Budowa nowej obory zaplanowana w każdym detalu

Budowa nowej obory – jak wspominają hodowcy – była bardzo przemyślaną decyzją i już na etapie projektowania kluczową kwestią była przede wszystkim jej funkcjonalność. Szeroki, centralnie położony korytarz paszowy, wygodny układ stanowisk, za którymi znajduje się przejazdowy, szeroki korytarz gnojowy, zapewniają sprawną, codzienną obsługę stada. W budynku zaplanowano 39 stanowisk i obecnie utrzymywanych jest w nim 28 krów dojnych oraz jałówki.

– Niedługo minie 20 lat pracy w tej oborze, ale przyznam, że nic bym w niej nie zmienił. Wciąż doskonale spełnia swoją rolę – zaznacza Adam Chyliński.

Stado pod oceną użytkowości mlecznej

Wszyscy pracujący w gospodarstwie członkowie rodziny są zgodni co do tego,...

Głęboka ściółka dla krów zasuszonych – większy komfort, ale wyższe koszty

– Obora bezściołowa na rusztach jest wygodna dla hodowcy, ale niekoniecznie dla krów. Dlatego budując obiekt dla jałówek i krów zasuszonych wybraliśmy głęboką ściółkę. Chcieliśmy, aby krowy chociaż na okres zasuszenia odpoczęły od rusztów, a jałówki dzięki temu też mają wygodniej. Na głębokiej ściółce krowa kładzie się i wstaje swobodniej, nic jej nie ogranicza, obszar legowiskowy jest wygodny i dopasowuje się do ciała krowy, nie ma żadnych otarć czy innych urazów mechanicznych. Oczywiście są minusy w postaci dużego zużycia słomy, którą trzeba dokupić, bo własnej nie wystarcza. Jest też znacznie więcej pracy przy tym systemie, ale można sobie tę pracę ułatwić, co też zrobiliśmy zakupując ścielarkę McHale – wyjaśnił Jan Żbikowski.

Na zdjęciu wraz z rolnikami Agnieszką i Janem Żbikowskim instruktor działu skupu OSM Sierpc Ryszard Kalkowski (pierwszy z lewej)

FOTO: Andrzej Rutkowski

Nowa obora dla jałówek poprawiła dobrostan i ułatwiła wycielenia

Obora dla krów zasuszonych i jałówek to najnowszy obiekt z 2022 roku. Młodsze jałówki w wieku do 1 roku mają głęboką ściółkę na całym obszarze bytowania. Zaś po drugiej stronie stołu paszowego starsze jałówki oraz krowy zasuszone mają do dyspozycji tzw. system mieszany będący połączeniem obszaru legowiskowego w postaci głębokiej ściółki oraz korytarza gnojowego, przy stole paszowym, w postaci podłogi szczelinowej (rusztów betonowych).

– Najnowsza obora, która spełnia głównie funkcję jałownika, pozwoliła nam całość stada utrzymywać w systemie wolnostanowiskowym. Zależało nam na tym głównie ze względu na dobrostan zwierząt i dopłaty dobrostanowe z tym związane. Wcześniej jałówki i krowy zasuszone utrzymywaliśmy na uwięzi, a gdy zaczęły chodzić luzem okazało się, że wycielenia wcale nie muszą być problemowe, teraz porody są znacznie lżejsze – podkreślił Jan Żbikowski.

Najnowsza obora na głębokiej ściółce przeznaczona dla krów zasuszonych i jałówek, gdzie zastosowano zatrzaskowe drabiny paszowe Arntjen, z których funkcjonalności hodowcy są bardzo zadowoleni

FOTO: Andrzej Rutkowski

Kiedy zwolniona została najstarsza obora uwięziowa, to pojawiła się możliwość jej modernizacji i zaadoptowania na cielętnik i tak też hodowcy zrobili i dziś odbywa się tu odchów cieląt w indywidualnych boksach.

1000 balotów słomy rocznie. Jak gospodarstwo radzi sobie z magazynowaniem?

Głęboka ściółka, jak już wspomnieliśmy, oznacza duże zużycie słomy. Ile tak naprawdę rocznie w tym gospodarstwie potrzeba balotów ze słomą?

– Rocznie zużywamy 1000 balotów słomy o średnicy 130 cm. Aby słoma była dobrej jakości, wybudowaliśmy wiatę w celu jej przechowywania, gdzie możemy składować 1200 takich balotów. Wiata ma wymiary 31 x 16,5 m. Wiadomo, dużą część słomy dokupujemy, a są lata, że płacimy za nią sporo, zatem szkoda, aby stała pod gołym niebem i pleśniała, co później bardzo negatywnie przełożyłoby się na komfort i zdrowie bydła – zaznaczył hodowca.

Jak tylko powstała obora na głębokiej ściółce, to hodowcy zakupili ścielarkę McHale, dzięki której w dużym stopniu zmniejszają nakład pracy podczas dościelania słomy

FOTO: Andrzej Rutkowski

Ruszta i zgarniacz linowy – nietypowe rozwiązanie dla zdrowych racic

W głównej oborze z 2017 roku, w której utrzymywane są krowy dojne, znajdziemy rozwiązanie naprawdę rzadko spotykane. Rolnicy zdecydowali się na połączenie rusztów i zgarniacza linowego. W zasadzie zgarniacze spotykamy w oborach z tradycyjną pełną posadzką, co zatem sprawiło, że hodowcy wybrali zgarniacz w parze z rusztami, a nie np. robot czyszczący?

– Ruszta plus zgarniacz to bardzo dobre rozwiązanie. Ruszta trzeba czyścić, żeby racice były suche i czyste, a więc i zdrowe. Nasz zgarniacz pracuje 4 razy na dobę i ruszta są utrzymane na wysokim poziomie czystości. Poza tym wolałem zgarniacz niż robota, w mojej ocenie ten zgarniacz jest mało awaryjny i prosty w obsłudze. Pracuje u nas od 9 lat, czyli od początku tej obory i tylko raz wymienialiśmy linę – podkreślił Jan Żbikowski.

Główna obora dla krów w systemie bezściełowym z 2017 roku

FOTO: Andrzej Rutkowski

Na matach legowiskowych hodowcy raz w tygodniu wykonują suchą dezynfekcję. Krowy raz na dwa tygodnie mają dezynfekowane racice. Kiedy wychodzą z doju, przechodzą przez pianę ze środkiem dezynfekcyjnym, która została przygotowana za pomocą specjalnej pianownicy.

– Wcześniej stosowaliśmy kąpiele racic w wannie, ale krowy dość niechętnie przechodziły przez wannę, a niektóre nawet próbowały ją przeskakiwać, co było dość niebezpieczne. A przez pianę przechodzą bez większych problemów. Jest to dość dobre rozwiązanie. Dbamy też o korekcję racic, którą wykonujemy regularnie 2 razy w roku. Uważam, że stan racic i nóg to podstawowy parametr zdrowotny w stadzie, mający wpływ na to jak krowa się porusza, jaki ma apetyt, jaką płodność oraz to ile produkuje mleka – zaznaczył rolnik.

Za dój odpowiada hala udojowa DeLaval typu bok w bok 2 x 6 stanowisk

FOTO: Andrzej Rutkowski

Żywienie krów mlecznych – stacja paszowa pozwala precyzyjnie dawkować paszę

W gospodarstwie pracuje dwuślimakowy pionowy paszowóz Euromilk o pojemnoiści 14 m³, a poza dawką z paszowozu jest też dokarmianie na dwustanowiskowej stacji paszowej DeLaval.

– Dawkę różnicujemy na stacjach paszowych, gdzie zadawany jest pełnoporcjowy granulat, co pozwala dopasować dawkę do aktualnej produkcji danej krowy i nie ma sytuacji, że sztuki kończące laktację są zapasione. Natomiast dawka z paszowozu ma następujący skład: kiszonka z kukurydzy, sianokiszonka, słoma, poekstrakcyjne śruty sojowa i rzepakowa, własna śruta z pszenżyta, dodatki żywieniowe na czele z mineralno-witaminowym.

Dwuślimakowy pionowy paszowóz Euromilk o pojemności 14 m³

FOTO: Andrzej Rutkowski

Opłacalność produkcji mleka – jakie wyzwania stoją dziś przed gospodarstwem?

Na koniec rozmowy Jan Żbikowski podkreślił, że poprzedni rok dla jego gospodarstwa był bardzo dobry zarówno pod względem opłacalności, o czym decydowała cena mleka, jak i cena wołowiny w przypadku cieląt oraz brakowanych krów. Ponadto dobre plony sprawiły, że zgromadził duże zapasy pasz objętościowych. Natomiast ten rok jest znacznie mniej sprzyjający, choć rolnik jest pełen optymizmu, co do przyszłości.

Andrzej Rutkowski

To właśnie wypas przez lata był tanią i wygodną formą żywienia w tym stadzie, ale czasy się zmieniają i okazało się, że simentale równie dobrze czują się w chowie alkierzowym. Intensyfikacja żywienia, zastosowanie dawki TMR, a następnie przejście na PMR i dokarmianie na stacji paszowej, przy bardzo dobrej genetyce, zaowocowało wynikami godnymi podziwu. Konrad Wais od swoich simentalek osiągnął średnią wydajność za 305 dni laktacji na poziomie 10 871 kg mleka, co daje drugie miejsce w kraju w tej rasie. To oznacza, że od simentali doi tyle mleka, co od dobrych hf-ów. Jednak rasa simentalska daje więcej profitów niż jednostronnie mleczny hf, bowiem jest to rasa ogólnoużytkowa.

– Przy simentalu mamy dodatkowe bonusy, jakich nie da nam hf, a mianowicie znacznie lepiej spieniężają się cielęta. Nasze buhajki schodzą na pniu, bowiem jest wielu chętnych do zakupu dobrego materiału opasowego. Buhajki sprzedajemy w wieku 10 dni w cenie 2500 zł za sztukę. Również znacznie lepiej spieniężają się wybrakowane ...

Miał być kucharzem, został rolnikiem

W latach szkolnych Damian Morcinek marzył o tym, aby jak najszybciej uciec od rolnictwa i zająć się gastronomią. Jednak, jak sam mówi, życie pisze różne scenariusze, więc z zamiłowania jest wprawdzie kucharzem, ale na gospodarstwie spełnia się jako hodowca, przetwórca i sprzedawca.

W wieku 19 lat przejął od rodziców ok. 6 z 30 hektarów ziemi i 12 z 20 krów w rasie jersey, holsztyńsko-fryzyjskiej i simental.

Znaczną większość gruntów stanowią użytki zielone. Z nich pochodzi zielonka i kiszonka dla krów. Na gruntach ornych rośnie kukurydza oraz takie zboża jak jęczmień i owies z myślą o kurach, kaczkach i gęsiach, które hodowane są na wolnym wybiegu.

Tuszki drobiowe sprzedawane są w ramach sprzedaży bezpośredniej po uboju gospodarczym, a cała reszta jako Rolniczy Handel Detaliczny.

20 litrów mleka od krowy na dzień

Najstarsza spośród 12 krów ma 13 lat i w tej chwili jest to jej 10 laktacja. – Mimo swojego wieku jest w pełni sił i zdrowia, a jej mleko nie odbiega jakościowo od tego, które dają inne krowy – mówi nie bez dumy Damian Morcinek.

Parametry surowca robią wrażenie: liczba komórek somatycznych utrzymuje się poniżej 200 tys./ml, tłuszcz wynosi około 5 proc., a białko 3,6 proc. Dojarka przewodowa pozwala przeprowadzić udój w około 1,5 godziny dziennie. Jedna krowa daje średnio ok. 20 litrów mleka dziennie, co w skali laktacji przekłada się na 7–8 tys. litrów.

Mlekomat Damiana Morcinka w Opolu

Wspomniane wartości białkowo-tłuszczowe oraz somatyka powoduje, że klienci chwalą sobie smak i jakość mleka. Dostawa do mlekomatu odbywa się codziennie samochodem w warunkach chłodniczych. Oprócz mleka można tutaj kupić jeszcze kefir i mleko zsiadłe.

- Od razu po doju, mleko jest schładzane i ta temperatura jest utrzymywana aż do momentu zakupu przez klienta - zapewnia Damian Morcinek i dodaje - Jest mi niezmiernie miło, że przeważnie wszystko, co jest wstawiane do mlekomatu, zostaje wykupione, co jest dla mnie dodatkową motywacją do dalszego działania.

A co dzieje się z produktami, które nie zostaną kupione?

- Na taką sytuację również jesteśmy przygotowani. Po wielu konsultacjach z powiatową i wojewódzką inspekcją weterynaryjną ustalono, że te produkty mogą zostać skarmione przez zwierzęta, utrzymywane w naszym gospodarstwie – wyjaśnia nasz gospodarz.

FOTO: Dawid Morcinek, 22-letni Rolnik Z Rzędowic Postawił Na Mlekomat

Kupił nalewarkę za 4 tys. zł i nie żałuje

Zanim Damian Morcinek zawiezie mleko od swoich krów do mlekomatu, musi wejść do rozlewni. To małe ale ważne pomieszczenie znajduje się tuż przy oborze, a najważniejszym wyposażeniem jest tutaj nalewarka.

– Koszt jej zakupu wyniósł ok. 4 tysięcy, ale był dobrą inwestycją, gdyż proces nalewu jest znacznie szybszy niż przy nalewie ręcznym. Skutkuje to wyższą jakością i bezpieczeństwem dla klienta, bo schłodzone mleko jest szybko nalane do butelki, a zarazem szybko transportowane i nie nagrzewa się – mówi rolnik, hodowca i przetwórca w jednym.

Czy prowadzenie mlekomatu się opłaca?

Na pytanie o opłacalność mlekomatu, Damian Morcinek odpowiada bez wahania: – Tak, jeśli chodzi o względy ekonomiczne, to mlekomat się opłaca, tylko trzeba znaleźć sobie rynek zbytu i produkt musi się wybronić swoją jakością. Rynek jest pełen produktów nabiałowych, a klienci szukają jakościowego produktu. Jeśli zaproponuje się wysokojakościowy produkt i klient się do niego przekona, to zawsze wróci z powrotem.

Czy polecał by ten model sprzedaży, jakim jest mlekomat, dalej?

– Oczywiście! Jest to według mnie nadal rynek niszowy, choć od stycznia, gdy uruchomiłem swój mlekomat, to już kilka następnych takich punktów powstało, a i telefonów od rolników z pytaniami miałem sporo – potwierdza pan Damian.

FOTO: Dawid Morcinek, 22-letni Rolnik Z Rzędowic Postawił Na Mlekomat

Czy przy prowadzeniu mlekomatu jest dużo dokumentacji?

Jest jednak jeden trudny aspekt, który niesie ze sobą posiadanie mlekomatu i sprzedaż mleka w ramach RHD. To konieczność prowadzenia dokładnej i obszernej dokumentacji.

– Jeśli ktoś z państwa zdecydowałby się na mlekomat, to życzę wytrwałości w procedowaniu administracyjnym. Zdaniem wielu RHD-owców i przetwórców rolnych, stanowczo za dużo jest papierologii. Regularnie dokładane są kolejne obowiązki prowadzenia rejestrów: rejestry temperatury, rejestrów dostawy, rejestrów zwrotu, rejestrów napraw, a w związku z takim typowym przetwórstwem to rejestr sprzedaży i wszystkich temperatur. W moim przypadku jest to ok. 12-15 rejestrów, które muszę regularnie prowadzić – wyjaśnia i ostrzega właściciel mlekomatu.

