partner serwisu

Omacnica prosowianka w kukurydzy – monitoring i szkodliwość

Marek Kalinowski
Kategoria: Uprawa
Omacnica prosowianka w kukurydzy – monitoring i szkodliwość
Uprawa Szkodniki
Data publikacji 05.06.2020r.

Omacnica prosowianka wyrządza znaczne straty, a jej ograniczanie jest w praktyce bardzo kłopotliwe. W trakcie wegetacji chemiczne zwalczanie szkodnika ma miejsce, kiedy rośliny kukurydzy są bardzo wysokie i wjazd tradycyjnego opryskiwacza nie jest możliwy.

Oprysk chemiczny jest ostatecznym rozwiązaniem. W ograniczeniu omacnicy należy wykorzystywać metody biologiczne (kruszynek, wyselekcjonowane bakterie Bacillus), ale największe znaczenie ma zmianowanie i agrotechnika. Dziś przybliżymy biologię rozwoju, cechy rozpoznawcze i szkodliwość omacnicy.

Sezon się rozpoczyna

r e k l a m a

Omacnica prosowianka rozwija w warunkach Polski jedno pokolenia i tylko okresowo może pojawić się nieliczna grupa drugiego pokolenia. Szkodnik zimuje na resztkach pożniwnych. Dorosłe gąsienice moszczą się w oprzędzie w dolnej części łodygi na wysokości ok. 10 cm od ziemi. Niestety, nie wytrzebi ich populacji największy mróz, ale kiedy gąsienice głęboko przyorzemy, są małe szanse, że po przepoczwarczeniu motyle wydostaną się na powierzchnię. Po przezimowaniu gąsienice w maju przędą kokony i przepoczwarczają się.

Wyloty motyli omacnicy rozpoczynają się już w połowie czerwca i trwają do 8 tygodni. Składanie jaj przez samice rozpoczyna się w połowie czerwca, a maksymalne nasilenia składnia jaj przypada na drugą połowę lipca. Gąsienice zależnie od warunków pogodowych wylęgają się po 5–10 dniach i trwa od końca czerwca do końca sierpnia. Lata suche i ciepłe sprzyjają namnażaniu się populacji i gradacji tego szkodnika. Takie warunki sprzyjają migracji omacnicy prosowianki na nowe tereny, zwłaszcza na północ.

Ilość samic ma znaczenie

r e k l a m a

Osobniki dorosłe omacnicy prosowianki to motyle o rozpiętości skrzydeł 20–30 mm. Przednie skrzydła są jasnobrązowe do brunatnych z ciemniejszym brzegiem i dwoma falistymi liniami poprzecznymi, tylne natomiast są barwy słomkowej. Na głowie motyli znajduje się aparat gębowy typu ssącego oraz czułki sięgające niemal do połowy długości ciała.
To ogólne cechy rozpoznawcze i plantatorzy kukurydzy w większości znają omacnicę prosowiankę i potrafią ją odróżnić od innych motyli. Warto znać jednak więcej szczegółów i mieć umiejętność rozróżniania płci, bo to od ilości samic zależy wielkość pokolenia szkodliwych gąsienic. Na szczęście dorosłe osobniki omacnicy cechuje dymorfizm płciowy związany z rozmiarami i ubarwieniem.

Długość ciała samic dochodzi do 15 mm, a rozpiętość skrzydeł wynosi 25–34 mm, a samców do 20–26 mm. Przednie skrzydła samic są bladożółte lub jasnobrązowe, mają ciemne brzegi i dwie poprzeczne, faliste linie. Tylne skrzydła są jaśniejsze, a przez ich środek przebiega jasna pręga.

Długość ciała samców dochodzi do 12 mm. U osobników męskich przednie skrzydła są ciemniejsze, zwykle brązowe, z jasnymi, falistymi liniami poprzecznymi, natomiast tylna para jest jaśniejsza.

Omacnica jest bardzo płodna 

Jaja składane przez samice dachówkowato na początku są białe, owalne, lekko spłaszczone, szerokości 0,7–1 mm długości 1–1,2 mm, układane w złoża po 20–30 i więcej sztuk. Z czasem jaja stają się kremowe. Warto tutaj dodać, że średnio w złożu znajduje się 20–30 jaj (ale spotyka się od 2 do 80 jaj), a średnia płodność samic wynosi 200–300 jaj (maksymalna nawet 600 jaj).
Gąsienice omacnicy, te dorosłe, są bardzo charakterystyczne. Przechodzą jednak przez pięć stadiów rozwojowych i te z pokolenia L1 zaraz po wylęgu są wielkości zaledwie 1–2 mm. Charakterystyczna jest czarna lub ciemnobrązowa głowa z aparatem typu gryzącego. Te najstarsze gąsienice L5 osiągają długość do ok. 25 mm, mają trzy party odnóży tułowiowych i pięć par pasówek na segmentach odwłokowych. Gąsienice są barwy brunatnożółtej (jasnobrązowej) z charakterystycznymi ciemnymi plamkami na każdym segmencie (po cztery na segmentach przedniej części i po dwie mniejsze na segmentach części tylnej). Przez grzbiet przebiega ciemniejsze pasmo. Poczwarka omacnicy prosowianki typu zamkniętego jest jasnobrązowa. Poczwarki samic są większe (do 17 mm długości i do 4 mm szerokości).
Samiec (mniejszy) i samica omacnicy prosowianki. O sposobach monitoringu szkodnika i jego zwalczaniu napiszemy w kolejnych wydaniach „Tygodnika Poradnika Rolniczego”
  • Samiec (mniejszy) i samica omacnicy prosowianki. O sposobach monitoringu szkodnika i jego zwalczaniu napiszemy w kolejnych wydaniach „Tygodnika Poradnika Rolniczego”

Strzeżmy się gąsienic

Gąsienice omacnicy prosowianki początkowo odżywiają się pyłkiem kukurydzy, potem żerują na wiechach w pochwach liści, w nerwach, na zawiązkach kolb, znamionach i pod liśćmi okrywowymi kolb. To powoduje w konsekwencji łamanie i zasychanie wiech, co bardzo skraca okres pylenia kukurydzy i ilość produkowanego przez rośliny pyłku. To wszystko skutkuje znacznie gorszym i nierównomiernym zaziarnieniem kolb. Omacnica żerując w pochwach liści zmniejsza też powierzchnię asymilacyjną roślin. Z powodu uszkodzeń liści okrywowych kolb, te bieleją i przedwcześnie zasychają.

W późniejszym okresie, kiedy już rośliny są osłabione, omacnica interesuje się łodygami – wgryza się do środka i zżera rdzenie łodyg. Zaburza to transport wody i substancji odżywczych, a w miejscach najsilniejszych uszkodzeń łodygi łamią się. Szczególnie szkodliwe jest, kiedy łodyga łamie się pod osadzeniem kolby. Potem przychodzi czas na żer w kolbach – gąsienice odżywiają się miękkimi ziarniakami, a gdy stwardnieją żerują w osadkach. Szkodliwe dla plonu jest też podgryzanie przez gąsienice kolb u nasady, po którym charakterystycznie zwisają i ostatecznie opadają na ziemię. Uszkodzenia wyrządzane przez omacnicę prosowiankę skutkują też wzrostem porażenia kukurydzy przez fuzariozę kolb i łodyg.

Marek Kalinowski
Zdjęcie: Marek Kalinowski
 

r e k l a m a

r e k l a m a

r e k l a m a