Dzwonek Pierwszy miesiąc prenumeraty za 50% ceny Sprawdź

r e k l a m a

Partner serwisu

Nastał czas na sołtyski!

Karolina Kasperek
Kategoria: Wieś i Rodzina
Nastał czas na sołtyski!
Wieś i Rodzina życie wsi
Data publikacji 18.09.2022r.

Minęły czasy, kiedy sołtyski ze świecą trzeba było szukać. Więcej nawet – sołtyski są dziś na świeczniku. Teraz widać je u steru w niemal co drugim sołectwie w Polsce. Kilka tygodni temu uznanym liderkom wiejskim zamarzyło się nawet, żeby sołtyski wyszły przed szereg.

Stworzyły grupę „Sołtyski” i zapraszają do niej wszystkie panie. A potem na szkolenia, webinary i konferencje. Przystąpcie do facebookowych „Sołtysek”!

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, sołtyski stanowią dziś niemal połowę sprawujących władzę w sołectwach. Zgodnie z danymi GUS, w 2019 roku na Mazowszu było 7315 sołtysów, w tym 3218 stanowiły kobiety. To równe 44%. Długo mówiło się, że ten rosnący udział kobiet na najniższym szczeblu struktury samorządowej to sukces wątpliwy, bo sołtys to przecież funkcja bardziej społeczna i stanowisko bez wynagrodzenia. Że jako „służebne” i „mało prestiżowe” coraz częściej zwalniane jest przez mężczyzn. Jednak doświadczenie ostatnich lat dowodzi, że kobieta na czele wsi to zupełnie nowy wymiar sołtysowania. To coraz bardziej sprawcze i świadome możliwości sprawowanie władzy, które jedno­cześnie idzie w parze z rosnącą liczbą wyzwań. Dlatego kilka zasłużonych polskich sołtysek wpadło na pomysł, by stworzyć platformę dla wymiany myśli i doświadczeń dla kobiet sprawujących tę funkcję, ale też dla tych, które działają w radach sołeckich albo też przymierzają się do objęcia tego stanowiska.

r e k l a m a

Coraz więcej sołtysek w inicjatywie "Sołtyski" 

Nie byłoby inicjatywy i grupy „Sołtyski”, gdyby nie Alicja Rymszewicz. Wspominaliśmy o niej niedawno na łamach „Tygodnika”. Jej sołectwo zajęło trzecie miejsce w ostatniej edycji konkursu „Fundusz sołecki – najlepsza inicjatywa” Krajowego Stowarzyszenia Sołtysów. Alicja jest od 8 lat sołtyską mazurskiego Trygortu i liderką wiejską. Współpracuje z Fundacją Batorego i akcją „Masz głos”. Jest absolwentką Szkoły Liderów Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności. Mówi, że z nową inicjatywą dla sołtysek było trochę jak z infekcją.

– Pomysłem zaraziła nas Marta Smejda, sołtyska sołectwa Wolbórz w Łódzkiem. Jest w tegorocznej edycji Szkoły Liderów, którą ja skończyłam tuż przed pandemią. Absolwenci Szkoły zrzeszeni są w grupie Sieć Absolwencka. Zaproponowała niedawno na grupie, żeby zgłosić się do piątej edycji konkursu „WzmocniOne” Fundacji Ashoka. Przegadałyśmy na forum temat i wyszło nam, że chcemy działać na rzecz wzmocnienia kobiet pełniących funkcję sołtysa – wyjaśnia Alicja.

Do inicjatywy dołączyły jeszcze Beata Jakubiak – sołtyska Wójtowa w gminie Barczewo w Warmińsko-Mazurskiem, i Jolanta Fludra – sołtyska Śródki w gminie Kleszczewo w Wielkopolsce.

Alicja Rymszewicz (po lewej) i Marta Smejda podczas prezentacji projektu

  • Alicja Rymszewicz (po lewej) i Marta Smejda podczas prezentacji projektu

Jolanta Fludra – sołtyska wsi Śródka w gminie Kleszczewo w Wielkopolskiem

  • Jolanta Fludra – sołtyska wsi Śródka w gminie Kleszczewo w Wielkopolskiem

Szansa na 40 tysięcy złotych dotacji

Wiosną złożyły projekt i przeszły pierwszy etap. Znalazły się w kolejnym wraz z dziewięcioma innymi inicjatywami z Polski. Ten etap kończy się uroczystą galą w październiku i szansą na dotację w wysokości 40 tys. zł. Projekt nazwały „Sołtyski”. Po prostu.