Sprzedaje mleko po 5,50 zł/l

Ojciec Damiana, Alfred Morcinek sprzedawał dotychczas mleko od swoich krów wyłącznie do OSM. Obecnie za litr mleka spółdzielnia płaci niecałe 2 złote. Litr mleka w mlekomacie kupowany jest za 5,50 zł (razem z butelką). Ta różnica zauważalna nawet przez kogoś, kto tak jak ojciec, całe życie był wierny mleczarni.

– W kwietniu tego roku ojciec zakupił i uruchomił swój własny mlekomat – mówi Damian Morcinek.

Tym to sposobem nastąpiła zmiana: większa część z gospodarstwa ojca sprzedawana jest bezpośrednio do klienta, a mniejsza do spółdzielni. Czy spółdzielnia jest tym zawiedziona? W tej chwili  jest nadmiar mleka na rynku, więc jest im pewnie na rękę, gdy ktoś oddaje go mniej – mówi młody hodowca krów.

Tekst: Anna Malinowski

Zdjęcia i montaż: Michał Heluszka

– Chcieliśmy poprawić dobrostan zwierząt, ale brakowało nam budynku. Pomysłów mieliśmy wiele, łącznie z budową zupełnie nowego obiektu, ale ta wizja trochę nas przerażała. Powstał więc pomysł dostawienia hali łukowej do istniejącej obory, która na takie rozwiązanie pozwalała – wspomina Tomasz Wawiórko.

Od 3 lat zwierzęta mają zwiększony dobrostan, leżąc wygodnie na słomie i mając możliwość korzystania z wybiegu przez cały rok

FOTO: Monika Kopaczel-Radziulewicz

Trzy lata temu postawiono więc halę łukową o wymiarach 15 m x 30 m, opartą na cokole o wysokości 1,20 m. Od środka do blachy przykręcony jest filc, skutecznie chroniący przed kapaniem wody z sufitu. Działa on jak gąbka wchłaniająca skroploną parę wodną,a takie rozwiązanie zdaje egzamin przy odpowiedniej i sprawnej wentylacji.

– Zdecydowaliśmy się na duży otwierany świetlik dachowy, dzięki temu zwierzęta mają tu warunki jak w prawdziwej oborze. Od 3 lat m...

– Obora bezściołowa na rusztach jest wygodna dla hodowcy, ale niekoniecznie dla krów. Dlatego budując obiekt dla jałówek i krów zasuszonych wybraliśmy głęboką ściółkę. Chcieliśmy, aby krowy chociaż na okres zasuszenia odpoczęły od rusztów, a jałówki dzięki temu też mają wygodniej. Na głębokiej ściółce krowa kładzie się i wstaje swobodniej, nic jej nie ogranicza, obszar legowiskowy jest wygodny i dopasowuje się do ciała krowy, nie ma żadnych otarć czy innych urazów mechanicznych. Oczywiście są minusy w postaci dużego zużycia słomy, którą trzeba dokupić, bo własnej nie wystarcza. Jest też znacznie więcej pracy przy tym systemie, ale można sobie tę pracę ułatwić, co też zrobiliśmy zakupując ścielarkę McHale – wyjaśnił Jan Żbikowski.

Na zdjęciu wraz z rolnikami Agnieszką i Janem Żbikowskim instruktor działu skupu OSM Sierpc Ryszard Kalkowski (pierwszy z lewej)

FOTO: Andrzej Rutkowski

Pierwsze cieliczki z zakupu

Skuteczność przekonywania oraz perspektywa zagospodarowania i wykorzystania starych budynków sprawiła, że zapadła decyzja – wchodzimy w mleko. Szybko poszły za nią czyny. Gospodarze z Tarnawki Drugiej pierwsze osiem dwumiesięcznych cieliczek zakupili z Litwy i Łotwy, kolejne od okolicznych hodowców i tym sposobem rozpoczął się proces tworzenia przyszłego stada.

– Czego się nie robi dla dzieci – z uśmiechem dodała pani Monika.

Wszystko wymagało jednak pracy od podstaw i oczywiście rozsądnych inwestycji. Wspólna praca całej rodziny, a przede wszystkim jej ogromna determinacja przyniosły efekty w postaci pomysłowego projektu i przemyślanych rozwiązań zaadaptowania budynków pod potrzeby b...

– Wiadomo, że przy głębokiej ściółce słomy idzie bardzo dużo, a nam zależy na tym, aby mieć jak najwięcej własnej dobrej jakości słomy, przy maksymalnym ograniczeniu jej zakupu, który bywa kosztowny. Ceny słomy w latach kiedy występuje jej deficyt na rynku, potrafią przyprawić o zawrót głowy. Stąd taka decyzja. Jednocześnie mając więcej ziarna zbóż, pełnoporcjową mieszankę treściwą robimy w gospodarstwie właśnie przy wykorzystaniu ziarna zbóż i pozostałych niezbędnych komponentów z zakupu – stwierdził rolnik.

Daniel Śliński

FOTO: Andrzej Rutkowski

– Ważna jest genetyka, a wiadomo, że jak produkcja mleka, to dobieramy buhaje rasy hf, ale równie ważny jest odchów cieląt, jaki częściowo prowadzimy w budkach typu igloo. Ten pierwszy okres odchowu musi być bardzo rygorystyczny, gdyż młode cielęta są bardzo delikatne. Nie wyobrażam sobie prowadzenia dziś produkcji mleka przy jałówkach z zakupu. Ceny mleka spadły, koszty produkcji są dość wysokie, ze względu na koszty paliwa, nawozów, energii czy pasz. Gdybym miał jeszcze kupować drogie jałówki to musiałbym zamknąć interes, a nie o to tu chodzi, wszak mam następców w postaci synów i chcemy pracować dalej na ojcowiźnie – podkreślił Sławomir Dudek.

Sławomir Dudek

FOTO: Andrzej Rutkowski

– Od 2013 roku doimy krowy na robocie Lely Astronaut A4, jednym z pierwszych w naszym terenie. Tak jak wtedy powiedziałem, że wystarczy mi jeden robot i będzie obsada krów dostosowana do jednego robota, tak cały czas się tego trzymam. Przy czym nieco zmieniliśmy podejście i teraz doimy na robocie znacznie mniej krów niż na początku. Kiedyś doiliśmy ich nawet 71, teraz 53. Przez te lata znacznie wzrosła wydajność od przeciętnej krowy. Średni dzienny uzysk mleka od krowy wzrósł z 25 do 40 kg. Zatem krów doimy mniej, ale całkowity dzienny uzysk mleka wzrósł z 1800 l do 2100 l. Utrzymujemy mniej krów, które jedzą znacznie mniej paszy, mają więcej przestrzeni, a więc mniejsza jest walka o hierarchię w stadzie, częstotliwość dojów jest większa, no i mleka mamy więcej o 300 l. Czyli idzie mniej paszy, a mleka jest więcej, zatem jest to bardzo ekonomiczna droga, jaką obraliśmy – podkreślił Zbigniew Lisowski

Oczywiście zmniejszyło się zwłaszcza spożycie pasz objętościowych. W paszach treściwych nie będzie już tak dużej oszczędności, aby utrzymać wydajność na wysokim poziomie. Jednak tych też rolnik zużywa mniej. Różnica wynika z samego spadku chociażby potrzeb bytowych 50 krów w stosunku do 70 krów, nawet bez wchodzenia w analizę potrzeb produkcyjnych.

– Wiadomo, że musimy kupować dość dużo pasz treściwych o znaczniej koncentracji zwłaszcza białka, ale i energii. Jednak, moim zdaniem, ta produkcja jest wysoka nie tylko za sprawą treściwych, ale też z powodu tego, że robimy bardzo dobrej jakości pasze objętościowe, czyli sianokiszonkę oraz kiszonkę z kukurydzy – dodał rolnik.

Obora wolnostanowiskowa z roku 2013

FOTO: Andrzej Rutkowski

Szybki dój i rozstaw strzyków

Przeciętna krowa doi się 3 razy na dobę, przy czym te w szczycie laktacji znacznie częściej. Aktualna rekordzistka daje dziennie aż 80 kg na dobę, ale to jest sztuka wyjątkowa. Natomiast większość krów w szczycie laktacji produkuje dziennie w granicach 50–60 litrów mleka. Również pierwiastki osiągają już takie wyniki.

– Przez te 13 lat doju automatycznego udało nam się zwiększyć wydajność produkcji mleka, ale nie tylko. Mocno zabiegałem od samego początku o polepszenie szybkości oddawania mleka i to też się udało. Doszliśmy do średniej szybkości oddawania mleka w zakresie 2,8–3 kg na minutę. Co oznacza, że przeciętny dój trwa 5–6 minut, kiedy krowa średnio oddaje 15 litrów. Zaś w boksie udojowym krowa przebywa wtedy ok. 7 minut, wliczając przygotowanie do doju i dezynfekcję poudojową. Irytowało mnie jak kiedyś były krowy, które 10 litrów mleka oddawały w 10–15 minut i blokowały stanowisko udojowe, a przed robotem robiła się kolejka. Teraz nie mamy takich sytuacji – wyjaśnił hodowca.

Robot udojowy Lely Astronaut A4 pracuje tu od 13 lat

FOTO: Andrzej Rutkowski

Na zwiększenie szybkości doju wpływ miał oczywiście konsekwentny dobór odpowiednich buhajów.

– Na początku swojej pracy hodowlanej, dobierając buhaje głównie skupiałem się na kilogramach mleka, aby podnieść wydajność mleczną i produkcję, bo wtedy to najbardziej było potrzebne. Mieliśmy średnią wydajność na poziomie 7–8 tys. kg mleka. Natomiast doszliśmy do pułapu ponad 12 tys. kg mleka, co utrzymujemy. W drugiej kolejności poprawiłem szybkość doju. Teraz dobierając buhaje nadal patrzę na szybkość doju, ale jeszcze bardziej zależy mi na poprawie parametrów mleka, czyli udziale białka i tłuszczu, od czego przecież zależy cena mleka w skupie. Niezmiennie cały czas dobieramy oczywiście buhaje, które są polecane do doju automatycznego. Bo zdarzały się takie sytuacje, że trzeba było wybrakować krowę, bo robot miał problem, aby podłączyć ją do doju z powodu nieprawidłowego ułożenia strzyków – wyjaśnił Zbigniew Lisowski.

Inseminacja również mięsnymi

Rolnik sam wykonuje zabiegi inseminacji i korzysta przy tym głównie z nasienia buhajów ze SHiUZ-u Bydgoszcz, ale też WCHiRZ Poznań i Center Gen. Od dwóch lat Zbigniew Lisowski opasa buhajki, będące dodatkiem do produkcji mleka.

– Krowy, które osiągają niższe wydajności mleczne, których nie chcemy utrzymywać w dłuższej perspektywie i po których nie chcemy córek, kryjemy buhajami ras mięsnych. Ale jest to dopiero początek tej drogi. Mamy kilka cieląt po buhaju limousine, a obecnie do inseminacji zakupiłem nasienie angusa. W ten sposób uzyskujemy cielęta mieszańcowe będące bardzo dobrym materiałem do opasu, który dziś jest atrakcyjnym dodatkiem do mleka za sprawą stosunkowo wysokich cen żywca wołowego – powiedział Zbigniew Lisowski.

Pozostałe krowy, można powiedzieć te lepsze i rokujące na przyszłość, hodowca inseminuje oczywiście nasieniem rasy hf i głównie jest to nasienie seksowane, tak aby odsetek urodzeń cieliczek był jak najwyższy.

Małe i świeże porcje TMR-u

Rolnik nie poprzestał tylko na automatyzacji doju. Ponad 6 lat temu zamontował automatyczny system żywienia Lely Vector

– Kluczowym elementem tego systemu jest mobilny i wydajny robot mieszająco-zadający (wózek paszowy MFR), który rozwozi przygotowaną paszę w kuchni paszowej. Rozwozi TMR poszczególnym grupom żywieniowym, których u nas jest aż siedem. Na podstawie kontroli wysokości i ilości paszy na stole paszowym robot decyduje, gdzie w pierwszej kolejności trzeba dowieźć paszę i to się sprawdza bardzo dobrze. Dowozi małe porcje i robi to często, dzięki czemu pasza jest świeża. Ten robot również podgarnia paszę, a więc spełnia dwie funkcje w jednym – zaznaczył Zbigniew Lisowski.

Robot Lely Vector

FOTO: Andrzej Rutkowski

U krów według ustawień średnia wysokość paszy musi być zachowana na poziomie 10 centymetrów. Średnia na całej długości stołu. Robot przejeżdża, gdy podgarnia TMR i wtedy mierzy wysokość i wyciąga sobie średnią. Jeżeli jest poniżej 10 cm, to zaraz jedzie do kuchni paszowej, gdzie odbywa się automatyczny załadunek pasz i ich mieszanie, a także ładowanie prądem. Następnie robot rusza rozdać paszę.

– Krowy dostają 5 takich rozdań paszy na dobę po 600 kg na rozdanie. Moim zdaniem, jest to rewelacyjne i bardzo praktyczne rozwiązanie, które znacznie ułatwia pracę. Przydatne jest też to, że zarówno system żywienia, jak i doju mogę nadzorować z każdego miejsca za pośrednictwem specjalnych aplikacji w smartfonie – stwierdził rolnik.

Załadunek w kuchni paszowej

FOTO: Andrzej Rutkowski

W oborze, która jest na rusztach, czyszczenie posadzki również zostało zautomatyzowane, za co odpowiada robot Lely Discovery.

Podrasowana kiszonka z kukurydzy

– W dawce żywieniowej zadawanej krowom podstawą jest kiszonka z kukurydzy. Z tym, że w ubiegłym roku zrobiliśmy taki eksperyment. A mianowicie, dzień przed koszeniem kukurydzy na kiszonkę skosiliśmy kombajnem ziarno, które następnie było zmielone i uformowane w silosie. Podczas gdy ekipa, bo wynajmuję firmę do usługowego koszenia kukurydzy, kosiła kukurydzę, to my rozsiewaliśmy zmielone ziarno kukurydzy na tę sieczkę tak, żeby podnieść wartość energetyczną – wyjaśnił Zbigniew Lisowski.

W ten sposób rolnik uzyskał bardzo wysoki udział skrobi – 42% w suchej masie, a sucha masa jest na poziomie 35%. Rolnik dba również o wysoką jakość i jednorodność podawanej sianokiszonki.

– Drugi pokos traw zbieramy bardzo szybko po pierwszym w odstępie 3–4 tygodni. W ten sposób trawa jest młoda i ma dużo białka. Otwieramy silos z pierwszym pokosem i na wierzch dokładamy drugi pokos i całość znowu okrywamy. Dzięki czemu pasza jest jednorodna, a poziom białka wysoki – 20,5% w suchej masie – podkreślił Zbigniew Lisowski.

Nowoczesne technologie dużymi krokami wchodzą do obór mlecznych. Między innymi są to różne aplikacje na urządzenia mobilne, pozwalające nadzorować pracę instalacji udojowych czy też automatycznych systemów żywienia, bez względu na to, gdzie rolnik się znajduje

FOTO: Andrzej Rutkowski

Konkurencja uzdrowiła rynek

Od ponad pół roku stado Zbigniewa Lisowskiego objęte jest oceną użytkowości mlecznej świadczoną przez e-Ocena Polska.

