Jak wynika z przeglądu badań przeprowadzonego przez Uniwersytet Florydy, obejmującego dziesiątki analiz z całego świata, wpływ upałów na krowy mleczne jest szeroki i długofalowy. Badania pokazują, że w gorące dni układ odpornościowy działa mniej efektywnie, co zwiększa podatność krów na infekcje. Latem liczba przypadków klinicznego zapalenia wymion jest o 10–40% wyższa niż w chłodniejszych miesiącach, a u krów cielących się między majem a wrześniem liczba infekcji macicy się podwaja. Co więcej, zwierzęta te są siedmiokrotnie bardziej narażone na długotrwałe infekcje macicy niż krowy cielące się jesienią. Latem o 11% wzrasta również ryzyko ketozy.

Upał osłabia odporność krów

Skutki stresu cieplnego są widoczne także na poziomie komórkowym. We krwi krów narażonych na wysokie temperatury stwierdzono nawet o 201% więcej neutrofili, czyli ważnych komórek odpornościowych. Jednocześnie ich funkcjonowanie ulega pogorszeniu, co ułatwia rozwój patogenów. Naukowcy zaobserwowali również podwyższone stężenie białek zapalnych we krwi zwierząt poddanych długotrwałemu działaniu upału.

Spada płodność i rośnie ryzyko chorób

Stres cieplny istotnie obniża także płodność. Przy wskaźniku THI (z ang. Temperature Humidity Index – Indeks Temperatury i Wilgotności) równym 80, jedynie 16% inseminacji zakończyło się ciążą. Długotrwały stres cieplny przy THI powyżej 73 obniżał skuteczność zapłodnienia nasieniem mrożonym o 63%, a krótkotrwały stres cieplny zmniejszał skuteczność nasienia świeżego nawet o 80%. Zachowanie rui było niemal o połowę słabsze w okresach ciepłych, a odsetek poronień wzrastał z 2,1% do 12,3%. Dodatkowo, krowy cielące się w upalne dni miały ciąże krótsze o 1,5–2,8 dnia, co może zwiększać ryzyko powikłań, takich jak martwy poród czy zatrzymanie łożyska, a w konsekwencji także zapalenie macicy.

Stres cieplny obniża produkcję mleka

Konsekwencje stresu cieplnego dotyczą również nienarodzonych cieląt. W czasie ciąży ogranicza on przepływ krwi do macicy o 51% i do pępowiny o 30%, co może skutkować obniżeniem masy urodzeniowej o 22%. Córki krów, które doświadczyły stresu cieplnego w ciąży, w dorosłym życiu produkują średnio o 2,2 kg mleka mniej dziennie, a u wnuczek spadek ten wynosi 1,3 kg. Badania prowadzone w Niemczech i Chinach wykazały, że krowy mleczne narażone na stres cieplny mogą produkować nawet o 53% mniej mleka. Jednocześnie zawartość białka w mleku spadała o około 22%. Średnio produkcja mleka obniżała się o 1% na każdy wzrost THI powyżej 72. Krowy, które doświadczyły stresu cieplnego w okresie zasuszenia, dawały w kolejnej laktacji o około 6 kg mleka dziennie mniej.

Beata Dąbrowska

Źródło: Veeteelt. nl

Hodowla wagyu w Japonii – cielęta odsadzane już pierwszego dnia

Krowy przez cały okres chowu są utrzymywane w oborze, a cielę w pierwszym dniu po urodzeniu jest odsadzane od matki, trafia do budek indywidualnych, a na końcu utrzymywane jest w systemie alkierzowym.

Krowy oraz jałówki są żywione jedynie paszami objętościowymi, a ich zadaniem jest urodzenie cielęcia i niedługo po odsadzeniu zajście w kolejną ciążę poprzez inseminację. Krowy w ciągu swojego życia rodzą 8-9 cieląt. Krowy nie są klasycznymi mamkami, bo nie karmią cieląt, więc jest to dość nietypowy system i widzimy go po raz pierwszy w Japonii na Hokkaido.

Odchów cieląt wagyu – profesjonalny cielętnik i intensywne żywienie

Cielęta po urodzeniu, już po pierwszym dniu trafiają do profesjonalnego cielętnika. Otrzymują mleko od 4 do 8 litrów, a jak już są nieco starsze od drugiego tygodnia, otrzymują paszę pełnoporcjową musli, plus preparat probiotyczny, stymulujący oczywiście pracę żwacza.

Pomieszczenie jest klimatyzowane, idealnie dostosowane również do warunków zimowych, bo na Hokkaido temperatura potrafi spaść - 20°C.

Po 8 tygodniach cielęta trafiają na opasu, który prowadzony jest do masy 300 kg. Gdy odsadki uzyskają już wymaganą masę ciała są sprzedawane do dalszego chowu. Można za nie uzyskać od 8 do 12 tys. zł. 

Naukowcy z Uniwersytetu w Guelph w Kanadzie doszli do tego wniosku na podstawie danych zebranych od 640 cieląt. Badacze monitorowali wydajność buhajów na farmie hodowlanej w prowincji Ontario od momentu przybycia w wieku 21 dni do 84 dni. Spośród 640 obserwowanych cieląt, 446 było czystej krwi holsztyńskiej, a 194 krzyżówkami rasy holsztyńskiej i mięsnej, głównie rasy angus.

Spośród cieląt rasy holsztyńskiej 69% doświadczyło biegunki co najmniej raz. W przypadku cieląt mieszańców odsetek ten wyniósł 61%. Co więcej, cielęta rasy holsztyńskiej miały biegunkę średnio przez ponad 3 dni, podczas gdy u cieląt mieszańców trwało to tylko 2,4 dnia. Biegunka u cieląt rasy holsztyńskiej była również częściej definiowana jako ciężka. Infekcje układu oddechowego występowały z podobną częstością u krów rasy holsztyńskiej i mieszańców, ale u krów rasy holsztyńskiej częściej konieczne było wielokrotne leczenie antybiotykami.

Zobacz też: Jedna decyzja po porodzie może zwiększyć wydajność krowy o 1000 litrów

Lepsza odporność mieszańców wynikiem heterozji

Naukowcy podejrzewają, że lepsza odporność mieszańców jest częściowo wynikiem heterozji. Niemniej, nie stwierdzono istotnych różnic w śmiertelności cieląt.

Cielęta rasy holsztyńskiej były nieco cięższe od mieszańców po przybyciu do fermy hodowlanej, ale od 28. dnia życia mieszańce były cięższe. Pod koniec okresu badań mieszańce ważyły ​​średnio o ponad 7 kg więcej niż holsztyny. Ponadto zwierzęta krzyżówkowe osiągnęły również lepszą efektywność żywieniową.

Oprac. Beata Dąbrowska

Źródło:Veeteelt. nl

To, że sposób odchowu młodych cieląt w decydującym stopniu wpływa na ich późniejszą karierę jako krów mlecznych, nie budzi już dziś wątpliwości. Kanadyjscy naukowcy podjęli się zbadania, która strategia – wysoki poziom indywidualnej opieki czy też odchów według ściśle znormalizowanych wytycznych – prowadzi do wyższej wydajności w całym życiu zwierzęcia. Na potrzeby badania zebrano i przeanalizowano praktyki zarządzania stosowane w około 1700 gospodarstwach hodujących krowy mleczne w Kanadzie.

Wydajność mleczna dorosłych krów wyższa o niemal 1000 litrów 

Wyniki okazały się zaskakujące. Otóż, długość życia produkcyjnego późniejszych krów mlecznych wzrasta o 10%, jeśli cielęta bezpośrednio po urodzeniu otrzymały świeżą siarę od swoich matek, zamiast rozmrożonej siary od innych świeżo wycielonych krów mlecznych ze stada. Wydaje się również, że znaczenie ma także duża pierwsza dawka siary. Jeśli cielętom w pierwszych dniach życia podawano więcej niż cztery litry siary, średnia wydajność mleczna dorosłych krów była o prawie 1000 litrów wyższa w porównaniu z podaniem tylko jednego litra siary. Żywotność cieląt wzrosła również, o ile po wycieleniu podawano im trzy razy dziennie (zamiast dwa razy) niepasteryzowane i niekwaszone mleko pełne.

Cielęta pojone siarą z wiadra dają mniej mleka

Najwyższe wydajności mleczne zaobserwowano w gospodarstwach mlecznych, które stosowały automatyczne stacje odpajania cieląt, a także w gospodarstwach, które już wcześniej podawały cielętom koncentraty (paszę objętościową dopiero później). Interesujące jest to, że cielęta pojone pełnym mlekiem z wiader, przy czym stężenie IgG w siarze nie było udokumentowane, a następnie utrzymywane pojedynczo (typowy tradycyjny system odchowu), osiągały co prawda dłuższy okres użytkowania (3,41 roku), lecz produkowały nieco mniej mleka. Z kolei standaryzowany system odchowu, charakteryzujący się przede wszystkim podawaniem preparatów mlekozastępczych za pomocą automatów do pojenia oraz utrzymywaniem cieląt w grupach, skutkował krótszym okresem użytkowania krów mlecznych (3,25 roku), ale jednocześnie wyższą wydajnością mleczną – o 300 litrów na krowę.

Beata Dąbrowska

Źródło: Dallago 2025

Badacze oznaczali składniki mleka w różnych temperaturach otoczenia (37°C) oraz w pięciu momentach pomiarowych (na początku, po 1, 2, 4 i 8 godzinach). Próby mleka pobierano z gumowego smoczka. W każdym cyklu badawczym uzyskiwano w ten sposób 12 wiader i 52 próbki mleka; cykl powtórzono czterokrotnie.

Mleko w proszku się rozwarstwiło

Okazało się, że pełne mleko w wiadrze ze smoczkiem silnie się rozwarstwiało. Zawartość tłuszczu w ciągu 8 godzin spadła średnio o 3,14 g/100 g. Po 8 godzinach w próbce pozostawała jedynie ok. 1/3 wyjściowej zawartości tłuszczu, przy czym już w pierwszej godzinie około 1/4 tłuszczu wypłynęła ku górze. Ilość tłustych pozostałości w wiadrze rosła wraz ze spadkiem temperatury otoczenia. Zjawisko to wydaje się szczególnie istotne wtedy, gdy cielęta piją z opóźnieniem po podaniu mleka i nie opróżniają wiadra do końca.

Konieczne są dalsze praktyczne badania, aby ustalić, jak duże znaczenie ma to rozwarstwienie dla zaopatrzenia cieląt w energię.

Oprac. Beata Dąbrowska

Źródło: Braun et al., 2025

Przedstawimy najważniejsze zalecenia prof. Jamesa K. Drackley’a z Univerisity of Illinois, jakie przekazał hodowcom uczestniczącym w konferencji „Czas na współpracę” zorganizowaną przez portal ekrowa.

Mleko „buduje” wzrost

W pierwszych dniach życia cielę ma ogromny potencjał wzrostowy. I nie jest to tylko teoria. W badaniach przeprowadzonych w Kolumbii Brytyjskiej cielęta pozostawione z matką, w pierwszych dwóch tygodniach życia osiągały przyrosty przekraczające 1 kilogram dziennie, podczas gdy cielęta oddzielone od krów i pojone z wiadra, mlekiem pełnym, w ilości 10% masy ciała rosły średnio zaledwie 360 gramów dziennie. Ta różnica pokazuje, jak mocno żywienie wpływa na tempo rozwoju młodego przeżuwacza. Cielę nie jest organizmem o „ustalonym” tempie wzrostu. Jego możliwości są dużo większe niż zakładają tradycyjne, ograniczone systemy odchowu. Wnioski prof. Drackley’a są jednoznaczne: wczesne żywienie mlekiem lub preparatem mlekozastępczym nie służy wyłącznie „utrzymaniu cielęcia przy życiu”. Ma ono za zadanie umożliwić wykorzystanie biologicznego maksimum wzrostu. Ekspert podkreśla, że wczesne tempo wzrostu zależy od pobrania składników odżywczych z paszy płynnej, a ograniczenie ilości mleka automatycznie ogranicza przyrosty. W konsekwencji cielę „nadrabia” dopiero później, często już po okresie, w którym można było zbudować przewagę wzrostową.

Jednym z najmocniejszych argumentów przemawiających za intensywniejszym żywieniem cieląt jest ich zdrowotność. Przeprowadzone badania wyraźnie wskazały, że cielęta otrzymujące większe dawki preparatu mlekozastępczego lepiej radziły sobie z infekcjami, nie traciły masy ciała w czasie choroby i szybciej wracały do równowagi. Lepsze żywienie:

• poprawia odporność,
• wzmacnia odpowiedź poszczepienną,
• ogranicza biegunkę i zmniejsza ryzyko spadków przyrostów po chorobie.

To bardzo ważne z punktu widzenia praktyki, bo w odchowie cieląt nie chodzi tylko o „wynik na wadze”, ale o cały pakiet parametrów zdrowotnych.

Preparat o odpowiednim składzie

Profesor Drackley szczególną uwagę zwraca na skład preparatu mlekozastępczego. Przy zwiększeniu ilości mleka lub preparatu rosną nie tylko potrzeby energetyczne, ale jeszcze szybciej potrzeby białkowe. To oznacza, że przy intensywnym odpajaniu, preparat musi być odpowiednio zbilansowany.Przy ograniczonym odpajaniu wystarczają preparaty zawierające 18–22% białka, natomiast przy programach intensywnych może być potrzebne nawet około 25,5% białka w suchej masie. Jest to bardzo ważne, ponieważ energia umożliwia wzrost, a białko buduje tkanki. Niedobór białka kieruje część energii w stronę odkładania tłuszczu zamiast wzrostu mięśni i kości. Tak więc skład preparatu mlekozastępczego decyduje o tym, czy cielę będzie rosło i rozwijało się harmonijnie, czy tylko zwiększy masę ciała w sposób mniej korzystny.

– Podawanie większej ilości mleka lub preparatu mlekozstępczego zwiększa wczesny wzrost cieląt proporcjonalnie do pobranych składników odżywczych – wyjaśnia prof. James K. Drackley

FOTO: Dominika Zieja

Niedobór składników pokarmowych widać wyraźnie w zachowaniu cieląt. Zwierzęta żywione ograniczonymi dawkami mleka są zdecydowanie bardziej niespokojne. Częściej ryczą, częściej odwiedzają automat bez uzyskania dawki i więcej czasu spędzają stojąc niż leżąc. Z punktu widzenia dobrostanu i produkcji są to jasne sygnały niedoboru. Cielę powinno bowiem jeść, odpoczywać i „ rozwijać” układ pokarmowy i odpornościowy. Dodatkowy czas spędzony na staniu zwiększa wydatki energetyczne i obniża efektywność wykorzystania paszy. To prosty, ale bardzo ważny wskaźnik, że program żywienia nie pokrywa potrzeb biologicznych zwierzęcia.

W systemach grupowych i automatycznych stacjach odpajania ilość mleka ma bezpośredni wpływ na zachowanie zwierząt i konkurencję przy stanowisku. Przy niższych dawkach cielęta częściej wracają do automatu, spędzają przy nim więcej czasu i częściej dochodzi do sytuacji „wizyt bez nagrody”. Trzeba zatem pamiętać, by automaty były zawsze dobrze skalibrowane, umożliwiały odpowiednią liczbę odpasów, a kontrola pobrania pójła była stałym elementem zarządzania odchowem.

Prof. Drackley mocno akcentuje, że rozwój cielęcia nie kończy się na przyroście masy ciała. Równie ważny jest rozwój żwacza. Pasza płynna trafia do trawieńca, ale rozwój przedżołądków wymaga pobrania paszy stałej i wody, która jest elementem kluczowym. Bo woda wspiera rozwój mikroflory żwacza, stymuluje fermentację, poprawia pobranie startera oraz przyspiesza jego funkcjonalny rozwój. Bez wody nie ma prawidłowego rozwoju fermentacji, a bez fermentacji żwacz nie osiąga odpowiedniej funkcjonalności. To jeden z najczęściej popełnianych błędów w odchowie cieląt.

Odsadzanie jako proces

Zdaniem eksperta, odsadzanie nie powinno być traktowane jako nagłe odcięcie od mleka, ale jako proces. Zarządzanie żywieniem cieląt powinno być ukierunkowane na to, by w momencie odsadzenia pobierało wystarczającą ilość startera. Jeżeli jego pobranie jest niskie, odsadzenie powoduje: spadek średniego dziennego przyrostu, okresowe zahamowanie wzrostu i ryzyko obniżenia wyników w całym odchowie. Dlatego skuteczne strategie powinny obejmować stopniowe zmniejszanie dawki mleka, późniejsze odsadzenie, kontrolę pobrania startera oraz zapewnienie stałego dostępu do wody.

Jeżeli w dawce nie ma wystarczającej ilości białka, cielęta przekształcają większą część pobranej energii w tłuszcz

FOTO: Beata Dąbrowska

Ekonomia intensywnego odchowu

Pierwsze tygodnie życia cieląt to – w opinii prof. Drackleya – najbardziej efektywny okres pod względem kosztu przyrostu masy ciała. Im starsze zwierzę, tym droższy staje się każdy kolejny kilogram. To oznacza, że intensywny odchów cieląt może być bardziej opłacalny, mimo wyższych kosztów żywienia w pierwszych tygodniach. Lepszy start zmniejsza koszt jednostkowego przyrostu, poprawia zdrowotność i przyspiesza osiąganie parametrów hodowlanych.

W analizach ekonomicznych wykazano nawet przewagę intensywnego programu odchowu na poziomie około 205 dolarów na jałówkę. Wiele badań potwierdziło, że intensywniejsze żywienie cieląt przekłada się na wyższą produkcję mleka w pierwszej laktacji, średnio o 435 kg mleka. To pokazuje, że koszty intensywnego odchowu nie kończą się na okresie cielęcym. Zwracają się w późniejszym życiu zwierzęcia w postaci: lepszego rozwoju, zdrowszych jałówek, szybszym uzysakniu dojrzałości rozpłodowej oraz wyższej produkcji mleka.

Beata Dąbrowska

Immunoglobuliny wrażliwe na przechowanie

Badanie przeprowadzono na siarze pochodzącej od dziesięciu krów rasy holsztyńskiej. Bezpośrednio po pobraniu została ona zamrożona w temperaturze −20°C. Następnie przez rok próbki były rozmrażane i analizowane pod kątem m.in. wartości Brix, poziomu immunoglobulin (IgG, IgA i IgM), insuliny, ogólnej liczby drobnoustrojów oraz bakterii z grupy coli. Jedna próbka pozostała świeża i stanowiła punkt odniesienia.

Wyniki pokazały, że od 32. tygodnia, stężenie IgG w zamrożonej siarze było średnio o 8 procent niższe niż w siarze świeżej. Choć taki spadek może wydawać się niewielki, naukowcy podkreślają, że jego znaczenie może być większe w przypadku cieląt o większym zapotrzebowaniu na siarę lub pobierających jej mniejsze ilości. Nie wiadomo też, czy siara o niższej wyjściowej zawartości IgG traci jakość szybciej niż siara o wysokim poziomie początkowym.

Insulina też spada

Ale nie tylko IgG okazała się wrażliwa na długie przechowywanie w stanie zamrożonym. Już po 16 tygodniach odnotowano spadek poziomu insuliny o ponad 14 procent, a po 52 tygodniach sięgał on 21 procent. Insulina obecna w siarze odgrywa ważną rolę w rozwoju nabłonka jelitowego cielęcia i może wspierać trawienie oraz wchłanianie składników odżywczych w pierwszych dniach życia.

Co istotne, poziomy IgA i IgM pozostawały stabilne nawet po roku przechowywania w zamrożeniu. Przeciwciała te biorą udział w miejscowej odporności błon śluzowych oraz w zwalczaniu bakterii obecnych we krwi.

Mikrobiologicznie nie zmieniona

Zamrażanie nie pogorszyło jakości mikrobiologicznej siary. We wszystkich zamrożonych próbkach liczba bakterii z grupy coli była konsekwentnie niższa niż w siarze świeżej. W niektórych przypadkach niższa była także ogólna liczba drobnoustrojów, choć w tym zakresie nie zaobserwowano jednoznacznego trendu w całym okresie badania.

Badacze zaznaczają jednak, że analizowana siara była zamrażana w niewielkich porcjach po 8 mililitrów. Oznacza to, że proces zamrażania i rozmrażania przebiegał szybciej niż w warunkach hodowlanych, gdzie zwykle przechowuje się od 3 do 4 litrów.

Beata Dąbrowska

Źródło: Veeteelt.nl

Choć wytyczne były później aktualizowane, ich fundament pozostał niezmienny: zdrowe cielę ma przeżyć, rosnąć i jak najlepiej wykorzystać podawane mu składniki pokarmowe. Podstawowe cele odchowu są jasne: śmiertelność urodzonych cieląt powinna być niższa niż 5%, częstotliwość biegunek nie powinna przekraczać 25%, a chorób układu oddechowego – 10%. Trzecim kluczowym wskaźnikiem jest wzrost. Cielę powinno podwoić swoją masę urodzeniową do 56. dnia życia. W praktyce oznacza to, że zwierzę ważące po urodzeniu 41 kg powinno osiągnąć 82 kg w wieku ośmiu tygodni, co wymaga średniego dziennego przyrostu na poziomie około 0,73 kg.

Znaczenie efektywności produkcji

Dlaczego akurat wzrost jest tak ważny? Bo w produkcji zwierzęcej liczy się efektywność – stosunek uzyskanego efektu do poniesionych nakładów. U krów mierzymy ją ilością mleka w odniesieniu do pobrania suchej masy. W przypadku cieląt coraz częściej patrzy się podobnie: analizuje się koszt uzyskania kilograma przyrostu, tempo wzrostu względem pobranej paszy, a nawet koszt jednego dnia życia od urodzenia do wejścia jałówki do stada mlecznego.

Intensywne żywienie a zdrowotność cieląt

Coraz więcej badań wskazuje, że kluczem do lepszych wyników jest intensywniejsze żywienie w pierwszych tygodniach życia. Jak poinformował podczas konferencji zorganizowanej przez portal e-krowa, profesor James K. Drackley z University of Illinois, jeszcze w 2014 roku, w USA, cielęta otrzymywały średnio 5,7 litra mleka dziennie, co odpowiadało około 0,73 kg suchej masy. Dziś, na wielu fermach podaje się już ponad 8 litrów mleka dziennie – i to nie bez powodu. W tym samym bowiem czasie śmiertelność jałówek przed odsadzeniem spadła w Stanach Zjednoczonych z 11% do 6,4%. Związek jest więc oczywisty – lepsze żywienie oznacza silniejsze cielęta, a silniejsze cielęta lepiej radzą sobie z największymi zagrożeniami zdrowotnymi. Nadal bowiem głównymi przyczynami upadków pozostają biegunki i choroby układu oddechowego, które razem odpowiadają za około 80% wszystkich strat.

Naturalne wzorce żywienia

Natura od dawna pokazuje, jaki kierunek jest właściwy. Mleko krowie zawiera w suchej masie aż 25–26% białka, a cielę w naturalnych warunkach, czyli pozostawione przy matce, pobiera pokarm częściej (6–12 razy na dobę), w mniejszych porcjach i w znacznie większej ilości (od 1 do 1,5 kg suchej masy dziennie) niż w tradycyjnych systemach. Badania pokazały, że takie zwierzęta mogą przyrastać nawet ponad kilogram dziennie już w pierwszych dwóch tygodniach życia. To ogromny potencjał, którego w wielu systemach odchowu po prostu nie wykorzystujemy.

Nowoczesny odchów a biologia cielęcia

Oczywiście nie chodzi o to, by wracać do całkowicie naturalnego modelu utrzymania, ale by lepiej zrozumieć biologię cielęcia. Im bardziej nowoczesny odchów uwzględnia naturalne potrzeby młodego zwierzęcia, tym większa szansa na zdrowy rozwój i lepszy start przyszłej krowy mlecznej.

Co dalej?

Na czym on polega i jak wprowadzić go do praktyki? O tym napiszemy już wkrótce.

Beata Dąbrowska

W maju 2023 roku wyruszyliśmy do America‘s Dairyland – mleczarskiego stanu Wisconsin, w którym według badań amerykańskiego magazynu rolniczego „Hoard‘s Dairyman”, na obszarze ok. 170 000 km² (stan na 2021 rok) żyje ok. 1,2 mln krów. To plasuje Wisconsin na drugim miejscu, za Kalifornią. Średnia wydajność mleczna na krowę wynosi 11 287 kg.

Około 44% cieląt w USA żyje w igloo znajdujących się na zewnątrz

FOTO: Fry

Tam, gdzie jest dużo krów, jest też dużo cieląt. Według badania ok. 50% z nich żyje w igloo, a kolejne 47% w oborach z indywidualnymi kojcami. Około 19% cieląt jest utrzymywanych grupowo. Przeanalizowaliśmy praktyki związane z hodowlą cieląt w Wisconsin we współpracy z firmą Calf-Tel firmy Hampel, produkującą systemy obór dla młodych zwierząt.

