Dzwonek Pierwszy miesiąc prenumeraty za 50% ceny Sprawdź

r e k l a m a

Partner serwisu

Rolnicy często sieją zboża zbyt gęsto. Jaka jest optymalna gęstość siewu?

Marek Kalinowski
Kategoria: Uprawa
Rolnicy często sieją zboża zbyt gęsto. Jaka jest optymalna gęstość siewu?
Uprawa zboża
Data publikacji 12.09.2022r.

Zboża wysiewane nawet zgodnie z zaleceniami opracowanymi przez IUNG – PIB w Puławach, są siane zbyt gęsto. A w praktyce wielu rolników do tych opracowanych norm wysiewu i tak dokłada dodatkowe kilogramy ziarna, tak na wszelki wypadek.

Zalecane gęstości siewu gatunków zbóż ozimych ustalone na podstawie wieloletnich badań przez Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – PIB w Puławach trzeba brać pod uwagę, jako pewien punkt odniesienia i przemyślenia. Te zalecenia odpowiadają warunkom klimatycznym, poziomowi techniki siewu oraz poziomowi genetyki odmian zbóż sprzed co najmniej dekady.

r e k l a m a

Warto tuż przed siewami zbóż przeanalizować gęstość siewu zbóż ozimych 

Dlatego wielu rolników tak na wszelki wypadek sieje zboża zbyty gęsto. Jeżeli dany gatunek zboża siejemy na odpowiednim dla niego kompleksie przydatności rolniczej, używamy ziarna zaprawionego i wysiewamy w optymalnym terminie w dobrze uprawioną glebę, to powinniśmy stosować najniższe zalecane normy wysiewu. Tylko późny siew, duża presja zachwaszczenia, słabsze stanowisko od zalecanego dla gatunku są podstawą do zwiększenia normy wysiewu o 5–10%. W innych sytuacja nie ma sensu i nie warto siać gęsto, bo to pogarsza warunki świetlne roślin. To powoduje, niestety, redukcję krzewienia, wydłużanie dolnych międzywęźli, ogranicza udział pędów bocznych na rzecz pędu głównego, zmniejsza ilości kłosów i kłosków w kłosie. W łanach nadmiernie zagęszczonych łatwiej rozprzestrzeniają się choroby i wzrasta podatność na wyleganie.

Warto tuż przed siewami zbóż przeanalizować to bardzo plonotwórcze ogniwo agrotechniki – gęstość siewu zbóż ozimych. Zróbmy taką analizę na przykładzie pszenicy ozimej. Zgodnie z zaleceniami IUNG na glebach kompleksów pszennych optymalna gęstość siewu pszenicy powinna wynosić 450 – 500 ziarniaków na 1 m2. W praktyce, przy uprawie pszenicy na cele jakościowe, gdzie stosuje się większą dawkę nawożenia azotowego, większą zawartość białka można osiągnąć w łanach sianych rzadziej. Wg naukowców z IUNG – PIB w Puławach rozsądny i optymalny jest wtedy wysiew 350 – 450 ziaren na m2. Jednak przy uprawie pszenicy jakościowej o dobrej zimotrwałości, po dobrych przedplonach (bobowate, okopowe, rzepak) to nadal za dużo. Wielu rolników stosuje w takich warunkach od wielu lat i z dobrym skutkiem siewy rozrzedzone w ilości 300 – 350 ziarnek na m2. To moim zdaniem, rozsądna i bezpieczna granica dla plonu i wysokiej jakości ziarna.

Odmiany pszenicy ozimej bardzo różnią się krzewistością

Celowo podaję zalecenia w sztukach ziaren na metr kwadratowy, bo tego trzeba się trzymać w praktyce. A praktyka pokazuje, że wielu rolników wykorzystuje do siewu materiał z własnego rozmnożenia, posługuje się normami w kilogramach, nie bada zdolności kiełkowania, nie sprawdza masy tysiąca ziaren, nie wykonuje próby kręconej siewnika. W efekcie, rzadko który rolnik wie dokładnie ile ziaren zdolnych do kiełkowania wysiał na metr kwadratowy. Jeżeli nie zrobimy wymienionych działań i obliczeń możemy przesadzić z normą wysiewu nawet o 100%. Pokażę proste obliczenie z najbardziej zmiennym czynnikiem – MTZ. Masa tysiąca ziaren pszenicy ozimej zależnie od odmiany, stanowiska uprawy i sezonu waha się od 35 g do 60 g. Przy założeniu, że chcemy wysiać pszenicę rzadko, ale w bezpiecznym zagęszczeniu 380 ziaren na metr kwadratowy, w pierwszym przypadku norma wysiewu wyniesie ok. 133 kg/ha (MTZ = 35 g), a w drugim 228 kg/ha (MTZ = 60 g). Obliczenie jest proste i nie uwzględnia zdolności kiełkowania, ale pokazuje jak bardzo można się pomylić.