– Nie chcę popadać w euforię, ale jestem zachwycony tym, że powstała taka spółka jak e-Ocena. Z tego względu, że ja bardzo lubię konkurencję i uważam, że jest to zdrowe dla rynku, żeby nie było monopolu z jedną firmą gigant, która dyktuje wszystkim swoje warunki. Rynek krów mlecznych w Polsce jest tak ogromny, że spokojnie wystarczy ich dla dwóch, a nawet trzech firm świadczących usługę oceny użytkowości. Konkurencja wpływa korzystnie na podniesienie jakości usług za stosunkowo przystępną cenę, co działa na korzyść wszystkich hodowców zarówno tych w e-Ocenie, jak i w PFHBiPM. Słyszę od kolegów hodowców, że właśnie dzięki e-Ocenie Polska Federacja bardziej się stara. Bo wiadomo, że tam w Federacji jest dużo hodowców i takie mają prawo, ale ważne jest też, że teraz każdy hodowca ma prawo wyboru – podkreślił Zbigniew Lisowski.

Parametry dostarczane przez ocenę użytkowości mlecznej, na które rolnik najbardziej zwraca uwagę, to poziom komórek somatycznych, białka i tłuszczu u poszczególnych sztuk oraz ocena zbilansowania żywienia, czyli to czy poziom białka i energii w paszy jest na prawidłowym poziomie, czy też trzeba skorygować.

Zbigniew Lisowski

FOTO: Andrzej Rutkowski

– Zachęcam hodowców do korzystania z usług e-Oceny, bo im więcej klientów będą mieli, tym będą mogli świadczyć jeszcze lepsze usługi w coraz niższych cenach. Wiem, że już teraz te ceny są niższe niż u konkurencji, pomimo tego, że e-Ocena nie ma jeszcze żadnego dofinansowania z budżetu. To jest istotne, bo konkurencja ma takie dofinansowanie. Warto byłoby również, aby mleczarnie obie firmy traktowały jednakowo i wszystkich hodowców również jednakowo i jak dopłacają do oceny w Federacji, to aby również dopłacali do oceny w e-Ocenie. Nie można dzielić rolników na lepszych i gorszych – zakończył Zbigniew Lisowski.

Andrzej Rutkowski

Rolnik zastosował maty na posadzce i problem z nogami krów zniknął

– Przez ten już dość długi czas stosowania mat na posadzce mieliśmy tylko 5 przypadków wybrakowania krów z powodu problemów z nogami, a przypomnę, że stado liczy 230 krów. Nie jest to rozwiązanie tanie, ale warto i na pewno się zwróci w formie lepszej zdrowotności i mobilności krów. Jest to podłoże najbardziej zbliżone do naturalnego pastwiska, co prawda maty z czasem się zużywają, ale nadal spełniają swoją funkcję – stwierdził Hubert Rupacz.

Legowiska dla krów też są na wzór tych z Pawłowic. Są one zagłębione, gdzie spodnią warstwą jest obornik stanowiący bardzo wygodny materac do leżenia, natomiast wierzchnią warstwą jest słoma, dościelana raz w tygodniu. Zużycie słomy to 2 kg na krowę na dzień.

–  Jest to dość pracochłonny system, ale bardzo skuteczny zarówno pod kątem zdrowotności jak i czystości krów. Nie ma żadnych tarć czy też innych urazów mechanicznych – podkreślił Hubert Rupacz.

Hubert Rupacz

FOTO: Andrzej Rutkowski

HF-y czerwono-białe dają więcej mleka

40% stada stanowią hf-y odmiany czerwono-białej, a pozostałe 60% hf-y czarno-białe. Co ciekawe w odmianie czerwono-białej średnia wydajność laktacyjna jest wyższa, czyli na odwrót niż w populacji krajowej.

–  Ogólnie ze stada mamy średnią wydajność laktacyjną na poziomie 10 500 kg mleka za 305 dni laktacji, a w odmianie czerwono-białej jest to średnia wydajność na poziomie 11 200 kg, co daje nam miejsce w czołówce województwa podlaskiego. Chcieliśmy utrzymywać jeszcze więcej odmiany czerwono-białej, ale był czas, że trudno było zakupić seksowane nasienie tej odmiany barwnej – przyznał hodowca.

Krowy chodzą po gumowych matach, co zdaniem Huberta Rupacza znacznie porawia zdrowotność nóg

FOTO: Andrzej Rutkowski

Nie więcej niż 25% skrobi w suchej masie paszy dla krów

Dla pierwszych dwóch grup laktacyjnych, które mają największe wymagania żywieniowe rolnik stosuje jak najlepsze pasze, ale stosuje też zasadę, aby w dawce nie było więcej niż 25% skrobi w suchej masie.

– Zbyt dużo skrobi w dawce może oznaczać problemy z trawieniem, dlatego część skrobi zastępujemy energią z wysłodków buraczanych, melasy i gliceryny. Natomiast nie stosujemy w żywieniu krów tłuszczu chronionego, ponieważ jest to dodatek zbyt drogi, a ma ograniczone pobieranie i smakowitość. Krowy dostają nawet po 3 kg 80-procentowej gliceryny paszowej, dzięki czemu wyeliminowaliśmy ze stada ketozę.

W tym paszowozie hodowcy codziennie mieszaja 8 dawek TMR, w tym dla krów laktacyjnych, krów zasuszonych oraz jałówek

FOTO: Andrzej Rutkowski

Dzienna produkcja mleka 43 litry

W dwóch pierwszych grupach dawka TMR ustawiona jest na dzienną produkcję 43 litrów mleka. O przejściu krowy do kolejnej grupy żywieniowej decyduje faza rozrodu oraz kondycja, które często współgrają z ilością produkowanego mleka. Jest też czynnik organizacyjny – jeśli wystąpi fala wycieleń, to automatycznie krowy najbardziej zawansowe laktacyjnie będą przechodzić do kolejnej mniej wydajnej grupy.

– Trzecia grupa laktacyjne dostaje dawkę TMR bez gliceryny i z ograniczoną dawką melasy, a jeszcze następna czwarta grupa ma za zadanie przygotować krowy do zasuszenia – wyjaśnił Hubert Rupacz.

Czytaj dalej:

Z 2 ha tylko 13 bel

„Z dwóch hektarów mam tylko 13 bel”. Rolnik pyta: jak wyżywić bydło?

Andrzej Rutkowski

System Hodowca Pro wraz z aplikacją jBreeder™ na iOS i Android stanowią kompleksowe narzędzie do zarządzania stadem bydła – począwszy od narodzin, poprzez inseminację, kontrolę cielności, wycielenie, laktacje, próbne udoje wraz z oceną laboratoryjną mleka. Ten system jest połączony z oceną użytkową stada i wspiera procesy realizowane w tradycyjnych halach udojowych: Lely, GEA, Fullwood czy DeLaval. Jest również zintegrowany z robotami udojowymi wspomnianych marek. Za pomocą aplikacji można kontrolować kolejki inseminacyjne, weryfikować efektywność inseminacyjną buhajów, analizować i zarządzać takimi zdarzeniami jak przemieszczenia, zasuszenia, kontrole cielności, podawanie leków, zapalenia i wiele innych. I przede wszystkim jest on praktyczny, gdyż powstawał i był zmieniany na bazie uwag takich właśnie hodowców jak Kamil Kosiński.

– Jeśli coś było nie tak lub mogło działać sprawniej, to zaraz zgłaszaliśmy to do fachowców z SGGW i program na żywca był modyfikowany, tak aby jak n...

Ocena użytkowości krów pomaga obniżyć koszty produkcji mleka

– Ocena krów, oparta na próbnych udojach, jest potrzebna do analizy wyników, do możliwości wykonania słusznej korekty przy żywieniu bydła, aby to żywienie było jak najbardziej efektywne, a więc i ekonomiczne, a przecież żywienie przy naszej produkcji jest jednym z największych kosztów. Bez oceny jesteśmy pozbawieni narzędzia, które nam bardzo pomaga w codziennym zarządzaniu przy produkcji mleka. Jest to bardzo ważny czynnik pomagający wyciągnąć jak najwięcej z tych krów, jak najniższym kosztem. Przy dzisiejszych cenach mleka i wysokich kosztach produkcji jest to bardzo ważne. Delikatnie mówiąc, rynek nas nie...

Ale po kolei, jako pierwsza powstała obora na bydło opasowe w 2018 roku. Później w 2023 roku jako przedłużenie obory dla opasów powstała wiata na maszyny i wreszcie w 2026, czyli całkiem niedawno, obora, która jest sercem gospodarstwa. To tu hodowcy pozyskują mleko, docelowo od 100 krów, w systemie automatycznym na dwóch nowych robotach DeLaval VMS.

Za sterami gospodarstwa stoją młodzi hodowcy Julia i Piotr Sikora i to oni postawili na dalszy rozwój produkcji zwierzęcej. Są motorem napędowym wielopokoleniowego gospodarstwa.

– Gospodarstwo razem z żoną przejęliśmy od moich rodziców i wspólnie je prowadzimy od trzech lat. Od zawsze było wyspecjalizowane w hodowli bydła mlecznego i ciągle rozwijamy je w tym kierunku. Dodatkowo powiększyliśmy działalność o bydło opasowe i firmę usługową. Aktualna skala produkcji to 70 krów dojnych, 140 opasów i 105 hektarów pola – powiedział Piotr Sikora.

Od 32 do 180 ha – jak rolnik zwiększył areał?

Na początku hektarów było niewiele, bo zaczynali od 32. Systematycznie i w miarę areał gospodarstwa się zwiększał i dziś łącznie z dzierżawami gospodarują na 180 ha. Właściciel gospodarstwa od samego początku dużą wagę przywiązywał do użytków zielonych, bo to była podstawa w żywieniu bydła. A trzeba było z niewielkiego areału pozyskać jak najwięcej wartościowej paszy.

– Wybór odpowiednich mieszanek traw to podstawa – podkreśla pan Janusz – czytałem, analizowałem i testowałem na polach. Wychodziło różnie, czasem była wydajność, a brakowało jakości, czasem była jakość i niewielki plon, aż trafiłem na mieszanki, które idealnie sprawdzają się na moich polach i od ponad 10 lat sieję głównie mieszanki DSV.

Mieszanka Country G 2013 – skład

Rolnik ma swoje ulubion...

Tu wszystko podporządkowano jednemu celowi – utrzymać wysoką wydajność przy możliwie niskich kosztach. A że czasy są niepewne, decyzje o kolejnych inwestycjach zapadają tu na spokojnie, ale konsekwentnie, a gospodarze podchodzą do rozwoju z wielką ostrożnością.

– Czy kryzys to dobry czas na inwestycje? – pytam pana Tomasza. – To się okaże – odpowiada – ale tylko na miarę możliwości – dodaje. – Na szczęście nie jesteśmy mocno zadłużeni, zakupiona ziemia powoli się spłaca i działamy na tyle, na ile nas stać.

Wśród najważniejszych obecnie planów gospodarstwa są roboty udojowe, na które rodziców – jak się okazuje bardzo skutecznie – namawia syn Dominik.

– Ludzi do pracy nie ma, obciążenie codzienną obsługą stada coraz bardziej daje się we znaki, dlatego koszty inwestycji w roboty staramy się rozkładać w czasie – poinformował nas hodowca. – Na początek zakupiliśmy agregat, później przyjdzie czas na przygotowanie obory pod nowe technologie i wreszcie zakup dwóch...

Jakość traw w gospodarstwie jest bardzo dobra, przede wszystkim dzięki dbałości o to, by zawsze były one młode. Arnold Tadaj podkreśla, że praktycznie co 2 lata sieje od 5 do 7 ha młodej trawy, która przez pierwsze 3 lata ma zupełnie inną wartość niż trawa sześcio- czy siedmioletnia.

Jak najwięcej komponentów

Wybierając zestaw traw rolnik bazuje na gotowych mieszankach, ale syn Karol wybrane mieszanki dodatkowo miesza i dopasowuje pod swoje potrzeby. Głównie dba o to, aby było jak najwięcej odmian w danej mieszance, bo – jak mówi – trzeba być przygotowanym na różne warunki atmosferyczne. Jedne rośliny czekają na wodę, a inne doskonale radzą sobie przy okresowych jej niedoborach i dzięki temu skład na użytku wyrównuje się i zawsze jest co kosić.

Syn Karol Tadaj prowadzący swoje gospodarstwo w sąsiedniej miejscowości pomaga rodzicom w pracach polowych

FOTO: Monika Kopaczel-Radziulewicz ...

Gospodarstwo rodziny Kretków ze Śląska

Gospodarstwo Rolne Kretek znajduje się w Krzanowicach przy ul. Srebrna Góra 27 (pow. raciborski, woj. śląskie). Prowadzi je małżeństwo rolników Urszula i Krystian wspierani przez syna oraz jednego pracownika. W gospodarstwie utrzymywanych jest ok. 400 szt. bydła, z czego ok. 160 szt. to krowy mleczne. Aktualnie dojonych jest ok. 140 szt. krów. W oborze referencyjnej Delaval, którą prowadzą Kretkowie, pracują 3 roboty udojowe. Na co dzień mleko jest odstawiane do mleczarni Zott, zakład w Opolu. 

Gospodarstwo Rolne Kretek znajduje się w Krzanowicach przy ul. Srebrna Góra 27 (pow. raciborski, woj. śląskie).

FOTO: Gr Kretek

Jak mówi Krystian Kretek, aktualnie cena skupu mleka w mleczarni Zott dla jego gospodarstwa po obniżkach waha się w granicach 1,80 – 1,90 zł/l. Rolnik jednak stara się myśleć pozytywnie.

– Spadliśmy z ceny 2,30 zł/l mleka. Nasza mleczarnia wolniej obniżała ceny skupu, ale teraz doszliśmy do momentu, że są one bardzo niskie. Już długo jesteśmy w branży i to nie pierwszy kryzys, dlatego mamy nadzieję, że cena niedługo odbije i wrócimy do normalności. Nie mówię, że te ceny mają być kosmiczne, ale żeby starczało na dobre funkcjonowanie gospodarstwa i dalsze inwestycje – mówi.

Postawili mlekomat, bo ludzie chcieli kupować mleko

To jednak nie niskie ceny skupu mleka skłoniły małżeństwo Kreków do inwestycji w mlekomat, a zainteresowanie mieszkańców wsi. 

Z uwagi na liczne zapytania okolicznych mieszkańców o możliwość zakupu mleka z jego gospodarstwa oraz brak czasu na osobistą obsługę potencjalnych klientów, a także powstające straty podczas otwierania zaworu dużego zbiornika w celu nalania mleka, rolnik postanowił pójść o krok dalej i postawić mlekomat z mlekiem prosto od krowy.

Inspirację zaczerpnął od kolegi z Czech.

– Mój kolega z Czech ma mlekomat w gospodarstwie od 2012 r. Wybrałem się do niego w odwiedziny, żeby zobaczyć, jak to wszystko wygląda od strony technicznej. Kiedy dotarłem do jego gospodarstwa była sobota, a do mlekomatu ustawiła się kolejka ludzi, dosłownie auto za autem – wspomina.