Standardy hodowli zwierząt różnią się w zależności od stanu. Narodowy Program Gospodarstw Mlecznych (National Dairy Farm Program) podaje pewne wytyczne dla hodowców bydła mlecznego, np. 3,25 m² powierzchni legowiskowej dla zwierząt o masie ciała do 200 kg.

5,6 tys. krów na jednej farmie

Jedziemy pickupem po idealnie prostych drogach. Wzdłuż drogi rozsiane są liczne farmy mleczarskie, typowe czerwone stodoły mijamy raz po raz. Amerykańskie flagi powiewają na wietrze na prawie każdej farmie. Mój wzrok pada na dużą farmę mleczarską. Tabliczka przy wejściu głosi „Pagels Ponderosa”, czyli nazwę farmy, którą zamierzamy odwiedzić. 5600 krów nazywa to miejsce domem. Są to krzyżówki ras ayrshire, jersey i holsztyńsko-fryzyjskiej. Codziennie rodzi się tu od 15 do 30 cieląt. Dwa razy dziennie kierownik Shawn Miller odbiera cielęta i zabiera je do obory, która znajduje się ok. 3,7 km od farmy.

Kontynuujemy jazdę i już od wjazdu do Calfranch widać liczne identyczne obory. Jest ich w sumie 26, ponumerowanych alfabetycznie. W gospodarstwie utrzymywanych jest 3,5 tys. zwierząt w wieku do 11 miesięcy. W każdej oborze znajduje się 60 boksów dla cieląt zbudowanych w systemie modułowym. Mają one 122 cm szerokości i 183 cm długości. W tylnej ścianie wbudowana jest kratka wentylacyjna. Kojce są przydzielane według wieku. Personel oddziela cielęta płci żeńskiej od męskiej dla lepszej higieny i zmniejszenia ryzyka przenoszenia chorób. Aby zapobiec nawet bezpośredniemu kontaktowi nos w nos, jeden boks pozostaje pusty na styku jałówki i buhaja.

Swobodny dostęp do siary i musli

Od samego początku młode zwierzęta mają swobodny dostęp do wody i musli dla cieląt. Woda znajduje się w czarnych wiaderkach, a musli dla cieląt w białych wiaderkach ustawionych przed kojcami dla cieląt. Jeszcze na farmie mlecznej, każde nowonarodzone cielę jest pojone ok. 3,5 litra siary. Siara powinna mieć wartość Brix powyżej 23. W tym czasie zakładane są również kolczyki w uszach i dezynfekowany jest pępek.

Wiadra, które nie są aktualnie używane, ustawia się do góry dnem na półkach. Pozwala to na ich prawidłowe wyschnięcie po umyciu

FOTO: Fry

Dalszy plan żywienia preparatem mlekozastępczym przedstawia się następująco:

• dzień 1 – 2: 1,9 litra dwa razy dziennie,
• dni 3–13: 2,4 litra dwa razy dziennie,
• dni 14-42: 3,3 litra dwa razy dziennie,
• dni 42-49: 3,3 litra raz dziennie,
• dzień 49: zaprzestanie.

W miesiącach zimowych niemowlęta otrzymują o 0,5 litra mleka więcej od 14. dnia i o 0,25 litra więcej od 42. dnia ze względu na większe zapotrzebowanie na energię.

Cielęta piją mleko z wiader z wodą. Kojce zwierząt, które otrzymują mleko tylko raz dziennie, są oznaczone białą opaską. Odsadzone cielęta noszą pomarańczową opaskę.

– Krótko po odsadzeniu, w wieku 50 dni, usuwamy jedną przegrodę pośrodku każdego cielęcia i trzymamy je parami – mówi Shawn. Gospodarstwo ma dobre doświadczenia z tą metodą, a cielęta są przygotowywane do późniejszego chowu grupowego.

Cielęta otrzymują w boksach dwa razy w tygodniu świeżą słomę pszenną lub owsianą. System wentylacji zapewnia dobrą jakość powietrza i komfortową temperaturę w oborze. Świeże powietrze napływa z otworu nad każdym boksem dla cieląt. Zimą membrana ogranicza przepływ powietrza.

FOTO: Fry

Bobcat z rozrzutnikiem ściółki na ładowaczu czołowym rozprowadza świeżą słomę pszenną lub owsianą dwa razy w tygodniu.

– Świeżo wyścielone boksy zapewniają dobrą jakość powietrza w oborze – mówi opiekun cieląt.

Dlatego po obu stronach obory, nad rzędami boksów, zainstalowano system wentylacji z kanałami. Działa on przez cały rok i można go sterować ręcznie. Gospodarstwo samodzielnie zbudowało część systemu: wywiercono otwór w dużej rurze dla każdego boksu dla cieląt, umożliwiając wypływ powietrza. W wersji zakupionej, w miesiącach zimowych otwór można przykryć membraną, aby zapobiec bezpośredniemu opadaniu powietrza na zwierzęta. W niektórych oborach wisi termometr do monitorowania temperatury powietrza. Ponadto, nowonarodzone cielęta, noszą derki przez pierwsze 21 dni życia w zimie.

W domowym systemie wentylacyjnym wywiercono otwór w dużej rurze dla każdego kojca dla cieląt

FOTO: Fry

Pusty kolczyk do ewidencji chorych zwierząt

W Calfranch 16 pracowników opiekuje się krowami mlecznymi przyszłości. Pochodzą oni z Ameryki Środkowej i Stanów Zjednoczonych. 

– Chcemy zminimalizować stres zarówno dla ludzi, jak i zwierząt. Dlatego mamy duży zespół do karmienia i przemieszczania zwierząt, aby nikt nie czuł się sfrustrowany i nie traktował cieląt znęcając się nad nimi – podkreśla Shawn.

Aby wszyscy byli na bieżąco, pusty kolczyk w uchu służy jako ewidencja chorych zwierząt. Zapisuje się tam numer kolczyka, datę leczenia, wszelkie podane leki i wszelkie inne nietypowe obserwacje.

Na pustym kolczyku pracownicy odnotowują, kiedy i jak leczono cielę

FOTO: Fry

Szpital dla cieląt

Dla słabych lub poważnie chorych cieląt przewidziano tzw. oborę szpitalną. Składa się ona z dziesięciu indywidualnych boksów bez kratek wentylacyjnych z tyłu. Zimą dwa termowentylatory ogrzewają oborę do 10°C. Zazwyczaj cielęta są gotowe do wypisu po siedmiu do dziesięciu dni.

W wieku 65–70 dni młode zwierzęta opuszczają swoje pary i są trzymane w grupach. Calfranch działa w systemie „całe pełne/całe puste”, czyli wszystkie cielęta z jednej obory są przenoszone do kolejnej. Następnie personel czyści i myje oborę. Modułowe kojce dla cieląt są następnie przenoszone do strefy mycia, gdzie czekają na nie dwie kolejne myjki ciśnieniowe. Po siedmiu dniach pustej obory jest ona gotowa na przyjęcie nowonarodzonych zwierząt.

Od 50. dnia życia dwa cielęta dzielą swój kojec bez podziału

FOTO: Fry

Po opuszczeniu obory przez cielęta, obora jest myta i stoi pusta przez kilka dni, zanim pojawią się w niej kolejne młode zwierzęta

FOTO: Fry

Umyte części pudełka przechowywane są w wykonanym własnoręcznie pojemniku

FOTO: Fry

Cielęta są trzymane w kojcu grupowym od 65 do 70 dnia życia. Tylna część legowiska jest wyścielona specjalnie oddzieloną gnojówką

FOTO: Fry

Oddzielona gnojowica pochodzi z wolnostanowiskowej obory dla młodego bydła, wyposażonej w chodniki i zgarniacz do usuwania obornika. Suchy obornik spada na przyczepę

FOTO: Fry

Aby nie zgubić się wśród 5000 igloo, poszczególne rzędy oznaczono numerami.

FOTO: Fry

Grupowe jednostki hodowlane wyposażone są w zewnętrzne koryto paszowe, rusztowe bariery paszowe oraz legowisko z tyłu. Strefa ta jest wyścielona specjalnie oddzielonym obornikiem.

– Kiedy zwierzęta trafiają do nas, ważą od 80 do 100 kg. Ważymy je na mobilnej wadze indywidualnej po urodzeniu, przy odsadzeniu od piersi lub przy przenoszeniu do nowej jednostki hodowlanej, a także ponownie po ok. 4,5 miesiącu. Ich waga wynosi wtedy od 160 do 190 kg – mówi Shawn. Jednostki hodowlane są wyposażone w zasłony i wentylatory.

Gospodarstwo sprzedaje byczki po jednym do trzech dni. Cielęta rasy holsztyńskiej kosztują wtedy ok. 180 dolarów, a krzyżówki rasy mięsnej do 400 dolarów. Krzyżówki rasy holsztyńsko-jersey kosztują tylko 10 dolarów.

Obiekt dysponuje dwiema oborami wolnostanowiskowymi dla 2000 młodych sztuk bydła w wieku od czterech do pięciu miesięcy, po 120 zwierząt w każdej grupie.

Ogrzewanie i formowanie:

Calf-Tel firmy Hampel znajduje się w Germantown w stanie Wisconsin od 1981 roku. Produkuje tam systemy obór dla cieląt, takie jak igloo i modułowe boksy wykonane z ekstrudowanego polietylenu – specjalnego rodzaju tworzywa sztucznego. W przypadku igloo, arkusz tworzywa sztucznego o wadze około 35 kg jest podgrzewany do 165°C przez 130 sekund. W tym czasie metalowy korpus wykorzystuje próżnię, aby wytłoczyć materiał do pożądanego kształtu. Proces ten nazywa się termoformowaniem. Powstałe produkty są podobno wytrzymałe i praktycznie nieodkształcalne. Pigment blokujący promieniowanie UV chroni boksy dla cieląt przed porowatością. Tworzywo sztuczne jest nieprzezroczyste i nieporowate.

Z linii produkcyjnej zjeżdżają 432 boksy dla cieląt każdego dnia, co odpowiada wydajności 18 boksów na godzinę. Stanowi to 30% wydajności zakładu. Firma produkuje również przenośne toalety, zjeżdżalnie na place zabaw i elementy z tworzyw sztucznych dla John Deere.

Metalowy korpus wykorzystuje podciśnienie. aby wyciągnąć folię z tworzywa sztucznego do góry i nadać jej kształt w temperaturze 165 stopni Celsjusza

FOTO: Fry

Odchów cieląt na podstawie umowy

J Hall hoduje cielęta na zlecenie regionalnych gospodarstw mlecznych. Pomaga mu 50 pracowników.

To, co zaczęło się w 1995 roku od 15 igloo dla cieląt na podwórku, rozrosło się do 5000 igloo rozłożonych na około 20 hektarach – jak okiem sięgnąć. J. Hall jest hodowcą cieląt w Kewaunee we wschodnim Wisconsin. Każdego roku hoduje około 40 000 młodych zwierząt.

J Hall może przewieźć 120 nowonarodzonych cieląt za pomocą dwupoziomowej przyczepy

FOTO: Fry

Hall odbiera nowonarodzone cielęta płci żeńskiej z łącznie 29 ferm mlecznych w wieku od 12 do 24 godzin. Tam otrzymują co najmniej dwa karmienia siarą. Fermy te są zazwyczaj oddalone o nie więcej niż godzinę drogi. Kilka ferm mlecznych jest oddalonych o około 2,5 godziny jazdy samochodem. Około 50 pracowników, głównie z Ameryki Środkowej, pomaga przy młodych zwierzętach.

Próbka krwi z każdego cielęcia

Po opuszczeniu przyczepy cielęta są początkowo umieszczane w kojcu grupowym – zazwyczaj na fermę mleczną przypada jedna grupa.

– Pobieramy próbkę krwi od każdego cielęcia. Pozwala nam to sprawdzić, czy zwierzęta otrzymały dobrą siarę, a także wykonujemy test BVD – wyjaśnia J. Hall. Jednak, w przeciwieństwie do Niemiec, test BVD nie jest obowiązkowy. Drugiego dnia zwierzęta są dekornizowane, a od trzeciego dnia przenoszone do indywidualnych igloo.

Noworodki trafiają najpierw do ogrzewanej zbiorowej stodoły. Pozostają tam przez pierwsze trzy dni i są pozbawiane rogów

FOTO: Fry

Zwłaszcza w chłodne miesiące zimowe, ogrzewane pomieszczenia grupowe oferują istotną zaletę minimalizacji stresu u młodych zwierząt. Po trzech dniach życia łatwiej im regulować temperaturę ciała.

Po wejściu do igloo cielęta pozostają tam łącznie przez 70 dni. W wybiegu przed igloo młode zwierzęta mają kontakt wzrokowy z sąsiednimi cielętami. Hall trzyma małe cielęta, szczególnie rasy Jersey, w parach. Jego igloo mają 2,43 metra długości i 122 centymetry szerokości. Dwa razy dziennie ciężarówka z dużym zbiornikiem na mleko przejeżdża przez rzędy i rozdaje 4 litry mleka każdemu cielęciu. Przez pierwsze 21 dni otrzymują preparat mlekozastępczy, a następnie mieszankę preparatu mlekozastępczego i mleka pełnego. J i jego pracownicy odbierają mleko pełne z niektórych swoich gospodarstw mlecznych, tj. od swoich klientów. Przez pierwsze cztery dni cielęta piją mleko z butelki ze smoczkiem, a następnie z wiadra bez smoczka. Po karmieniu mają dostęp do wody w tym samym wiadrze. W wieku ośmiu tygodni młode zwierzęta są odstawiane od mleka. Od trzeciego dnia życia zwierzęta otrzymują musli dla cieląt z ciężarówki, która codziennie przejeżdża przez rzędy drzew.

Przechylana skrzynia ładunkowa ciężarówki umożliwia szybką dystrybucję musli dla cieląt

FOTO: Fry

Ciężarówka z cysterną na pace rozwozi mleko. Każde zwierzę otrzymuje cztery litry rano i cztery litry wieczorem

FOTO: Fry

Zapasy mleka w proszku wystarczą tylko na kilka dni

FOTO: Fry

Zapasy mleka w proszku wystarczą tylko na kilka dni

FOTO: Fry

Raz w tygodniu pracownicy J Halla ściółkują igloo słomą. Latem słomę zastępują trocinami.

– Trociny minimalizują napór much i są bardziej komfortowe dla cieląt w ciepłe dni – wyjaśnia właściciel farmy. Jednak zimą nie zapewniają one tak dobrej izolacji jak słoma.

3,70 € za zwierzę dziennie

Po 70 dniach spędzonych w indywidualnych igloo cielęta przenoszą się do grupy liczącej ok. 12 szt. Pozostają tam do ukończenia 120–180 dni, po czym wracają na farmy mleczarskie, na których się urodziły. Farma dezynfekuje igloo po każdym cielęciu. Pełne czyszczenie odbywa się raz w roku. Aby osuszyć luźną, piaszczystą glebę między zmianami igloo, stosuje się wapno. Jest to rodzaj wapna, który podnosi poziom pH, dezynfekuje i absorbuje wilgoć.

– Letem ziemia jest sucha. Ale w porze deszczowej przez resztę roku często jest tu błotniście. Nie sądzę, żeby to było idealne – przyznaje J. Hall.

Po przeniesieniu cieląt do kojców grupowych są one ważone po raz drugi. Pierwsze ważenie miało miejsce po ich wprowadzeniu. Ostatnie, trzecie ważenie odbywa się po opuszczeniu przez młode zwierzęta fermy hodowlanej. Cielęta rasy holsztyńskiej przybierają na wadze ok. 900 g dziennie. Cielęta rasy mięsnej przybierają na wadze ok. 1000 g dziennie.

J Hall stoi obok jednego ze swoich ulubionych cieląt: mieszańca rasy brahma

FOTO: Fry

Gospodarstwa mleczarskie płacą J. Hallowi 4,10 dolara za zwierzę dziennie za odchów cieląt od pierwszego do 150 dnia życia. Odpowiada to około 3,70 euro. Podczas gdy niektóre cielęta wracają do swoich gospodarstw rodzinnych, dla innych ich podróż dopiero się zaczyna: część cieląt trafia do gospodarstw hodowlanych. Znajdują się one głównie w stanach Teksas, Oklahoma, Kolorado i Kansas.

– Koszty utrzymania, pracy i paszy są tam znacznie niższe niż u nas – wyjaśnia J. Hall.

Co więcej, dozwolona liczba zwierząt w Wisconsin jest ograniczona, dlatego gospodarstwa zlecają hodowlę bydła na zewnątrz, aby móc utrzymać więcej krów i cieląt. Podróż ciężarówką do Teksasu trwa ok. 18 godz., a do Kolorado – 21 godz. Młode zwierzęta przybywają tam w wieku ok. pięciu miesięcy i pozostają na farmach przez kolejne 15 miesięcy. Ok. 20 miesiąca życia bydło wraca do swojej pierwotnej farmy i po raz pierwszy cieli się w wieku 22 miesięcy.

Tekst ukazał się w roku 2023 na portalu topagrar.com

Ann Chritin-Fry

Coraz więcej badań potwierdza, że intensywniejsze żywienie we wczesnym okresie życia może przynosić długofalowe korzyści. Cielęta lepiej rosną, rzadziej chorują, a jako jałówki i krowy mogą osiągać wyższą wydajność mleczną. W analizach obejmujących wiele doświadczeń wykazano, że poprawa żywienia w pierwszym okresie życia cieląt często przekłada się na wyższą produkcję mleka w pierwszej laktacji, nawet o około 435 kg. Co ważne, korzystny efekt w wielu przypadkach był również opłacalny ekonomicznie.

W praktyce, przez wiele lat stosowano dość oszczędne programy pojenia cieląt. Tymczasem wiadomo, że większa podaż mleka lub preparatu mlekozastępczego we wczesnym okresie życia cielęcia zwiększa dzienne przyrosty, zdrowie i jego przyszły potencjał produkcyjny. To właśnie dlatego coraz częściej mówi się o odchowie cieląt jako o inwestycji o wysokiej stopie zwrotu

Mleko czy preparat mlekozastępczy?

Zarówno mleko pełne, jak i wysokiej jakości preparat mlekozastępczy mogą dawać bardzo dobre efekty. Preparaty mają zalety praktyczne: są bardziej jednorodne, wygodne w stosowaniu i nie wymagają pasteryzacji. Z kolei mleko pełne jest bardzo wartościową paszą dla młodych cieląt, pod warunkiem, że jego skarmianie odbywa się po wcześniejszej pasteryzacji. Jest to szczególnie ważne w przypadku najmłodszych i najbardziej wrażliwych cieląt. Badania pokazują, że stosowanie mleka pasteryzowanego może poprawiać zdrowotność oraz tempo wzrostu. Trzeba jednak pamiętać, że mleko pełne i preparat mlekozastępczy są często porównywane w sposób uproszczony. Mleko pełne zwykle dostarcza więcej energii metabolicznej, głównie z uwagi na wyższą zawartość tłuszczu, ale także białka. W konsekwencji cielęta otrzymujące tę samą ilość preparatu mlekozastępczego, co mleka pełnego, mogą pobierać mniej energii i składników pokarmowych. Dlatego też porównywanie obu rozwiązań ma sens tylko wtedy, gdy zestawia się je na równych zasadach, czyli przy podobnej podaży suchej masy i składników pokarmowych, a nie jedynie objętości.

Prawidłowe mieszanie preparatu to podstawa

Jednym z częstych błędów w praktyce jest zbyt wysokie stężenie preparatu mlekozastępczego. Zbyt skoncentrowana mieszanka podnosi jej osmolalność, co może zwiększać ryzyko biegunek, zaburzeń trawiennych i wolniejszego opróżniania trawieńca. Z praktycznego punktu widzenia problem ten wynika najczęściej nie z samego produktu, ale z nieprawidłowego mieszania, dlatego preparat należy zawsze mieszać dokładnie według zaleceń producenta. Trzeba zwracać uwagę, czy instrukcja odnosi się do ilości proszku dodawanego do określonej ilości wody, czy do docelowego stężenia suchej masy w gotowej mieszance. To różnica, którą łatwo przeoczyć, a która ma duże znaczenie w codziennej praktyce.

Intensywny odchów nie polega tylko na podawaniu więcej mleka. To cały system zarządzania, w którym liczy się jakość żywienia, technika przygotowania paszy, obserwacja cieląt i umiejętne przeprowadzenie okresu przejściowego. Dobrze poprowadzone cielę odwdzięcza się później lepszym zdrowiem, rozwojem i wydajnością

FOTO: Beata Dąbrowska

Odsadzenie trzeba dobrze przygotować

W okresie przedodsadzeniowym mleko i starter pełnią odmienne, ale wzajemnie się uzupełniające się funkcje. Mleko odpowiada za szybki wzrost cielęcia, pasza starterowa warunkuje rozwój funkcjonalny żwacza. To właśnie starter wpływa na wzrost kompleksu żwaczowo-czepcowego i rozwój brodawek żwaczowych, które są niezbędne do późniejszego efektywnego trawienia pasz stałych. Rozwój żwacza trwa zarówno przed odsadzeniem, jak i po nim. Jest to proces wymagający składników odżywczych, dlatego w tym okresie część energii i białka jest kierowana na rozwój przewodu pokarmowego, a nie wyłącznie na przyrost tkanek ciała.

Jednym z wyzwań przy intensywnym pojeniu mlekiem jest niższe pobranie startera przed odsadzeniem. To zjawisko naturalne: cielę, które dostaje więcej energii z mleka, ma mniejszą potrzebę pobierania paszy stałej. Jeśli jednak zostanie odsadzone zbyt wcześnie lub zbyt gwałtownie, może dojść do wyraźnego spadku tempa wzrostu.

Kluczowe znaczenie ma więc odpowiednie przygotowanie cielęcia do odsadzenia. Im wyższe pobranie startera przed zakończeniem pojenia mlekiem, tym mniejsze ryzyko zahamowania wzrostu po odsadzeniu. W praktyce warto dążyć do tego, aby cielę pobierało około 1 kg startera dziennie przed odstawieniem mleka.W przypadku cieląt intensywnie żywionych, korzystne może być późniejsze odsadzenie niż w tradycyjnych systemach. Dodatkowy czas pozwala bowiem zwiększyć pobranie startera i łagodniej przejść z żywienia płynnego na stałe. Dobrze sprawdza się także stopniowe ograniczanie dawki mleka zamiast nagłego odstawienia. Taki system pomaga utrzymać stabilniejsze przyrosty i zmniejsza stres związany ze zmianą żywienia. Właśnie dlatego w nowoczesnym odchowie coraz częściej odchodzi się od sztywnego, wczesnego odsadzenia.

Woda i automaty

Cielęta pijące mleko muszą mieć stały dostęp do świeżej wody. To podstawowy warunek prawidłowego pobrania startera i rozwoju żwacza. Mleko trafia bezpośrednio do trawieńca i nie zastępuje wody potrzebnej mikroflorze rozwijającego się żwacza. Przyjmuje się, że na każdy 1 kg pobranego startera cielę potrzebuje około 3–4 litrów wody. Ograniczenie dostępu do wody niemal zawsze skutkuje niższym pobraniem paszy stałej, a w konsekwencji słabszym przygotowaniem do odsadzenia.

Coraz powszechniejsze stają się systemy automatycznego odpajania cieląt, które umożliwiają bardziej elastyczne podawanie mleka i łatwiejsze stosowanie programów stopniowego ograniczania dawki. Trzeba jednak pamiętać, że skuteczność takiego systemu zależy od właściwej organizacji jego pracy. Zbyt niskie dawki mleka mogą nasilać konkurencję przy stacji pojenia, ponieważ głodne cielęta częściej próbują pobierać mleko i dłużej zajmują automat. Ważna jest też prawidłowa kalibracja urządzenia, kontrola stężenia preparatu oraz odpowiednia obsada — najlepiej nie większa niż 25 cieląt na jeden smoczek. Dodatkową zaletą automatów jest możliwość monitorowania pobrania mleka. Spadek liczby wypijanych porcji może być jednym z pierwszych sygnałów pogorszenia zdrowia cielęcia.

Choć intensywniejsze żywienie cieląt oznacza wyższe nakłady na początku odchowu, analizy ekonomiczne wskazują, że taki model może być bardziej opłacalny niż tradycyjny system ograniczonego żywienia. Po uwzględnieniu kosztów przewaga intensywnego odchowu może przynosić wymierny zysk na każdą odchowaną jałówkę.

W praktyce oznacza to, że oszczędzanie na żywieniu najmłodszych cieląt często prowadzi do strat w dalszej perspektywie — zarówno pod względem wzrostu, zdrowotności, jak i przyszłej wydajności mlecznej.