– Kobieta, żeby pójść i walczyć o swoje, czyli tak naprawdę w imieniu i dla swojej społeczności, musi się czuć absolutnie pewna. Dopóki nie jest „uzbrojona” w wiedzę, dopóki nie ma pewności siebie, łatwo ją zbyć. Problemem jest to, że gminy wiejskie funkcjonują często w oparciu nie o prawo, a o zwyczaj. I nawet kiedy mówię takiej sołtysce: „Sorry, ale tak nie może być, bo to po prostu jest niezgodne z prawem”, to słyszę w odpowiedzi „Ale wójt u nas tak powiedział”. Słowa wójta, mężczyzny, traktowane są jak święte, nie ma z nimi dyskusji. Widzimy, że trzeba w sołtyski wtłoczyć jeszcze sporo wiedzy i sporo umiejętności miękkich, które podniosą ich samoocenę. Polska wieś się zmienia, kobiet na tym stanowisku jest coraz więcej. I ma to wiele zalet, bo kobiety potrafią dotrzeć często sprawniej do ludzi, są bardziej empatyczne, potrafią skutecznie aktywizować społeczność. Ale kiedy one chodzą do urzędu, to tam łatwo je „ustawić”. Faceta sołtysa nikt tak nie ustawia. Facet pójdzie, nogą tupnie, zrzuci trochę błota. Jak nie, to z wójtem flaszkę wypije. Kobiety mają w tej roli dużo trudniej – mówi trygorcka sołtyska.

r e k l a m a

Jak poprawnie wydawać fundusz sołecki?

W wielu gminach potężnym problemem jest fundusz sołecki. Alicja Rymszewicz mówi, że zdarza się, że wójt wydaje zarządzenie, że na przykład jedynie 10 czy 15% funduszu może zostać wydane na „integrację”. Tymczasem integracja nie jest „zadaniem własnym gminy”, a fundusz sołecki powinien być na nie przeznaczony. Chodzi generalnie o to, że gmina nie może tworzyć czegoś takiego, jak regulamin wewnętrzny, który reguluje, na co wydany będzie fundusz. Ustawa na to nie pozwala. Ale wiele sołtysek o tym nie wie i godzi się na bezprawne regulacje.

– Sołtyski nie wiedzą też, że w zasadzie wszystkie wydatki, jakie może ponieść gmina, może też ponieść sołectwo, wydatkując fundusz sołecki. Weźmy dla przykładu tę słynną kiełbasę. Jeśli gmina może kupić kiełbasę na dożynki gminne, to sołtys może kupić ją na dożynki sołeckie. Tu ważne jest, jak nazwiemy działania. Nie ma takiego zadania własnego, jak integracja. Ale jeśli zadaniem własnym gminy jest kultura, to możemy zrobić dożynki. Jeżeli zadaniem jest ochrona zdrowia, możemy zrobić festyn prozdrowotny, na który zaprosimy pielęgniarkę i na którym będziemy promować zdrowy styl życia, zrobimy zawody sportowe, a ludzi nakarmimy posiłkiem regeneracyjnym. W trakcie rozmów z sołtyskami wyszło nam kilka innych „smaczków”. Planujemy zorganizować w ramach naszego projektu akcję „Precz z procentem”. Wielu wójtów czy burmistrzów ustaliło sobie te przysłowiowe kilkanaście procent na działania integrujące. Tymczasem na działania miękkie można przeznaczyć nawet 100% funduszu. Jeśli tylko tak postanowi zebranie sołeckie i jeśli nie nazwiemy tego „integracją”, a przyporządkujemy do konkretnych zadań własnych gminy – tłumaczy Alicja Rymszewicz.

Dziewczyny nie wierzą w siebie

Pytam ją, czy sołtyskom bardziej brakuje wiedzy, czy pewności i siły charakteru. Alicja mówi, że często jednego, i drugiego. Że bywają odważne kobiety, ale skąd mają czerpać wiedzę? Bez wiedzy nie sposób egzekwować swoich praw. Z kolei wiedza bez pewności siebie też na niewiele się zdaje. Alicja mówi, że często wójt boi się, że obeznana w wielu sprawach sołtyska za chwilę go podsiądzie. Wtedy utrudnia jej działania, a znieść to bez odporności psychicznej jest bardzo trudno.