Kupując materiał kwalifikowany wszystkie dane o parametrach ziarna i często rekomendacje hodowcy dotyczące normy wysiewu będą na etykiecie. Czynnik odmianowy jest niezwykle ważny, bo odmiany pszenicy ozimej bardzo różnią się krzewistością, a także tzw. typem budowania plonu. Skoro jesteśmy przy pszenicy i każdy rolnik przygląda się danym plonowania w Stacjach Doświadczalnych Oceny Odmian COBORU dodam, że w tych doświadczeniach na dobrych kompleksach odmiany populacyjne pszenicy ozimej wysiewane są w ilości 400 ziaren/m2, a mieszańcowe w ilości 250 ziaren/m2 (w doświadczeniach COBORU na najlepszych kompleksach dla gatunków: jęczmień ozimy odmian populacyjnych wysiewany jest w ilości 350 ziaren/m2, pszenżyto w ilości 350 ziaren/m2, żyto odmian populacyjnych w ilości 250 ziaren/m2 i żyto odmian mieszańcowych w ilości 200 ziaren/m2).

r e k l a m a

Jęczmień ma naturalnie największą krzewistość wśród gatunków zbożowych

W Polsce przesadzamy trochę z normami siewu zbóż. Pokutują tutaj przyzwyczajenia i bezpieczne zalecenia, które uwzględniają srogi zimowy klimat, a nie uwzględniają postępu hodowlanego i zmian w technologii siewu, uprawy, nawożenia i ochrony. Warto się nad tym zastanowić, ale też nie popadać w nadmierny zachwyt rzadkim siewem. Kilka lat temu spotkałem się z zupełnie rewolucyjnym podejściem w tym zakresie. Rolnik, który dał się namówić do rzadszych siewów pszenic tak się do tego przekonał, że przestawił się na siewy wcześniejsze i bardzo, bardzo rzadkie, uzyskując średnio prawie 10 rozkrzewień z rośliny. Nie polecam – nie w każdym roku to się sprawdzi, nie każda odmiana nadrobi potencjał krzewieniem, a ponadto bardzo wczesny i bardzo rzadki siew to bardzo duże potencjalne problemy z zachwaszczeniem wyczyńcem polnym.

W praktyce bardzo rzadki siew i pełne wykorzystanie zdolności zbóż do krzewienia jest niecelowe. Pędy II rzędu są mniej produktywne o 5–10%, a pędy III rzędu o 10–15 i więcej % od pędu głównego. Również niekorzystnym skutkiem zbyt silnego krzewienia jest piętrowość łanu i nierównomierne dojrzewanie.

Naturalną największą krzewistość z gatunków zbożowych ma jęczmień, a najmniejszą owies. W ramach gatunków bardziej krzewią się formy ozime zbóż niż jare. Trzeba widzieć, że już w fazie krzewienia rozpoczyna się zawiązywanie kłosków, a korzenie zarodkowe wraz z przybyszowymi tworzą w tej fazie wiązkowy system korzeniowy. Krzewienie następuje, kiedy ze stożków wzrostu wzeszłych siewek zbóż wytwarzają się kolejne liście i ukaże się liść trzeci. Np. u pszenżyta pędy boczne pojawiają się w podziemnych węzłach łodygowych, najczęściej w węzłach liści od 1 do 3 i międzywęźla są tak skrócone, że tworzą węzeł krzewienia. Jest on umieszczony 2–3 cm pod ziemią (podobnie u pszenicy i owsa). Jęczmień i żyto krzewią się płycej i to jest główna przyczyna zaleceń agrotechnicznych, by te gatunki siać w odleżałą po uprawkach przedsiewnych glebę i nie za głęboko. Potem w kątach liści pędów bocznych formują się pączki dające początek pędom bocznym drugiego rzędu. Każdy z pędów bocznych ma własny system korzeni przybyszowych.

Uniwersalny typ kompensacyjny pszenicy

Będąc przy tych rozważaniach warto przypomnieć również, że hodowcy w pszenicy, ale i w jęczmieniu hybrydowym, coraz częściej eksponują w charakterystykach odmian informacje o typie budowania plonu. To ma znaczenie także dla gęstości siewu. Hodowcy pszenicy posługują się określeniami typami: typ pojedynczy kłos, typ więcej ziarna, typ gęsty łan, typ kompensacyjny. Czym wymienione typy charakteryzują się?

Odmiany należące do typu pojedynczego kłosa realizują swój potencjał plonotwórczy przez bardzo dobre uziarnienie kłosa przy jednocześnie małej do średniej liczbie kłosów w łanie. W tej grupie wyróżnia się dwie podgrupy. W pierwszej wyróżnia się odmiany, które wysoki plon pojedynczego kłosa realizują przez masę tysiąca ziaren. W drugiej podgrupie są odmiany, które wysoki plon kłosa uzyskują przez wykształcenie większej liczby ziaren w kłosie przy ponadprzeciętnej masie tysiąca ziaren.