Beata Dąbrowska

(Na podstawie wykładu prof. J. Drackleya)

To właśnie dlatego tak ważne jest zwrócenie uwagi nie tylko na nowo urodzone cielę, ale również na żywienie ciężarnej krowy, przebieg porodu oraz odpowiednią opiekę okołoporodową – podkreśla profesor James K. Drackley z University of Illinois Urbana-Champaign, który był gościem specjalnym VIII konferencji „Czas na Współpracę”, zorganizowanej 5 i 6 marca br. przez portal ekrowa, i której głównym zagadnieniem był okres od urodzenia do odsadzenia, czyli strategia budowania zdrowego i produktywnego stada. Prof. James Drackley od ponad 35 lat prowadzi badania nad żywieniem i metabolizmem bydła mlecznego i od lat jest jednym z najwybitniejszych, światowych ekspertów w swej dziedzinie.

Warunki, w jakich rozwija się płód mogą wpływać na późniejszą kondycję i zdrowie zwierzęcia, a jednym z najlepiej udokumentowanych przykładów jest tutaj stres cieplny u krów zasuszonych. Jego konsekwencje wpływają nie tylko na matkę i jej produkcję, ale również na cielęta.

– Cielęta pochodzące od krów narażonych na przegrzanie rozwijają się wolniej, mają słabiej rozwinięty przewód pokarmowy, gorzej wykorzystują siarę, a w przyszłości mogą osiągać niższą wydajność mleczną. Co więcej, skutki te mogą być widoczne nawet w kolejnym pokoleniu – wyjaśnia prof. Drackley – uczulając jednocześnie, by zarządzanie krową w okresie przejściowym rozpatrywać szerzej – nie tylko przez pryzmat zdrowia i startu w laktację, ale także wpływu na potomstwo.

Żywienie w zasuszeniu, a masa cielęcia 

Jak wyjaśniał ekspert, w praktyce umiarkowane różnice w żywieniu krów w okresie zasuszenia z reguły nie powodują dużych zmian w masie urodzeniowej cieląt. Nie oznacza to jednak, iż żywienie krowy zasuszonej jest mało ważne. Wręcz przeciwnie – ma ono ogromne znaczenie dla przebiegu porodu, jej zdrowia, odporności i przygotowania do laktacji. Problem pojawia się szczególnie wtedy, gdy dochodzi do skrajnych niedoborów energii, białka lub minerałów. Jednym z pierwszych wyzwań po urodzeniu jest termoregulacja. Cielę opuszcza środowisko macicy o stabilnej temperaturze i musi zacząć samodzielnie wytwarzać ciepło. Po porodzie cielęta przechodzą naturalny spadek temperatury ciała, ale zdrowe i silne zwierzęta potrafią stan ten szybko wyrównać. Problemy pojawiają się wtedy, gdy rodzą się osłabione lub pochodzą od matki, u której występował poważne niedobory pokarmowe.Problemy występują również w przypadku przekarmiania krów, które prowadzi do nadmiernego odkładania tłuszczu także w okolicy kanału rodnego, a to może zwiększać ryzyko trudnych porodów (dystocji). A trudny poród to problem nie tylko dla krowy, ale również dla cielęcia, a jego skutki mogą ciągnąć się za nim jeszcze długo po narodzinach.

– Cielęta urodzone w wyniku dystocji są mniej aktywne, mają niższą zdolność do utrzymywania odpowiedniej temperatury ciała, gorzej pobierają i wchłaniają immunoglobuliny z siary, a dodatkowo są narażone na niedotlenienie i zaburzenia oddechowe. Obniżona zdolność cieląt urodzonych z trudnego porodu do wytwarzania ciepła powoduje, że szybciej rozwija się u nich hipotermia, dlatego po porodzie wymagają szczególnej opieki. Oseska należy dokładnie osuszyć, zapewnić ciepłe, czyste miejsce i w razie potrzeby zastosować dodatkowe źródło ciepła i oczywiście szybko podać wysokiej jakości siarę.

– Dobry start cielęcia nie zaczyna się w chwili porodu, lecz znacznie wcześniej – w okresie zasuszenia i przygotowania krowy do wycielenia. Jednak to pierwsze godziny życia mają kluczowe znaczenie dla przeżycia, odporności i dalszego rozwoju cielęcia – podkreśla prof. James K. Drackley

FOTO: Dominika Zieja

Siara – fundament zdrowia

– Siara to wciąż najważniejszy element zarządzania zdrowiem i przeżyciem cielęcia – podkreśla prof. Drackley. Siara jest nie tylko źródłem przeciwciał, ale także pierwszym, bardzo wartościowym pokarmem. Dostarcza energii, białka, witamin, składników mineralnych, hormonów i czynników wzrostowych wspierających rozwój przewodu pokarmowego oraz układu odpornościowego. Po urodzeniu cielę praktycznie nie ma immunoglobulin w surowicy, dlatego siara jest rozwiązaniem tego problemu.

Tradycyjnie zakładano, że cielę powinno otrzymywać minimum 100 g IgG. Coraz częściej jednak bada się czy korzystniejsze nie byłoby dążenie do poziomu ok. 200 g IgG. W praktyce oznacza to, że 2 litry bardzo dobrej siary mogą dostarczyć około 100 g IgG, a 4 litry nawet 200 IgG. To właśnie dlatego tak ważne są jednocześnie objętość i jakość podanej siary – twierdzi prof. Drackley, który zaleca, by w hodowlanej praktyce oprzeć skuteczne zarządzanie siarą na czterech zasadach: szybkości, ilości, jakości i czystości jej podania.

– Siarę należy podać cielęciu tak szybko, jak to możliwe (zanim zdolność jelita do absorpcji dużych cząsteczek immunoglobulin zacznie gwałtownie spadać), w ilości co najmniej 3 litrów w pierwszych 6 godzinach życia oraz ponad 4 litrów w ciągu pierwszych 12 godzin. Dobrą praktyką jest podanie ilości odpowiadającej 8–10% masy ciała cielęcia.

Równie ważna jest jakość siary, którą należy oceniać siaromierzem lub refraktometrem. Wysokiej jakości siara powinna być mrożona i przechowywana na wypadek, gdyby matka nie wytworzyła jej wystarczająco dużo. Siara musi być wolna od zanieczyszczeń bakteryjnych. Nadmierne skażenie bakteryjne pogarsza wchłanianie immunoglobulin i zwiększa ryzyko zachorowań.

Mleko przejściowe i preparaty siarowe – czy warto?

Interesującym wątkiem wykładu eksperta było mleko przejściowe, czyli wydzieliny produkowanej przez krowę po pierwszym udoju siary, zanim mleko stanie się w pełni „dojrzałe”. Zwykle trwa to około 4 dni. Mleko przejściowe zawiera więcej substancji biologicznie czynnych, białka, tłuszczu, witamin i minerałów niż zwykłe mleko. Badania zaprezentowane przez profesora sugerowały, że jego podawanie może poprawiać zdrowotność cieląt i ograniczać problemy w pierwszych tygodniach życia.W praktyce jednak dużym problemem bywa organizacyjne jego wykorzystanie, dlatego alternatywą mogą być preparaty siarowe, zwłaszcza tam, gdzie trudno zapewnić cielętom dostęp do odpowiedniej ilości wysokiej jakości naturalnej siary lub mleka przejściowego.

Prof. James Drackley podkreśla, że nawet najlepiej opracowany program żywieniowy nie zrekompensuje zaniedbań popełnionych w okresie okołoporodowym. Cielę rodzi się z niedojrzałym układem odpornościowym, dlatego miejsce porodu musi być możliwie czyste, suche i bezpieczne. Ogromne znaczenie mają również szybkie czynności poporodowe, jak: osuszenie, ocena oddechu, pobudzenie aktywności życiowej, pomoc przy pierwszym pobraniu siary i skrupulatny nadzór nad cielętami z trudnych porodów. W praktyce oznacza to, że system odchowu cieląt należy traktować jako całość, a najlepsze wyniki uzyskują te gospodarstwa, które łączą prawidłowe żywienie krów zasuszonych, dobrą organizację porodów, ścisły program siarowy, wysoką higienę i szybką reakcję w przypadku cieląt osłabionych.

Beata Dąbrowska

Ocena cieląt

W badaniu 88 cieląt – wyposażonych w monitory aktywności – otrzymywało codziennie 15 litrów preparatu mlekozastępczego z automatu do pojenia. Aby zidentyfikować cielęta z ryzykiem biegunki, ustalono próg alarmowy, którym był spadek pobrania mleka lub prędkości picia o więcej niż 60% przez dwa dni. Przy pierwszym alarmie cielęta losowo przydzielono do dwóch grup: jedna grupa otrzymywała przez 4 dni jeden litr zamiennika siary o stężeniu 130 g/l, druga grupa dostawała 1 litr preparatu mlekozastępczego o stężeniu 150 g/l. Podawanie pójła odbywało się z butelki. Codziennie oceniano kał cieląt, a masa ciała mierzona była przy wystąpieniu alarmu i następnie dwa razy w tygodniu. Odnotowywano też wszelkie wykonane w tym czasie zabiegi lecznicze. Monitorowano również: pobranie mleka, liczbę kroków, czas leżenia, przyrosty dobowe oraz wagę po 14. dniach od alarmu.

Więcej zamiennika - mniej biegunek 

Wyniki badania jednoznacznie wskazały, że cielęta otrzymujące zamiennik siary w stężeniu 130 g/l były rzadziej leczone meloksykamem (substancja czynna w preparatach stosowanych u cieląt z biegunką jako leczenie wspomagające) niż cielęta z grupy otrzymującej preparat mlekozastępczy (150 g/l). Ponadto cielęta pijące zamiennik siary przez 14 dni po alarmie wypijały średnio 1,2 l mleka dziennie więcej, były bardziej aktywne, mniej leżały i ważyły średnio o 2,3 kg więcej niż cielęta dostające preparat mlekozastępczy. Tak więc, uzyskane w badaniu wyniki wskazują, iż w przypadku podejrzenia biegunki, warto ponownie podać cielęciu siarę lub jej zamiennik. Może to pomóc szczególnie wrażliwym zwierzętom.

Beata Dąbrowska

Doskonałym rozwiązaniem dla najmłodszych cieląt są derki, które skutecznie chronią przed wychłodzeniem organizmu. Utrzymanie odpowiedniej temperatury ciała w pierwszych tygodniach życia cielęcia jest kluczowe by zapewnić im zdrowie i wzmocnić odporność.

FOTO: Beata Dąbrowska

Ile dodatkowej energii potrzebują cielęta?

Badania wskazują, że przy 0°C zapotrzebowanie energetyczne cieląt rośnie nawet o 20–30%. Przy 5°C może być ono jeszcze wyższe. Przyjmuje się, że na każde 5°C spadku temperatury poniżej progu krytycznego, zapotrzebowanie na energię bytową zwiększa się o ok. 10%.

Aby zrekompensować ten dodatkowy wydatek energetyczny w mroźne dni, zaleca się:

• zwiększenie stężenia preparatu mlekozastępczego (np. z 125 g do 150 g na litr),
• wprowadzenie dodatkowego, trzeciego odpoju mleka w ciągu dnia,
• stosowanie pasz typu starter o wysokiej gęstości energetycznej (min. 6,8–7 MJ/kg).

Temperatura pójła, czyli mleka lub preparatu mlekozastępczego powinna mieć w momencie skarmiania 38–40°C. Podanie zimnego pójła zmusza cielę do zużycia energii na jego ogrzanie w żołądku, co dodatkowo pogłębia deficyt energetyczny. Pamiętajmy również o jak najszybszym podaniu siary – najlepiej w ciągu 2 godzin po porodzie, gdyż zapewnia ona nie tylko odporność, ale i pierwszy "zastrzyk" energii niezbędnej do uruchomienia mechanizmów termoregulacji.

Świeże powietrze jak najbardziej pożądane

Jednym z najważniejszych czynników wpływających na zdrowie cieląt jest właściwa wentylacja pomieszczeń, przy jednoczesnej ochronie przed wiatrem i przeciągami. To właśnie przeciągi są jednym z głównych czynników zwiększających utratę ciepła. W systemie tzw. zimnego odchowu cieląt w budkach igloo starajmy się zapewnić im solidne schronienie. Gdy cielęta utrzymywane są w budynkach, chronimy je przed utratą ciepła głównie poprzez zamykanie drzwi czy opuszczanie kurtyn. Trzeba jednak pamiętać, że takie działania mogą znacząco pogarszać jakość powietrza.

A słaba wentylacja oznacza wyższą wilgotność, większe stężenie szkodliwych gazów i pyłów oraz szybszy rozwój bakterii w wilgotnej ściółce. Jeśli różnica temperatur między wnętrzem budynku a otoczeniem przekracza 5°C, najczęściej świadczy to o problemach z wentylacją. Choć środowisko cieląt musi być wolne od przeciągów, trzeba jednocześnie zadbać o regularną cyrkulację świeżego powietrza. Przepływ powietrza przez kojce usuwa nieświeże powietrze, ogranicza stężenie amoniaku i pomaga utrzymać prawidłowy poziom wilgotności. Umiarkowany ruch powietrza w cielętnikach jest więc bardzo pożądany, ale zawsze należy mieć na uwadze ryzyko przeciągów, które schładzają cielęta i sprzyjają chorobom układu oddechowego.

W zimnym okresie warstwa słomy w budkach igloo powinna mieć co najmniej 30 cm głębokości, dzięki czemu tworzy się specyficzna warstwę uwięzionego, ciepłego powietrza wokół ciała cielęcia, co znacząco zmniejsza wydatki energetyczne na ogrzanie organizmu.

FOTO: Beata Dąbrowska

W igloo muszą dobrze gniazdować

Cielęta odchowywane na zewnątrz w budkach igloo mają zwykle zapewnioną bardzo dobrą wentylację. Kluczowe dla utrzymania ciepłoty ciała i komfortu w zimowe miesiące jest jednak odpowiednie ścielenie. Obfita ilość czystej, suchej słomy, umożliwiająca tzw. gniazdowanie, izoluje cielę od podłoża i daje mu komfort cieplny. Możliwość głębokiego zagnieżdżenia się wyraźnie zmniejsza ryzyko wychłodzenia.

Najważniejszym warunkiem zimowego dobrostanu cieląt jest sucha, czysta ściółka w odpowiedniej ilości. Naturalnym sposobem ograniczania utraty ciepła jest gniazdowanie, czyli zagrzebywanie się w słomie i przykrywanie nią nóg. Istnieje nawet skala gniazdowania tzw. Nesting Score, która w skali 1–3 ocenia jak dużą część ciała cielęcia przykrywa ściółka, gdy zwierzę leży, przez co pozwala monitorować dobrostan cieląt. I tak:

Stopień 1: cielę leży na wierzchu ściółki, nogi są w pełni widoczne – izolacja jest niewystarczająca.

Stopień 2: cielę jest lekko zagłębione, nogi są częściowo widoczne.

Stopień 3 (idealny): cielę jest głęboko "zagnieżdżone", a jego nogi są całkowicie zasłonięte słomą. Ten poziom zapewnia najlepszą izolację termiczną i jest szczególnie zalecany zimą.

Ponieważ młode cielę nie jest w stanie wytwarzać dużych ilości ciepła, warto rozważyć także inne metody wspierania komfortu cieplnego zimą, na przykład poprzez inwestycje w specjalne derki dla cieląt.

W mroźne dni – nierzadko poniżej -20°C, jak miało miejsce choćby w styczniu br. – wielu hodowców zastanawia się, czy indywidualne budki igloo są wciąż dobrym rozwiązaniem, a część z nich decyduje się nawet na przeniesienie cieląt do budynków. Zarówno doświadczeni hodowcy, jak i eksperci podkreślają, że co do zasady nie ma takiej konieczności. Cielęta bardzo dobrze radzą sobie w igloo nawet przy niskich temperaturach, pod warunkiem bezwzględnego spełnienia kilku kluczowych wymogów zapewniających komfort termiczny. Przede wszystkim budki muszą być prawidłowo zlokalizowane. Zaleca się – o ile to możliwe – ustawiać je przy ścianie budynku, aby ograniczyć podmuchy wiatru. Wejścia powinny być skierowane od strony zawietrznej, najlepiej na południe.

Beata Dąbrowska

Dodatkowo, przewód pokarmowy nowo urodzonych cieląt cechuje się wysoką zdolnością wykorzystania tłuszczów, co sprzyja ich efektywnemu trawieniu i wchłanianiu. Ma to szczególne znaczenie we wczesnym okresie życia, kiedy żwacz dopiero się rozwija, a możliwości trawienia włókna są jeszcze ograniczone. Zastosowanie wysokotłuszczowych preparatów mlekozastępczych pozwala wykorzystać tę naturalną predyspozycję cieląt, wspierając intensywny wzrost, bez negatywnego wpływu na rozwój wymienia. Produkty tego typu są komponowane tak, by możliwie jak najwierniej odzwierciedlać skład mleka pełnego, które w suchej masie zawiera około 28–30% tłuszczu. Standardowe preparaty mlekozastępcze mają zazwyczaj niższą zawartość tłuszczu, często na poziomie 16% s.m., co może ograniczać pobranie energii i tempo rozwoju młodych zwierząt.

Jakich składników musi dostarczać preparat mlekozastępczy?

Ważne jest, aby preparat mlekozastępczy dostarczał odpowiedniej ilości niezbędnych kwasów tłuszczowych. Uczestniczą one w budowie kluczowych tkanek organizmu, w tym ośrodkowego układu nerwowego. Tłuszcz w diecie wspomaga także wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K), które są kluczowe dla właściwego funkcjonowania układu odpornościowego i ogólnego stanu zdrowia cieląt. Dodatek określonych kwasów tłuszczowych, takich jak kwas masłowy czy kaprynowy, dodatkowo wspiera kondycję przewodu pokarmowego. Związki te sprzyjają kształtowaniu prawidłowej mikroflory jelit, stymulują rozwój pożytecznych mikroorganizmów oraz poprawiają funkcjonowanie komórek nabłonka jelitowego. W efekcie zmniejsza się częstotliwość występowania biegunek i innych zaburzeń trawiennych. Wysoki udział tłuszczu w dawce pokarmowej w pierwszych tygodniach życia jest również kluczowy dla utrzymania właściwej temperatury ciała, zwłaszcza w warunkach niskiej temperatury otoczenia. Dostarczona w tłuszczu energia pomaga ograniczyć ryzyko wychłodzenia, na które młode cielęta – ze względu na niższą masę ciała i ograniczoną zdolność do produkcji ciepła – są szczególnie narażone.

Kiedy nieprzekarmiać jałówek?

Dodatkowe zwiększenie dziennych przyrostów masy możliwe jest wówczas, gdy podawanie "tłustych" preparatów mlekozastępczych łączy się z wczesnym wprowadzeniem wysokiej jakości starterów. Ich stosowanie wspomaga rozwój żwacza i przygotowuje cielę do bardziej intensywnego wykorzystania pasz stałych. Pamiętajmy jednak, że w okresie od odsadzenia do 9. miesiąca życia niewskazane jest przekarmianie energetyczne jałówek, bowiem prowadzić może ono do nieodwracalnych uszkodzeń gruczołu mlekowego. W tym okresie wzrostu zachodzi tzw. wzrost allometryczny, czyli przekierowanie składników pokarmowych do rozwijającej się gruczołowej tkanki wymienia. Nadmiar energii powoduje otłuszczenie tkanki wymienia, czego nie da się później cofnąć.

Beata Dąbrowska

Wszystkie ssaki lądowe – łącznie z cielętami – mają zdolność wytwarzania tzw. łez odruchowych, które nawilżają oczy. Wraz ze śluzem są one naturalną ochroną zabezpieczającą organizm przed inwazyjnymi patogenami. Problemy zaczynają się jednak wtedy, gdy cielęta zaczynają się odwadniać i tracą część tej naturalnej bariery ochronnej.

Według dr Taylor Engle – lekarza weterynarii z Four Star Veterinary Service z Ohio, podczas gdy odwodnienie u cieląt jest zwykle związane z biegunką lub pominięciem karmienia, to okazuje się, że łagodne do umiarkowanego odwodnienie w rzeczywistości może stać się przyczyną zachorowania cielęcia. Stres związany z odwodnieniem może zmniejszyć lub zaburzyć zdolność układu odpornościowego do reagowania na wyzwanie chorobowe. Może to obejmować patogeny jelitowe, które prowadzą do biegunki, co z kolei jeszcze bardziej pogarsza sytuację odwodnienia.

Oprócz odporności na choroby, niewystarczające nawodnienie może również wpływać na:

• Reakcję na szczepionkę – po zaszczepieniu szczepionką donosową cielęta potrzebują wilgoci z nosa, aby prawidłowo wchłonąć i przetworzyć szczepionkę. Szczepienie odwodnionego cielęcia to nie tylko strata pieniędzy, ale także przyczyna jeszcze większego stresu u zwierzęcia.
• Objętość krwi – leczenie antybiotykami chorego cielęcia również nie ma większego znaczenia, jeżeli cielętom brakuje wystarczającej objętości krwi, aby przetransportować lek do organizmu.
• Przyrost masy ciała i wzrost wzrostu – stresowane cielęta poświęcają więcej czasu i energii na reagowanie na czynniki stresogenne, co hamuje ich wzrost, ponieważ cielęta mają ograniczone zasoby fizjologiczne.

Transport sprzyja odwodnieniu młodych cieląt

Jak twierdzi dr Engle, odwodnieniu cieląt sprzyja również transport bardzo młodych cieląt. Pierwszą linią obrony w przywracaniu nawodnienia i ochronie odporności u cieląt, zwłaszcza tych, które przebyły duże odległości, jest doustna terapia elektrolitowa. Ekspert zaleca podawanie elektrolitów cielętom bezpośrednio przed transportem i po przybyciu do miejsca docelowego. Bardziej stresujące procedury, takie jak szczepienie, należy odłożyć do czasu, aż nowo przybyłe cielęta będą miały szansę uregulować swój stan nawodnienia.

Beata Dąbrowska

Co powinien zawierać suchy TMR dla cieląt?

Kombinacja dużej ilości paszy objętościowej w postaci sieczki ze słomy, siana lub lucerny z dodatkiem mieszanki mineralnej gwarantuje prawidłowy rozwój żwacza, na którym tak bardzo nam przecież zależy. Suchy TMR dla cieląt może zawierać też śrutę zbożową (kukurydzę i inne zboża poddane obróbce np. termicznej), komponenty białkowe (koncentrat białkowy, poekstrakcyjną śrutę sojową) oraz melasę. Może również stanowić mieszaninę sieczki pasz objętościowych oraz granulowanego startera lub musli.

Jakie są korzyści żywienia cieląt suchym TMR-em?

Przeprowadzono wiele badań, które jednoznacznie potwierdzają, że stosowanie w odchowie cieląt suchego TMR-u zapewnia wczesne, prawidłowe pobieranie paszy, wysokie dzienne przyrosty oraz prawidłowy rozwój żwacza. Duża ilość paszy objętościowej zawartej w mieszance pobudza motorykę przedżołądków oraz przeżuwanie, a komponenty paszy treściwej działają pozytywnie na rozwój brodawek żwacza i wspierają wydzielanie śliny.

Preferowanym źródłem węglowodanów w suchym TMR-ze jest kukurydza, która posiada małą zawartość włókna i wolno rozkłada się w żwaczu. Powstające w wyniku jej trawienia lotne kwasy tłuszczowe (głównie propionowy i masłowy), stymulują wzrost brodawek żwaczowych. Z kolei wczesny rozwój żwacza zapewnia skrócenie okresu odpajania preparatem mlekozastępczym.

Jak samemu przygotować suchy TMR w paszowozie?

Suchy TMR to również pasza bardzo wygodna w stosowaniu, którą można bez problemu sporządzić w wozie paszowym i przechowywać, gdyż mieszanina nie psuje się i nie pleśnieje. A to dzięki temu, że w swoim składzie nie zawiera pasz objętościowych soczystych, takich jak np. kiszonki.

Rynek pasz oferuje szeroką gamę gotowych suchych mieszanek. Ich koszt, w zależności od producenta, kształtuje się od 2300 do 3200 zł za 100 kg. I właśnie z uwagi na koszty wielu hodowców decyduje się wykonać mieszankę samemu, co – jak potwierdzają – kosztuje znacznie mniej, a jej sporządzanie nie jest obciążone dużym ryzykiem popełnienia błędu. A i nakład pracy jest niewielki. Niemniej decydując się na wykonywanie suchego TMR-u w gospodarstwie trzeba przestrzegać kilku podstawowych zasad.
Pasza objętościowa powinna stanowić około 20% całej mieszanki. Jako komponenty objętościowe najlepiej nadają się słoma, siano i lucerna. Każdy z nich powinien być całkowicie suchy (sucha masa powyżej 80%) i krótko pocięty. Szczególnie słoma nie powinna zawierać żadnych biologicznych zanieczyszczeń (bez pleśni) i w miarę możliwości nie pylić.

Ważne jest, aby pasze były odpowiednio pocięte na fragmenty o długości 10–13 mm, co zapobiega separacji gotowej mieszaniny i selektywnemu pobieraniu paszy. Na swoich reporterskich ścieżkach spotkałam wielu hodowców, którzy w przygotowywaniu suchego TMR-u preferują (w przeciwieństwie do najbardziej popularnej słomy) siano, a to ze względu na nieco inną jego strukturę. Rośliny posiadają bowiem swego rodzaju "włoski", dzięki którym wszystkie komponenty mieszaniny są ze sobą bardzo dobrze wymieszane, a dodawana do mieszanki śruta nie obsypuje się i doskonale trzyma się cząsteczek siana. Ponadto dobrej jakości siano ma również bardzo przyjemny zapach, który zachęca cielęta do pobierania paszy.