Ludzie świadomie kupują od rolnika

Przyznaje, że wówczas zapaliła mu się przysłowiowa lampka i pomyślał, że świadomość ludzi co do jakości produktów rolnych prosto od rolnika naprawdę się zwiększyła.

– Pomyślałem wtedy, że ludzie są coraz bardziej świadomi i wiedzą, że jeśli można kupić mleko od producenta, to są tym zainteresowani. Podjęliśmy więc decyzję, że musimy znaleźć taki mlekomat, jak my chcemy, czyli żeby był podłączony bezpośrednio do zbiornika na mleko w naszym gospodarstwie i żeby to było najświeższe mleko, jakie może być – tłumaczy.

Świeże mleko 24/24

W gospodarstwie Kretków krowy są dojone trzema robotami przez 24 h na dobę, dlatego dostęp do świeżego mleka faktycznie jest stały, a przerwa w dostawie wynosi zaledwie 2 h.

– Wiadomo, że jak przyjedzie samochód z mleczarni, żeby zabrać mleko, to są takie 2 h przestoju i mleka nie ma, ale w ogólnym rozrachunku jest ono osiągalne niemal 24 h na dobę – wyjaśnia.

Rolnik miał już pierwszą kontrolę w ramach RHD

Kretek ma już za sobą pierwszą kontrolę z weterynarii w ramach RHD, która przebiegła pomyślnie. Przyznaje jednak, że kiedy zaczął interesować się tematem i załatwiać niezbędne dokumenty, jedno z pierwszych pytań, które otrzymał od weterynarii, dotyczyło tego, czy nie boi się, że ludzie będą mu chodzić po podwórku.

Układ gospodarstwa sprzyja mlecznemu biznesowi

Rolnik nie ukrywa, że gdyby nie układ gospodarstwa, miałby większą zagwozdkę, czy warto inwestować w mlekomat. Ten, który wybrał jest bezpośrednio podłączony do zbiornika z mlekiem i znajduje się w takim miejscu, do którego nikt nie musi wjeżdżać przez podwórko i jego samoobsługa jest możliwa w 100%.

– To było dla nas ważne, żeby ludzie nie kręcili się po gospodarstwie – przyznaje.

Mlekomat podłączony bezpośrednio do schładzalnika

Dzięki takiemu rozwiązaniu rolnik nie musi przelewać mleka osobiście do jakichkolwiek pojemników, bo wszystko dzieje się automatycznie.

Jak przyznaje Kretek, jest to zdecydowanie łatwiejszy system niż w przypadku mlekomatów, które stoją w miastach i trzeba do nich dostarczyć mleko. Rolnik wyjaśnia, że jeśli ktoś prowadzi tego typu mlekomat musi nie tylko zapełniać specjalny zbiornik o pojemności 200 l, żeby mieć w czym przetransportować mleko, ale również posiadać specjalne auto do przewiezienia towaru wyłożone blachą nierdzewką, by można było je łatwo umyć i zdezynfekować, o procedurach z tym się wiążących nie wspominając. W ocenie Kretka byłoby to zbyt skomplikowane, dlatego postawił na bardziej nowoczesne rozwiązanie.

W jego gospodarstwie mleko jest pobierane bezpośrednio ze schładzalnika za pośrednictwem mierzącego ok. 80 cm wężyka podłączonego do specjalnej pompki.

– Nie przelewam tego mleka do żadnych innych zbiorników. Zależało mi na takim rozwiązaniu. Nie chciałem, żeby obsługa mlekomatu kolidowała z codzienną pracą w gospodarstwie – podkreśla.

Przy mlekomacie można kupić plastikową butelkę

Bezpośrednie przyłączenie mlekomatu do zbiornika na mleko umożliwia czerpanie go prosto do własnych naczyń, np. kanek czy szklanych butelek. Gospodarz uspokaja jednak, że zadbał o to, by obok mlekomatu można było zakupić również plastikową butelkę.

– Kupiliśmy litrowe, plastikowe butelki i umieściliśmy w specjalnej budce obok mlekomatu, dlatego że jeśli klient jest nowy, zatrzyma się, bo przejeżdża i nie wie jeszcze, jak to działa, to może sobie do niej nalać mleko. Zachęcamy wtedy jednak, żeby następnym razem przyjechał ze swoim naczyniem, które może być np. szklane i wielorazowego użytku – wyjaśnia.

Bezpośrednie przyłączenie mlekomatu do zbiornika na mleko umożliwia czerpanie go prosto do własnych naczyń, np. kanek czy szklanych butelek.

FOTO: Gr Kretek

Jak przyznaje rolnik, kiedy klient przyjeżdża ze swoim naczyniem, stanowi to pewnego rodzaju udogodnienie.

– Ludzie przyjeżdżają z różnymi pojemnikami: bidonami, kankami czy nawet emaliowanymi dzbanuszkami, których używało się 30-40 lat temu, bo wróciła na nie moda. Wówczas nas to nie interesuje, do czego nalewane jest mleko, bo to klient jest odpowiedzialny za czystość pojemnika i nie produkujemy też tego nieszczęsnego odpadu, jakim jest plastik – dodaje.

– Ludzie przyjeżdżają z różnymi pojemnikami: bidonami, kankami czy nawet emaliowanymi dzbanuszkami, których używało się 30-40 lat temu, bo wróciła na nie moda – mówi Krystian Kretek.

FOTO: Gr Kretek

Jak kupić mleko z mlekomatu?

Jak mówi rolnik, w obsłudze mlekomatu nie ma nic skomplikowanego, a za kupione mleko można płacić zarówno kartą, jak i gotówką. Jest również możliwość wykupienia abonamentu na mleko i płacenie chipem.

– Ludzie wpłacają pieniądze i jest im wydawany żeton. Dzięki temu nie muszą potem mieć pieniędzy, bo wystarczy, że przyłożą żeton i płacą. Za pośrednictwem czytnika kopiowany jest numer klienta i kwota abonamentu. Jeśli kupujący zdecyduje się na abonament, może kupić mleko taniej o 0,50 zł/l. Wynika to z przedpłaty, którą zrobił. Normalnie litr mleka za pieniądze kosztuje 4,50 zł, a w przypadku wykupienia abonamentu jest to 4,00 zł – informuje.

Dalsza część artykułu pod materiałem WIDEO:

Mlekomat na dotyk

Kretek zapewnia, że mlekomat w jego gospodarstwie jest maszyną w pełni automatyczną i w większości sterowaną panelem dotykowym.

– Na przykład, jeśli klient chce zapłacić kartą, to wybiera na monitorze tę opcję. Następnie wyświetla się przed nim tabelka, za której pośrednictwem może zwiększyć ilość mleka. Litr jest pojemnością standardową, a może zwiększać co pół litra. Na koniec wyświetla się suma i trzeba wybrać opcję „ZAPŁAĆ”, potem zapłacić i na koniec, po naciśnięciu czerwonego klawisza podświetlonego na niebiesko lub wybraniu na panelu opcji „DOTKNIJ ABY DOZOWAĆ”, automat wyda mleko. Jeśli klient chce zatrzymać dozowanie, może to zrobić w każdej chwili, ale automatycznie wydawanie mleka zatrzymuje się po litrze – tłumaczy.

Kretek zapewnia, że mlekomat w jego gospodarstwie jest maszyną w pełni automatyczną i w większości sterowaną panelem dotykowym.

FOTO: Gr Kretek

Ile kosztuje mlekomat?

Jak mówi rolnik, trudno jednoznacznie określić, jaki będzie koszt postawienia mlekomatu w danym gospodarstwie, ponieważ w zdecydowanym stopniu zależy to od wyposażenia.

– My musieliśmy np. dobudować taki domek przed chłodnią, z uwagi na rodzaj schładzalnika, który wykorzystujemy w gospodarstwie – wyjaśnia.

Mlekomat działa od miesiąca – jakie zyski?

Mlekomat stanął w gospodarstwie Kreków 2 kwietnia br. Jak przyznaje rolnik, klientów nie brakuje, a rodzina zyskała dodatkowe źródło dochodu.

– Wiadomo, że coś się robi po to, żeby to się opłacało. Klienci są zadowoleni ze sprzedaży mleka i jest ich dużo, a my mamy dodatkowe źródło dochodu – przyznaje.

Czy warto inwestować w mlekomat?

Rolnik wprost przyznaje, że postawienie mlekomatu w gospodarstwie, to nie taka prosta sprawa i w zależności od jego lokalizacji czy ułożenia budynków zyski i nakład pracy mogą być różne. 

– Warto przemyśleć sprawę, chociaż było u mnie kilku rolników spod Cieszyna i przyznali, że nie w każdym gospodarstwie da się to zrobić tak, żeby ludzie nie musieli wjeżdżać na podwórko. Każdy musi to dostosować do swoich warunków. Jeśli gdzieś obora jest na końcu podwórka, to trzeba przejechać przez całe gospodarstwo i jest problem. Odległość od miasta też robi swoje. My do najbliższego mamy 12 km. Dużo klientów przyjeżdża na rowerach. Każdy musi ocenić sam, czy mu się to sprawdzi, czy nie – twierdzi.

Krystian Kretek pozostaje jednak otwarty na pytania rolników i zapewnia, że chętnie na nie odpowie. 

– Ja jestem otwarty i każdemu odpowiem na pytania, ale każdy musi sam rozważyć, czy mu się to opłaci, czy nie – kończy.

Krystian Kretek pozostaje otwarty na pytania rolników i zapewnia, że chętnie na nie odpowie. 

FOTO: Gr Kretek

Poniżej lokalizacja mlekomatu w gospodarstwie rodziny Kretków:

Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz

Obora użytkowana jest już siedem lat i od początku projektowana była z myślą o automatycznym doju. Przed jej powstaniem produkcja mleka prowadzona była w tradycyjnym systemie uwięziowym z przewodówką, którą pewnego dnia zastąpił robot udojowy Lely Astronaut.

Z 25 do 45 litrów mleka dziennie

Jak wspomina Dariusz Andrzejewski, kiedy stado przeszło do nowoczesnej obory z nowoczesnym systemem doju nie obyło się bez trudności, ale krowy stosunkowo szybko pokazały, że potrafią odnaleźć się w nowych warunkach, szczególnie, że większość pogłowia stanowiły wówczas młode sztuki.

W tej wybudowanej 7 lat temu oborze krowy odpoczywają na legowiskach z materacem słomiano-wapiennym. Jak potwierdza Dariusz Andrzejewski, to m.in. dzięki temu rozwiązaniu, problem podwyższonej liczby komórek somatycznych w stadzie praktycznie nie istnieje

FOTO: Beata Dąbrowska

– Podczas przeprowadzki do nowej obory wybrakowali...

– Ocena krów, oparta na próbnych udojach, jest potrzebna do analizy wyników, do możliwości wykonania słusznej korekty przy żywieniu bydła, aby to żywienie było jak najbardziej efektywne, a więc i ekonomiczne, a przecież żywienie przy naszej produkcji jest jednym z największych kosztów. Bez oceny jesteśmy pozbawieni narzędzia, które nam bardzo pomaga w codziennym zarządzaniu przy produkcji mleka. Jest to bardzo ważny czynnik pomagający wyciągnąć jak najwięcej z tych krów, jak najniższym kosztem. Przy dzisiejszych cenach mleka i wysokich kosztach produkcji jest to bardzo ważne. Delikatnie mówiąc, rynek nas nie rozpieszcza, dlatego trzeba ciąć koszty, ale w rozważny sposób. Nie w taki, że nie dam stosunkowo drogiej białkowej paszy treściwej, bo przecież wtedy mleczność poleci na łeb na szyję, ale właśnie poprzez rozsądne zarządzanie wsparte oceną użytkowości krów – zaznaczył Tadeusz Sieński.

Dopłata do hodowli, nie do firmy

Stado od wielu ...

Jakob i Andrea Karnerowie wspólnie prowadzą farmę w Krieglach. Jego rodzice również pomagają w gospodarstwie

FOTO: Pittner/topagrar.com

Jego podejście wynikało z trzeźwej analizy. Dawniej produkował wiele jałówek hodowlanych. Część trafiła na eksport – po zmiennych cenach. „Nie robię tego już więcej. Za pieniądze z jednej jałówki Almo mogę kupić ładną, cielną młodą krowę” – mówi Karner, a jego zwierzęta nie muszą trafiać już na eksport.

Krzyżowanie z rasami mięsnymi jako sposób na stabilizację dochodów

1/3 z 40 krów jest inseminowana nasieniem buhajów rasy holsztyńskiej, aby pozyskiwać własny materiał hodowlany. Dwie trzecie inseminuje rasami mięsnymi, obecnie przede wszystkim angusem. Strategia jest jasna: mniej hodowlanej loterii, więcej przewidywalnej produkcji mięsa. Sprzedaje byczki jako odsadki, a cieliczki odchowuje sam.

Rocznie sprzedaje od 14 do 15 jałówek w programie Almo. Docelowa masa ubojowa wynosi 400 kg, a górna granica 420 kg. Kluczowym argumentem przemawiającym za podejściem opartym na dobrostanie zwierząt pozostaje stała cena roczna. 

Stała cena do 7,5 euro/kg – czy opas może być przewidywalny?

W 2019 roku netto otrzymywał 4,35 euro za kilogram, obecnie jest to około 7,50 euro. „Wiem z wyprzedzeniem trzech miesięcy dość dokładnie, ile dostanę – plus minus 100 euro. To ogromne bezpieczeństwo planowania, a odkąd się tym zajmuję, ceny znacznie wzrosły”.

"W sezonie wypasu ceny spadają poniżej 1 euro. W ciągu całego 26-miesięcznego okresu życia, średnio daje to od 2 do 2,50 euro za zwierzę dziennie" – oblicza Karner.

FOTO: Pittner/topagrar.com

Podczas gdy ceny opasanych jałówek mocno zależą od rynku, Almo zapewnia stałe warunki. Jeśli popyt rośnie, spółdzielnia dolicza premie. „Kiedy ceny były niskie, dostawaliśmy 20 lub 30 centów więcej”. Karner sprzedaje przez cały rok, a sezonowe szczyty cenowe interesują go mniej. „Nie podążam za rynkiem. Chcę móc kalkulować”.

Koszty dzienne są zmienne. W intensywnej fazie opasu wynoszą od 6 do 8 euro na sztukę. W okresie wypasu spadają poniżej 1 euro. „W całym 26-miesięcznym okresie życia daje to średnio od 2 do 2,5 euro dziennie na sztukę” — wylicza Karner.

Kontrola masy i żywienie końcowe – przygotowanie jałówek do sprzedaży

]]> Prosto z gospodarstwa Fri, 01 May 2026 15:00:00 +0200 https://www.tygodnik-rolniczy.pl/mleko/gospodarstwo-mleczne/sprzedaje-jalowki-po-7-5-euro-kg-i-ma-stala-cene-tak-zarabia-na-bydle-2669360 false https://www.tygodnik-rolniczy.pl/mleko/gospodarstwo-mleczne/tu-nawet-ciagnik-sie-topi-4-krowy-i-ciezka-produkcja-mleka-w-gorach-2669439 – U nas jest Galicja. Większość gospodarstw ma tu po 5 hektarów. Ziemie są kiepskie – piąta, szósta klasa, stąd siejemy mało, dokupujemy zboże – mówi Andrzej Wolak z Żegociny w powiecie bocheńskim, laureat konkursu „Tygodnika Poradnika Rolniczego” i firmy Procam, w którym wygrał 10 ton nawozu Profoska NS.