Odmiany pszenicy należące do typu więcej ziarna, charakteryzują się natomiast dużą zmiennością liczby ziaren w kłosie. U tych odmian to większa liczba kwiatków lub lepsze zawiązanie ziaren w kłoskach powoduje wykorzystanie potencjału plonotwórczego. Można oczekiwać, że takie odmiany nawet mocno przerzedzone ostrą zimą zrekompensują ubytek ilości kłosów przez zwiększenie ilości ziaren w kłosie.

Odmiany należące do typu gęstego łanu, wykształcają dużo kłosów na jednostce powierzchni (m2). W tym przypadku produktywność kłosa jest jednak mniejsza, gdyż posiadają one mniej kwiatków w kłosku i przeważnie zawiązują tylko zewnętrzne ziarniaki, a w sprzyjających warunkach również środkowy kwiatek. Takie odmiany przerzedzone ostrą zimą będą odbudowywały potencjał plonotwórczy dokrzewieniem wiosennym. Nie można liczyć natomiast na to, że zbudują bardziej produktywne kłosy.

Odmiany pszenicy należące do typu kompensacyjnego wykazują częściową zdolność rekompensowania niedociągnięć jednej ze składowych plonu. Ograniczona wielkość jednego z elementów struktury plonu jest nadrabiana przez lepszy rozwój pozostałych np. mniejsza obsada kłosów rekompensowana jest większą liczbą ziaren w kłosie lub masą tysiąca ziaren. Te odmiany najbardziej wybaczają błędy w agrotechnice.

Z nieco spóźnionym siewem żyta można ryzykować tylko przy odmianach populacyjnych 

Gęstość siewu żyta zależy głównie od kompleksu glebowego i przedplonu. Jeszcze niedawno w publikacjach naukowych można była znaleźć zalecenia, że żyto ozime na kompleksach od żytniego bardzo dobrego do żytniego słabego i bardzo słabego należy siać w optymalnym terminie w ilości od 300 do 430 ziarniaków na 1 m2 odmian populacyjnych i odpowiednio od 250 do 400 ziarniaków na 1 m2 odmian hybrydowych.

To historyczne przesadne zalecenia. Aktualnie na stronach IUNG – PIB w Puławach rekomendowany jest dla hybrydowych odmian żyta ozimego (za rekomendacjami hodowców) sianych w optymalnym terminie na najlepszych glebach (IIIb, IVa) wysiew 160 – 200 kiełkujących ziaren na 1 m2 (populacyjnych ok. 250 kiełkujących ziaren na m2) i odpowiednia korekta tego wysiewu przy siewie wcześniejszym lub opóźnionym oraz na glebach słabszych (gęściej).

Ale pamiętajmy – z nieco spóźnionym siewem żyta można ryzykować tylko przy odmianach populacyjnych i wtedy norma wysiewu powinna wynieść ok. 300 ziaren kiełkujących na m2. Materiał siewny odmian mieszańcowych ze względu wykorzystanie efektu heterozji zanikającej w dalszych rozmnażaniach, powinien pochodzić każdorazowo od hodowcy. Pamiętajmy, że żyto siejemy stosunkowo płytko, optymalnie na 2,5–3 cm.

Pamiętajmy o różnicach gęstości siewu między populacyjnymi odmianami 2- i 6-rzędowymi jęczmienia. W terminie optymalnym 2-rzędowe siejemy w ilości minimum 330 ziaren/m2, 6-rzędowe rzadziej – minimum 260 ziaren/m2, a jeszcze rzadziej hybrydy – ok. 180 ziaren/m2

  • Pamiętajmy o różnicach gęstości siewu między populacyjnymi odmianami 2- i 6-rzędowymi jęczmienia. W terminie optymalnym 2-rzędowe siejemy w ilości minimum 330 ziaren/m2, 6-rzędowe rzadziej – minimum 260 ziaren/m2, a jeszcze rzadziej hybrydy – ok. 180 ziaren/m2

Ten produkt może Ciebie zainteresować

Tygodnik Poradnik Rolniczy – aktualny egzemplarz

Tygodnik Poradnik Rolniczy – aktualny egzemplarz

Płacisz tylko

6,55 zł SPRAWDŹ

Optymalne obsady dla pszenżyta i jęczmienia

Obsadę pszenżyta ozimego różnicuje się głównie w zależności od jakości gleby. Na kompleksach pszennych gęstość siewu w optymalnym terminie (głębokość 3–4 cm) powinna kształtować się w przedziale 250 – 300 ziarniaków na m2. W miarę pogarszania się jakości gleb zalecane jest zwiększenie wysiewu do 400 – 500 ziarniaków na m2 kompleksie żytnim dobrym. Należy jednak podkreślić, że nadmierne zagęszczenie łanu sprzyja wyleganiu, porażeniu przez niektóre choroby i zdrobnieniu ziarna.