Pasz treściwa wraz z dodatkiem mineralno-witaminowym powinna stanowić 70–80% TMR i może być dodawane jako gotowa mieszanka lub jako pojedyncze składniki. Zawartość energii w suchym TMR-ze powinna wynosić 12 MJ ME/kg, a zawartość białka od 150–160 g na 1 kg paszy. Do mieszaniny można dodać także komponenty płynne, jak na przykład melasę (5%) oraz olej roślinny (około 1 do 2%), które stanowią dodatek zwiększający smakowitość oraz wiążący poszczególne komponenty paszy objętościowej z treściwą, przez co zapobiegają selektywnemu pobieraniu dawki.

Wszystkie komponenty wykorzystane do przygotowania suchego TMR-u oraz gotowa już mieszanina powinny być regularnie analizowane pod kątem składu. Suchy TMR można magazynować przez 3 miesiące w suchych i higienicznych warunkach. Dłuższe przechowywanie nie jest zalecane z uwagi na fakt, że pasza traci zapach, a przez to i smakowitość.

Beata Dąbrowska

W Killen w hrabstwie Tyrone w Irlandii Północnej w gospodarstwie Noela Moore‘a utrzymującym bydło mleczne i mięsne na świat przyszły pięcioraczki. To niesamowita historia, bowiem zdarzyła się zaledwie kilka razy na całym świecie. Sam właściciel podkreśla, że bydłem zajmuje się od 50 lat i nigdy się z taką sytuacją nie spotkał. Nie tylko on był w szoku. Niespodziankę bowiem miała przede wszystkim lekarz weterynarii, która kolejno wyciągała maluchy, całe i zdrowe. 

Pięcioraczki po buhaju rasy BBB

Wśród pięciorga rodzeństwa są dwa byczki i trzy jałóweczki. Krowa w ostatnich trzech tygodniach mocno nabrała masy i zaczął się poważnie zastanawiać czy wszystko jest w porządku. Odizolował ją od grupy, w ubiegły piątek była niespokojna, podejrzewał, że poród niebawem nastąpi. Kolejnego rana skontaktował się z lekarzem weterynarii. 

Ojcem jest buhaj rasy BBB z AI Services. Jak podkreśla hodowca, cielęta mają się dobrze, podobnie jak matka. 

Weterynarz Breigin Lagan również była zachwycona. Po urodzeniu dwóch pierwszych cieląt ponownie sięgnęła do macicy i znalazła trzecie cielę.

- Byłam przeszczęśliwa, bo nigdy wcześniej nie widziałam żywych trojaczków. Nie mogłam uwierzyć, że jest ich jeszcze dwoje. Wszystkie cielęta leżały w rzędzie – w ogóle się nie splątały – to było po prostu niesamowite. Czegoś takiego doświadcza się tylko raz w życiu i to wspaniałe zakończenie nocnej zmiany – mówiła Breigin. 

Prawdopodobieństwo urodzenia czterech żywych cieląt szacuje się na 1 do 11 milionów, a pięciu jak 1 do 20 mln. Według Księgi Rekordów Guinnessa rekordzistą jest farma w Meksyku od 2005 roku, gdzie już raz urodziło się 5 cieląt. Istnieją jednak inne doniesienia o krowach, które urodziły żywe pięcioraczki, w tym jedno z farmy w Shropshire w Anglii (2011), jedno z farmy w hrabstwie Limerick (2013) i jedno z Iranu (2024).

oprac. dkol na podst. topagrar.com/farmersjournal.ie/wearetyrone.com

Tłuszcz zawarty w preparacie mlekozastępczym dostarcza skoncentrowanego źródła energii, która jest niezbędna dla szybkiego wzrostu i termoregulacji młodych cieląt. Ponadto układ pokarmowy nowo urodzonych cieląt wykazuje wysoką zdolność przyswajania tłuszczów, co ułatwia efektywne trawienie i wchłanianie tych składników odżywczych.

Ta właściwość jest szczególnie ważna we wczesnym okresie życia, gdy żwacz jest jeszcze w fazie rozwoju, a zdolność trawienia włókna ograniczona. Karmienie preparatami mlekozastępczymi o wysokiej zawartości tłuszczu wykorzystuje tę naturalną zdolność i wspiera wzrost cielęcia bez szkody dla rozwoju wymienia. Preparaty mlekozastępcze o wysokiej zawartości tłuszczu są projektowane tak, aby jak najdokładniej odpowiadały składem odżywczym mleku pełnemu, które zawiera 28 do 30% tłuszczu w suchej masie (s.m.). Tradycyjne preparaty mlekozastępcze mają zazwyczaj niższą zawartość tłuszczu, często tylko między 16 a 21% s.m., co może ograniczać pobór energii i rozwój cieląt.

Beata Dąbrowska

Odpowiadając na pytanie naszego Czytelnika z woj. podkarpackiego, w niniejszym artykule postaramy się zaprezentować inne (poza ograniczeniem pracochłonności w żywieniu cieląt) atuty i najważniejsze zasady korzystania z automatów do odpajania.

Otóż, automatyczne stacje odpajania cieląt gwarantują nie tylko stałe podawanie cielętom świeżego, o stałej temperaturze i stężeniu, mleka, ale rejestrują również wiele danych, dzięki którym możemy monitorować zdrowie cieląt i szybko wykrywać podejrzane o chorobę sztuki. Już przy pierwszym pobraniu pokarmu czujniki zamontowane w urządzeniu (system rozpoznaje cielę na podstawie transpordera) zaczynają gromadzić i zestawiać dane poszczególnych zwierząt, takich jak:

• ilość pobranego pójła,
• szybkość ssania,
• liczba wizyt w stacji
• czy liczba przerwanych wizyt.

Zebrane dane dotyczące poszczególnych zwierząt gromadzone są w oprogramowaniu urządzenia. Jeżeli zachowanie zwierzęcia odbiega od zadanych wartości docelowych, automat (lub aplikacja) alarmuje nas o tym fakcie. Przy czym kluczowe znaczenie ma tutaj nie pojedyncza wartość, ale współdziałanie wszystkich danych pomiarowych, które najlepiej odzwierciedlają stan zdrowia cielęcia.

Automatyczna stacja odpajania cieląt rejestruje i zapisuje w pamięci wszystkie wartości związane z żywieniem, a także ze zdrowiem zwierząt. Hodowca ma dzięki temu w każdej chwili możliwość oceny stanu zdrowia cieląt

FOTO: Beata Dąbrowska

Co robić, gdy cielę przestaje pobierać mleko z automatu do odpajania?

Szybkie ostrzeganie zmniejsza ryzyko przeoczenia cielęcia w większej grupie. Bardzo ważnym sygnałem ostrzegawczym jest przerwanie wizyty w stacji, szczególnie w sytuacji, gdy cielę pobrało mniej niż 50% zaprogramowanej wcześniej dla niego dawki. W takim przypadku zwierzę powinno zostać zbadane. Jeżeli jednak automat jest ustawiony tak, że pozwala na podawanie dużych ilości pokarmu na jeden posiłek – na przykład jednorazowo 6 litrów – to nie powinniśmy dziwić się, że czasami cielę nie pobierze całej dawki. Prędkość ssania nie powinna przekraczać 500 ml na minutę. Jeśli wiele cieląt wartość tę przekracza, to należy sprawdzić smoczek, a gdy nie ma w nim żadnych anomalii, to taką sytuację należy uznać za oznakę głodu cieląt. Jeżeli cielę pije zbyt szybko, jego organizm nie jest w stanie wytworzyć wystarczającej ilości śliny niezbędnej do trawienia mleka. Niewchłonięte mleko stanowi zagrożenie dla jego zdrowia. Progi alarmowe dla tego parametru można ustawić indywidualnie, ponieważ jego wartość różni się w zależności od wieku, rasy i wielkości grupy. Z kolei, gdy prędkość ssania spada np. o 20% w czasie 12–24 godzin, hodowca otrzymuje alarm. Niemniej, zdarzają się sporadyczne przypadki spadku szybkości picia i z reguły nie stanowią one problemu.

Siara wpływa na wydajność

Podasz 2 dawki siary w 6 godzin? Krowa da nawet 1000 litrów mleka więcej

Co uwzględnić, korzystając ze stacji odpajania cieląt?

Korzystając z automatycznej stacji odpajania, należy również uwzględnić hierarchię w grupie, która sprawia, że liczba wizyt w stacji będzie się różnić i oczywiście cielęta o wyższej hierarchii będą odwiedzać automat częściej. Dlatego zawsze należy brać pod uwagę całą grupę. Jeśli większość cieląt z grupy odwiedza stację kilka razy dziennie, nie mając do tego prawa, to może oznaczać, że ilość mleka jest zbyt mała, a cielęta po prostu są głodne. Zarówno specjaliści, jak i praktycy zalecają, by listę alarmów sprawdzać dwa razy dziennie, a w przypadku bardzo młodych cieląt, nawet trzy razy.

Płochliwość cieląt odpajanych automatem

I ważna uwaga – cielęta odchowywane przy automatycznej stacji odpajania są bardziej płochliwe, ponieważ nie kojarzą ludzi z podawaniem mleka. Dlatego też po wejściu do obory wszystkie cielęta natychmiast podskakują, zarówno te zdrowe, jak i „osłabione”. Gdy na liście alarmowej znajdą się konkretne cielęta, należy zmierzyć ich temperaturę ciała, która jest najwcześniejszym wskaźnikiem ich zdrowia.

Dane zebrane w stacji w pierwszych tygodniach życia z powodzeniem można wykorzystywać do selekcji zwierząt. Jeśli cielę jest stale osłabione, można założyć, że później, jako krowa mleczna, nie osiągnie swojego pełnego potencjału produkcyjnego.

Beata Dąbrowska

Podstawy przyszłej, wysokiej produkcji mleka oraz dobrej odporności zwierząt kształtują się bezpośrednio po narodzinach poprzez podanie siary. Dowiedli tego naukowcy z Uniwersytetu stanowego w Michigan, którym udało się wykazać, że dwie dawki siary podane w czasie pierwszych 6 godzin życia (5 litrów siary o zawartości >21% Brix) prowadziły w pierwszej laktacji nie tylko do wyższej wydajności mlecznej – o ok.1000 kg – lecz także do lepszej płodności w porównaniu z cielętami, które otrzymywały tylko jedną dawkę siary (3 litry przy >22% Brix) i późniejsze pojenie 2 litrami preparatu mlekozastępczego.

Przeczytaj również: Jak odchować cielę do dobrej pierwiastki? Najważniejsze zasady

Cielęta żywione siarą osiągają 4. laktację

Badacze zwrócili też uwagę, że żywienie cieląt w pierwszych miesiącach życia ma ogromny wpływ na ich późniejsze możliwości produkcyjne. Kształtowanie się wymienia jest w tym czasie istotnie zależne od dawki pokarmowej, ale także rozwój układu rozrodczego (jajników i komórek jajowych). I tak, cielęta, które w pierwszych tygodniach życia żywione były preparatem mlekozastępczym restrykcyjnie (0,6 kg/dzień), miały znacznie mniejsze szanse na osiągnięcie czwartej laktacji w porównaniu z cielętami, które otrzymywały podwójną ilość preparatu (1,2 kg/dzień). Spośród cieląt żywionych restrykcyjnie, jedynie 23% dożyło czwartej laktacji, natomiast w grupie żywionej intensywnie odsetek ten wyniósł 42%.

Oprac. Beata Dąbrowska

Do kiedy cielę powinno podwoić masę urodzeniową ciała?

W opinii naszego eksperta, dążeniem hodowcy powinno być to, by cielę podwoiło swoją urodzeniową masę ciała do końca drugiego miesiąca życia. Jeżeli podwaja, to oznacza, że tkanki i narządy miały odpowiednią ilość składników pokarmowych do tego, by się prawidłowo rozwijać. Na wielkość przyrostów wpływa jednak wiele czynników, począwszy od tego, jak odpajaliśmy cielęta siarą, jaką dawkę paszy płynnej i starterowej pobierały.

– Organizując żywienie cieląt, należy więc określić, jaki rodzaj i w jakich dawkach podawać będziemy paszę płynną oraz, jaki i jak podawany starter będziemy stosować – podkreślał dr Górka. Pierwsze, co musimy ustalić, to czy będziemy stosować mleko czy preparat mlekozastępczy. Każde z tych rozwiązań ma swoje wady i zalety. Mleko jest najbardziej naturalną paszą dla cielęcia, ale jeżeli będzie podawane zimne, nie zgramy udoju z podawaniem, jeżeli nie będzie pasteryzowane w sytuacji, w której wiemy, iż stało zbyt długo i zdążyły namnożyć się w nim bakterie, to metoda ta nie będzie dobrze funkcjonować. W takim przypadku lepszym rozwiązaniem będzie preparat mlekozastępczy, który z kolei „nie wybacza” złego żywienia cieląt. Nie będzie się również sprawdzał, jeżeli będziemy kupować produkt zbyt tani.

Im więcej mleka pobierze cielę, tym lepiej będzie rosło

Bez względu na wybór metody, generalną zasadą jest, że im więcej mleka czy preparatu pobierze cielę, tym lepiej będzie rosło. Z drugiej jednak strony, im większe pobranie mleka/preparatu, tym mniejsze będzie pobranie paszy starterowej i to może rodzić pewne problemy. Dlatego też tak ważny jest wybór odpowiedniej paszy starterowej, dopasowanej do możliwości organizacyjnych gospodarstwa. Obecne zalecenia mówią, że jeżeli podajemy paszę starterową treściwą, to cielę powinno mieć również dostęp do paszy objętościowej, najlepiej siekanej słomy lub siana. Jak wyjaśniał dr Górka, paszę starterową możemy wykonać również we własnym zakresie, a doskonale sprawdza się tutaj suchy TMR, z którego korzysta już coraz więcej gospodarstw.

– To jest dobre rozwiązanie, ale nie dla wszystkich gospodarstw, szczególnie tych, w których nie jesteśmy w stanie zapewnić, że przygotowywana pasza będzie zawsze homogenna i cielęta nie będą jej sortować. Innym rozwiązaniem może być również dodatek laktacyjnego TMR-u.

Odsadzenie cieląt wciąż problematyczne

Kolejnym – bardzo ważnym okresem w żywieniu cieląt – jest okres odsadzenia, który – jak zaznaczył ekspert – wciąż rodzi wiele problemów. To, czy cielę będzie dobrze „funkcjonować” po odsadzeniu zależy od wielu czynników, a najbardziej krytyczne z nich to:

• kiedy odsadzamy cielę,
• w jaki sposób będziemy zmniejszać dawki mleka,
• czy w tym okresie zwierzęta mają zapewniony stały dostęp do wody,
• oraz jaki będzie schemat przemieszczania zwierząt w gospodarstwie.

Jak żywić cielę w okresie odsadzania?

W okresie odsadzenia cielę powinno zjadać przynajmniej 1,5 kg paszy treściwej. Jeżeli tak nie jest, nie będzie pokrywać swoich potrzeb pokarmowych, a więc nastąpi zahamowanie jego wzrostu. Co więcej, im większe mamy cielę, bo więcej dajemy mleka, tym potencjalnie więcej powinno zjeść paszy treściwej, żeby pokryć swoje potrzeby. A więc 1,5 kg może okazać się zbyt małą dawką.

Aby po odsadzeniu utrzymać przyrosty wynoszące 1 kg dziennie, cielę musi pobierać minimum 1,5 kg paszy starterowej na dzień

FOTO: Beata Dąbrowska

– Niestety, wiele cieląt, które dostają dużo mleka, niechętnie pobiera paszę starterową. I tak np. cielę, które dostaje ok. 600 g proszku preparatu mlekozastępczego na dzień, zdecydowanie szybciej zaczyna pobierać paszę starterową (czyli więcej za cały okres odchowu), niż to, które dostawało 1200 g. To sprawia, że musimy lepiej zadbać o okres odsadzenia i stymulować pobranie paszy stałej przez zwierzę – tłumaczył prelegent. – Cielę, które dostaje więcej mleka, musi mieć wprowadzony tzw. okres przejściowy, czyli czas, w którym zmniejszamy ilość podawanego mleka po to, by stymulować pobranie paszy stałej zanim całkowicie odstawimy go od mleka. I wycofywanie mleka możemy zrobić na kilka sposobów, a hodowcy powinni wybrać najbardziej optymalny dla siebie sposób. Pierwszym – jest stopniowe zmniejszanie dawki mleka np. z zakładanych 8 l na 6 l przez pierwszy tydzień, później na 4 l przez kolejny tydzień, aż do całkowitej jego eliminacji. Drugim – jest zmniejszenie krotności podawania mleka do jednego odpoju na dzień, trzecim – stopniowe rozcieńczanie pójła wodą – wyjaśniał dr Paweł Górka, który nie zaleca jednak tej metody, gdyż – jak twierdzi – cielę ma wówczas cały czas pełny żołądek, co ogranicza zwiększenie pobranie startera.

– Im większa masa ciała cielęcia w dniu odsadzenia, tym wymagane jest większe pobranie paszy startera, aby pokryć jego potrzeby pokarmowe – wyjaśniał podczas wykładu dr hab. inż. Paweł Górka

FOTO: Beata Dąbrowska

Kolejnym czynnikiem jest wiek odsadzenia. Im więcej mleka podajemy, tym później możemy skończyć jego podawanie. Nie odsadzimy bowiem dobrze cielęcia, które dostaje 8–10 l mleka w szóstym tygodniu życia (nawet ósmy okazuje się być zbyt wczesnym), gdyż przewód pokarmowy zwierzęcia nie przygotuje się do trawienia paszy stałej. Im więcej mleka podajemy, tym bardziej należy wydłużyć czas, kiedy cielę całkowicie od niego odsadzamy. Pamiętajmy też, że starter musi być zawsze dostępny, podobnie jak dostęp do czystej wody. Im większe pobranie startera, tym więcej wody, która jest niezbędna do procesów fermentacyjnych w żwaczu, pić będzie cielę.

Czy można odstawić cielę od mleka i jednocześnie je przeprowadzić?

– Zasadą, którą jak najbardziej warto stosować jest ta, iż w okresie, w którym wycofujemy mleko z dawki nie przeprowadzamy żadnych zamian w przemieszczaniu cieląt, przynajmniej przez 7 dni. Jeżeli odstawiamy mleko i przenosimy cielę do innego kojca, narażamy się na problemy – przestrzegał ekspert. – Bo cielęta nie radzą sobie ze zbyt dużą ilością czynników stresowych, a zabranie mleka to stres, przeniesienie w inne miejsce – jeszcze większy, dlatego zalecam, by po odstawieniu mleka cielę pozostało w dotychczasowym miejscu jeszcze przez tydzień.

W okresie odsadzenia należy dokonać nie więcej niż jednej zamiany w żywieniu lub utrzymaniu zwierząt raz na 7 dni

FOTO: Beata Dąbrowska

Utrzymanie cieląt istotne w odchowie

Z punktu widzenia zarządzania odchowem bardzo istotne jest również utrzymanie zwierząt. W tym zakresie hodowca może wybrać jedną z wielu możliwości, które należy wziąć „pod lupę”, prześledzić za i przeciw i dobrać do konkretnego gospodarstwa. Może być utrzymanie indywidualne, parami czy też kojce grupowe. Wyniki badań wskazują jednak, że kojce grupowe, szczególnie, gdy jest w nich więcej cieląt, mogą przysparzać więcej problemów zdrowotnych.

– To nie znaczy, że nie możemy dobrze zorganizować utrzymania grupowego, którego jestem zwolennikiem – stwierdził dr Górka. Takim rozwiązaniem jest utrzymanie cieląt parami lub trójkami. W takim rozwiązaniu, a w przypadku odchowu w budkach, cielęta nie powinny w nich przebywać dłużej niż do 40. dnia życia, z uwagi na zbyt dużą już w tym okresie masę ciała. Muszą również dostawać przynajmniej 8 litrów mleka, bo inaczej zaczynają się wzajemnie lizać, a nawyk ten pozostaje jeszcze przez pewien czas. Oczywiście dobre zarządzanie zdrowiem cieląt nie może odbywać się bez programu szczepień, opracowanego wspólnie z lekarzem weterynarii dla konkretnego gospodarstwa.

Ile czasu cielętom należy podawać mleko posiarowe?

Na koniec swojej prelekcji dr Paweł Górka odpowiedział na jedno, jakże ważne pytanie od hodowców, a mianowicie, o podawanie mleka posiarowego.

– Wyniki badań wskazują, że jeżeli wydłużamy okres podawania cielęciu siary, a konkretnie mleka posiarowego, to ma dobroczynny wpływ na jego zdrowie. Jeżeli cielę dostaje przez 4–5 dni życia mleko posiarowe, to w efekcie będzie mniej chorować oraz lepiej będzie wykorzystywać pasze stałe. Niemniej warto uściślić, czy mamy na myśli siarę czy mleko posiarowe, gdyż wydłużanie okresu podawania pierwszej siary, powyżej 24 godzin życia – w mojej opinii – nie ma uzasadnienia, bo rozregulowujemy nieco przewód pokarmowy. Wraz z wiekiem organizm cielęcia zaczyna bowiem wytwarzać enzymy trawienne lepiej przystosowane do trawienia mleka niż siary. A zatem, jeżeli starszemu cielęciu będziemy podawać cały czas siarę, to niekoniecznie wpłynie to na dobre funkcjonowanie przewodu pokarmowego. Natomiast wykorzystanie mleka posiarowego w pierwszych kilku dniach życia jest jak najbardziej korzystne – powiedział dr Górka.

Beata Dąbrowska

Zarządzanie żywieniem i zdrowiem cieląt 

Najważniejszy dobry start – zarządzanie żywieniem i zdrowiem cieląt w pierwszych dniach i tygodniach życia – temat ten był jednym z wielu, jakie przygotowaliśmy na Kongres – Polskie Mleko, który odbył się 7 października br. w Ożarowie Mazowieckim. Do podzielenia się swoją wiedzą i doświadczeniami w tym zakresie zaprosiliśmy niekwestionowany autorytet, czyli dr. hab. inż Pawła Górkę z Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie.

Zdrowe cielę produkuje więcej mleka w przyszłości

Im zdrowsze jest cielę, im lepiej będzie rosło, tym potencjalnie w przyszłości wyprodukuje więcej mleka. I nie jest to tylko puste stwierdzenie, ale zależność, którą potwierdzono wieloma badaniami. Przykładem może być chociażby doświadczenie, w którym cielęta podzielono na dwie grupy. Jedna żywiona była dawkami mleka w ilości 4–5 litrów dziennie, druga – około 8 litrami dziennie. I oczywiście, zwierzęta żywione większymi dawkami mleka w pierwszych tygodniach życia lepiej rosły, bo miały lepsze warunki żywieniowe do rozwoju i produkowały zdecydowanie więcej mleka w pierwszej laktacji, między innymi również dlatego, że tkanka parenchymatyczna ich wymienia była lepiej rozwinięta – zaprezentował wyniki badania dr Paweł Górka.

Czy żywienie cieląt przekłada się później na wydajność mleczną krów?

Nasuwa się więc pytanie: czy możliwe jest, by samo tylko żywienie przekładało się na większą wydajność mleczną, skoro krowa posiada również określony potencjał genetyczny? Wątpliwości szybko rozwiał nasz ekspert wyjaśniając, że na to, czy zwierzę zrealizuje swój genotyp ogromny wpływ mają: warunki utrzymania, żywienia czy choroby, które przejdzie w okresie odchowu. I niestety, bardzo często zdarza się, że mamy zwierzę, które potencjalnie ma bardzo dobry genotyp, ale w praktyce produkuje zdecydowanie mniej mleka niż oczekujemy – tłumaczył dr Paweł Górka, podkreślając jednocześnie, iż okres, w którym programowane jest pełne wykorzystanie potencjału genetycznego cielęcia rozpoczyna się już w okresie ciąży. I tak np. jeżeli krowa w końcówce laktacji lub w okresie zasuszenia jest w stresie cieplnym, to pewne jest, że urodzi cielę, które będzie produkować w przyszłości mniej mleka niż zakładamy.

Co to jest krytyczne okno rozwojowe?

Dlaczego tak się dzieje? Bo w trakcie rozwoju cielęcia w łonie matki, poszczególne tkanki i organy rozwijają się w konkretnych momentach. Jeżeli z jakiegoś powodu (np. stresu cieplnego) rozwój ten zostanie zaburzony, to nie ma praktycznie możliwości, by później go odrobić. Zjawisko to określa się jako krytyczne okna rozwojowe. Z punktu widzenia hodowcy i produkcji mleka, jednym z takich krytycznych okien rozwojowych są pierwsze tygodnie życia cielęcia, kiedy intensywnie rozwija się już gruczoł mlekowy, a istotny wpływ na ten rozwój ma żywienie.

