Dzwonek Pierwszy miesiąc prenumeraty za 50% ceny Sprawdź

r e k l a m a

Partner serwisu

Poplony ozime i wtóre na paszę lub biogaz

Kategoria: Uprawa
Poplony ozime i wtóre na paszę lub biogaz
Uprawa Agroporady
Data publikacji 05.09.2019r.

Ocieplający się klimat w ostatnich latach powoduje coraz częściej występowanie suszy glebowej, która wyrządza duże straty w gospodarstwach rolnych. Szczególnie w tych, które specjalizują się w chowie bydła opasowego lub mlecznego, uniemożliwiając im zapewnienie dostatecznej ilości dobrej paszy objętościowej w lecie.

Dlatego trzeba zorganizować w wymienionych gospodarstwach niezbędną ilość paszy w formie kiszonek nie tylko na zimę ale również na całe lato. W warunkach suszy istnieją trudności w pozyskiwaniu niezbędnej ilości biomasy na paszę objętościową do bezpośredniego skarmiania. Do tego celu najlepiej nadaje się uprawa żyta w poplonie ozimym oraz kukurydza lub sorgo pastewne w plonie wtórym, które jest sprawdzonym rozwiązaniem w produkcji wysokich plonów biomasy.  

r e k l a m a

Na paszę i na biogaz

Uprawa żyta w poplonie ozimym jest polskim rolnikom dobrze znana, ponieważ była i jest nadal – chociaż w zbyt małym zakresie – wykorzystywana do produkcji paszy objętościowej. Natomiast w gospodarstwach bezinwentarzowych biomasę z poplonu ozimego i plonu wtórego można wykorzystywać do produkcji biogazu. Wówczas lepiej stosować kukurydzę zamiast sorga, które ma gorszą wydajność biogazu od kukurydzy. Biomasa rolnicza stanowi wtedy dodatek do substratów odpadowych pochodzących z rolnictwa i przemysłu rolno-spożywczego przeznaczonych dla biogazowni. Z tego względu biomasa powinna odznaczać się wysokimi plonami i dobrą wydajnością biogazu z jednostki powierzchni pola oraz niskimi kosztami produkcji. 

Dla osiągnięcia powyższych celów, istotne znaczenie ma dobór właściwych gatunków roślin a nawet odmian oraz sposób ich uprawy. To ma szczególne znaczenie na glebach gorszej przydatności rolniczej oraz w rejonach o małej ilości opadów atmosferycznych (< 550 mm) i niskim poziomie wody gruntowej. W tych warunkach klimatyczno-glebowych dobrym rozwiązaniem w praktyce rolniczej jest produkcja biomasy z poplonów ozimych i roślin uprawianych w plonie wtórym a nie uprawa roślin egzotycznych uprawianych w plonie głównym. W tym celu najlepiej jest stosować żyto ozime wysiewane w czystym siewie i nawożone intensywnie azotem. W minionych latach przy niedoborze azotu w handlu zalecano uprawę żyta z wyką kosmatą. Tymczasem wyniki wieloletnich doświadczeń polowych i praktyki rolniczej potwierdziły większą korzyść z uprawy żyta w czystym siewie i nawożonego azotem w ilości 20 kg/ha N, 40 kg P2O5i 80 kg K₂O jesienią oraz 150 kg/ha N wczesną wiosną. 

Żyta wysiewa się 180 kg/ha zaprawionym ziarnem z uwzględnieniem siły kiełkowania w okresie pierwszej dekady września. Natomiast nie jest obojętny dobór odmiany żyta uprawianego w poplonach ozimych. Bardziej przydatne na pasze są odmiany żyta zielonkowego, charakteryzujące się dobrą odpornością na wymarzanie, choroby i wczesną suszę wiosną oraz dobrze wykorzystujące wodę w jesieni i zimą. Poza tym, wyróżniające się wczesnym rozpoczynaniem wegetacji wiosną i dobrymi przyrostami biomasy przy niższych temperaturach powietrza. Na rynku nasiennym znajdują się obecnie następujące odmiany typu zielonkowego: Pastar, Sellino i Magnifico. 

Użytkowanie biomasy

Użytkowanie biomasy z żyta uprawianego na paszę można rozpocząć wczesną wiosną w formie pastwiska, a w późniejszym okresie jako zielonkę koszoną do bezpośredniego skarmiania, aż do fazy początku kłoszenia. Nadwyżki zielonki koszonej w tej fazie wzrostu można przeznaczyć na kiszonkę. Natomiast biomasę z żyta przeznaczoną na biogaz zbiera się w fazie mleczno-woskowej dojrzałości ziarna tj. ok. 
1 miesiąca później. W tym czasie następuje bardzo intensywny przyrost substancji organicznej oraz wydajności energetycznej dając plony zielonej masy > 400 dt/ha. 