– My, kobiety, jesteśmy wrażliwe. Boimy się ośmieszenia, zwłaszcza publicznego. Wracamy do domu, płaczemy w poduszkę, bardzo wszystko przeżywamy. Nas, inicjatorki projektu „Sołtyski”, bardzo boli, że te wspaniałe, aktywne kobiety po kilku latach rzucają wszystko w diabły. Czasem mają rzucane kłody pod nogi przez urzędników, a czasem dołącza do tego zbuntowana społeczność. Kiedy rozważałyśmy, czym się zająć, przyszło nam do głowy, że te problemy dotyczą też mężczyzn, ale najpierw chcemy skupić się na kobietach. To one potrzebują większego wsparcia – opowiada Alicja.

Webinary i szkolenia kobiet sołtysek czekają

W ramach projektu powstała najpierw grupa na Facebooku. „Sołtyski” w dniu, kiedy zamykaliśmy numer, miały już 1100 członkiń z całej Polski. Wciąż dołączają nowe. Projekt przewiduje szkolenia i regionalne konferencje dla sołtysek. Alicja, Jola, Beata i Marta chcą stworzyć sieć, w której regionalne liderki będą pomagały organizować te szkolenia.

Za otrzymane już 4 tys. zł z Ashoki założyły grupę, nawiązały kontakt z mediami i zaplanowały trzy webinary. Pierwszy odbył się 30 sierpnia. Poprowadziła go Grażyna Jałgos-Dębska, była sołtyska wsi Opypy i prezeska stowarzyszenia Sołtysi Mazowsza. Rozmawiano o funduszu sołeckim, przepisie na udane zebranie wiejskie i dobrych praktykach, czyli o tym, jak dobrze wydać sołeckie pieniądze. Nagranie webinaru jest dostępne na grupie – wystarczy do niej dołączyć.

Drugi webinar poświęcony będzie stresowi w pracy sołtysa, wypaleniu zawodowemu i sposobom zapobiegania mu. Odbędzie się 20 września i inicjatorki projektu już na niego zapraszają. Trzeci z webinarów będzie rodzajem interaktywnej konferencji, podczas której sołtyski mają zgłaszać swoje problemy i pytania, które staną się podstawą do planowania kolejnych działań.

W dalszej perspektywie oprócz szkoleń chcemy organizować dla sołtysek wizyty studyjne w całej Polsce. Ale chcemy być cały czas uważne na pytania i problemy płynące od sołtysek. Na forum już pada mnóstwo pytań – o wynajem świetlicy, o to, czy świetlica jest sołectwa, czy gminy. Albo co można, a czego nie, jeśli świetlica należy do OSP. Ale już wiemy, że nie znamy odpowiedzi na każde pytanie. Dlatego do pojawiających się tematów będziemy powoływać ekspertów. Naszą ambicją jest, by pierwsza odpowiedź na pytania formalno-prawne była odpowiedzią ekspercką. Chemy też opatrywać tematy hasztagami, żeby łatwiej było je znaleźć. Na naszej grupie swoje miejsce znajdą i wieńce na dożynki, i skomplikowane kwestie prawne – wyjaśnia sołtyska Trygortu i dodaje, że w dalszych planach mają też wspieranie kobiet kandydujących na sołtyski, ale też byłych sołtysek, które sprawdziły się w roli, a teraz mogłyby zostać radną gminy, wójtem czy burmistrzem.

– Żebyśmy my, kobiety, nie myślały o sobie „A nie! Ja się nie nadaję!”. Bo jeśli się sprawdziłaś, jeżeli zrobiłaś tyle fantastycznych rzeczy, jeżeli zmieniasz tę społeczność, to zmieniaj ją dalej!”. Chcemy, żeby kobiety aktywne wspierały inne kobiety – kończy, zapraszając do grupy „Sołtyski”, Alicja Rymszewicz.

Beata Jakubiak – sołtyska Wójtowa w gminie Barczewo w Warmińsko-Mazurskiem

  • Beata Jakubiak – sołtyska Wójtowa w gminie Barczewo w Warmińsko-Mazurskiem

Karolina Kasperek

fot. kobiecyfotograf, archiwum

Artykuł ukazał się w Tygodniku Poradniku Rolniczym 37/2022 na str. 51.  Jeśli chcesz czytać więcej podobnych artykułów, już dziś wykup dostęp do wszystkich treści na TPR: Zamów prenumeratę.

 

r e k l a m a

r e k l a m a

r e k l a m a