Opublikowane w tym roku wyniki badań potwierdziły, że cielęta słabiej żywione szybciej brakowane są ze stada.

Lepsze żywienie cieląt przełoży się na wyższą wydajność mleczną krów - a choroby?

Tak więc z fizjologicznego punktu żywienia, lepiej żywione cielę ma lepsze pokrycie na składniki pokarmowe, a w efekcie więcej składników pokarmowych potrzebnych na rozwój – kluczowych dla przyszłej wydajności – narządów jak: gruczoł mlekowy, przewód pokarmowy, wątroba itp., będzie przekładać się na wyższą wydajność mleczną lub przynajmniej dłuższy okres użytkowania w przyszłości. Z drugiej zaś strony, każda przebyta choroba będzie przekładać się na zmniejszenie wydajności oraz skrócenie okresu użytkowania zwierzęcia. W jednym z doświadczeń wykazano, że cielęta, które miały biegunkę, produkowały o prawie 1000 litrów mleka mniej w pierwszej laktacji. Bardzo duże przełożenie na przyszłą wydajność mleczną mają również choroby układu oddechowego. Jeżeli cielę leczone jest na płuca tylko raz, to fakt ten nie stanowi jeszcze większego problemu. Jednak, gdy choroba pojawi się dwu-, trzykrotnie, to zdecydowanie skraca się okres użytkowania takiego zwierzęcia. Będzie ono szybciej brakowane ze stada, wyprodukuje nam mniej mleka, a wyniki są tutaj bardzo jednoznaczne – uczulał prelegent.

Przeczytaj również: Jak odchować cielę do dobrej pierwiastki? Najważniejsze zasady

Im częściej cielę choruje, tym gorszą krową będzie

Okazuje się, że pomimo wielu dowodów potwierdzających, że dbałość o odchów cieląt to nie tylko więcej odchowanych jałówek, mniej chorujących zwierząt, mniejsze koszty leczenia, a w efekcie wyższy zysk ekonomiczny w przyszłości, to – jak poinformował ekspert – hodowcy wciąż mają sporo problemów z odchowem zwierząt. Na Uniwersytecie Rolniczym w Krakowie przeprowadzono doświadczenie, które odbywało się równolegle w dwóch gospodarstwach. W obu cielęta dostawały tę samą paszę, w tej samej ilości i bardzo podobnie były utrzymywane. W jednym z gospodarstw cielęta przyrastały średnio 600 g na dzień, a w drugim 800 g. Skąd ta różnica?

Otóż, w jednym gospodarstwie cielęta o wiele częściej chorowały oraz gorzej wykorzystywały paszę. Tak więc, w odchowie cieląt ważne są szczegóły, bo jak mówi powiedzenie, diabeł tkwi w szczegółach.To one na końcu decydują o tym, czy w danym gospodarstwie cielęta będą lepiej czy gorzej rosły, czy będą częściej, czy mniej chorowały. I na te szczegóły np. takie: czy na porodówce jest czysto, czy temperatura podawanego pójła jest odpowiednia, trzeba zwracać dużą uwagę. Niemniej w procesie odchowu zawsze są pewne punkty krytyczne, które należy brać pod uwagę zarządzając odchowem cieląt, a pierwszym ku temu krokiem jest określenie celów tegoż odchowu, które zamierzamy osiągnąć – przekonywał dr Górka, dodając, iż generalną zasadą jest odchów zdrowych i dobrze rosnących cieląt (patrz tabela niżej).

Cele odchowu cieląt

FOTO: Beata Dąbrowska

Właściwe żywienie siarą to zdrowe cielęta

Uzyskanie zdrowych cieląt zaczyna się od właściwego żywienia siarą.Wiadomym jest, że cielę rodzi się bez odporności, ponieważ w jego krwi nie krążą immunoglobuliny, które zwierzęciu dostarcza matka wraz z siarą.

W praktyce żywienie siarą jest najkrótszym etapem odchowu, jednak każdy błąd w tym zakresie będzie pogarszał jego efektywność – mówił dr Górka, na potwierdzenie prezentując wyniki jednego z ostatnio przeprowadzonych doświadczeń, doskonale obrazujących jak duży jest wpływ żywienia siarą na efekty odchowu. W badaniu podzielono cielęta na grupy w zależności od tego, jakiej koncentracji immunoglobulin w siarze dostawały, a ilości te kształtowały się od 5 do 40 g immunoglobulin w litrze. Im więcej immunoglobulin w litrze siary dostawało cielę, (czyli było lepiej żywione), tym mniejsze było prawdopodobieństwo upadku zwierzęcia w pierwszych tygodniach życia, ale w szczególności zdecydowanie zmniejszało się prawdopodobieństwo, że będzie leczone w pierwszych tygodniach życia.

Z punktu widzenia żywienia cieląt siarą, celem hodowcy powinno być uzyskanie jak najwyższej koncentracji immunoglobulin, a mianowicie powinniśmy celować, aby cielę otrzymało przynajmniej 10 gramów immunoglobulin w litrze siary, ale jednocześnie dążymy do tego, aby w gospodarstwie było jak najwięcej cieląt, które dostają powyżej 25 g/l. I to są te, które będą najmniej podatne na choroby. Wyniki badań jasno wskazują, że jest to do osiągnięcia. Można to osiągnąć podając cielęciu jedną dawkę siary, ale musi zapewnić, że dostanie około 300 gramów immunoglobulin, co oznacza, że musimy podać 3–4 litry, bardzo dobrej jakości siary. Cel ten możemy osiągnąć również podając siarę w dwóch odpojach, na przykład 2–2,5 litra w pierwszym odpoju, a później (po 8–12 godzinach) następne 2,5 litra, ale wówczas cielę musi dostać łącznie 400 gramów immunoglobulin – wyjaśniał dr Paweł Górka.

Jak uzyskać wysoką odporność bierną u cieląt?

Aby uzyskać u cieląt wysoką odporność bierną, musimy – obok jak najlepszej jakości siary – podać siarę szybko, w odpowiedniej ilości i czystości. Jakie zalecenia w tym zakresie oraz na kolejne etapy odchowu zaprezentował podczas swojego wykładu nasz ekspert? O tym napiszemy już wkrótce. 

Beata Dąbrowska

Michał Laskowski z firmy Cargill, w której pełni funkcję menadżera ds. innowacji przeżuwaczy podczas Kongresu Polskie Mleko przedstawił wyniki programu CALF z Ferm Referencyjnych, na których znacząco udało się poprawić przyrosty cieląt stosując kompleksowe podejście do ich odchowu. Wprowadzone zmiany pozwoliły uzyskać poprawę średnio 340g/na dobę w okresie odpoju mlekiem i starterami strukturyzowanymi (do 70 dnia) oraz dodatkowe 12 kg masy ciała w 3 miesiące po odsadzeniu. Zaprezentowane wyniki przekładają się znacznie na poprawienie wydajności krów w pierwszej i kolejnych laktacjach. Prelegent zwrócił uwagę na odpowiednie zarządzanie stadem, a w szczególności odchowem cieląt i jałówek (program wycielenia w 24-tym miesiącu życia). To nie tylko prowadzi do efektywniejszej produkcji mleka, ale pozwala uzyskać zdrowie i długowieczność zwierząt, co również wpisuje się w standardy produkcji, jakich finalnie oczekują konsumenci.

– Jako firma Cargill dysponujemy doradcami, którzy są gotowi na współpracę z hodowcami aby przygotować ich do zrównoważonej produkcji mleka, co już niebawem będzie wymagane na rynku unijnym. Historia działalności firmy Cargill na polskim rynku jest dość długa i na przestrzeni 30 lat byliśmy obecni z różnymi markami w asortymencie pasz, koncentratów paszowych, produktów witaminowych, różnych dodatków paszowych oraz preparatów mlekozastępczych. To co najbardziej cenie we współpracy z rolnikami to holistyczne podejście polegające na udzielenie wskazówek i rozwiązań mających na celu jak najlepsze i najefektywniejsze wykorzystanie surowców żywieniowych, co przekłada się na wydajną i opłacalną produkcję mleka – powiedział Michał Laskowski z firmy Cargill.

Zobacz WIDEO:

Andrzej Rutkowski

Narodziny trojaczków u bydła mlecznego to rzadkość. Tego typu ciąże zdarzają raz na 1000. Najczęściej krowy rodzą jedno cielę, czasem bliźnięta, trojaczki stanowią natomiast nie lada sensację. Jak informuje Małopolskie Centrum Biotechniki MCB, tym razem hodowca ma dodatkowy powód do dumy, ponieważ w jego gospodarstwie urodziły się trzy jałówki.

Aktualne, szacunkowe dane wskazują, że ciąże bliźniacze stanowią ok. 5% wszystkich porodów u krów, a tylko 1% to ciąże, z których na świat przychodzą trojaczki.

Jałówki po buhaju Montbéliarde – PALADIO

Nowo narodzone cieliszki są córkami buhaja rasy Montbéliarde – PALADIO, który słynie z przekazywania dobrych cech zdrowotnych i użytkowych swojemu potomstwu.

To kolejny dowód na to, jak ogromne znaczenie w hodowli ma odpowiedni dobór genetyczny oraz dbałość o dobrostan zwierząt.

– Trzy razy więcej miłości, trzy razy więcej radości i trzy razy więcej małych ogonków do machania! – czytamy na stronie MCB.

Jak czują się cielęta?

Z informacji przekazanych przez MCB wynika, że cielęta czują się dobrze, są zdrowe i pełne energii.

Dalsza część artykułu pod materiałem WIDEO:

Przeczytaj również: Piękne trojaczki w oborze pod Śremem. Zobacz cudne cielaczki [FOTO]

Ciąża mnoga u krów – więcej problemów, czy korzyści?

Jak pisze Beata Dąbrowska z TPR, specyfika ciąży mnogiej u krów wymaga zwiększonej kontroli ze strony hodowcy. Ciąża mnoga oznacza bowiem zwiększone ryzyko wystąpienia resorpcji zarodków we wczesnym okresie ciąży, zamierania płodów w późniejszych fazach. Zwielokrotnia także ryzyko poronienia i to trzykrotnie, co jest spowodowane niedoborami w pokryciu zapotrzebowania na składniki pokarmowe. Krowy z ciążami bliźniaczymi zwykle wcześniej się cielą, mają więcej problemów w okresie okołoporodowym i częściej występuje u nich zaleganie poporodowe, zapalenie macicy czy też zatrzymanie łożyska, a cielęta są słabsze i nie w pełni dojrzałe. Nawet pomimo wycielenia w terminie cielęta z ciąż bliźniaczych, w porównaniu z tymi z ciąż pojedynczych, są słabsze, bardziej podatne na różnorodne infekcje.

Stosunkowo często zdarza się, że w efekcie ciąży bliźniaczej, przy urodzeniu np. byczka i cieliczki, przyszła jałóweczka jest niepłodna, gdyż rodzi się z brakiem jajników lub ich niedorozwojem. Jest to zjawisko frymartynizmu, którym określa się proces maskulinizacji płodu na skutek mieszania się krwi różnopłciowych płodów. Hormony produkowane przez gonadę męską powodują zaburzenia w prawidłowym tworzeniu się u płodu żeńskiego narządów rozrodczych.

Czytaj dalej: Ciąża bliźniacza u krowy - korzyść czy problem dla hodowcy?

Oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz na podst. MCB, TPR

Badacze skupili się na związku między porą urodzenia, a długowiecznością (krowy, które pozostały w stadzie przez 5 lub więcej laktacji).

Pory roku dzieliły się na chłodne (grudzień – marzec) i gorące (czerwiec – wrzesień). Wyniki pokazały, że zarówno na Florydzie, jak i w Kalifornii większość krów, które pozostały w stadzie przez ponad 5 laktacji urodziła się w chłodnych miesiącach, w porównaniu z krowami urodzonymi w gorących miesiącach.

Krowy urodzone latem częściej wypadają ze stada

Więcej krów urodzonych w gorących miesiącach zostało wybrakowanych ze stada z powodu problemów z racicami i nogami oraz zapaleniem wymion. Zwiększona liczba padnięć krów w czasie pierwszych czterech laktacji była wyraźnie związana z porodem w gorących miesiącach.

Beata Dąbrowska

Cielęta

Szczepienie cieląt: najczęstsze błędy i zasady, o których musisz pamiętać

Jak długo utrzymują się przeciwciała matczyne u cieląt?

W zależności od rodzaju choroby przeciwciała matczyne mogą utrzymywać się w organizmie cielęcia dłużej niż 16–28 dni. Na przykład, przeciwciała od matki podczas wirusowej choroby dróg oddechowych utrzymują się nawet do 40 dni i w przypadku tej choroby nawet niewielki poziom przeciwciał matczynych powoduje brak reakcji na szczepienie.

Dlaczego szczepionki mogą nie działać na młode cielęta?

Z kolei niski poziom przeciwciał nie chroni cielęcia przed chorobą, stąd też rozwiązaniem mogą być szczepionki donosowe, które można stosować już u kilkudniowych zwierząt. Trzeba też pamiętać, aby nie szczepić cieląt za często, gdyż wykształcić się może u nich tolerancja na antygen, czyli brak odpowiedzi immunologicznej. Mogą też powstać przeciwciała przeciwko własnym antygenom.

Kiedy łączyć szczepionki, a kiedy tego unikać?

Nie należy również podawać jednocześnie kilku szczepionek, o ile nie są on wyprodukowane w sposób umożliwiający podanie wieloskładnikowej szczepionki.

Wiek cieląt a skuteczność szczepień – co warto wiedzieć?

Dobrze też wiedzieć, że im młodsze cielęta szczepimy, tym słabsza jest odpowiedź na antygen, ale za to lepiej są one chronione przez przeciwciała matczyne. Im starsze zwierzęta, tym mocniejsza jest odpowiedź na antygen, ale za to słabsza ich ochrona przez przeciwciała matczyne. Pełny potencjał szczepionki może być wykorzystany tylko wtedy, gdy podajemy ją zdrowemu cielęciu.

Pasożyty a szczepienia – największy błąd hodowców

Gdy u zwierząt pojawią się np. pasożyty zewnętrzne lub wewnętrzne, to ich szczepienie przeciwko chorobom wirusowym czy też bakteryjnym nie ma większego sensu. Zdecydowanie lepiej na początek podać preparat przeciw pasożytom, odczekać czas przeznaczony na rekonwalescencję, zwykle od 2 do 4 tygodni i następnie bezpiecznie zaszczepić cielęta.

Beata Dąbrowska

Prosto z gospodarstwa

Rolnicy z Podlasia idą za ciosem. Po oborze stawiają nowoczesny cielętnik

Biegunki u cieląt – dlaczego pojawiają się tak często?

Przyczyn występowania biegunek jest wiele. Wywołują ją wirusy, bakterie oraz pierwotniaki, ale również mogą być następstwem błędów żywieniowych oraz złych warunków utrzymania. Biegunki zakaźne powodowane są najczęściej przez rota- i koronawirusy, bakterie Escherichia coli oraz pasożyty jak Cryptosporidium parvum, powodujące kryptosporydiozę, która w ostatnich latach okazuje się być najczęstszą przyczyną biegunek cieląt. Aby móc skutecznie wyleczyć biegunkę należy ją szybko rozpoznać i zakwalifikować. Niezwykle przydatne są tutaj szybkie testy diagnostyczne, które już po kilku minutach wskazują nam czynnik zakaźny, czy biegunkę wywołują koronawirusy, rotawirusy czy Escherichia coli. W przypadku kryptosporydiów jedyną metodą diagnozy jest pobranie próbki kału i przeprowadzenie analizy laboratoryjnej na obecność jaj pasożyta lub przeciwciał z nim związanych.

Jak rozpoznać biegunkę u cieląt? Objawy, których nie można lekceważyć

Diagnozując biegunkę należy uwzględnić też objawy kliniczne oraz sprawdzić stan nawodnienia cielęcia. Do najczęściej występujących objawów klinicznych należą: utrata apetytu, osowiałość, matowa sierść, chudnięcie, widoczne osłabienie i zaleganie, zabrudzona okolica odbytu oraz objawy odwodnienia.

Test elastyczności skóry – prosty sposób na sprawdzenie odwodnienia

Określenie stopnia odwodnienia cielęcia możemy wykonać sami, poprzez ocenę elastyczności skóry. Jak to zrobić? Ściskamy i unosimy boczny fałd skóry w okolicy szyi zwierzęcia i puszczamy. Kiedy skórę puścimy, to u normalnie nawodnionego cielęcia powinna ona szybko wrócić do pierwotnego położenia. Jeżeli fałda nie rozprostuje się w czasie 2 sekund oznacza, że zwierzę jest odwodnione. Przyjmuje się, że gdy powrót skóry do pierwotnego położenie zajmuje od 2–5 sekund to świadczy o 8–10-procentowym odwodnieniu, gdy zajmuje 8–10 sekund to odwodnienie jest już na poziomie 10%. A warto wiedzieć, że odwodnienie na poziomie powyżej 12% zazwyczaj kończy się upadkiem cielęcia. Warto również zwracać uwagę na oczy. Gdy gałki oczne są zapadnięte, jest to jednoznaczny objaw odwodnienia, podobnie jak suchość nosa i błon śluzowych pyska.

Siara – naturalna tarcza ochronna przed biegunkami

Oczywiście najważniejszym zabiegiem w profilaktyce biegunek jest prawidłowe odpojenie ich siarą. Cielęta powinny przyswoić wystarczającą ilość przeciwciał, aby wykształcić silny system odpornościowy. Trzeba też pamiętać, że do zakażenia cieląt może dojść już w trakcie porodu, dlatego tak bardzo ważne jest przestrzeganie higieny podczas wycielenia krów. Oczywiście, o tym jak ogromne znaczenie ma tutaj higiena miejsc przebywania zwierząt, nie trzeba chyba nikogo przekonywać. Czysta i sucha ściółka oraz izolowanie chorych zwierząt to zasady, bez których skuteczna profilaktyka jest niemożliwa. Ważna jest także odpowiednia ilość podawanego mleka lub pójła.

Jak podawać mleko cielętom, żeby nie ryzykować biegunki?

I chociaż nie zwracamy zwykle na to uwagi, to ogromne znacznie ma mieszanie mleka lub preparatu mlekozastępczego zawsze w ten sam sposób. Nawet niewielkie odchylenia mogą rozregulować delikatne żołądki cieląt. Mamy tu na myśli prawidłowe dozowanie preparatu mlekozastępczego, kolejność, temperaturę płynu oraz czas mieszania. Najlepiej, gdy każde cielę ma swoje własne wiadro i smoczek przez cały okres odpajania.

Bez względu na to, jak dobrze i jak dużo podaje się mleka, jeżeli higiena nie jest właściwa, nie unikniemy problemów. Krytycznymi punktami w tym zakresie są właśnie smoczki i wiadra, które należy regularnie czyścić i dezynfekować, aby nie dopuścić do powstania mazistego biofilmu, w którym namnażają się patogeny. Również budki igloo powinny być zawsze czyste i dobrze wyścielone suchą słomą.

Beata Dąbrowska

Po 32 tygodniach mrożona siara traci swoją moc

Okazuje się bowiem, że podczas dłuższego przechowywania jakość siary znacznie się pogarsza, co potwierdziły wyniki badania przeprowadzonego na Uniwersytecie Cornell w USA. Stężenie immunoglobuliny IgG, najważniejszego układu odpornościowego cielęcia spadło o 8% po 32 tygodniach w porównaniu ze świeżą siarą. Z kolei poziom insuliny (po 16 tygodniach zamrażania) znacząco spadł.

Jak zbadano wpływ mrożenia siary?

Badanie przeprowadzono z użyciem siary pochodzącej od dziesięciu krów rasy holsztyńskiej, zamrożonej w temperaturze -20°C, bezpośrednio po pobraniu. Próbki rozmrażano przez rok i analizowano pod kątem poziomu Brix, immunoglobulin (IgG, IgA i IgM), insuliny, całkowitej liczby bakterii i bakterii z grupy coli, a także innych czynników. Jedna próbka pozostała świeża i posłużyła jako punkt odniesienia. Wyniki pokazały, że od 32. tygodnia ciąży, stężenie IgG w mrożonej siarze jest średnio o 8% niższe niż w świeżej.

Czytaj więcej: Dobra siara to początek prawidłowego odchowu cieląt

Dlaczego 8% różnicy może być krytyczne dla cieląt?

Chociaż na pierwszy rzut oka spadek o 8% może wydawać się mało istotny, to naukowcy podkreślają, że wpływ na cielęta o większym zapotrzebowaniu na siarę lub mniejszym pobraniu wody może mieć tutaj duże znaczenie. Ponadto nie ma pewności, czy siara o niższym początkowym poziomie IgG ulega degradacji szybciej niż siara o wysokim początkowym poziomie.

Naukowcy zalecają stosowanie mrożonej siary w czasie 32 tygodni, aby utrzymać jej optymalny skład wpływający na zdrowie cieląt

FOTO: Beata Dąbrowska

Insulina w siarze – spadek już po 16 tygodniach

Oprócz spadku poziomu IgG, poziom insuliny wydawał się również wrażliwy na zamrażanie. Po 16 tygodniach odnotowano spadek o ponad 14%, który wzrósł do 21% po 52 tygodniach. Insulina w siarze odgrywa rolę w rozwoju ściany jelit cielęcia i może wspomagać trawienie oraz wchłanianie składników odżywczych w pierwszych dniach życia. Co ciekawe, poziomy IgA i IgM pozostały stabilne nawet po roku zamrażania. Przeciwciała te odgrywają rolę w obronie błon śluzowych i zwalczaniu bakterii we krwi.

Czytaj więcej: Siara: świeża, pasteryzowana czy mrożona?

Mrożenie siary a jakość mikrobiologiczna

Mrożenie siary nie wpływa negatywnie na jej jakość mikrobiologiczną. We wszystkich zamrożonych próbkach liczba bakterii z grupy coli była konsekwentnie niższa niż w świeżej siarze. Całkowita liczba bakterii również była czasami niższa, ale nie wykazywała wyraźnego wzorca w całym okresie badania.

Naukowcy podkreślają, że badana przez nich siara była zamrażana w stosunkowo niewielkich objętościach, na poziomie 8 mililitrów, co oznaczało, że proces zamrażania i rozmrażania przebiegał szybciej niż w przypadku typowych praktycznych objętości od 3 do 4 litrów. I ta różnica – jak podkreślają badacze – może mieć wpływ na stabilność siary.

Beata Dąbrowska

Cielęta

Jak odchować cielę do dobrej pierwiastki? Najważniejsze zasady

Jak hodowcy osiągają doskonałe wyniki w odchowie cieląt?

Każdego roku odwiedzamy wiele mlecznych gospodarstw utrzymujących wysokoprodukcyjne stada, a prowadzący je hodowcy chętnie dzielą się z nami swoimi doświadczeniami w tym zakresie. I chociaż w intensywnym odchowie występują niewielkie różnice, to zasady jego prowadzenia są praktycznie jednakowe. Najważniejszą z nich jest ta, by w pierwszych dwóch miesiącach życia cielęcia uzyskać jak największe dzienne przyrosty – na poziomie przynajmniej 800 g. Tylko takie przyrosty umożliwiają przeprowadzenie pierwszej inseminacji jałówek w wieku 12–13 miesięcy. Warunkiem skutecznego zacielenia jest jednak uzyskanie wzrostu minimum 130 cm. W ocenie wielu hodowców, większe znaczenie dla inseminacji ma wzrost jałówki niż jej masa. Gdy zwierzę jest niskiego wzrostu i jest tłuste, waży np. 400 kg, to nigdy nie zostanie dobrą pierwiastką. Kiedy jałówki osiągną 130 m wzrostu, a zwykle następuje to w wieku 12–13 miesięcy, wykonywana jest inseminacja. Pierwsze wycielenia odbywają się w 22–23 miesiącu życia jałówki. Jak uzyskuje się takie wyniki?

Sekret sukcesu: pierwsze dni życia cielęcia

Oto przykład jednego z gospodarstw. Przez pierwsze 5–6 dni życia cieliczki przebywają w oborze z krowami dojnymi, gdzie otrzymują siarę i mleko od matki. W tym czasie zabezpieczane są przeciwko kryptosporydiozie. Następnie od 6. do 30. dnia życia przebywają w indywidualnych budkach igloo. Dwa razy dziennie otrzymują preparat mlekozastępczy, maksymalnie 8 litrów. Ponadto, do woli świeżą wodę oraz musli. Między 6. a 20. dniem życia zwierzęta szczepione są na parainfluenzę.

Grupowanie cieląt – czas na rozwój społeczny i intensywne żywienie

Od 30. do 50. dnia cielęta przechodzą do boksów grupowych (4–5 sztuk w boksie). Przez cały ten okres otrzymują również maksymalnie 8 litrów preparatu mlekozastępczego dziennie, a obok świeżej wody do woli otrzymują suchy TMR (zawierający 19% białka oraz dodatek sieczki z lucerny).