Jęczmień ozimy ze względu na duże możliwości do intensywnego krzewienia, siany w terminie optymalnym, zapewnia uzyskanie wysokich plonów przy wysiewie 330 – 450 ziarniaków na m2. Wyższą obsadę roślin należy stosować uprawiając go na gorszych kompleksach glebowych. Zupełnie odmienne od powyższych zaleceń dla odmian populacyjnych jęczmienia ozimego mają odmiany hybrydowe.

Przy wysiewie odmian hybrydowych jęczmienia w optymalnych terminach zaleca się gęstość od 180 do 220 ziaren na m2 (większa norma dla rejonów wschodniej Polski). Przy wczesnych siewach hybryd stosujemy normę od 140 do 180 ziaren na m2, a przy opóźnionych do 280 ziaren na m2.

Ustalając normę wysiewu w kg/ha dla zbóż pamiętajmy o sporych różnicach w MTZ. Masa Tysiąca Ziaren zbóż tego samego gatunku zależnie od odmiany i sezonu może różnić się prawie dwukrotnie

  • Ustalając normę wysiewu w kg/ha dla zbóż pamiętajmy o sporych różnicach w MTZ. Masa Tysiąca Ziaren zbóż tego samego gatunku zależnie od odmiany i sezonu może różnić się prawie dwukrotnie

Oprócz siewy niezwykle ważna jest głębokość umieszczenia ziarniaków

Z badań przeprowadzonych w IUNG – PIB w Puławach wynika, że uzyskanie dobrze zwartych łanów, w średnich warunkach glebowych, używając precyzyjnych siewników, przy zachowaniu optymalnego terminu siewu, jest możliwe przy rozsądnie obniżonych normach wysiewu wynoszących: dla pszenicy ozimej – 380 ziaren/ m2, pszenżyta ozimego – 330 ziaren/ m2, jęczmienia ozimego – 300 ziaren/ m2. Rzadki siew nie jest jednak polecany przy siewach spóźnionych. Wtedy, jeżeli musimy siać po burakach pszenicę ozimą powinniśmy zwiększyć normę wysiewu o 5–15% i bezwzględnie unikać wyboru odmian o niskiej zimotrwałości.

Do zaplanowanej gęstości siewu powinniśmy określić odpowiednią szerokość międzyrzędzi. Przy obsadzie do 400 ziarniaków na 1 m2 rozstawa powinna wynosić 15 cm. Najkorzystniejszą dla obsady 500 ziarniaków jest rozstawa 11 cm, a dla 600 ziarniaków 9 cm. Oprócz gęstości siewu niezwykle ważna dla wschodów, ale głównie dla właściwego krzewienia się zbóż jest głębokość umieszczenia ziarniaków. Tutaj też należy przestrzegać zaleceń hodowców i siać zboża (zależnie od gleby) na optymalną głębokość, zależnie od gatunku 2–4 cm (przy czym głębiej na słabszych stanowiskach). Zbyt głęboki siew opóźnia wschody, ogranicza krzewienie, skraca jesienną wegetację i podnosi ryzyko wymarzania.

Warto podsumować wszystkie przedstawione informacje. Trzymajmy się przebadanych optymalnie rzadkich norm wysiewu uwzględniając czynnik odmianowy i zalecenia rekomendowane przez hodowców, oczywiście w ilości ziaren na metr kwadratowy. Miejmy jednak na uwadze, że są to zalecenia dla ziarna kwalifikowanego o wysokiej zdolności kiełkowania i dobrze zaprawionego. Zaprawa daje pewność, że każdy kiełkujący ziarniak to ostatecznie zdrowa rozkrzewiona roślina. Przy ziarnie niezaprawionym albo źle zaprawionym musimy liczyć się z co najmniej kilkunastoprocentowymi stratami w obsadzie zaraz po wschodach (zgorzele siewek i inne choroby odnasienne i odglebowe).

Zbyt gęsty siew skutkuje samoregulacją potencjału plonotwórczego zbóż przez redukcję źdźbeł, a także gubienie dolnych pięterek kłosa, co często obserwuje się w pszenicy i jęczmieniu

  • Zbyt gęsty siew skutkuje samoregulacją potencjału plonotwórczego zbóż przez redukcję źdźbeł, a także gubienie dolnych pięterek kłosa, co często obserwuje się w pszenicy i jęczmieniu

fot. Marek Kalinowski

r e k l a m a

r e k l a m a

r e k l a m a