Rolnik ma 4 krowy i sprzedaje mleko sąsiadom

Pan Andrzej wraz z rodzicami gospodaruje na 7 hektarach, głównie łąk. To bardzo trudne zadanie. Okolica jest górzysta, duże nachylenie stoków utrudnia zbiór traw i siana. Gospodarz pracuje na co dzień w firmie produkującej automatykę do bram.

– Teraz mamy 4 krowy i młodzież. Mleka nie oddajemy do mleczarni, lecz sprzedajemy bezpośrednio w okolicy – wyjaśnia Wolak. – Ludzie się nauczyli, że z tego mleka można masło i ser zrobić, a że krowy karmimy tylko trawą i sianem, to i smak ma nieco inny niż to ze sklepu.

W gospodarstwie panuje nienaganny porządek. Na zdjęciu stara drewniana, ale zadbana stodoła

FOTO: Paweł Kuroczycki

Kiedyś każdy w okolicy miał krowę żywicielkę i świnię, a Wolakowie oddawali mleko do mleczarni w Limanowej. Dziś poprzestają na sprzedaży bezpośredniej. ...

– Od 2013 roku doimy krowy na robocie Lely Astronaut A4, jednym z pierwszych w naszym terenie. Tak jak wtedy powiedziałem, że wystarczy mi jeden robot i będzie obsada krów dostosowana do jednego robota, tak cały czas się tego trzymam. Przy czym nieco zmieniliśmy podejście i teraz doimy na robocie znacznie mniej krów niż na początku. Kiedyś doiliśmy ich nawet 71, teraz 53. Przez te lata znacznie wzrosła wydajność od przeciętnej krowy. Średni dzienny uzysk mleka od krowy wzrósł z 25 do 40 kg. Zatem krów doimy mniej, ale całkowity dzienny uzysk mleka wzrósł z 1800 l do 2100 l. Utrzymujemy mniej krów, które jedzą znacznie mniej paszy, mają więcej przestrzeni, a więc mniejsza jest walka o hierarchię w stadzie, częstotliwość dojów jest większa, no i mleka mamy więcej o 300 l. Czyli idzie mniej paszy, a mleka jest więcej, zatem jest to bardzo ekonomiczna droga, jaką obraliśmy – podkreślił Zbigniew Lisowski

Oczywiście zmniejszyło się zwłaszcza spożycie...

– Plany są, ale czekamy na lepsze czasy. Takie pewniejsze – mówi Daniel Cichocki, który wspólnie z żoną Elżbietą – od 4 lat – coraz mocniej przejmuje zarządzanie gospodarstwem rodziców pana Daniela. Bo jak to zwykle bywa przy zmianie pokoleniowej, normalny proces przekazywania gospodarstwa jeszcze trwa, niemniej doświadczenie i pomoc rodziców nadal pozostają ważnym filarem codziennego funkcjonowania.

– Ogromne koszty inwestycji i niepewność. Ceny mleka, koszty produkcji, sytuacja międzynarodowa – wszystko to sprawia, że dziś decyzja o budowie nowej obory za kilka czy kilkanaście milionów złotych wymagałaby wielkiej odwagi.

Wziąć teraz 9 milionów kredytu, postawić oborę? Przy dzisiejszych kosztach to jest bardzo duże ryzyko – podkreśla Daniel Cichocki.

I właśnie ta ostrożność wydaje się dziś jedną z największych zalet tego gospodarstwa. Bo rozwój nie polega tu na tym, by zrobić wszystko naraz, lecz by wiedzieć, kiedy przyspieszyć, a kiedy poczekać. Przez ostatnie lata rodzinne gospodarstwo nie stało w mie...

– Była niedziela, kierowca z mleczarni odebrał mleko o 12.20, nic nie wskazywało, że ma się wydarzyć taka tragedia, a o 13.00 było już po wszystkim. Obora spaliła się w 20 minut. Ogień bardzo szybko postępował. Mnie nie było na miejscu, był syn. Pomimo nienagannej reakcji wielu zastępów straży pożarnej, nie było szans, aby uratować budynek. Pomagali sąsiedzi i ludzie, którzy wybiegli z kościoła. To dzięki nim bydło zostało wyprowadzone i część krów się uratowała – powiedział Krzysztof Moczulski.

– Jak tylko zobaczyłem, że obora się pali to pierwsze co zrobiliśmy to uwolniliśmy krowy. Niestety, nie wszystkie udało się uratować, 30 z nich zostało w oborze, a przez kolejne dni ok. 100 wyjechało na ubój z konieczności w wyniku odniesionych obrażeń. Stan zdrowia tych co zostały cały czas się poprawia. Mają szansę na rekonwalescencję, jednak wymagają intensywnej opieki weterynaryjnej. Z 230 krów dojnych, jakie były w oborze, ocalała niecała setka – dodał Arkadiusz Moczulski – syn Krzysztofa.

Nasza redakcja przyłącza się do gorącej prośby o pomoc dla poszkodowanych rolników, co można zrobić za pośrednictwem linku:

To była genetyka z najwyższej półki

W wyniku pożaru zniszczeniu uległo poszycie dachowe oraz znaczna część konstrukcji dachu, ściany, a także wyposażenie obory. Spaliła się wielofunkcyjna miniładowarka i system wykrywania rui. Uszkodzeniu uległa hala udojowa i robot czyszczący ruszta. Ale największe straty dotyczą samych krów, krów wysokowydajnych z genetyką z najwyższej półki, którą hodowcy starannie doskonalili poprzez dobór odpowiednich buhajów i inseminację wykonywaną we własnym zakresie.

Zniszczona obora w wyniku pożaru

FOTO: Andrzej Rutkowski

– W pierwszym momencie był szok i niedowierzanie, byłem też zupełnie zrezygnowany i chciałem się poddać, myśląc, że lepiej będzie zlikwidować produkcję mleka i dać sobie z tym wszystkim spokój. Ale dużo dało mi wsparcie rodziny oraz pracowników, którzy pomagają nam przy doju. Jeden z nich nawet powiedział, że nie będzie brał wypłaty dopóki nie staniemy na nogi. Pomoc dobrych ludzi, strażaków i sąsiadów przywróciła mi wiarę, że możemy się dźwignąć, a więc już na dniach zaczniemy uprzątać pogorzelisko i naprawiać konstrukcję dachu oraz poszycie – stwierdził Krzysztof Moczulski.

– Nie poddajemy się. Planujemy odbudowę. Dziękujemy za pomoc sąsiadom i strażakom. Widzimy, że też pomagają ludzie dobrej woli za pośrednictwem portalu zrzutka.pl, za co bardzo dziękujemy – dodał Arkadiusz Moczulski.

Nie tylko dach, ale i ściany uległy zniszczeniu

FOTO: Andrzej Rutkowski

Ta obora to serce gospodarstwa

Pomimo pomocy ludzi dobrej woli nie będzie łatwo odtworzyć stado, które hodowcy budowali przez ponad 20 lat. To właśnie 26 lat temu Krzysztof Moczulski zaczynał zaledwie od 10 krów i średniej wydajności na poziomie 6 tys. kg mleka. Doszedł do ponad 200 krów i podwoił wydajność, ale to wymagało konsekwentnej pracy i czasu. Milowym krokiem była budowa wolnostanowiskowej obory w roku 2014, właśnie tej, która dziś jest w opłakanym stanie.

– Ta obora jest sercem naszego gospodarstwa, na szczęście to serce nie stanęło, a tylko wolniej teraz bije. W innych budynkach utrzymujemy także jałówki oraz opasy – powiedział Arkadiusz Moczulski.

– Oborę będzie znacznie łatwiej odbudować niż stado, wydajność i genetykę, do których dochodziliśmy latami, na powrót do tego poziomu znów będzie potrzeba kolejnych wielu lat, determinacji i cierpliwości – dodał Krzysztof Moczulski.

Wolnostanowiskowa obora na ponad 200 krów z 2014 roku

FOTO: Andrzej Rutkowski

Biogazownia produkuje dalej

Dwa lata temu rolnicy myśląc o przyszłości i o uniezależnieniu się od dostaw coraz droższego prądu wybudowali biogazownię o mocy 44 kW, która, podobnie jak produkcja mleka, musi pracować ciągle i nie można jej wygasić.

– Na szczęście mamy 4-miesięczny zapas gnojowicy, która jest jedynym substratem w naszej biogazowni, a więc jej praca nie jest zagrożona. Bo biogazownia musi pracować ciągle. Jej wygaszenie i ponowne wznowienie pracy byłoby bardzo trudne i kosztowne. Jeszcze trudniejszy byłby powrót do produkcji mleka gdybyśmy teraz jej zaniechali. Na szczęście udało nam się utrzymać ciągłość również produkcji mleka, chociaż przy bardzo dużym jej spadku, bo aż o 70% – wyjaśnił Krzysztof Moczulski.

Na szczęście biogazownia nadal pracuje. Rolnicy mają zapas gnojowicy na 4 miesiące

FOTO: Andrzej Rutkowski

Doili razem z sąsiadami

Produkcja mleka została utrzymana, co prawda na znacznie niższym poziomie, ale jej ciągłość nie jest zagrożona. Jednak pod dużym znakiem zapytania stał dalszy dój ocalałych krów, bowiem hala udojowa nie nadawała się do użytku.

– W pierwszych dniach hala udojowa zupełnie nie działała i tu nieoceniona okazała się pomoc sąsiedzka. Rolnicy z naszej wsi jak już wydoili swoje krowy, to przyjechali do nas z konwiami i ich konwiami wszyscy razem doiliśmy nasze krowy. Jedni doili, drudzy nosili konwie do schładzalnika. Po dwóch dniach dzięki sprawnemu działaniu serwisu udało się uruchomić jedną stronę, czyli połowę hali udojowej i mleko już bezpośrednio trafia do schładzalnika – powiedział Krzysztof Moczulski.

Odchów cieląt odbywa się w budkach typu igloo

FOTO: Andrzej Rutkowski

Chcą odbudować potencjał produkcyjny

Ciężko jest szacować straty, jakie ponieśli Moczulscy, którzy chcą odkupić każdą straconą krowę. Obecne rynkowe ceny porównywalnych krów, jakie utracili to 15 tysięcy zł brutto.

– Mamy 130 sztuk straconych, czyli to kwota, która zbliża się do 2 mln zł, a są jeszcze straty w konstrukcji budynku i jego wyposażeniu – zaznaczył Arkadiusz Moczulski.

– Zniszczeniu nie uległ na szczęście schładzalnik mleka o pojemności 8 tys. litrów. Poza oborą zaparkowany był samojezdny paszowóz Sgariboldi o pojemności 24 m³. Dzięki temu mamy w czym schłodzić mleko oraz jak żywić krowy. Staramy się dostrzec każdy pozytyw w tej bardzo trudnej sytuacji – powiedział Krzysztof Moczulski.

– Oczywiście teraz mieszamy znacznie mniej TMR-u, przed pożarem mieszaliśmy 20 ton dziennie, a teraz 8 ton wystarcza nam na półtora dnia – dodał Arkadiusz Moczulski.

Pożar nie oszczędził też miniładowarki

FOTO: Andrzej Rutkowski

Robot do czyszczenia rusztów również uległ uszkodzeniu

FOTO: Andrzej Rutkowski

Co do budynku, to nie wiadomo, na jaką kwotę wycenione zostaną straty, cały czas trwają wyliczenia ubezpieczyciela.

– Wszystko zależy od tego, na jaką kwotę wyceni straty ubezpieczyciel. Budynek kosztował nas w 2014 roku 5 milionów zł, ale to był 2014 rok, teraz na taki budynek trzeba wyłożyć przynajmniej 10 mln zł. Oczywiście zostały szamba, ruszta, boksy legowiskowe, jednak nie ma dachu i ścian. A maty legowiskowe też nie wiem czy będą się nadawać? Raczej nie, bo są nadpalone – stwierdził Arkadiusz Moczulski.

Kzysztof i Arkadiusz Moczulscy

FOTO: Andrzej Rutkowski

Andrzej Rutkowski

Kiszonka z lucerny zasobna w białko

Młodzi hodowcy nie tylko zwiększają produkcję mleka, ale też poprawiają żywienie. To dlatego do struktury zasiewów wdrożyli lucernę, z której sporządzają kiszonkę zasobną w białko, gdzie poziom białka jest znacznie wyższy niż w kiszonce z traw, zwłaszcza w porównaniu do tej z trwałych użytków zielonych.

– Lucerna to takie oczko w głowie mojej żony. Tak jak ona dba o tę uprawę, to naprawdę chylę czoła. Dzięki temu otrzymujemy lepszą paszę objętościową, odpowiednią dla wydajnych i wymagających krów rasy hf i mleczność poszła w górę – przyznał Adrian Bartoś, dodając, że z nowych upraw do struktury zasiewów wdrożyli również mieszankę gorzowską oraz żyto hybrydowe, a zastosowanie programu zabiegów fungicydowych przyczyniło się do znacznego wzrostu plonowania zbóż, dzięki czemu mają ich nadwyżkę, a wcześniej kupowali ziarno na paszę.

Co ciekawe, pani Natalia ukończyła bardzo perspektywiczny kierunek studiów – zarządzanie i inżynierię produkcji na Politechnice Warszawskiej i początkowo pracowała w zawodzie, ale porzuciła pracę na rzecz prowadzenia rodzinnego gospodarstwa. To właśnie takich młodych, wykształconych i pełnych pasji ludzi potrzebuje polska wieś i polskie rolnictwo.

Natalia i Adrian Bartosiowie

FOTO: Andrzej Rutkowski

Młodzi rolnicy kupują nową maszynę rolniczą raz w roku

Kolejna zasada, jaką wdrożyli młodzi gospodarze, ale którą podpowiedziała im mama, to ta, że co roku kupują nową maszynę do gospodarstwa.

– Aby nie stać w miejscu, nie cofać się, a iść do przodu, trzeba inwestować w park maszynowy. Nie stać nas, aby na raz wymienić wszystkie maszyny na nowe, dlatego robimy to sukcesywnie kupując jedną maszynę każdego roku. Dzięki temu modernizujemy park maszynowy, a jednocześnie nie jest to dla nas zbyt dużym obciążeniem finansowym. I tak, w poprzednim roku była to kosiarka Kuhn, a wcześniej w 2024 opryskiwacz Krukowiak, w 2023 ciągnik John Deere o mocy 145 KM zakupiony przy wsparciu w ramach modernizacji gospodarstw rolnych, w 2022 roku przyczepa samozbierajaca Strautmann o wielkości 28 m³, dzięki której znacznie podniosła się jakość i wyrównanie kiszonek z traw, oraz sześciorzędowy siewnik do kukurydzy. W 2021 roku skorzystałam z premii dla młodego rolnika, zakupując zgrabiarkę Krone, rozsiewacz nawozów Amazone, pług, wał do łąk i przyczepę o ładowności 10 ton – wyjaśniła Natalia Bartoś.