Odsadzanie cieląt – kiedy i jak to robić skutecznie?

Od 50. do 70. dnia stopniowo obniżana jest dawka mleka, aż do całkowitego wyeliminowania go z dawki. Odsadzenie odbywa się wtedy, gdy pobranie starteru wynosi minimum 1,5 kg dziennie. W 3. miesiącu stosowane jest szczepienie przeciwko IBR. Od 5. do 8. miesiąca życia jałówki po raz pierwszy otrzymują TMR taki, jaki zadawany jest najmniej wydajnym krowom będącym w końcu laktacji, który zawiera jedynie dodatek białka, tak by jego zawartość kształtowana się na poziomie 18%.

Przestrzegając podanych w artykule zasad, pierwsze wycielenia powinny odbywać się w wieku 22–23 miesięcy, a po porodzie pierwiastki powinny ważyć minimum 600 kg

FOTO: Beata Dąbrowska

Jak uniknąć błędów przed inseminacją jałówki?

Okresem, w którym szczególnie należy zwracać uwagę na kondycję zwierząt jest okres poprzedzający inseminację. Gdy jałówki są za tłuste, skuteczność inseminacji jest dużo gorsza, dlatego też wiele gospodarstw od 8.–9. miesiąca życia zaprzestaje podawania jałówkom kiszonki z kukurydzy.

Beata Dąbrowska

Prosto z gospodarstwa

Zrezygnowali z mleka, postawili na charolaise. Gospodarstwo zmieniło się nie do poznania

Holandia chce podnieść wiek transportowy cieląt – zmiany od 2028 roku

Jest to jeden z wymogów wynikających z projektu ogólnego rozporządzenia administracyjnego "Hodowla zwierząt gospodarskich godna zaufania", które holenderskie ministerstwo opublikowało pod koniec czerwca.

Koniec z pojedynczym utrzymywaniem cieląt – nowe przepisy od 2030

W projekcie znajduje się również zakaz indywidualnego utrzymywania cieląt od 2030 r. Od 14. dnia życia zwierzęta muszą być trzymane z co najmniej jednym innym cielęciem lub bydłem. Cielęta muszą mieć również możliwość ssania matki przez co najmniej sześć tygodni.

Zakaz dekornizacji cieląt w Holandii od 2040 roku

Z kolei dekornizacja cieląt będzie zabroniona od 2040 r. Hodowcy zwierząt gospodarskich mają dwie możliwości dostosowania się do tego środka: trzymanie zwierząt rogatych lub hodowlę w celu uzyskania bezrożności.

Oprac. Beata Dąbrowska
Źródło: Veeteelt.pl

Potomstwo jałówek bardziej wydajne niż cielęta od starszych krów?

Takie wnioski uzyskali skandynawscy naukowcy, którzy postanowili sprawdzić słuszność często spotykanego w praktyce poglądu, że lepiej jest zatrzymać w stadzie cielęta po starszych krowach.

Szeroko zakrojone badania w Danii – ponad 180 tys. jałówek pod lupą

W tym celu badacze przeanalizowali wydajność w pierwszej i drugiej laktacji prawie 180 000 jałówek urodzonych w Danii. Prawie 75 000 cieląt urodziły jałówki, natomiast ponad 2600 zwierząt urodziło się podczas szóstego wycielenia ich matek. Wyniki analiz okazały się zaskakujące.

Otóż, zwierzęta pochodzące od jałówek uzyskały najwyższą wartość oczekiwaną w skandynawskim indeksie NTM, wynoszącą 12,8 punktu. Oczekiwana wartość malała w miarę starzenia się matki i wynosiła średnio 6,6 punktu dla potomstwa krów rodzących szóste cielę.

Lepsze wyniki produkcyjne: więcej tłuszczu i białka od młodszych matek

Różnice w wartościach hodowlanych przekładały się również na rzeczywistą wydajność. Na przykład, potomstwo jałówek w pierwszej laktacji wyprodukowało o około 7 kg więcej tłuszczu i białka w czasie 305 dni niż potomstwo krów będących w szóstym wycieleniu. W drugiej laktacji różnica ta wynosiła około 10 kg tłuszczu i białka.

Młodsze matki = lepsze cechy funkcjonalne u potomstwa

Im młodsze było potomstwo, tym lepsze wyniki uzyskiwano pod względem cech funkcjonalnych. I tak, u potomstwa jałówek, okres międzywycieleniowy po pierwszej laktacji był o 3–4 dni krótszy niż u sztuk pochodzących od starszych krów.

Nie stwierdzono natomiast istotnych różnic w zakresie zdrowia i liczby wycieleń. Niemniej wydajność w czasie od pierwszej do drugiej oraz od drugiej do trzeciej laktacji była o około jeden procent wyższa u zwierząt pochodzących od jałówek niż od krów urodzonych przez starsze matki.

Potomstwo jałówek osiąga wyższą średnią wydajność życiową niż potomstwo starszych krów

FOTO: Beata Dąbrowska

Wydajność życiowa rośnie dzięki jałówkom – konkretne liczby

Te różnice w wydajności ostatecznie przełożyły się na wyższą produkcję w całym okresie użytkowania. W przypadku zwierząt pochodzących od jałówek wartość ta wynosiła średnio 2661 kg tłuszczu i białka, natomiast w przypadku zwierząt pochodzących od krów cielących się po raz szósty wartość ta zmniejszyła się do 2546 kg tłuszczu i białka.

Spada liczba martwych urodzeń u jałówek – rola genetyki i zarządzania

Będąc przy temacie jałówek, warto też wspomnieć, że – jak podaje holenderska organizacja hodowlana CRV – w czasie ostatnich dwudziestu lat odsetek żywo urodzonych cieląt pochodzących od jałówek rasy holsztyńskiej wzrósł z 85 do 91%.

Jak twierdzą holenderscy badacze, zmniejszenie wskaźnika martwych urodzeń wśród jałówek po części spowodowane jest lepszym zarządzaniem, jednak ogromną rolę odegrała tutaj również hodowla. Matki zacielone nasieniem buhajów o wysokich wartościach hodowlanych pod względem przeżywalności cieląt od jałówek, rodzą mało martwych cieląt.

Reportaż z gospodarstwa

Psy zagryzają rolnikowi cielęta. A urzędnicy rozkładają ręce [WIDEO]

Beata Dąbrowska

Źródło: Veeteelt.nl

Zalety mleka pełnego – naturalne wsparcie dla rozwijającego się cielęcia

Mleko jako naturalny pokarm cielęcia ma tę przewagę nad preparatem mlekozastępczym, że zasobne jest w łatwostrawne składniki pokarmowe (wysoka zawartość białka i energii), które cielę potrafi strawić na poziomie 95% oraz substancje biologicznie czynne, takie jak np. hormony czy peptydy żołądkowo-jelitowe.

Czytaj więcej: Jakie są najczęściej popełniane błędy w żywieniu cieląt?

Uzupełnianie mikroelementów – klucz do odporności cielęcia

Wypicie 6 l mleka pełnego/zmieszanej siary pokrywa co prawda dzienne zapotrzebowanie młodych zwierząt na substancje odżywcze, ale nie dostarcza potrzebnych mikroelementów i witamin, które muszą zostać uzupełnione, aby nie doszło do silnych niedoborów, osłabiających odporność i spowalniających wzrost.

Cielę musi być zaopatrzone szczególnie w żelazo i selen, a poziom żelaza można skontrolować w badaniu stężenia hemoglobiny podczas morfologii przeprowadzonej przez lekarza weterynarii. Decydując się jednak na żywienie mlekiem pełnym trzeba koniecznie mieć na uwadze fakt, że bardzo szybko się ono psuje, dlatego też przechowywane musi zostać schłodzone.

Nieodpowiednie schłodzenie wcześniej zdojonego mleka powoduje gwałtowne namnażanie się w nim bakterii, a podanie cielętom takiego mleka spowoduje ich zakażenie.

Zakwaszane mleko dla cieląt – co to daje?

Dobrym rozwiązaniem jest zakwaszanie mleka do poziomu pH 5,5. Jeżeli wartość pH będzie jeszcze niższa, cielęta mogą odmawiać jego pobrania. Zakwaszenie nie tylko zapobiega rozwojowi drobnoustrojów, ale też poprawia strawność, ponieważ mleko jest „wstępnie strawione” przez dodatek kwasu, a cielęta chętnie piją pójło nawet wtedy, gdy jest zimne.

Inną zaletą zakwaszenia, czyli obniżenia pH mleka, jest ograniczenie rozprzestrzeniania się patogenów biegunkowych, takich jak E. coli. Dlatego też zakwaszone mieszanki do pojenia cieląt sprawdzają się w gospodarstwach, w których występują problemy z biegunkami.

Jak zakwaszać mleko dla cieląt, aby nie było skłaczeń?

Aby uniknąć skłaczeń podczas zakwaszania mleka ciepłego, należy na początek wymieszać produkt do zakwaszania z zimnym mlekiem, a następnie dodać tak wymieszany roztwór do mleka ciepłego.

Pamiętać należy także o regularnym kontrolowaniu wartości pH w mleku za pomocą pasków pomiarowych.

Higiena sprzętu – podstawa zdrowego odpajania

Gdy korzystamy z pojedynczych lub grupowych wiader lub pojemników z mlekiem zakwaszonym, aby zachować ich należytą higienę, wystarczy opłukanie ich raz dziennie letnią wodą oraz dokładne oczyszczenie po zakończeniu odpajania.

Bez względu na to czy zdecydujemy się poić cielęta mlekiem, czy preparatem mlekozastępczym, gwarantem dobrego odchowu i dobrej przyszłej wydajności jest prawidłowe odpojenie osesków siarą w odpowiedniej ilości i jakości

FOTO: Beata Dąbrowska

Kiedy nie wolno podawać mleka od krów?

Niedopuszczalne jest podawanie cielętom mleka od krów cierpiących na schorzenia gruczołu mlekowego, jak również leczonych antybiotykami. Podczas odpajania mlekiem pełnym istnieje ryzyko pojawienia się biegunek wynikających z faktu, iż bardzo często krowy po wycieleniu mają subkliniczną ketozę.

Jeżeli temperatura otoczenia spadnie poniżej temperatury krytycznej, wynoszącej dla cieląt do 3. tygodnia życia poniżej 15°C, a dla cieląt od 3. tygodnia życia poniżej 5°C, wzrasta ich zapotrzebowanie na energię. Aby uzyskać odpowiednie przyrosty, należy dopasować plan odpajania do niższej temperatury i wprowadzić na przykład dodatkowy litr mleka pełnego na dzień więcej.

Jakie są zasady prawidłowego odpajania cieląt?

Bez względu czy stosujemy w odchowie mleko pełne czy też preparat mlekozastępczy, cielęta muszą mieć możliwość pobierania dużych ilości pójła w kilku odpojach, czyli w systemie ad libitum albo w systemie 3 razy dziennie z ręki lub przez automat.

Zarówno w systemie grupowym, jak i pojedynczym pójło musi być podawane przez smoczek. Jest to ważne pod względem produkcji śliny i zaspokajania odruchu ssania, zapobiegając tym samym wzajemnemu obsysaniu się.

I na koniec ważne przypomnienie – od drugiego dnia życia cielęta muszą mieć dostęp do świeżej wody. W pierwszym tygodniu życia cielęta piją około 1 litra wody dziennie, później do 4,5 l na kilogram pobranej suchej masy.

Jeżeli ilość wypitej wody jest zbyt niska, ograniczone zostaje pobranie suchej masy. Z kolei, gdy cielę pije bardzo duże ilości wody, może to oznaczać, że jest głodne.

Cielęta

Nietypowy odchów cieląt u rolników z pomorskiego

Beata Dąbrowska

Kwasica żwacza cieląt nie jest powszechnym problemem, niemniej bardzo niskie pH może mieć negatywne konsekwencje.

W pierwszych dniach życia pH żwacza cieląt na ogół waha się na poziomie 6–7. Gdy cielęta zaczynają pobierać pasze stałe i zaczyna się fermentacja lotnych kwasów tłuszczowych, pH w żwaczu zaczyna spadać, często do poziomu poniżej 6, a nawet poniżej 5,5.

W okresie okołoodsadzeniowym pH może utrzymywać się poniżej 5,8, a nawet 5,2, przez kilkadziesiąt minut w ciągu dnia. W przypadku krów, tak niskie pH wywoływałoby konkretne objawy chorobowe. Cielęta wydają się jednak dość dobrze radzić z tak niskim pH.

Skutki bardzo niskiego pH żwacza – co grozi cielętom?

Pomimo braku jednoznacznej definicji, pH płynu żwacza poniżej 5,6 przez 3 godziny lub poniżej 5,8 przez 5–6 godzin dziennie uznaje się za podostrą kwasicę żwacza.

Co oznacza dla cielęcia bardzo niskie pH w żwaczu? Przede wszystkim może prowadzić do: uszkodzenia nabłonka żwacza, zmniejszenia pobrania paszy stałej, pogorszenia przyrostów masy ciała, zmniejszenia bogactwa i różnorodności mikroorganizmów w żwaczu oraz dalszych odcinkach przewodu pokarmowego i stanów zapalnych w obrębie jego nabłonka.

Pamiętajmy, że czynniki żywieniowe mogą dodatkowo obniżać pH żwacza cieląt, ale z drugiej strony, są jednak wyniki, które mówią, że pH żwacza cieląt żywionych sianem i tymi żywionymi paszami treściwymi do woli, wcale nie musi się różnić. Jednak w zależności od składu paszy stałej podawanej w pierwszych tygodniach życia, możemy programować mikroorganizmy zasiedlające przewód pokarmowy (w tym przedżołądki), a ten skład może utrzymywać się jeszcze kilka miesięcy dłużej po tym, gdy zwierzę pobiera już tę samą dawkę pokarmową każdego dnia.

Ostra kwasica żwacza cieląt – kiedy dochodzi do tragedii?

Warto wiedzieć, że u cieląt może wystąpić też ostra kwasica żwacza, która jest wynikiem wpadania nadmiernej ilości mleka lub preparatu do żwacza.

Szacuje się, że około 3% pójła nie przepływa przez rynienkę przełykową do trawieńca, a następnie do jelit, bo rynienka "przecieka". Wówczas mleko zaczyna fermentować doprowadzając do bardzo niskiego pH i kwasicy żwacza.

Beata Dąbrowska

(Na podstawie wykładu dr. Pawła Górki)

Mniejsze cielęta i problemy okołoporodowe – ukryte konsekwencje epidemii choroby niebieskiego języka

W wielu mlecznych gospodarstwach, w których w zeszłym roku wystąpiła choroba niebieskiego języka, w okresie epidemii urodziły się małe cielęta. U tych zwierząt częściej występowały również problemy związane z tym newralgicznym okresem, jak np. biegunka. Aby poprzeć to praktyczne doświadczenie obiektywnymi danymi, eksperci przeprowadzili analizę wzrostu tych cieląt.

Produkcja mleka jako wskaźnik rozprzestrzeniania się choroby niebieskiego języka

Na podstawie stanu zaawansowania produkcji mleka określono, w jakim okresie na terenie ferm „krążyła” choroba niebieskiego języka. Porównano rozwój cieląt urodzonych w okresie wyraźnego spadku produkcji z rozwojem pozostałych cieląt w tych gospodarstwach. Dane pomiarowe jednoznacznie pokazały, że cielęta urodzone w czasie epidemii nadal pozostawały w tyle pod względem rozwoju nawet kilka miesięcy.

Jak pomóc cielętom nadrobić zaległości? Praktyczne zalecenia dla hodowców

Aby maksymalnie ograniczyć zahamowanie wzrostu, Agrifirm zaleca traktowanie mniej rozwiniętych cieląt tak, jakby były o miesiąc młodsze. Małe cielęta pobierają mniej paszy. Jeśli będą karmione wyłącznie na podstawie wieku, trudno im będzie nadrobić zaległości.

Specjaliści radzą, aby karmić te cielęta mlekiem przez dłuższy czas i uważnie kontrolować spożycie paszy treściwej. Uważają też, że przy odchowie cieląt należy brać pod uwagę ich rozwój, np. dłużej trzymając je na słomie. W przypadku cieląt odsadzonych od matki, ukierunkowane dostosowanie dawki pokarmowej może pomóc ograniczyć zahamowanie wzrostu.

Przypadki uszkodzeń mózgu u nowo narodzonych cieląt​ są powiązane z ubiegłoroczną epidemią 

​Ale słabszy wzrost to nie wszystko. Okazuje się bowiem, że od początku epidemii hodowcy cieląt zmagają się z coraz większą liczbą przypadków uszkodzeń mózgu u młodych cieląt, które nie chcą pić i mimo dużej opieki indywidualnej nie wiedzą, skąd wziąć mleko.

Rozwój mózgu cielęcia odbywa się w łonie matki od trzeciego do ósmego tygodnia. Najprawdopodobniej do zakażenia tych cieląt doszło od matki-krowy latem, na początku ciąży. U cieląt urodzonych w tym roku często występują uszkodzenia mózgu, których objawami są stereotypowe zachowania, nadmierne lizanie, nieprawidłowy chód i ślepota. Objawy zdają się wskazywać na zapalenie opon mózgowych, ale nim nie jest. Leczenie nie jest możliwe, można jedynie zapobiegać chorobie poprzez szczepienie matek.

Beata Dąbrowska
Źródło: Veeteelt

Czy probiotyki naprawdę pomagają cielętom? Nowe badania dają odpowiedź

Okazuje się, że jak najbardziej, czego potwierdzeniem są niedawno opublikowane badania. Probiotyki są obecnie szeroko stosowane jako dodatki paszowe ze względu na ich potencjalnie pozytywny wpływ na tworzenie ochronnej mikroflory w przewodzie pokarmowym cieląt.

Szczególne znaczenie przypisuje się tutaj bakteriom kwasu mlekowego, które można wykorzystać do utrzymania równowagi mikrobiologicznej jelit i zapobiegania tworzeniu się populacji bakterii chorobotwórczych. Uważa się, że gatunki Bacillus zmniejszają kolonizację patogenów poprzez stymulację układu odpornościowego w komórkach nabłonkowych. Jednak wpływ probiotyków na wzrost i zdrowie cieląt jest niejednoznaczny i często wynika z różnic w gatunkach probiotycznych, liczbie żywych bakterii probiotycznych i metodach podawania.

Złożone probiotyki a rozwój żwacza – co wykazał eksperyment?

Wiadomo, że nowo narodzone cielęta są wrażliwe na zmiany środowiskowe i wiele czynników zakaźnych, a ich układ odpornościowy i pokarmowy dopiero dojrzewa. Stąd też tak wysoka częstotliwość występowania biegunek oraz chorób układu oddechowego. Niedawno opublikowane badanie, przeprowadzone przez amerykańskich i chińskich naukowców wykazało, że podawanie nowo narodzonym cielętom (rasy hf) złożonych probiotyków przyczyniło się do poprawy rozwoju żwacza i stanu ich zdrowia.

Badacze przeanalizowali wpływ złożonych probiotyków (składających się z: Lactobacillus plantarum, Pediococcus acidilactici, Pediococcus pentosaceus, Bacillus subtilis) na fermentację w żwaczu, stan zdrowia i wskaźniki wzrostu cieląt w pierwszych trzech miesiącach życia.

W tym celu 48 nowo narodzonych cieląt podzielono losowo na 3 następujące grupy: kontrolną, otrzymującą zarówno preparat mlekozastępczy, jak i granulat startowy uzupełnione o probiotyki, bez użycia złożonych preparatów, tzw niską, otrzymującą preparat mlekozastępczy uzupełniony o 0,12 g złożonych probiotyków na sztukę dziennie oraz granulat startowy uzupełniony o 0,05% złożonych probiotyków. Ostatnia grupa dostawała preparat mlekozastępczy uzupełniony o 1,2 g złożonych probiotyków na osobę dziennie oraz granulat startowy uzupełniony o 0,05% złożonych probiotyków.

I cóż się okazało? Otóż dawka uzupełniona o złożone probiotyki zmieniła fermentację w żwaczu, o czym świadczyło obniżone stężenie kwasu octowego i propionowego w żwaczu oraz zwiększona produkcja kwasu masłowego, który jest głównym źródłem energii w ścianie żwacza. To zaś sugeruje, że złożone probiotyki poprawiły rozwój żwacza.

Pomimo najlepszej opieki, cielęta pozostają bardzo wrażliwymi zwierzętami, dlatego stosowanie probiotyków wspierających ich mikrobiom jest bardzo dobrym rozwiązaniem

FOTO: Beata Dąbrowska

Które bakterie probiotyczne są najskuteczniejsze u cieląt?

Wzrost produkcji kwasu masłowego przypisano większej liczebności bakterii Prevotella bryantii w grupach złożonych probiotyków. Prevotella bryantii jest jedną z bakterii odgrywających kluczową rolę w rozkładzie włókna i skrobi.

Dieta uzupełniona o złożone probiotyki poprawiła też stan zdrowia cieląt, na co wskazywał niższy odsetek występowania biegunek w wieku do 3 tygodni. Ostra biegunka jest głównym problemem w pierwszych 3 tygodniach życia cieląt, a po około 4 tygodniach zastępują ją choroby układu oddechowego. W tym badaniu, w 3 tygodniu życia, wskaźnik biegunki w grupie kontrolnej wyniósł ponad 10%, natomiast w pozostałych dwóch grupach tylko 0,89%.

Lepsze zdrowie i rozwój cieląt – efekty probiotyków w liczbach

W tym badaniu biegunka u cieląt wynosiła średnio 5,95%, co było ogólnie niższym wynikiem niż w innych badaniach, co wskazuje, że warunki środowiskowe w gospodarstwach doświadczalnych były w bardzo dobrym stanie. Tak więc, efekt poprawy probiotyków złożonych może być jeszcze większy w gospodarstwach o gorszych warunkach środowiskowych.

Przyrost masy ciała był o około 6,2% wyższy u cieląt w diecie z wysoką zawartością probiotyków złożonych, przez cały okres 3 miesięcy w porównaniu z grupą bez probiotyków. Ponadto, cielęta w diecie z wysoką zawartością probiotyków złożonych miały nieznacznie lepsze pobranie i wykorzystanie wydajności paszy w czasie 3-miesięcznego okresu badania.

Pomimo że suplementacja probiotykami o wysokiej zawartości związków nie spowodowała znaczącej poprawy przyrostów masy ciała, to dodatek probiotyków jest jak najbardziej zalecany w celu poprawy rozwoju żwacza i stanu zdrowia nowo narodzonych cieląt.

Cielęta

Jak odchować zdrowie i silne cielęta?

Beata Dąbrowska

Rewolucyjna koncepcja LifeStart – klucz do zdrowego odchowu cieląt

Uroczystego powitania gości dokonali: Andrew Wylie – ECA ruminant director, Marcin Galiński – general manager TN Polska, Tomasz Szramko – ruminant end distributor director TN Polska, a całą konferencję poprowadził prof. dr hab. inż. Zygmunt Maciej Kowalski z Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie.

Wprowadzona przed laty przez Trouw Nutrition rewolucyjna koncepcja żywienia cieląt LifeStar, znana jest już dobrze polskim hodowcom i z pewnością zmieniła podejście do ich odchowu. Na czym polega? Uczestniczącym w spotkaniu gościom wyjaśniał Józef Cogiel z firmy Trouw Nutrition.

– Koncepcja LifeStart opiera się na nauce obejmującej newralgiczny okres pierwszych miesięcy życia cielęcia. Bazuje ona na badaniach pokazujących, jak w pełni wykorzystać potencjał krowy mlecznej. Doświadczenia potwierdziły, że poprzez wprowadzenie zasad odchowu oraz schematów żywieniowych LifeStart hodowca może uzyskać wiele korzyści. Wśród nich są: wyższe przyrosty – nawet o dodatkowe 300 g dziennie, w okresie przed odsadzeniem, wcześniejsze krycie, wsparcie dla lepszego rozwoju wymienia, wyższa produkcja mleka, utrzymanie właściwej kondycji ciała w szczycie mleczności czy zmniejszenie brakowania – wymieniał prelegent.

Uczestnicy konferencji

FOTO: Józef Nuckowski

Początek powstawania koncepcji LifeStart to 2011 rok, ale Józef Cogiel potwierdził, że nieustannie się ona rozwija w kierunku osiągania możliwie najlepszych wyników wykorzystania potencjału produkcyjnego. O ile na początku koncepcja ukierunkowana była głównie na tempo wzrostu zwierząt, poprzez zwiększenie ilości odpajanego mleka, o tyle obecnie koncepcja LifeStart dąży do optymalizacji wzrostu, uwzględnia strawność, kontrolę zachorowalności, badanie krytycznych punktów odchowu cieląt oraz krytycznej wagi odsadzeniowej.

– Jednym słowem podążamy w głąb metabolizmu cieląt, a koncepcja LifeStart polega na odejściu od czynników wzrostowych, a skupia się na holistycznym podejściu do odchowu i wzrostu cieląt – podkreślił Józef Cogiel.