Po zbiorze biomasy z poplonu ozimego trzeba niezwłocznie wykonać orkę na średnią głębokość oraz zastosować bronowanie i wysiew nawozów mineralnych. Następnie dokonać wysiewu nasion na plon wtóry. Do tego celu najlepiej nadają się średniowczesne odmiany kukurydzy (np. Opoka) lub sorgo pastewne (odm. Sucrosorgo 506). Wysokość nawożenia mineralnego trzeba dostosować do zasobności gleb w składniki pokarmowe oraz zakładanego poziomu plonów biomasy w plonie wtórym. Optymalnym poziomem nawożenia określonym na podstawie wieloletnich doświadczeń polowych, wykonanych w latach 2007–2012 jest w kg/ha: 100–130 N, 40–60 P2O5, 80–100 K₂O i 30–40 MgO. Wysiewu kukurydzy dokonuje się zaprawianym ziarnem o sprawdzonej sile kiełkowania w ilości 80 kg/ha lub sorgo odm. Sucrosorgo 506 w ilości 12 kg/ha. 

r e k l a m a


Czy warto zwiększać powierzchnię uprawy pod biomasę?

Zbioru kukurydzy i sorgo dokonuje się w fazie mleczno-woskowej dojrzałości ziarna, pociętej na sieczkę z przeznaczeniem na kiszonkę. Jeżeli w okresie jesiennym jest korzystna pogoda dla wzrostu kukurydzy, warto pozostawić część plantacji do zbioru w fazie dojrzałego ziarna. Wówczas uzyskuje się o 25% wyższe plony jednostek pokarmowych i wydajności energetycznych. 

Badania naukowe nad możliwością zwiększania produkcji biomasy na paszę lub dla biogazowni za pomocą uprawy poplonów ozimych i roślin uprawianych w plonie wtórym, przeprowadzono w latach 2007–2012 w ZD Stary Sielec pow. Rawicz. Wyniki tych doświadczeń pokazują (rys.), że łączny zbiór z poplonów ozimych i kukurydzy lub sorga jest większy od plonów obu wymienionych roślin uprawianych w plonie głównym. Poza wysokimi plonami zielonej i suchej masy przeznaczonymi na paszę a w wypadku dostarczenia jej do biogazowni, uzyskuje się bardzo dobrą wydajność biogazu (> 17 000 m³) z jednostki powierzchni pola.

Powiększanie powierzchni uprawy poplonów ozimych do produkcji biomasy ma uzasadnienie nie tylko ekonomiczne, ale przede wszystkim rolnicze. W praktyce rolniczej prawie wszystkie możliwe stanowiska przeznaczone pod wiosenne uprawy, powinny być obsiane poplonami, które obok wielu wymienionych korzyści umożliwiają zwiększenie substancji organicznej w glebie oraz realizują program powiększania powierzchni terenów zielonych na obszarach wiejskich (tzw. zazielenienia) w ramach Wspólnej Polityki Rolnej UE.

Warto nadmienić, że w warunkach klimatyczno-glebowych Polski Zachodniej łączne plony biomasy z żyta poplonowego i kukurydzy lub z żyta i sorgo w plonie wtórym są wyższe od plonów biomasy kukurydzy, sorgo i buraków cukrowych uprawianych w plonie głównym. Buraki cukrowe stanowią dobre odniesienie do oceny efektywności produkcji biomasy na potrzeby energii odnawialnej, ponieważ bardzo dobrze wykorzystują energię słoneczną, CO₂, wodę i składniki pokarmowe do tworzenia substancji organicznej. Stąd produkcja biomasy za pomocą żyta w poplonie ozimym i kukurydzy w plonie wtórym dająca ok. 30% wyższe plony suchej masy od buraków cukrowych (korzenie + liście), wskazują na bardzo efektywną metodę pozyskiwania substancji organicznej. Dlatego ten sposób produkcji biomasy wykorzystywany zarówno na paszę objętościową, jak i na wartościowe substraty dla biogazowni, zasługuje na większe upowszechnienie w praktyce rolniczej, szczególnie w warunkach postępującego ocieplania klimatu. 

 

Henryk Burczyk, IWNiRZ – Poznań
fot. Pixabay

r e k l a m a

r e k l a m a

r e k l a m a