Natalia i Adrian Bartosiowie wraz z mamą Ewą Kowalczyk

FOTO: Andrzej Rutkowski

Praktyczne zmiany w gospodarstwie młodych rolników

Rolnicy oprócz inwestycji dużo czytają i słuchają porad lekarzy weterynarii oraz doradców, co pomaga wprowadzać im pozytywne praktyczne zmiany w swoim gospodarstwie.

– Cały czas się uczymy, zgłębiamy praktyczną i fachową wiedzę, aby wprowadzać pozytywne zmiany w naszym gospodarstwie, zwłaszcza moja żona poświęca na to bardzo dużo czasu. Żyje gospodarstwem i wprowadza jego rozwój. Ja pracuję także zawodowo poza rolnictwem, dlatego na wagą złota jest pomoc mojej teściowej, którą traktuję jak drugą mamę – zaznaczył Adrian Bartoś.

– Krowy doję razem z mamą, to ona przekazała mi niezbędne umiejętności i wiedzę dotyczącą zdrowotności wymion. Dużo dały mi także rozmowy z lekarzem weterynarii Krzysztofem Grono, który kompleksowo obsługuje nasze stado zarówno pod względem zdrowotności, profilaktyki, jak i rozrodu – dodała Natalia Bartoś.

Obora mieści 50 legowisk uwieziowych przeznaczonych dla krów dojnych

FOTO: Andrzej Rutkowski

Przyczepa samozbierajaca przyczyniłą sie do poprawy jakości i wyrównania sianokiszonek

FOTO: Andrzej Rutkowski

Kolejny z celów, jaki postawiła sobie pani Natalia, to poprawa wyników rozrodu, a zwłaszcza skuteczności krycia, co udało się osiągnąć przy współpracy z lekarzem weterynarii oraz doradcą żywieniowym. Obecnie średni dzień laktacji (DIM – Days in Milk) w tym stadzie krów wynosi 165 dni i można powiedzieć, że jest on wzorcowy, gdyż optymalnie wynosi od 140 do 180 dni i jest to kluczowy wskaźnik efektywności.

Nowy robot udojowy od firmy DeLaval

Obora uwięziowa z roku 2005 to główny budynek inwentarski mieszczący 50 legowisk przeznaczonych dla krów dojnych, gdzie za dój odpowiada dojarka przewodowa wyposażona w 8 aparatów udojowych.

– Obora jest dość funkcjonalna, bo przejazdowa, z szerokim stołem paszowym, co bez problemu pozwoliło wdrożyć dawkę TMR zadawaną z paszowozu. Obornik wypychamy mechanicznie dwa razy dziennie, przed każdym z udojów. Zwiększyliśmy ilość aparatów udojowych do ośmiu i wszystkie są już z opcją masażu, co sprawia, że krowy lepiej się zdajają, dój trwa krócej i myślę, że w dłuższej perspektywie dojdzie do ograniczenia występowania zapaleń wymion. Potrzebowaliśmy więcej tych aparatów, ponieważ zwiększyliśmy też ilość krów dojnych z 40 do 50, co znacznie wydłużyło czas doju przy pięciu aparatach udojowych, jakie były pierwotnie. Firma DeLaval właśnie kończy prace związane z montażem nowych urządzeń udojowych – powiedziała Natalia Bartoś.

Tani i prosty sprzęt do podgarniania paszy

FOTO: Andrzej Rutkowski

Obora wraz zprzybudówką, w której znajduje sie schłądzalnik mleka o pojemności 3 100 l

FOTO: Andrzej Rutkowski

Zimny odchów cieląt w budkach typu igloo czy cielętnik?

Mleko trafia do samomyjącego schładzalnika o pojemności 3100 l, zakupionego przed rokiem, kiedy to właśnie nastąpił wzrost produkcji i stary zbiornik na mleko był już zbyt mały.

Inwestycja goni inwestycję, a w planach są kolejne. Tym razem hodowcy mają zadbać jeszcze bardziej o odchów cieląt, dla których zaczyna brakować miejsca.

– Zastanawiamy się nad zimnym odchowem cieląt w budkach typu igloo lub alternatywą, jaką jest cielętnik. Decyzję podejmiemy po rozmowach z innymi hodowcami, będziemy pytać, jak im te systemy się sprawdzają – wyjaśniła Natalia Bartoś.

Dawka żywieniowa z wozu paszowego Metal-Fach o pojemności 10 m³ zadawana jest od 5 lat. W skład dawki dla krów wchodzą takie komponenty jak: kiszonka z lucerny, kiszonka z kukurydzy, CCM z rękawa, śruta zbożowa, poekstrakcyjne śruty sojowa i rzepakowa, dodatek mineralno-witaminowy, sól oraz kreda pastewna i czasem słoma w celu poprawy struktury fizycznej dawki. Paszowóz ustawiony jest na 25 l produkcji dziennej, a wydajniejsze krowy dokarmiane są z ręki paszą treściwą w dawkach indywidualnych zależnych od aktualnej wydajności.

Paszowóz o pojemności 10 kubików

FOTO: Andrzej Rutkowski

Andrzej Rutkowski

W tej kwestii hodowcy podjęli już konkretne kroki – rozpoczęli załatwianie niezbędnych formalności, które – jak wiadomo – zajmują wiele czasu. Za inwestycją kryją się również osobiste marzenia – odciążyć siebie i przygotować gospodarstwo dla syna – Ignacego, który – jak wszystko na to wskazuje – będzie jego następcą.

– Chcielibyśmy również przeznaczyć na oborę jak najwięcej środków własnych, bo kredyty są bardzo drogie – dodaje pani Barbara, która z uśmiechem przyznała, że nie chciałaby na emeryturze doić u syna krów, bo tak z reguły na wsi jest. Tak więc dziś inwestycja pozostaje zawieszona między potrzebą rozwoju, a obawą przed zbyt dużym ryzykiem finansowym.

– Wszystko będzie zależało od koniunktury na rynku mleka, bo najważniejsze jest, by inwestować rozsądnie, z zachowaniem płynności finansowej gospodarstwa – podkreśla Rafał Lewandowski.

Bez automatyzacji dalej się nie da

Państwo Lewandowscy swoje mleczne stado utrzymują w oborze uwięziowej, któr...

Rolnik zmienił spółdzielnię mleczarską 

Zmiana mleczarni może zwiększyć pewność siebie rolnika. Rodzina Spannhake z Sulingen w Dolnej Saksonii przekonała się o tym na własnej skórze. Od początku roku dostarczają mleko do FrieslandCampina.

– Przeprowadziliśmy wiele rozmów z różnymi mleczarniami i teraz wiemy: nasze mleko cieszy się dużym popytem – mówi Cord Spannhake.

Rolnik zarządza gospodarstwem wraz z żoną Alke i córką Merle, która obecnie kończy studia magisterskie, w którym hoduje ok. 400 krów i osiąga wydajność ok. 13 800 kg mleka na krowę rocznie. Kilka lat temu zrezygnowali z pracy u swojego poprzedniego przetwórcy mleka i zaczęli szukać informacji o różnych mleczarniach.

Pracownicy mleczarni przyjechali do gospodarstwa

Na początku rolnik nie spodziewał się, że przedstawiciel holenderskiej spółdzielni mleczarskiej podjedzie...

Od 32 do 180 ha – jak rolnik zwiększył areał?

Na początku hektarów było niewiele, bo zaczynali od 32. Systematycznie i w miarę areał gospodarstwa się zwiększał i dziś łącznie z dzierżawami gospodarują na 180 ha. Właściciel gospodarstwa od samego początku dużą wagę przywiązywał do użytków zielonych, bo to była podstawa w żywieniu bydła. A trzeba było z niewielkiego areału pozyskać jak najwięcej wartościowej paszy.

– Wybór odpowiednich mieszanek traw to podstawa – podkreśla pan Janusz – czytałem, analizowałem i testowałem na polach. Wychodziło różnie, czasem była wydajność, a brakowało jakości, czasem była jakość i niewielki plon, aż trafiłem na mieszanki, które idealnie sprawdzają się na moich polach i od ponad 10 lat sieję głównie mieszanki DSV.

Mieszanka Country G 2013 – skład

Rolnik ma swoje ulubion...

– Przy stadzie liczącym 200 krów w doju, opieramy się na programie synchronizacji rui, a więc i porody są zsynchronizowane. Korzystamy akurat z amerykańskiego programu synchronizacji, gdzie jest pięć wariantów, co jest dostępne w nowym programie Hodowca Pro, będącym częścią e-Oceny. W każdym bądź razie, jeśli mamy w ciągu miesiąca od 15 do 25 lub nawet do 30 porodów, to wówczas mamy tak zwane fale wycieleniowe – wyjaśnił Hubert Rupacz, dodając, że wybrany przez nich system odchowu pozwala na krycie odpowiednio wyrośniętych jałówek już w 12.–13. miesiącu życia, co również jest korzystne ze względu na to, że zrzucanie zębów nie zbiega się w czasie z newralgicznym okresem okołoporodowym.

Hubert Rupacz

FOTO: Andrzej Rutkowski

Jesteśmy firmą rodzinną. Produkcję mleka zapoczątkował dziadek, a rozwinęli ojciec i wujek. W Holandii również utrzymywaliśmy krowy mleczne, a obecnie prowadzimy tam hodowlę świń, uprawiamy warzywa i mamy biogazownię. W sumie jest siedmiu współwłaścicieli, oprócz mnie jest jeszcze jeden kuzyn w Polsce oraz dwaj kuzyni i trzej bracia w Holandii – powiedział Luc Vossen.

Luc Vossen

FOTO: Andrzej Rutkowski

Ograniczenia w kraju wiatraków

Ponieważ Luc Vossen zna bardzo dobrze uwarunkowania produkcji mleka w Polsce, jak i w Holandii, zapytaliśmy go, gdzie obecnie warunki są bardziej sprzyjające dla tej branży.

– W tej chwili w Holandii obserwujemy silny trend likwidacji gospodarstw mlecznych. My też już nie mamy bydła w Holandii. Do 2010 roku utrzymywaliśmy tam krowy mleczne, potem wszystkie krowy przenieśliśmy do Polski, a w Holandii prowadziliśmy tylko odchów jałówek, którego też już zaniechaliśmy. Problem polega na tym, że w Holandii dla gospodarstw wprowadzono bardzo rygorystyczne kwoty fosforanowe w oparciu o pogłowie posiadanego bydła w stosunku do powierzchni użytków rolnych. Co właściwie zablokowało rozwój gospodarstw mlecznych. Teraz dodatkowo nakładane są ograniczenia związane z produkcją azotu. Ostatnie lata są mocno niesprzyjające produkcji rolniczej, a zwłaszcza zwierzęcej w moim rodzinnym kraju – powiedział Luc Vossen.

Tipperary Farm tak brzmi nazwa gospodarstwa rodziny Vossen

FOTO: Andrzej Rutkowski

28 milionów dojów

W gospodarstwie od kilku miesięcy pracuje nowa hala udojowa Dairymaster. Co sprawiło, że Holender produkujący mleko w Polsce wybrał irlandzką halę udojową?

– Na halę Dairymaster zdecydowałem się głównie z tego powodu, że mieliśmy już wcześniej halę tego producenta. Przepracowała wiele lat i była niezawodna. W ogóle była to pierwsza hala Dairymaster w Polsce, zamontowana przez poprzednich właścicieli Irlandczyków, a wiadomo, że Dairymaster też wywodzi się z Irlandii. Zarówno stara hala, jak i ta nowa to dojarnie typu swing-over. Podstawowym wyróżnikiem hal udojowych tego typu jest fakt, że jeden rząd aparatów udojowych obsługuje obie strony hali udojowej. Tzn. że na dwa stanowiska udojowe przypada jeden aparat udojowy. Dzięki temu można obniżyć koszty inwestycji, a ponadto podczas użytkowania tej hali nie ma przestojów i aparaty praktycznie cały czas są w użytku. Co więcej, jest to hala bardzo łatwa w obsłudze – podkreślił Luc Vossen.

W Kruszynie pracuje hala udojowa Dairymaster o wielkości 2 x 40 stanowisk, wyposażona w 40 aparatów udojowych. Wcześniejsza była tych samych rozmiarów i przepracowała ponad 25 lat, w tym 15 lat odbywał się dój trzykrotny. Jak oszacował Luc Vossen, przeprowadziła ona 28 milionów dojów i to jest najlepszym świadectwem jej niezawodności oraz tego, że zapracowała na siebie z nawiązką.

Hala typu swing-ower od Dairymaster na 40 aparatów udojowych i 2 x 40 stanowisk

FOTO: Andrzej Rutkowski

Montaż w jeden dzień

– Jeśli chcesz halę typu swing-over to warto wybrać Dairymaster, bo oni mają w tym systemie udojowym największe doświadczenie. Można powiedzieć, że swing-over to wręcz filozofia Dairymaster, a ich oferta jest bardzo korzystna cenowo. Zastanawiałem się też nad dojarnią karuzelową, a nawet robotami udojowymi. Jednak nie chciałem, aby ta inwestycja była zbyt duża. Decydując się na swing-over 2 x 40, czyli taki sam system i wielkość, to wcześniej budynek miałem już gotowy. Wystarczyło wstawić do niego nowe wygrodzenia i urządzenia – stwierdził hodowca.

Montaż hali udojowej trwał zaledwie 1 dzień, na czym zależało hodowcy i jest wdzięczny, że firma montująca podołała temu zadaniu.

– Krowy muszą być dojone codziennie i to 2 razy. Montując nową halę w miejsce starej, możliwe były dwa rozwiązania albo zrobić to w 1 dzień, co nie jest łatwe, albo zorganizować tymczasową halę zastępczą gdzieś obok, może nawet na zewnątrz budynków pod wiatą, ale to wiązałoby się z dodatkowymi kosztami. Na szczęście firma Dairymaster montując halę wywiązała się świetnie z tego trudnego zadania – podkreślił Luc Vossen.

Nowa hala idealnie wpasowała się w budynek po starej hali udojowej

FOTO: Andrzej Rutkowski

Do 250 krów na godzinę

Co ciekawe, w 1997 roku rodzina Vossenów jako jedni z pierwszych farmerów holenderskich zamontowali roboty udojowe, jednak dziś Luc Vossen jest daleki od takiego rozwiązania.

– Te roboty w Holandii użytkowaliśmy do samego końca produkcji mleka, przez 23 lata i się sprawdzały, ale przy 300 krowach. Teraz mając 1400 krów potrzebowalibyśmy aż 20 robotów udojowych. Po pierwsze, byłoby to bardzo kosztowne, a po drugie, te roboty byłyby wszędzie i wymagałoby to kolejnych inwestycji polegających na dostosowaniu posiadanych budynków pod dój automatyczny. Teraz cały dój odbywa się w jednym miejscu i w określonym czasie dwa razy dziennie, gdzie mamy bramkę selekcyjną i poskrom. A przy robotach, dój rozbiłby się nie tylko obszarowo, ale i czasowo – powiedział Luc Vossen.

Typ i technika dojenia na nowej hali udojowej są takie same, jak na poprzedniej, jednak znacznie różni się ona wyposażeniem.

– Na nowej hali udojowej, na każdym stanowisku krowa jest identyfikowana, są też mlekometry. Hala współpracuje z komputerowym systemem zarządzania stadem. Dojarz podczas doju na monitorze informowany jest nie tylko o ilości udojonego mleka, ale też o jego temperaturze czy też o czasie doju. Średnio doimy 200–250 krów na godzinę – dodał Luc Vossen.