Jak maślany zawarte w paszach wpływają na rozwój żwacza cieląt?

Prof. dr hab. inż. Zygmunt Maciej Kowalski z Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie w swoim wykładzie skupił się na wykorzystaniu maślanów w paszach dla cieląt.

– Udowodniono, że maślan odżywia komórki błony śluzowej żwacza, dzięki czemu szybko się namnażają. To właśnie od maślanu zależy rozwój brodawek, dlatego mówimy, że cielę nie powinno zjadać dużo siana, bo brodawki żwaczowe rosną nie za sprawą kwasu octowego tylko kwasu masłowego. Przy rozkładzie włókna w żwaczu powstaje octan, a przy rozkładzie cukru – maślan – powiedział prof. dr hab. inż. Zygmunt Maciej Kowalski, zaznaczając, że maślan może być podawany w formie chronionej i niechronionej.

Prof. dr hab. inż. Zygmunt Maciej Kowalski

FOTO: Józef Nuckowski

– Przy formie niechronionej wszystko uwalnia się na początku przewodu pokarmowego. Natomiast maślan w formie chronionej uwalnia się na całej jego długości – powiedział wykładowca. Na podstawie przeprowadzonych badań potwierdzono, iż dodawanie maślanów do preparatów mlekozastępczych jest jak najbardziej uzasadnione.

Tłuszcz w preparatach mlekozastępczych – fundament optymalnego wzrostu cieląt

Kolejny wykład przeprowadziła dr Juliette Wilms z Trouw Nutrition R end D rumiants z Holandii. Wyjaśniła, jak duże znaczenie ma tłuszcz podawany cielętom w preparacie mlekozastępczym.

– Tłuszcz w preparacie mlekozastępczym powinien być formowany na podstawie profilu kwasów tłuszczowych i struktury triglicerydów. Im większe odchylenie od kwasów tłuszczowych mleka krowiego, tym bardziej wyraźny wpływ na metabolizm, strawność i wyniki odchowu – powiedziała dr Juliette Wilms dodając, iż wybór profilu makroskładników preparatu mlekozastępczego zależy od celów hodowlanych. Preparaty mlekozastępcze wysokiej jakości z wysoką zawartością tłuszczu są preferowaną opcją dla optymalnego rozwoju cieląt.

Dr Juliette Wilms

FOTO: Józef Nuckowski

Jak „Sprayfo Ultimo” wspiera zdrowie i rozwój cieląt?

Kulminacyjnym momentem konferencji było uroczyste odsłonięcie zakrytego worka z innowacyjnym mlekiem dla cieląt, jakim jest „Sprayfo Ultimo”, które zostało opracowane przez zespół naukowy Trouw Nutrition, i który koncentrował się na biologii cielęcia i roli, jaką odgrywają poszczególne składniki odżywcze mleka matki na wzrost i rozwój.

Wcześniejsze badania wykazały, że dzięki podniesieniu poziomu tłuszczu w preparacie mlecznym cielęta wykazywały się zdrowszymi tkankami ciała oraz lepszym rozwojem metabolicznym. Natomiast przełomowe odkrycie Trouw Nutrition pokazuje, że niektóre kwasy tłuszczowe znajdujące się w tłuszczu mlecznym dają sygnał przyspieszający dla ozwoju jelita u cieląt. Jest to bardzo istotny fakt, ponieważ rozwój jelita prowadzi do zamknięcia jego ściany w celu stworzenia naturalnej bariery chroniącej przed inwazją patogenów, rozwoju brodawek żwacza i lepszego wzrostu w okresie odsadzenia przy żywieniu do woli.

Odpowiedź Trouw Nutrition na wyniki badań naukowych

FOTO: Józef Nuckowski

Sprayfo Ultimo ma za zadanie imitować mleko matki

Józef Cogiel z Trouw Nutrition Polska przedstawił:

– „Sprayfo Ultimo” został stworzony, by maksymalnie, jak to tylko możliwe, odwzorować mleko matki – z kompozycją tłuszczy, z zawartością białka mlecznego, witamin i minerałów. Jest to produkt, który ma zagwarantować: zdrowie cieląt, dobry rozwój, prawidłowe przejście na pasze stałe, dojście do zapłodnienia. Dzięki temu, w przyszłości uzyskamy od krowy jak najlepszy efekt produkcyjny przez kilka owocnych laktacji – podkreślił Józef Cogiel, informując jednocześnie, że produkt jest już dostępny w sprzedaży, a doradcy firmy precyzyjnie pomogą hodowcy we wprowadzeniu ”Sprayfo Ultimo” do poszczególnych stad.

Józef Cogiel

FOTO: Józef Nuckowski

Inwestycja we wczesne żywienie cieląt zwróci się hodowcy

Ostatni wykład wygłosiła Georgina Thomas – technical sales manager YAF-ECA z Wielkiej Brytanii. Prelegentka stwierdziła, że inwestycja w żywienie na wczesnym etapie życia jest drogą do zrównoważonej przyszłości gospodarstw mlecznych i ma również wpływ na redukcję śladu węglowego.

– Inwestowanie w żywienie na wczesnym etapie życia daje wyraźny i trwały zwrot w postaci silnych, odpornych i wysokowydajnych krów mlecznych. Pozwala to zoptymalizować dzienną wydajność życiową, co jest kluczem do poprawy wydajności hodowli bydła mlecznego i redukcji śladu węglowego – powiedziała Georgina Thomas.

Georgina Thomas

FOTO: Józef Nuckowski

Krótkiego podsumowania konferencji dokonał prof. dr hab. inż. Zygmunt Maciej Kowalski.

– Wszystkie wygłoszone prezentacje utwierdziły nas w przekonaniu, że odchów cieląt jest w dalszym ciągu prawdziwym wyzwaniem i z całą pewnością nie jest kosztem, lecz inwestycją. Dowiedzieliśmy się, że decyzja o zwiększeniu dziennej dawki pójła do 8 litrów nie jest wydawaniem pieniędzy tylko inwestowaniem w przyszłą krowę, i całkowicie zgadzam się ze stwierdzeniem, że zastępując mleko krowie, nie możemy nic zostawić przypadkowi – powiedział prof. dr hab. inż. Zygmunt Maciej Kowalski, dodając, iż wciąż można produkować coraz lepsze preparaty mlekozastępcze.

– „Sprayfo Ultimo” to dowód, że można stworzyć produkt, w którym będzie bardzo dużo (ponad 50% białka mlecznego), w którym będą bardzo ciekawe źródła tłuszczu (m.in. z maślanami, które w naszej katedrze intensywnie badaliśmy) – dodał prowadzący.

Józef Nuckowski

Cielęta pod stałą kontrolą

Kontrola stanu zdrowia cieląt wkracza na nowy poziom. Firmy oferujące systemy monitoringu dla bydła mlecznego coraz częściej oferują rozwiązania dedykowane cielętom i młodzieży hodowlanej. Celem jest oczywiście jak najszybsze zaalarmowanie rolnika o zmianach w zachowaniu i parametrach życiowych cielęcia, zanim objawy choroby będą w ogóle widoczne. Przyjrzyjmy się zatem trzem różnym systemom dostępnym na europejskim rynku.

System monitoringu cieląt CowManager Youngstock

Ten system monitoringu wysyła alerty rolnikowi w czasie rzeczywistym, umożliwiając wczesne wykrycie potencjalnej choroby i powiadamia, gdy cielę zaczyna zachowywać się inaczej. Sercem systemu Youngstock jest lekki czujnik nauszny, z którego zwierzę może korzystać od 14 dnia życia do momentu opuszczenia przez krowę fermy. Po 180 dniach czujnik automatycznie przełącza się na algorytm dla krów. Czujnik można wykorzystać ponownie.

Dzięki sztucznej inteligencji i stale rozwijającym się algorytmom Youngstock Monitor, system dostosowuje się rozwoju behawioralnego każdego cielęcia, jego wieku oraz indywidualnych cech zwierzęcia, umożliwiając prognozowanie stanu zdrowia poszczególnych cieląt. Czujnik mierzy aktywność lokomotoryczną, zachowanie związane z jedzeniem i przeżuwaniem oraz temperaturę ciała.

Alerty dotyczące stanu zdrowia cieląt są w trzech wariantach: podejrzane, chore i bardzo chore. Czujniki są zdolne wykrywać bardzo subtelne zmiany w zachowaniu, które mogą zwiastować chorobę, często niemożliwe do zaobserwowania przez osobę obsługującą zwierzęta.

Alerty znacznie przyspieszają możliwość podjęcia interwencji, a co za tym idzie umożliwiają szybsze odizolowanie cielęcia i wdrożenie odpowiedniej diagnostyki oraz terapii. Bezpośrednio przekłada się to chociażby na zmniejszenie wykorzystania antybiotyków oraz ograniczenie śmiertelności cieląt.

System Youngstock Monitor zdobył srebrny medal innowacyjności na targach EuroTier 2024. Koszt jednego czujnika to około 30 euro, natomiast koszt oprogramowania różni się w zależności od liczby zwierząt.

FOTO: CowManager

System SenseHub Dairy Youngstock

Chore cielę zaczyna świecić? Takie rozwiązanie oferuje rolnikom Merck Animal Health w swoim systemie monitoringu SENSEHUB® Dairy Youngstock dedykowanym dla cieląt już pierwszego dnia życia. System opiera się na specjalnym kolczyku, posiadającym diodę LED, która pozwala na szybkie zlokalizowanie cielęcia w grupie. Takie rozwiązanie fantastycznie sprawdza się w odchowie grupowym na dużych fermach.

Sensor rejestruje w czasie rzeczywistym zachowanie cielęcia - odruch ssania, przeżuwanie oraz aktywności ruchową. W przypadku jakichkolwiek odstępstw od normy, system wysyła rolnikowi alarmy poprzez wiadomości e-mail, SMS-y, aplikację oraz diodę LED na kolczyku.

FOTO: Merck Animal Health

Smart Neckband od Förster Technik

Podobne rozwiązanie zaproponowała niemiecka firma Förster Technik, ale w postaci obroży z zamontowaną ledową lampką. Identyfikacja chorego cielęcia jest błyskawiczna, bo chore zwierzę od razu rzuca się w oczy.

Ineligentne obroże można stosować już od 2 dnia życia do odsadzenia lub dłużej, nadają się do wielokrotnego użytku. Dane są gromadzone i analizowane poprzez aplikację CalfCloud, a hodowca informowany jest o stanie zdrowia cieląt za pomocą aplikacji w swoim smartfonie.

System Smart Neckband dokonuje pomiarów godzinowych i analizuje dzienną aktywność cielęcia za pomocą trójosiowego czujnika w obroży, który monitoruje podobnie jak poprzednie systemy, behawior zwierzęcia (chodzenie, stanie, leżenie, przeżuwanie). Opaski są wielokrotnego użytku, a zamontowane lampki led można ściągnąć z obroży i naładować.

FOTO: Förster Technik GmbH

Kamila Dłużewicz

Automaty paszowe mogą być wyzwaniem dla młodych cieląt. Jak zachęcić je do korzystania z karmideł?

Aby skutecznie nauczyć cielęta korzystać z automatycznych karmideł, warto zastosować kilka sprawdzonych zasad.

Pierwszą z nich jest wykorzystanie faktu, że zdrowe cielęta są z natury ciekawskie. Przed rozpoczęciem nauki, należy się upewnić, że wszystkie cielęta są zdrowe i w dobrej kondycji. Cielęta chore, apatyczne i ze słabym apetytem powinny być odizolowane od pozostałych cieląt i dokładnie monitorowane.

Wielkość grupy cieląt ma znaczenie

Ważnym elementem jest odpowiednia wielkość grupy oraz jej jednorodność – grupując cielęta, należy uwzględnić odpowiednią powierzchnię kojca oraz wiek cieląt. W jednorodnych pod względem wieku grupach, różnice w pobraniu paszy nie przekraczają 10% między cielętami, za to stwarzamy warunki dla szybkiego rozwoju socjalnego cieląt, które najszybciej uczą się od siebie nawzajem.

Grupy powinny być dostosowane też do wydajności karmidła, najczęściej jest to 10-15 zwierząt na jeden automat, z tym, że mniejsze grupy mogą być mniej stresujące dla cieląt i łatwiejsze do monitoriungu pobrania paszy.

Cielęta potrzebują czasu, żeby się oswoić z karmidłem

Przy oswajaniu cieląt z automatycznymi karmidłami, warto być uważnym i obserwować czy cielęta w równym stopniu się nimi interesują. W grupie łatwo bowiem przeoczyć te zwierzęta, które niechętnie jedzą albo zaczynają tracić apetyt w wyniku choroby. Brak pobierania paszy może być też wynikiem stresu, dlatego należy w spokojny sposób zachęcać młode zwierzęta z korzystania ze stacji paszowej, nie zmuszając ich. Ważne jest, aby umożliwić im czas na oswojenie się z nowym urządzeniem.

Koronną zasadą jest zachowanie wysokiej czystości karmideł czy też stacji paszowych oraz zapewnienie cielętom podczas okresu adaptacji preparatu mlekozastępczego lub paszy stałej o wysokiej smakowitości. Stosując te zasady, cielęta szybciej przyzwyczają się do korzystania z automatycznych karmideł, a cały proces będzie znacznie mniej stresujący.

Czytaj więcej: Bezproblemowy odchów cieląt - lista kontrolna

Kamila Dłużewicz 

Cielęta piją wodę już od pierwszego dnia życia. Ile powinny jej pobierać?

Okazuje się, co zostało udowodnione w wielu badaniach, że nowo urodzone cielęta, oprócz mleka bardzo chętnie pobierają wodę. Co prawda nie są to duże jej ilości – około 0,75 l na cielę dziennie w czasie pierwszych 16 dni życia – ale fakt ten ma ogromne znaczenie.

Oprócz wody wchłanianej z mleka cielęta do rozwoju żwacza i jelit, każdego dnia potrzebują też wolnej wody pitnej już od pierwszego dnia życia.

Jak picie wody. przez cielęta wpływa na ich późniejszy rozwój?

Wpływ pobrania wody na długoterminowy rozwój cieląt jest imponujący. Udowodniono, że cielęta, które mają możliwość nieograniczonego picia wody od 1. dnia życia, w porównaniu z cielętami, którym wodę podawano dopiero od drugiego tygodnia życia, mają większe dzienne pobranie mleka i zwykle mają wyższą masę ciała i większy obwód klatki piersiowej w okresie przed odsadzeniem.

Ponadto lepiej trawią włókno oraz lepiej wykorzystują paszę po odsadzeniu (od 50. do 70. dnia życia). Naukowcy tłumaczą ten pozytywny efekt wody sprzyjaniem rozwojowi żwacza, a także kolonizacji bakteryjnej w jelicie, przy czym oba te czynniki zwiększają dostępność składników pokarmowych dla cielęcia.

Jak podawać cielętom wodę? To może zaskoczyć!

Decydujące znaczenie ma tutaj nie tylko podaż wody, ale również sposób jej pobierania. Koniecznie, swobodnie z wiadra lub miski, a nie przez smoczek, co wynika z procesu wchłaniania wody. Gdy cielę ssie matkę, mleko i zawarta w nim woda przechodzą przez żwacz bezpośrednio do trawieńca. Tam mleko ulega koagulacji, a składniki odżywcze są wchłaniane w jelicie cienkim.

Wodę, którą cielęta zasysają z otwartej powierzchni wiadra lub miski najpierw trafia do żwacza (a nie od razu do trawieńca) i tam stanowi podstawę do namnażania i zasiedlania przez mikroorganizmy żwacza. A są one przecież niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania, a tym samym do przemiany cielęcia w przeżuwacza.

Beata Dąbrowska

W ramach projektu Cool Cows, w listopadzie zeszłego roku na świat przyszła Hilda – pierwsze cielę na świecie, które powstało w wyniku selekcji pod kątem zmniejszonej emisji metanu. Hilda urodziła się na fermie Langhill w Dumfries w Szkocji – gospodarstwie badawczym należącym do Scotland‘s Rural College (SRUC), które od dziesięcioleci prowadzi badania nad selekcją bydła mlecznego.

W jaki sposób Cool Cows stworzyło niskemisyjne krowy?

Pomysł na Cool Cows zrodził się pod koniec 2023 roku, a za powstaniem "niskometnowej" krowy nie stoją żadne manipulacje genetyczne, tylko odpowiednia selekcja hodowlana.

Metan jest gazem wytwarzanym przez wszystkie przeżuwacze w ramach normalnego procesu trawienia pokarmu roślinnego. Mikroorganizmy, bytujące żwaczu trawią i wytwarzają metan jako produkt uboczny prowadzonej fermentacji. Już jakiś czas temu naukowcy zauważyli istotne różnice w ilości produkowanego metanu przez poszczególne krowy, co jest powiązane zarówno z czynnikami żywieniowymi, rodzajem drobnoustrojów w płynie żwaczowym oraz cechami osobniczymi krowy.

Po opracowaniu sposobu na określenie, które zwierzęta będą wytwarzać mniej metanu, pojawiła się możliwość selekcji zwierząt pod kątem emisyjności przyszłego potomstwa.

FOTO: Phil Wilkinson, Scotland‘s Rural College

Tym sposobem, na podstawie testów emisyjności metanu, wyselekcjonowano matkę i ojca cieląt w ramach projektu Cool Cows, a zarodki uzyskano na drodze zapłodnienia in vitro (IVF). Procedura ta pozwoliła uzyskać większą ilość zarodków niż w przypadku zwyczajnego krycia czy inseminacji. Następnie zarodki umieszczono u biorczyń na drodze embriotransferu.

Pierwszym cielęciem, które uzyskano w wyniku projektu jest właśnie cieliczka Hilda, natomiast gospodarstwo już poinformowało o narodzinach dwóch kolejnych cieląt, a następne "są w drodze".

Czytaj więcej: Nowy suplement dla krów redukuje emisję metanu. Jak działa Bovaer?

Niskometanowe krowy pomogą w walce z globalnym ociepleniem

Autorzy projektu nie kryją zadowolenia z uzyskania pierwszych, zdrowych i niskoemisyjnych cieląt, tym bardziej w dobie coraz bardziej restrykcyjnej polityki klimatycznej Unii Europejskiej, z którą mierzą się rolnicy oraz cała branża mleczarska.

Należy oczywiście pamiętać, że to dopiero pierwszy krok w kierunku transformacji produkcji mlecznej na bardziej zrównoważoną, niemniej kierunek obrany przez autorów projektu Cool Cows wydaje się być przełomowy.

Szacuje się, że hodowla zwierząt jest odpowiedzialna obecnie za ok 16% światowej emisji gazów cieplarnianych podchodzących z działalności człowieka. Krowa ważąca 500 kg, pobierająca w ok 18 kg suchej masy dziennie i produkująca 30 kg mleka, wydala aż 500 l metanu dziennie.

FOTO: Phil Wilkinson, Scotland‘s Rural College

Kamila Dłużewicz

Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa udziela wsparcia merytorycznego rolnikom, których nurtują różne kwestie dotyczące naborów wniosków, ubiegania się o dopłaty czy też próbujących dopilnować obowiązkowej dokumentacji stada za pośrednictwem Internetu. Na stronie internetowej ARiMR w zakładce „Najczęściej zadawane pytanie” jeden z rolników zapytał, w jaki sposób przeprowadzić rejestrację cielaka za pośrednictwem IRZplus. Oto odpowiedź, którą otrzymał z Agencji:

1. Aby zarejestrować zwierzę przez Internet należy założyć konto użytkownika w IRZplus, uzyskując login i hasło nadawane w ARiMR wg ustalonych zasad.
2. Następnie należy zalogować się do aplikacji wpisując login i hasło w okno logowania aplikacji na stronie internetowej https://irz.arimr.gov.pl
3. Po zalogowaniu, będzie Pan/i mógł/a przejść do zakładki „Dokumenty”, w której wylistowane są pod przyciskiem „Utwórz nowy dokument” wszystkie formularze zgłoszeń dedykowane danej działalności. Należy wybrać formularz „Zgłoszenie urodzenia” i uzupełnić obowiązkowe pola na tym dokumencie analogicznie jak w wersji papierowej formularza.
4. Przy każdym polu znajduje się tzw. pomoc kontekstowa w postaci zielonej ikonki znaku zapytania, po kliknięciu w nią, system podpowiada co należy wpisać w dane pole.
5. Po wypełnieniu formularza należy go zweryfikować („Weryfikuj dokument”) i zarejestrować dokument zgłoszenia (Wprowadź dokument”) przesyłając dyspozycje do ARiMR.
6. Po zarejestrowaniu dokumentu w IRZplus, należy śledzić stan tego dokumentu w zakładce „Dokumenty”. W zależności od etapu weryfikacji zgłoszenia w ARiMR, dokument przyjmuje różne wartości informujące o etapie jego obsługi w systemie IRZ.

Zobacz też: Jaka kara za nieterminowe zgłoszenie przemieszczenia bydła w IRZplus?

Jak zaznacza ARiMR, „więcej informacji na ten temat oraz opis poszczególnych stanów dokumentu można znaleźć w Podręczniku użytkownika IRZplus zamieszczonego na stronie internetowej Agencji w Materiałach części dotyczącej aplikacji IRZplus”, który jest dostępny również TUTAJ.

Przeczytaj również:

Identyfikacja i rejestracja zwierząt

Jak zarejestrować bydło w IRZplus przez Internet?

oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz

Źródło: ARiMR

Skrócony odchów cieląt - kiedy i po co go stosować?

Stosowanie skróconego odchowu przyspiesza wiek pierwszego wycielenia i daje szansę na większą wydajność mleczną w przyszłości. System ten nie jest jednak bez wad, gdyż przez większą ilość pójła, jeżeli dobrze nie dopilnujemy osesków, możemy mieć większą ilość biegunek oraz przy mniejszym pobraniu pasz stałych po odsadzenieu może wystąpić tzw. stres odsadzeniowy. Pamiętać więc należy, aby w momencie odsadzenia cielę pobierało przynajmniej 1 kg mieszanki starterowej.

Jałówki powinny być na lekkim deficycie energetycznym podczas rozwoju wymienia

W okresie od 4 do 10–11 miesiąca życia następuje intensywny rozwój wymienia, które rośnie nawet pięć razy szybciej niż samo zwierzę. W wymieniu zachodzi intensywny wzrost ilości komórek mlekotwórczych. Jeśli w tym czasie podamy zbyt duże ilości paszy treściwej (zbyt dużo energii), to zamiast budowy tkanki parenchymatycznej, w wymieniu budowana jest tkanka tłuszczowa, a proces ten jest nieodwracalny. I właśnie z tego powodu zawsze lepiej jest żywić jałówki na lekkim deficycie energetycznym. Bardzo ważne jest zatem okresowe ważenie i kontrolowanie tempa wzrostu jałówek, które zapobiegnie ich zatuczeniu. W tym okresie, dzienny przyrost masy ciała nie powinien przekraczać 800 gramów na dobę.

400 dzień życia i 400 kg wagi - wtedy powinno się zacielać jałówki

Według dr. Alexa Bacha – cenionego na całym świecie żywieniowca z Hiszpanii – jałówki powinny być zacielane w wieku 400 dni i powinny ważyć ok. 400 kg. Aby osiągnąć takie parametry odchowu należy zintensyfikować odchów młodzieży.

Dr Bach zaleca, aby cielęta otrzymywały tyle preparatu mlekozastępczego, aby przyrosty dzienne wynosiły ponad 0,8 kg w ciągu pierwszych 63 dni życia. Jałówki wykazujące wysoki przyrost w pierwszych 65 dniach kosztują nas co prawda więcej przy odchowie, ale także dają więcej mleka w przyszłości. Aby wiedzieć, jakie mamy przyrosty, warto zadać sobie trud i wyrobić nawyk ważenia cieląt. Ważmy więc cielęta, bo udowodniono, że na każdy dodatkowy gram przyrostu cielęcia, w pierwszej laktacji uzyskujemy 4 litry mleka więcej.

Poziom produkcji mleka w pierwszej i kolejnych laktacjach „programowany” jest m.in.przez tempo wzrostu cieliczek od urodzenia do odsadzenia. Oznacza to, że pierwsze 50–60 dni jest ważniejsze dla przyszłej wydajności mlecznej niż genetyka

FOTO: Beata Dąbrowska

Forma startera ma wpływ na to, jak chętnie pobiera je cielę

Należy wziąć pod uwagę, że forma fizyczna startera ma większy wpływ na pobranie suchej masy, kiedy cielęta nie mają dostępu do ściółki. Dobre rezultaty daje stosowanie całych ziaren zbóż w granulacie. Podawanie cielętom pasz treściwych, w tym ziarna kukurydzy, przyspiesza rozwój przedżołądków, a zwłaszcza żwacza.

Najnowsze doświadczenia wskazują, że podawanie cielętom przed odstawieniem od mleka sieczki z pasz objętościowych o długości 2 cm może zwiększać całkowite pobranie paszy, nawet o 280 g na dobę. Osiągnięcie przyrostu masy ciała na poziomie 1 kg dziennie w okresie przed osiągnięciem dojrzałości płciowej jest korzystne dla jałówki pod warunkiem, że będzie zapewniona wystarczająca ilość dobrej jakości paszy.