Dwa zewnętrzne wieżowe schładzalniki mleka, każdy
o pojemności 60 tys. litrów

FOTO: Andrzej Rutkowski

Zadbaj o pierwiastki i świeżo wycielone

Wśród krów dojnych wydzielono grupy techniczne w liczbie do 200 sztuk, co związane jest z liczebnością stada, ale wszystkie otrzymują jedną dawkę żywieniową. Oczywiście oddzielna dawka jest sporządzana dla krów zasuszonych.

– W tak dużym stadzie jak nasze, bardzo ważne jest oddzielenie krów pierwiastek od krów wieloródek. To ułatwia ich obserwację oraz eliminuje dominację krów starszych i silniejszych nad młodszymi i słabszymi, co zwłaszcza negatywnie mogłoby się odbić na pobraniu paszy, a w konsekwencji na wydajności mlecznej i rozrodzie. Mamy też tzw. grupę fresh, czyli krów poniżej 30. dnia od wycielenia. Warto oddzielić krowy świeżo wycielone i przeznaczyć im więcej miejsca w przeliczeniu na jedną sztukę, aby miały więcej spokoju i jak najwygodniej. Wtedy też mają lepszy dostęp do paszy oraz wody – powiedział Luc Vossen.

Wszystkie krowy dojne dostają taki sam TMR

FOTO: Andrzej Rutkowski

Stado żywione jest przy użyciu samojezdnego wozu paszowego RMH Turbomix 24Gold o pojemności 24 m³. Wszystkie pasze zadawane są w postaci wymieszanej dawki TMR, nie ma żadnego dokarmiania podczas doju ani na stacjach paszowych.

– Jest to paszowóz bardzo dobry, ale trochę za mały jak na nasze stado, jednak wysokość budynków nie pozwalała na wprowadzenie większego modelu – dodał hodowca.

Samojezdny wóz paszowy RMH o pojemność 24 m³

FOTO: Andrzej Rutkowski

Frez, w jaki wyposażony jest paszowóz pozwala pobierać kiszonkę pozostawiając idealnie równą powierzchnię czoła silosu, co zapobiega nadmiernemu zagrzewaniu się paszy

FOTO: Andrzej Rutkowski

Separat wymieszany z wapnem

Krowy utrzymywane są na separacie z gnojowicy, co zostało wprowadzone kilka lat temu. Gnojowicę usuwają zgarniacze GEA załączane automatycznie co 1 godzinę. Pracują często, aby racice były suche, co zapobiega ich schorzeniom.

– Niektórzy boją się separatu z gnojowicy, bo z tyłu głowy mają myśl – kto daje gnojowicę z powrotem pod krowy? Jednak ten system jest na tyle sprawdzony i bezpieczny, że polecam go każdemu właścicielowi większego stada. Duże znaczenie ma oczywiście jakość separatu, a więc to, jaki masz separator. Musisz mieć pewność, żeby był to odpowiednio suchy i jednocześnie świeży produkt. My dodatkowo mieszamy separat z wapnem – wyjaśnił Luc Vossen.

Separator gnojowicy, to tu powstaje ściółka właśnie z gnojowicy

FOTO: Andrzej Rutkowski

Aż 130 wentylatorów pracuje w kompleksie dwóch obór w Kruszynie. Każda z nich jest szeroka na 50 m i długa na 130 m i w każdej mieści się ok. 700 krów.

– Wentylatory przydają się zwłaszcza latem, bo budynki, chociaż typu otwartego, z dużą powierzchnią wymiany powietrza, to są dość niskie i mała kubatura musi być wsparta wentylacją wymuszoną – podkreślił Luc Vossen.

Jedyny mankament obór, jakie zostawili po sobie Irlandczycy, to ich stosunkowo mała kubatura, dlatego latem pracuje tu aż 130 wentylatorów

FOTO: Andrzej Rutkowski

Odchów cieląt prowadzony jest w budkach typu igloo.

– Klimat w budkach sprzyja cielętom, a jedynym mankamentem zimnego odchowu w naszym przypadku jest ogromna ilość budek, jakich potrzebujemy – dodał hodowca.

Odchów cieląt prowadzony jest w budkach typu igloo

FOTO: Andrzej Rutkowski

Krowa zrównoważona

Genetyka holenderska poszła w kierunku długowieczności, bo w Holandii ze względu na wyśrubowane normy fosforanowe i azotanowe, każda dodatkowa jałówka kosztuje zbyt wiele.

– Nie mówię, że w Polsce nie ma dobrej genetyki w hodowli krów, bo i tak jak prześledzimy rodowody, to wszystkie buhaje wywodzą się od amerykańskich. Jednak my w inseminacji głównie stosujemy buhaje holenderskie. Preferujemy krowy zrównoważone, a więc liczy się nie tylko wydajność mleczna, ale też parametry mleka i cechy funkcjonalne mające wpływ na długość użytkowania krowy – powiedział hodowca.

W kompleksie dwóch obór pracują zgarniacze GEA załączane automatycznie co godzinę

FOTO: Andrzej Rutkowski

W tak dużych gospodarstwach jak rodziny Vossenów, jednym z najważniejszych aspektów są ludzie.

– Szeroko rozumiana edukacja powinna kierunkować się na inwestycję w młodych ludzi, która zachęci ich do bycia częścią rolniczego sektora. To po części dlatego nasi pracownicy wykonują swoje zadania z pasją i zamiłowaniem do bydła – zakończył Luc Vossen.

Zobacz także: Ten Ursus nie był Polski. I wyprzedził epokę o 15 lat

Zobacz także: 100 lat Stihla i zapomniane traktory. Tak firma próbowała podbić rolnictwo

Artykuł ukazał się na łamach dwumiesięcznika "Elita Dobry Hodowca" w kwietniu 2024 roku

Andrzej Rutkowski

Zrobotyzowany system doju odciążył rolników z Wielkopolski

Przez lata Paulina i Mariusz Szwedowie utrzymywali mleczne stado w uwięziowej oborze z 48 stanowiskami. Jednak nie wszystkie krowy w budynku się mieściły i między innymi dlatego sam dój zajmował gospodarzom ponad dwie godziny.

– Wstawaliśmy o piątej rano, żona doiła, a ja przeganiałem i wiązłem krowy – wspomina pan Mariusz.

Dobór buhajów do rozrodu pod robota udojowego

Od dawna miał z „tyłu głowy” zrobotyzowany system doju, do którego też rozsądnie się przygotowywał. Od siedmiu bowiem lat prace hodowlane w stadzie ukierunkowane były właśnie na przyszły dój robotem poprzez odpowiedni dobór buhajów do rozrodu, które przekazują...

 Historia tego rodzinnego gospodarstwa zaczęła się jeszcze przed wojną, które z czasem przejął ojciec Grzegorza i Krzysztofa Kosińskich. W latach 90. rodzina przejęła w dzierżawę, a później zakupiła 300-hektarowe, popegeerowskie gospodarstwo w Rudce. Wówczas nikt, nawet sami właściciele nie przewidzieli, że stanie się ono jedną z najlepiej zorganizowanych mlecznych farm w regionie.

3 lokalizacje i 650 krów

Dziś bracia Grzegorz i Krzysztof Kosińscy wraz z ojcem prowadzą nowoczesne gospodarstwo w czterech lokalizacjach na Podlasiu – w Rudce, Popławach i Augustowie pod Bielskiem oraz w Zamiechowie na Podkarpaciu, które to dołączyło do gospodarstwa w ubiegłym roku, zwiększając jego areał o dodatkowe 130 ha. Łącznie rolnicy gospodarują na około 900 ha i utrzymują około 1250 sztuk bydła, w tym 650 krów mlecznych, od których każdego dnia doją blisko 20 tys. litrów mleka.

Punktem wyjścia była jednak bardzo trudna rzeczywistość. Jak wspominają, zarówno stan zabudowań, jak i pól pozostawiał wiele do życzenia. W pierwszym roku z 300 ha uzyskano zaledwie 300 ton zbóż, a 80 krów dawało łącznie około 100 litrów mleka dziennie. Zamiast szybkich efektów była więc mozolna odbudowa potencjału produkcyjnego – poprawa gleb, dokupowanie ziemi, porządkowanie bazy paszowej i stopniowe powiększanie stada.

Wolnostanowiskowa na 526 legowisk z karuzelą

Dziś o sile gospodarstwa decyduje przede wszystkim bardzo dobra organizacja i wyraźny podział kompetencji. Grzegorz Kosiński odpowiada głównie za produkcję roślinną, a Krzysztof za zwierzęta i zarządzanie stadem. Taki model, wsparty wieloletnim doświadczeniem rodziny, pozwolił połączyć intensywną produkcję mleka z racjonalnym gospodarowaniem ziemią i paszami. Milowym krokiem w rozwoju gospodarstwa była budowa nowej obory wolnostanowiskowej. Obiekt o wymiarach 35 x 132 m mieści 526 legowisk i został zaprojektowany z myślą o komforcie krów oraz sprawnej obsłudze stada. Wysoka kalenica, szeroki świetlik, kurtyny boczne sterowane stacją pogodową, czochradła, regularnie pracujące zgarniacze i wydajny system wentylacji zapewniają zwierzętom maksymalny komfort. W oborze pracuje karuzela na 40 stanowisk, dzięki której dój przebiega sprawnie i szybko. Około 170 krów można wydoić w godzinę, a całe stado w około 3 godziny. Pracę dodatkowo usprawnia system zarządzania stadem. I to właśnie po uruchomieniu nowego obiektu nastąpił największy skok produkcyjny – od 2020 r. produkcja mleka w gospodarstwie wzrosła dwukrotnie.

Średnia wydajność stada zbliża się do 12 tys. litrów mleka od krowy. Sztuki po wcieleniu dają około 50 litrów mleka dziennie, natomiast pierwiastki (utrzymywane w oddzielnej grupie) osiągają średnio 36–37 litrów. Jak podkreślają hodowcy, kluczem do takich wyników są przede wszystkim najwyższej jakości pasze objętościowe.

Aż 80% areału przeznaczane jest pod rośliny paszowe – kukurydzę, trawy z użytków zielonych i gruntów ornych, lucernę oraz Mieszankę Gorzowską DSV. - To właśnie konsekwentne budowanie bazy paszowej stało się jednym z filarów sukcesu gospodarstwa. W latach, gdy trzeba było szybko zwiększyć zasoby objętościówek, Kosińscy wysiewali nawet 120 ha Mieszanki Gorzowskiej DSV. Obecnie, po poprawie jakości TUZ-ów i lepszym zbilansowaniu struktury zasiewów, wystarcza około 70 ha – wyjaśnia Marcin Mierzejewski, doradca regionalny DSV Polska i opiekun gospodarstwa Kosińskich.

Królową pól - Mieszanka Gorzowska

Wielu rolników kosi Mieszankę Gorzowską dwukrotnie – pierwszy raz jesienią, drugi wiosną. W gospodarstwie Kosińskich jest inaczej – koszą tylko wiosną. Jak przyznaje Grzegorz Kosiński, dlatego, iż skład wiosenny nie jest pomniejszony o wykę, która jest rośliną

FOTO: Dsv

Mieszanka Gorzowska DSV zajmuje w Rudce szczególne miejsce. Wysiewana po zbożach lub kukurydzy na kiszonkę, dobrze wpisuje się w uproszczone systemy uprawy i stanowi cenne ogniwo przed siewem kukurydzy. Dzięki składowi opartemu na życicy wielokwiatowej, wyce ozimej i koniczynie inkarnatce zapewnia wysoki plon, dobrą wartość pokarmową i korzystnie wpływa na stanowisko dla rośliny następczej. W gospodarstwie zdecydowano się na jednokrotne koszenie wiosenne, co pozwala lepiej wykorzystać potencjał mieszanki i zachować udział roślin motylkowatych. W dobrym roku plon wynosił około 35 ton zielonki z hektara przy 30% suchej masy.

Równie ważną rolę pełnią inne mieszanki DSV. Na użytkach zielonych i terenach nadrzecznych wykorzystywana jest m.in. mieszanka DSV COUNTRY G 2014, która pomogła odbudować produktywność trudniejszych stanowisk. Z kolei na gruntach ornych sprawdza się DSV COUNTRY F 2050 – mieszanka traw jednorocznych dająca nawet 4–6 pokosów.

- W gospodarstwie duży nacisk kładzie się także na systematyczny podsiew, właściwe odchwaszczanie i precyzyjne nawożenie oparte na wynikach badań gleby. To podejście pozwala ograniczać straty i utrzymywać stabilną produkcję pasz mimo coraz częstszych niedoborów wody - dodaje Marcin Mierzejewski.

W zakupionym przez Kosińskich gospodarstwie w Zamiechowie (o areale 130 ha)  uprawiane są warzywa (pietruszka i koperek) z przeznaczeniem na susz, który sprzedawany jest jako komponent przypraw.  Brak produkcji zwierzecej  w tej lokalizacji powoduje, że w zamianowaniu stosowane są poplony. W tym roku, poplonem po pszenicy ozimej i przedplonem dla pietruszki i koperku jest mieszanka poplonową DSV TerraLife® - BetaSola. 

Dorota Kolasińska

(Oprac. B.D.)

– 80% naszego stada to czystorasowe hf-y, a 20% to krzyżówki hf-a z rasą montbeliarde. Dzięki krowom krzyżówkowym mamy dobre parametry mleka, dlatego nie będziemy dążyć do czystości rasowej stada, a wydajność i tak jest dobra – na poziomie 10,5 tys. kg od przeciętnej krowy w 305 dni laktacji. Obecnie mamy 3,7% białka oraz 4,9% tłuszczu w mleku zbiorczym. Jest to bardzo wysoka sucha masa jak na wydajność powyżej 10 tys. kg mleka. Takie parametry mają bardzo duży wpływ na cenę mleka, jaką uzyskujemy. Moniecka mleczarnia premiuje zarówno poziom tłuszczu, jak i białka w skupowanym surowcu do granicy 3,9% białka i 4,9% tłuszczu, zatem są to naprawdę wysokie limity i warto w swoim stadzie powalczyć o suchą masę, bo to się po prostu opłaca – podkreślił Karol Pawelski.

Na zdjęciu od lewej: Karol Pawelski, Leszek Markowski – kierownik działu skupu MSM Mońki oraz Waldemar Pawelski

FOTO: A...

Na hali udojowej GEA dojenie trwa 1,5 h

Obecnie w gospodarstwie utrzymywanych jest 160 sztuk bydła, w tym 80 krów. Hala udojowa GEA typu „rybia ość” 2 x 6, pozwala na wydojenie takiego stada w około 1,5 h, dzięki sprawnej organizacji i wspólnej pracy pana Mirosława i jego brata.

W gospodarstwie utrzymywanych jest łącznie 160 sztuk bydła, w tym 80 krów dojnych. Gospodarz planuje jednak zwiększenie pogłowia produkcyjnego do 100 krów

FOTO: Monika Kopaczel-Radziulewicz

– Niestety, przy dzisiejszej, intensywnej produkcji mleka krowy nie przebywają w gospodarstwach tak długo jak kiedyś. Dziś moje najstarsze sztuki mają nieco ponad 10 lat, dlatego wszystkie jałówki zostawiam w gospodarstwie, byczki zaś sprzedaję – wyjaśnia hodowca, dodając, iż planuje...