Beata Dąbrowska

Rusza nowy, europejski projekt na rzecz zwiększenia dobrostanu krów i cieląt. Na czym polega?

Oddzielenie krów od cieląt okazuje się być poważnym wyzwaniem dla ich dobrostanu i jednocześnie stanowi etyczną obawę dla wielu konsumentów. Stąd też pomysł utworzenia projektu TransformDairyNet, który ma na celu umożliwienie hodowcom bydła mlecznego zapoznania się z funkcjonowaniem kontaktów krowa-cielę, u hodowców bydła mlecznego, którzy takowy system przyjęli, gdzie cielęta pozostają z matkami przez miesiące, promując tym samym ich naturalne zachowania, zdrowie i oczywiście dobrostan. Inicjatywa ta jest odpowiedzią na strategię Unii Europejskiej "Od pola do stołu", która odzwierciedla zapotrzebowanie społeczeństwa na przyjazne zwierzętom i zrównoważone systemy produkcji żywności.

Cielęta, które zostają przy matkach są zdrowsze i szybciej się uczą nowych umiejętności

Krowy, które karmią swoje cielęta, mają mniejsze ryzyko niektórych chorób powycieleniowych oraz zatrzymania błon płodowych. Zdecydowanie lepiej przebiega u nich inwolucja macicy po porodzie, mniejsze jest ryzyko klinicznego zapalenia wymion i mniejsze ilości resztkowego mleka w wymieniu. Krowy, które karmią swoje cielęta, są w stanie wyrażać naturalne zachowania macierzyńskie, w tym lizanie, karmienie i nawiązywanie więzi z cielęciem. Ponadto, u cieląt obserwuje się znaczną ogólną poprawę zdrowia.

Śmiertelność może zostać zmniejszona, a urazy pępka spowodowane ssaniem krzyżowym są eliminowane. Ssanie zmniejsza ryzyko infekcji i poprawia wchłanianie i trawienie mleka. Cielęta uczą się od matki, jak pić wodę i jeść paszę objętościową, a także korzystają z lepszej przyszłej mleczności i zachowania macierzyńskiego.

Przebywanie krowy razem z cielęciem poprawia przyszłą wydajność mleczną cieliczki

Projekt koordynowany przez University College Dublin, zaplanowany na trzy lata, ma na celu utworzenie międzynarodowej sieci, która będzie w dalszym ciągu wspierać rozbudowę systemów kontaktu krowa-cielę.

Podobny projekt uruchomiony został w ubiegłym roku w Izraelu, w którym potwierdzono już, że gdy cielę może spędzać więcej czasu z krową poprawie ulega jego zdrowie, przyrost masy ciała i – co zaskakujące – przyszła wydajność. W izraelskim programie krowa i cielę przebywają razem przez około 3 miesiące, a następnie stopniowo jest odsadzane. Okazuje się, że umożliwienie naturalnego zachowania zmniejsza poziom stresu i frustracji zarówno u krowy, jak i cielęcia.

Beata Dąbrowska

Co powinien zawierać suchy TMR dla cieląt?

Kombinacja dużej ilości paszy objętościowej w postaci sieczki ze słomy, siana lub lucerny z dodatkiem mieszanki mineralnej gwarantuje prawidłowy rozwój żwacza, na którym tak bardzo nam przecież zależy. Suchy TMR dla cieląt może zawierać też śrutę zbożową (kukurydzę i inne zboża poddane obróbce np. termicznej), komponenty białkowe (koncentrat białkowy, poekstrakcyjną śrutę sojową) oraz melasę. Może również stanowić mieszaninę sieczki pasz objętościowych oraz granulowanego startera lub musli.

Jakie są korzyści żywienia cieląt suchym TMR-em?

Przeprowadzono wiele badań, które jednoznacznie potwierdzają, że stosowanie w odchowie cieląt suchego TMR-u zapewnia wczesne, prawidłowe pobieranie paszy, wysokie dzienne przyrosty oraz prawidłowy rozwój żwacza. Duża ilość paszy objętościowej zawartej w mieszance pobudza motorykę przedżołądków oraz przeżuwanie, a komponenty paszy treściwej działają pozytywnie na rozwój brodawek żwacza i wspierają wydzielanie śliny.

Preferowanym źródłem węglowodanów w suchym TMR-ze jest kukurydza, która posiada małą zawartość włókna i wolno rozkłada się w żwaczu. Powstające w wyniku jej trawienia lotne kwasy tłuszczowe (głównie propionowy i masłowy), stymulują wzrost brodawek żwaczowych. Z kolei wczesny rozwój żwacza zapewnia skrócenie okresu odpajania preparatem mlekozastępczym.

Jak samemu przygotować suchy TMR w paszowozie?

Suchy TMR to również pasza bardzo wygodna w stosowaniu, którą można bez problemu sporządzić w wozie paszowym i przechowywać, gdyż mieszanina nie psuje się i nie pleśnieje. A to dzięki temu, że w swoim składzie nie zawiera pasz objętościowych soczystych, takich jak np. kiszonki.

Rynek pasz oferuje szeroką gamę gotowych suchych mieszanek. Ich koszt, w zależności od producenta, kształtuje się od 2300 do 3200 zł za 100 kg. I właśnie z uwagi na koszty wielu hodowców decyduje się wykonać mieszankę samemu, co – jak potwierdzają – kosztuje znacznie mniej, a jej sporządzanie nie jest obciążone dużym ryzykiem popełnienia błędu. A i nakład pracy jest niewielki. Niemniej decydując się na wykonywanie suchego TMR-u w gospodarstwie trzeba przestrzegać kilku podstawowych zasad.
Pasza objętościowa powinna stanowić około 20% całej mieszanki. Jako komponenty objętościowe najlepiej nadają się słoma, siano i lucerna. Każdy z nich powinien być całkowicie suchy (sucha masa powyżej 80%) i krótko pocięty. Szczególnie słoma nie powinna zawierać żadnych biologicznych zanieczyszczeń (bez pleśni) i w miarę możliwości nie pylić.

Ważne jest, aby pasze były odpowiednio pocięte na fragmenty o długości 10–13 mm, co zapobiega separacji gotowej mieszaniny i selektywnemu pobieraniu paszy. Na swoich reporterskich ścieżkach spotkałam wielu hodowców, którzy w przygotowywaniu suchego TMR-u preferują (w przeciwieństwie do najbardziej popularnej słomy) siano, a to ze względu na nieco inną jego strukturę. Rośliny posiadają bowiem swego rodzaju "włoski", dzięki którym wszystkie komponenty mieszaniny są ze sobą bardzo dobrze wymieszane, a dodawana do mieszanki śruta nie obsypuje się i doskonale trzyma się cząsteczek siana. Ponadto dobrej jakości siano ma również bardzo przyjemny zapach, który zachęca cielęta do pobierania paszy.

Pasz treściwa wraz z dodatkiem mineralno-witaminowym powinna stanowić 70–80% TMR i może być dodawane jako gotowa mieszanka lub jako pojedyncze składniki. Zawartość energii w suchym TMR-ze powinna wynosić 12 MJ ME/kg, a zawartość białka od 150–160 g na 1 kg paszy. Do mieszaniny można dodać także komponenty płynne, jak na przykład melasę (5%) oraz olej roślinny (około 1 do 2%), które stanowią dodatek zwiększający smakowitość oraz wiążący poszczególne komponenty paszy objętościowej z treściwą, przez co zapobiegają selektywnemu pobieraniu dawki.

Wszystkie komponenty wykorzystane do przygotowania suchego TMR-u oraz gotowa już mieszanina powinny być regularnie analizowane pod kątem składu. Suchy TMR można magazynować przez 3 miesiące w suchych i higienicznych warunkach. Dłuższe przechowywanie nie jest zalecane z uwagi na fakt, że pasza traci zapach, a przez to i smakowitość.

Beata Dąbrowska

Pierwszym i najważniejszym sygnałem samopoczucia cieląt jest ich zachowanie. Tylko zdrowe cielęta czują się dobrze, a zdrowe cielę można rozpoznać na podstawie następujących wskaźników:

• Cielęta są żywotne i zainteresowane. Reagują poprzez zmianę pozycji uszu oraz są ciekawe skąd dochodzą dźwięki.
• Oddychają bezszelestnie i jest to praktycznie niewidoczne. Nie kaszlą i nie sapią.
• Mają czystą i gładką skórę,
• Odchody mają konsystencję kremową, a kolor żółtawy.

Jakie objawy u cieląt powinny zaniepokoić hodowcę?

Jeżeli widzimy cielęta apatyczne, które nie reagują, mają brudną i sterczącą sierść, a do tego kaszlą i chrypią, trzeba reagować natychmiast. Choroby bowiem hamują rozwój, a skutki tego mogą być odczuwalne jeszcze przez wiele lat.

Bardzo ważne w odchowie cieląt jest też życie społeczne, które to ustala stały rytm dnia z regularnymi okresami odpoczynku (13–16 godzin dziennie) oraz fazami aktywności. Główny okres aktywności przypada na godziny poranne oraz popołudniowo-wieczorne. W godzinach aktywnych cielęta pobierają paszę i wodę, poznają własne otoczenie, np. oblizują i obwąchują urządzenia, prowadzą walkę na rogi z innymi zwierzętami w stadzie lub bawią się zabawkami.

Jak zapewnić cielętom odpowiednią socjalizację?

Życie socjalne oraz zabawa wymagają odpowiednich warunków utrzymania, a przede wszystkim wystarczającej ilości miejsca, a więc przynajmniej 3 m² powierzchni wybiegowej.

Od 3 dnia życia cielęta można utrzymywać w parach, w podwójnych budkach typu igloo, co służy rozwijaniu zachowań społecznych – razem cielęta lepiej jedzą i szybciej przyzwyczajają się do nowych sytuacji (poidła, zmiana paszy). Poza tym dodatkowe elementy w cielętniku wzbudzają ciekawość zwierząt, pomagają poznawać otoczenie oraz zapewnią zabawę. Do tego celu możemy wykorzystać elektryczne szczotki dla cieląt, wiszące zabawki lub wykonane ze stali nierdzewnej łańcuchy oraz pojemniki z sianem i słomą.

Cel dobrego odchowu cieląt to najmniejsza z możliwych liczba zabiegów weterynaryjnych oraz brak upadków

FOTO: Beata Dąbrowska

Cielęta już od początku życia mają silny rytm dobowy

Dla optymalnego samopoczucia cieląt ważne jest również karmienie. Jest ono łatwe do skontrolowania na podstawie sprawdzania przyrostów masy ciała. Dobowe przyrosty u cieląt należy kontrolować między 3, a 6 miesiącem życia i powinny one wynosić około 1200 g, następnie do 14 miesiąca życia od 750 do 900 g.

Cielęta już od początku życia mają silny rytm dobowy. Zdrowe, piją nocą mleko bardzo krótko oraz pobierają niewielkie ilości paszy. Właściwy pokarm pobierają głównie w godzinach rannych, wczesnym popołudniem oraz wieczorem. Nietypowym zachowaniem związanym z pobieraniem paszy to wzajemne obsysanie. Można temu zapobiec robiąc w smoczkach mniejsze otwory, co pozwoli na dłuższe ssanie i lepsze zaspokojenie odruchu. Inną metodą jest podawanie większej ilości preparatu mlekozastępczego.

Beata Dąbrowska

Patogen ten wymieniany jako najczęściej występujący w diagnozach chorób układu oddechowego, stanowi poważny problem, z którym od lat borykają się hodowcy na całym świecie. Jak podaje portal Dairy Global, tylko w samej Wielkiej Brytanii straty spowodowane przez zapalenia płuc szacowane są na około 50 milionów funtów rocznie.

Mykoplasma bovis powoduje u bydła, a szczególnie u cieląt, nie tylko zapalenie płuc, ale jest również przyczyną zapalenia septycznego stawów, zapalenia ucha oraz zapalenia wymion. Powoduje również zaburzenia płodności, a nawet ronienia. Bakteria ta jest specyficznym patogenem, który nie ma ściany komórkowej, więc nie reaguje na antybiotyki penicylinowe i cefalosporynowe, co sprawia, że zapobieganie jest znacznie lepszą opcją niż leczenie.

Szkocki weterynarz przeprowadził kilka badań nad pierwszą, żywą szczepionką zawierającą jeden szczep bakterii, z których jedno wykazało, że zmniejszyła ona śmiertelność odsadzonych cieląt z 5,8% do zaledwie 0,5%. Tymczasem śmiertelność w niezaszczepionych gospodarstwach kontrolnych wzrosła z 7,6% do 9,6%. Inne badania wykazały, że szczepienie zmniejszyło liczbę zmian w płucach o 56% do 64%, a także znacząco zmniejszyło kliniczne zapalenie stawów.

Zaletą szczepionki żywej jest to, że można ją podawać cielętom od 7. dnia życia, z dawką przypominającą 21 dni później i pojawieniem się odporności 12 dni później

FOTO: Beata Dąbrowska

Najnowsza szczepionka przeciwko M. bovis może być podwana cielnym krowom i cieletom od 7 dnia życia

Zaletą szczepionki żywej jest to, że można ją podawać cielętom od 7. dnia życia, z dawką przypominającą 21. dnia, a odporność pojawia się 12. dnia po tych zabiegach. W badaniach wykazano również, że szczepionka jest bezpieczna do stosowania u krów cielnych, które przekazują odporność swoim cielętom poprzez siarę.

Okazuje się jednak, że żywa szczepionka ma też wadę. Otóż, nie można leczyć cieląt najskuteczniejszymi antybiotykami przeciwko M. bovis przez 15 dni przed każdym szczepieniem, ponieważ zabijają one szczepionkę. To długi okres bez leczenia, a zabita żywa szczepionka nie może już tak skutecznie działać.

Beata Dąbrowska

Za oknami coraz chłodniej, dlatego warto zastanowić się jak zadbać o komfort termiczny zwierząt w gospodarstwie. Grupą najbardziej narażoną na szybką utratę ciepła są nowo narodzone cielęta, w szczególności ras mlecznych.

Cielęta, zwłaszcza pierwszych tygodniach życia, są wyjątkowo wrażliwe na zmiany temperatur. Spowodowane jest to bardzo ograniczoną zdolnością termoregulacji. Cielęta rodzą się ze stosunkowo niską zawartością tkanki tłuszczowej, dodatkowo stosunek powierzchni ich ciała do masy predysponuje je do szybkiej utraty ciepła. Ich zdolności do naturalnego grupowania i szukania ciepłych miejsc dopiero się wykształcają.

To wszystko w połączeniu z niedojrzałym jeszcze układem odpornościowym powoduje, że słaba ochrona przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi jest równią pochyłą w kierunku mniejszych przyrostów, chorób i wzrostu śmiertelności cieląt.

Kiedy derkowanie cieląt może polepszyć wyniki odchowu?

Dobrze dobrana derka chroni cielę przed wychłodzeniem i utrzymuje odpowiednią temperaturę ciała. Rosnące cielę nie traci wtedy cennej energii na ogrzanie i lepiej przyrasta. Potwierdzają to badania przeprowadzone w Wielkiej Brytanii.

W eksperymencie porównano przyrosty 40 cieląt rasy holsztyńsko-fryzyjskiej, z których połowa nosiła derki. Pomiarów dokonywano przez 3 miesiące (od grudnia do lutego), a badaniu poddano cielęta w różnym wieku - od 2 do 12 tygodni.

Doświadcznie wykazało, że u cieląt, które nosiły derki, średnie przyrosty były wyższe, a ich końcowa waga była większa średnio o 5,3 kilograma (11,68 funtów) w porównaniu do cieląt nienoszących derek. Ponadto cielęta derkowane lepiej wykorzystywały paszę i miały lepiej rozwinięty żwacz. 

Na co zwrócić uwagę kupując kurtki dla cieląt?

Na rynku dostępne są różne rodzaje derek dla cieląt, w zależności od potrzeb hodowcy. Wybór odpowiedniej zależy od wielu czynników, takich jak: wiek cielęcia, jego wielkość, warunków atmosferycznych przed którymi chcemy je chronić oraz materiału, z jakiego chcemy, żeby była wykonana. Co warto wziąć pod uwagę podczas zakupu?

Dobrze uwzględnić, że cielęta młodsze (do 2-3 tygodnia życia) wymagają większej ochrony przed zimnem, dlatego warto dla nich kupić odpowiednio mniejsze kurtki, wykonane z materiałów o dobrej izolacji termicznej. Starsze cielęta, które mają gęstszą okrywa włosową, mogą korzystać z lżejszych derek, chroniących je głównie przed wiatrem i wilgocią.

Dobrze dobrana derka chroni cielę przed wychłodzeniem i utrzymuje odpowiednią temperaturę ciała. Rosnące cielę nie traci wtedy cennej energii na ogrzanie i lepiej przyrasta

FOTO: Beata Dąbrowska

Derka powinna być dobrze dopasowana do rozmiaru cielęcia, aby zapewnić zarówno ochronę, jak i swobodę ruchu. Za mała derka będzie uciskać, a za duża – nie będzie skutecznie chronić. Warto regularnie kontrolować miejsca, w których derka ma zapięcia, aby upewnić się czy nie ma otarć czy podrażnień skóry. W dobrze założonej derce, hodowca może swobodnie włożyć rękę pod materiał.

Drugim istotnym czynnikiem, jest jakość materiału i możliwości prania go w wysokiej temperaturze, najlepiej powyżej 60^oC. Zapobiega to przenoszeniu między cielętami chorób bakteryjnych czy pasożytniczych. Im lepszej jakości materiał, tym większa pewność, że kurtki posłużą w gospodarstwie dłużej. Warto zwrócić też uwagę na zapięcia - lepiej unikać pasów na rzep, ponieważ łatwo się brudzą i szybciej zużywają niż chociażby plastikowe sprzączki.

Kiedy zakładać cielętom kurtki?

Derki dla cieląt najlepiej sprawdzą się u zwierząt nowo narodzonych, pochodzących z trudnych porodów, ciąż mnogich lub chorujących cieląt, będących w trakcie leczenia.

W przypadku zdrowych cieląt powyżej 3 tygodnia życia nie ma konieczności derkowania, chyba, że panująca na zewnątrz temperatura jest wyjątkowo niska albo cielęta nie mają dostatecznej ochrony w oborze przed wilgocią czy przeciągami.

Dla cieląt poniżej 21 dnia życia temperatura poniżej 15^oC może powodować stres termiczny. U cieląt starszych, powyżej 21 dnia życia, temperaturą powodującą dyskomfort termiczny jest 10^oC. Przed założeniem derki, należy się upewnić, że cielę jest czyste i suche, podobnie jak ściółka, na której leży cielę.

Kamila Dłużewicz

Im cielęta lepiej przyrastają, więcej mleka później dają

Wyniki wielu wcześniejszych międzynarodowych badań niejednokrotnie potwierdziły, że wyższy wzrost w okresie od urodzenia do odsadzenia skutkuje wyższą produkcją mleka w pierwszej laktacji. Jeszcze do niedawna niewiele jednak wiadomo było na temat długoterminowego wpływu wzrostu aż do odsadzenia cielęcia.

Takie zachowanie wskazuje na dobry wigor nowo urodzonych cieląt, niemniej, aby mieć stuprocentową pewność, jak najbardziej wskazane jest dokonanie oceny stanu zdrowia oseska. Jak to zrobić?

Przede wszystkim należy zacząć od zmierzenia temperatury ciała w odbycie. Jeżeli wynosi ona 37,7–38,3 °C, oznacza dobry wynik. Naturalna i fizjologiczna jest wyższa temperatura w godzinę po urodzeniu, która wynosi 38,8°C. Prawidłowa liczba oddechów powinna wynosić 50–60/ minutę, a tętno 115–140 na minutę.

Im mniejsze jest cielę, tym tętno większe, jednak wraz z wiekiem tętno maleje. Szczególną uwagę warto zwrócić na ułożenie uszu cieląt, po których możemy określić jego stan zdrowotny. Normalna, czyli pozioma pozycja uszu wskazuje, że cielę jest zdrowe. Gwałtowne ruchy głową lub uszami sygnalizują zbliżające się problemy. Z kolei, jeśli u cielęcia zaobserwujemy lekkie, jednostronne opuszczenie ucha lub opuszczenie głowy lub/i obu uszu jednocześnie, to oznacza, że choroby wirusowe są już w cielętniku i nawet gdy zwierzę jeszcze nie choruje to pewne jest, że tak się niebawem stanie.

Normalna, czyli pozioma pozycja uszu wskazuje, że cielę jest zdrowe

FOTO: Beata Dąbrowska

Jaki są najczęstsze przyczyny upadków cieląt w pierwszych dniach życia?

Najczęstszą przyczyną upadków cieląt są biegunki i właśnie dlatego ocena jego odchodów jest bardzo ważnym wskaźnikiem. Nieuformowane i niecałkowicie strawione odchody wskazują na czynnik, który stan taki spowodował. Gdy biegunka już się pojawi, nie warto czekać na laboratoryjne wyniki badania kału.

Zdecydowanie lepiej jest zaopatrzyć się w terenowy test do identyfikacji najczęstszych patogenów, wywołujących biegunki u cieląt w okresie do pierwszego miesiąca życia. Test pozwala wykryć: bakterie Escherichia coli, rota wirusy i koronawirusa oraz pasożyt Cryptosporidium. Wynik badania stwierdzający, z którym z czterech najczęściej wywołujących biegunkę patogenów mamy do czynienia, hodowca otrzymuje już po około 10 minutach.

Do wykonania testu potrzebna jest tylko niewielka ilość kału pobranego bezpośrednio z odbytu. Od tego, jaki rodzaj patogenu wywołuje biegunkę zależy dalsze takie leczenie.

Czytaj więcej: Bezproblemowy odchów cieląt - lista kontrolna

Beata Dąbrowska

Jednym z nich jest np. wiek krowy, który wiąże się ze zwiększoną ekspozycją na patogeny. Większość dwuletnich krów ma przeciwciała przeciwko mniejszej liczbie patogenów niż krowy starsze. Krowy w trzeciej lub dalszej laktacji zazwyczaj wytwarzają siarę zawierającą więcej immunoglobulin (Ig) niż młodsze krowy.

Siara podawana cielętom powinna pochodzić od krów, które przebywają w oborze od kilku miesięcy i w związku z tym miały możliwość „narażenia się” na organizmy chorobotwórcze swoiste dla danej obory i odpowiedniego zareagowania, czyli wyprodukowania przeciwciał.

Im więcej siary produkuje krowa, tym mniejsza koncentracja przeciwciał 

Warto też pamiętać, że krowy produkujące duże ilości siary (powyżej 8 kg) często wytwarzają niższe stężenia przeciwciał, prawdopodobnie w wyniku rozcieńczenia. Również intensywne dojenie krów przed wycieleniem w celu złagodzenia przekrwienia i dyskomfortu wymienia poważnie zmniejsza stężenie przeciwciał w siarze po wycieleniu, co spowoduje, że cielę otrzyma w ciągu pierwszych 24 godzin życia znacznie mniejszą ich ilość.

Na przykład, stężenie Ig w wydzielinie poporodowej w ciągu pierwszych 24 godzin po wycieleniu może wynosić tylko 1,6 g/litr zamiast wartości około 68 g/litr. W związku z tym wydzielina wytwarzana po wycieleniu przez krowy intensywnie dojone ma mniejszą wartość dla cielęcia niż ta sama objętość zwykłej siary.

Czytaj więcej: Jak okres zasuszenia krowy wpływa na jakość siary?

Co najbardziej wpływa na skład i jakość siary u krowy?

Skład i jakość siary zależą też m.in. od żywienia krowy. Lepszy poziom białka i energii metabolicznej matki zwiększa wykorzystanie immunoglobulin przez cielęta poprzez zwiększone tempo wchłaniania jelitowego wkrótce po porodzie.

Brak dostarczenia odpowiedniej ilości tych składników z paszy ogranicza syntezę siary i wpływa na jej jakość. Dodatkowo, procesy metaboliczne u wysokoprodukcyjnych krów mlecznych są nasilone w porównaniu do innych zwierząt, dlatego niewłaściwe żywienie może powodować zaburzenia trawienia, co prowadzi do chorób wpływających na skład siary i produkcyjność zwierząt.

Skuteczność wchłaniania Ig w pierwszej dobie po porodzie zmniejsza się po 6 godzinach, osiągając minimalny poziom w 24 godzinie życia, w związku ze zjawiskiem znanym jako zamykanie jelit

FOTO: Beata Dąbrowska

Które szczepienia poprawią jakość krowiej siary?

Jakość siary może poprawić też dobry program szczepień. Szczepionki stymulują bowiem zwiększoną produkcję przeciwciał matczynych i pomagają w biernym uodparnianiu cielęcia. W okresie zasuszenia zaleca się szczepić krowy przeciwko rotawirusom, koronawirusowi, Clostridium i Escherichia coli.

Beata Dąbrowska