– Do tej pory przygotowywaliśmy dawkę TMR w zbyt małym jak na nasze stado paszowozie jednoślimakowym RMH o pojemności 10 m³. Często dochodziło do sytuacji, że był on przeładowany, pasza wylatywała z kosza zasypowego i całość nie była odpowiednio wymieszana. W nowym paszowozie nie ma takich sytuacji. Miesza szybciej, dokładniej, nie jest przeładowany. Struktura dawki jest bardzo dobra, krowy nie segregują paszy, a maszyna wygląda na bardzo solidną. Już samo to, że są dwa ślimaki powoduje zwiększenie szybkości mieszania i poprawę rozdrabniania pasz – przyznał Emil Kuźma.

Izabela i Emil Kuźmowie z najmłodszym synem Bartkiem

FOTO: Andrzej Rutkowski

Nowy paszowóz – mleko w górę

Teraz dawka TMR powstaje w dwuślimakowym pionowym wozie paszowym Alimamix Evolution o pojemności 14 m³ od polskiego producenta A-Lima-Bis ze Środy Wielkopolskiej, który hodowcy zakupili całkiem niedawno. Była to okazja, bo w poprzednim gospodarstwie paszowóz przepracował zaledwie 3 miesiące, a więc jest jak nowy.

Wóz paszowy Alimamix Evolution o pojemności 14 kubików

FOTO: Andrzej Rutkowski

– Dopiero po wdrożeniu dawki z nowego wozu paszowego zauważyliśmy, że przy starej maszynie było znacznie więcej niedojadów, krowy pobierały mniej paszy i sama zmiana paszowozu sprawiła, że wzrosła produkcja mleka o 150–200 litrów na odbiór, czyli na dwa dni – podkreśliła Izabela Kuźma.

W skład dawki TMR dla krów dojnych wchodzą takie pasze jak: kiszonka z kukurydzy, sianokiszonka, młóto browarniane, wysłodki buraczane, CCM, melasa, śruta zbożowa, poekstrakcyjne śruty sojowa i rzepakowa, dodatek mineralno-witaminowy oraz kreda pastewna. Jest to dawka wyliczona na dzienną produkcję 32 litrów mleka.

Treściwe zadane indywidualnie i precyzyjnie

Z paszowozu nie jest zadawana pełna dawka żywieniowa, bowiem większość pasz treściwych zadawana jest w indywidualnych, precyzyjnie wyliczonych dawkach wedle aktualnej wydajności konkretnej krowy. To dokarmianie odbywa się automatycznie za pomocą robota Pellon, poruszającego się po zawieszonej w oborze szynie. Krowy w szczycie laktacji otrzymują nawet 7 porcji dziennie paszy treściwej z tego robota.

– Dawki paszy treściwej nie tylko są precyzyjnie wyliczone, nie tylko zadawane są bez naszej pracy fizycznej, ale też zadawane są bardzo często w małych porcjach (1 kg), to wszystko zapobiega występowaniu chorób metabolicznych na czele z kwasicą żwacza. Ta metoda również stymuluje pobieranie paszy, co przyczynia się do zwiększenia wydajności krów – zaznaczył Emil Kuźma.

Robot Pellon zadaje pasze treściwe dwóch rodzajów sypką i granulat

FOTO: Andrzej Rutkowski

Co ciekawe, robot Pellon pracuje w tej oborze już 24 lata, od początku, czyli dłużej niż wspomniany wóz paszowy, jaki niedawno hodowcy wymienili. Zatem jest to sprzęt nie tylko eliminujący czynnik ludzki, poprawiający wyniki produkcyjne, ale też trwały, mogący pracować długie lata w trudnych warunkach oborowych.

Im wyższa wydajność, tym więcej bliźniaków

Precyzyjne żywienie skutkuje bardzo dobrymi wynikami w produkcji. Średnia wydajność laktacyjna w tym stadzie wynosi 12 500 kg mleka za 305 dni laktacji. To bardzo dobry wynik, ale ma też swoją cenę.

– Przy tak wysokich wydajnościach trzeba szczególnie dbać o krowy, które są w 5–6 laktacji, wymaga to stosowania specjalistycznych preparatów, jakie zakupujemy u lekarza weterynarii. Ponadto zauważyliśmy, że wraz ze wzrostem wydajności przybyło ciąż bliźniaczych. W poprzednim roku mieliśmy aż 21 porodów bliźniaczych. Taki poród jest korzystny tylko z pozoru, bo mamy więcej cieląt, ale krowa po takim porodzie znacznie dłużej dochodzi do siebie, co wydłuża czas wchodzenia w szczyt laktacji – powiedziała Izabela Kuźma.

Obecnie używana obora uwięziowa. W planach hodowcy mają budowę nowej obory wolnostanowiskowej dla krów, ale raczej skłaniają się ku hali udojowej niż ku robotom, których by potrzebowali zainstalować 3 sztuki w nowym obiekcie

FOTO: Andrzej Rutkowski

Badania USG na cielność, jakie wykonują hodowcy przy współpracy z gabinetem weterynaryjnym Fernando, pozwalają nie tylko określić cielność, ale też ustalić, które krowy mają ciąże bliźniacze. Wtedy można odpowiednio je poprowadzić, nadzorować i przygotować do wycielenia. Daje to odpowiednią kontrolę nad stadem.

Hodowcy chętnie sięgają po nasienie seksowane, stosowane na wszystkich jałówkach oraz wybranych krowach. W doborze buhajów uwzględniają takie cechy jak: parametry mleka, wydajność mleczna oraz przede wszystkim nogi, płodność na córkach oraz jak najmniejszy inbred.

Żyto na ściółkę

Przeważnie rolnicy spasają zboże we własnym zakresie, co ma uzasadnienie ekonomiczne przy obecnych cenach zbóż. Jednak w poprzednim roku zasiali 7 ha żyta, którego ziarno sprzedali do młyna. Dlaczego zdecydowali się na uprawę żyta?

– Żyto weszło do struktury zasiewów ponieważ ścielimy słomą i potrzebujemy dużych ilości tej ściółki. Można powiedzieć, że ta żytnia słoma nas uratowała, bo coraz trudniej jest ją dokupić. W 2024 roku, kiedy nie mieliśmy tak dużo słomy jak teraz, to aż ¾ słomy musieliśmy dokupić i to po wysokich cenach. To znacznie podniosło nam koszty produkcji mleka. Uprawiamy żyto hybrydowe, które daje zarówno zadowalający plon słomy, jak i ziarna – wyjaśniła Izabela Kuźma.

Nowy jałownik wybudowany w 2022 roku

FOTO: Andrzej Rutkowski

Wysłodki podnoszą parametry

Zdaniem Izabeli i Emila Kuźmów przy krowach mlecznych najważniejsze są dwie uprawy: kukurydza oraz trawy i trzeba tak zadbać, aby nigdy nie zabrakło pasz objętościowych z traw i kukurydzy.

– Słomę i zboże zawsze można dokupić. Jednak jeśli byśmy dokupywali podstawowe pasze objętościowe, to produkcja mleka nie ma sensu ekonomicznego. Co innego młóto browarniane i wysłodki buraczane. Te warto dokupić, aby urozmaicić TMR, poprawić jego smakowitość, wilgotność i strukturę. Te pasze zawsze mają standardową, wyrównaną jakość i stałe parametry – przyznał Emil Kuźma.

– Młóto browarniane znacznie podnosi poziom białka w dawce TMR, natomiast wysłodki buraczane, jako bardziej pasza energetyczna, bardzo dobrze wpływają na poprawę parametrów mleka, jeśli chodzi o poziom tłuszczu i białka, co doświadczyliśmy na własnym przykładzie – dodała hodowczyni.

Zanim hodowcy wdrożyli wysłodki buraczane do dawki TMR, latem zawsze doświadczali spadku parametrów mleka, tłuszczu i białka, które mają wymierny wpływ na cenę uzyskiwaną w mleczarni. W poprzednim roku uchronili się przed tym i, jak twierdzą, w dużej mierze dzięki właśnie wysłodkom buraczanym. Obecnie średni poziom tłuszczu wynosi 4,3%, a białka 3,5–3,6%.

Andrzej Rutkowski

Hala namiotowa dla jałówek gotowa w 2 miesiące

Plany inwestycyjne przewidziano na 2025 rok, ale udało się je zrealizować wcześniej, bo już w październiku 2024 r.

– Udało nam się wstrzelić w wolny termin i po ok. 2 miesiącach, w październiku 2024 r. hala była gotowa. W listopadzie robiłem wygrodzenia, bramki i wyposażenie, a na początku grudnia jałówki przeszły do nowego obiektu – wyjaśnia Grzegorz Tchoruk.

Jak hala namiotowa dla bydła od Skavska sprawdza się w mrozy?

Wymiary hali to 30 x 9 metrów. Betonową posadzkę i ściany na wysokość 2,5 m hodowca wykonał we własnym zakresie. W obiekcie zaplanowano stół paszowy ...

Przypomnijmy, że historię Damiana Morcinka opisywaliśmy w połowie stycznia na łamach topagrar.pl w artykule Postawił mlekomat i 120 litrów zniknęło w jeden dzień. Telefon się urywa

W przypadku tego rolnika, można śmiało powiedzieć, że „apetyt rośnie w miarę jedzenia”, a młody producent mleka ma łeb na karku do interesów. W krótkim tempie od instalacji pierwszego mlekomatu, tuż obok wyrósł drugi.

Rolnik sprzedaje mleko w mlekomacie po 7,50 zł/l i ma klientów

Rolnik prowadzący sprzedaż bezpośrednią w ramach rolniczego handlu detalicznego sprzedaje mleko w dwóch wariantach cenowych: 7,5 zł/l w butelce szklanej i 5,5 zł/l w plastikowej. Każdy mlekomat ma wydajność ok. 120 litrów dziennie, co oznacza łącznie 240 litrów trafiających do klientów bez pośredników.

Automat ustawiony jest w Opolu, a zainteresowanie produktem – jak podkreśla rolnik – utrzymuje się na stabilnym poziomie. Jeszcze niedawno większość klientów przyjeżdżała po mleko bezpośrednio do gospodarstwa. Dziś zostało tylko dwóch stałych odbiorców z okolicy, którzy kupują je co drugi dzień.

Rozwój mlecznego biznesu to więcej dokumentów

Wszystko prosperuje znakomicie i widać niesamowite zaangażowanie w prowadzoną działalność. Jednak wymagania administracyjne rosną. Jak relacjonuje, sama rejestracja działalności w ramach RHD była prosta, lecz późniejsze kontrole przyniosły dodatkowe obowiązki. A ostatnia inwestycja zwiększyła liczbę wymaganych dokumentów i prowadzonych rejestrów.

Rolnik obecnie musi prowadzić kolejne ewidencje – m.in. zapisy temperatur transportu, mimo że przewóz odbywa się autem-chłodnią, a mleko znajduje się w zamkniętych opakowaniach, a sery z transportem do klientów w termoboksach. Doszedł także obowiązek prowadzenia rejestru dezynfekcji samochodu. Obowiązki administracyjne wzrosły, a pracy jednak przy dwóch mlekomatach również jest więcej.

 – Wychodzi na to, że muszę prowadzić około dziesięciu różnych rejestrów, to czasochłonne zajęcie – podkreśla rolnik.

Dodatkowym utrudnieniem jest lokalizacja urządzenia. Gospodarstwo znajduje się w innym powiecie niż mlekomat, dlatego – jak twierdzi rolnik – kontrole mają być zlecane właściwemu miejscowo inspektoratowi.

Morcinek uważa, że zwiększone zainteresowanie kontrolą zbiegło się w czasie z uruchomieniem drugiego urządzenia.  

Jak to jest obsługiwać mlekomat?

Obsługa mlekomatów wymaga dużego nakładu pracy. - Sam dój trwa około godziny, schładzanie kolejną, a butelkowanie 240 litrów następne 60 minut. Do tego dochodzi transport i załadunek mleka do automatu – zaznacza Damian Morcinek. Rolnik przyznaje, że połączenie prowadzenia gospodarstwa i obsługi mlekomatów w pojedynkę jest trudne i czasochłonne.

Łączna dzienna produkcja mleka w rodzinnym gospodarstwie wynosi ok. 750 litrów, z czego 350 litrów pochodzi ze stada krów Damiana. Surowiec od rodziców trafia do mleczarni OSM Włoszczowa, natomiast własne mleko sprzedaje w mlekomatach lub przerabia na produkty.

Co ciekawe od konsumentów pobierana jest zwrotna kaucja za butelki szklane, która wynosi 2 zł.

- Jest możliwość oddawania butelek, ale nie przez automat. Można je oddać tylko w określonych godzinach, kiedy przyjeżdżam z dostawą. Wtedy klienci przynoszą butelki, a my zwracamy im kaucję – tłumaczy rolnik.

Morcinek zaznacza, że opakowania zarówno plastikowe i szklane razem z etykietami to spora składowa ceny mleka z mlekomatu – 7,5 zł/l mleka w butelce szklanej (2 zł kaucja) i 5,5 zł/l w butelce plastikowej (nawet 1 zł z etykietą)

Biurokracja zniechęca rolników do samodzielnej działalności

Choć dla Damiana Morcinka zrozumiałe jest to, że mleko musi być badane i pod kontrolą to jednak mimo zapewnień, że w RHD jest wiele uproszczeń, to jednak kontrole stały się częstsze a dokumentów przybywa. W związku z tym, że pojawia się ich coraz więcej zastanawia się nad zawieszeniem produkcji serów i masła. Pojawiają się problemy interpretacyjne dot. przepisów przy kontrolach produktów przetworzonych.

- Najbardziej zaskakuje mnie sama liczba tych rejestrów. Nakaz prowadzenia tylu zestawień, według mnie, mija się z celem – wychodzi na to, że mam prowadzić dziesięć różnych rejestrów. Z uwagi na ogólne, niedoprecyzowane rozporządzenia pojawiają się trudności w ich jednolitej interpretacji przez urzędników, co w praktyce ogranicza możliwość pełnego skorzystania z uprawnień przysługujących rolnikowi i osłabia go w chęci dalszego rozwoju – zaznacza Morcinek.

Mlekomat to dochodowy biznes

Damian Morcinek z mlekomatem wstrzelił się akurat w czasie, gdy ceny mleka w skupie zaczęły drastycznie spadać. Ta ilość, którą produkują jego krowy wystarcza na razie na zaspokojenie potrzeb konsumentów korzystających z mlekomatów w Opolu, a dochód jest satysfakcjonujący.

Zaznacza, że w jego okolicy ceny skupu w mleczarniach spadły w ostatnich miesiącach nawet o ok. 50 gr/l i wynoszą średnio 2 zł, ale w niektórych spółdzielniach rolnicy otrzymują znacznie mniej, bo nawet 1,60 zł/l.

Z rozmowy z naszą Redakcją można wywnioskować, że rolnik jest zadowolony z produkcji, sprzedaży oraz dochodów, mniej z dodatkowej ponadmiarowej biurokracji.

– Sport to ważna część mojego życia. Dzięki bieganiu zgubiłem zbędne kilogramy, a dzięki morsowaniu organizm jest odporny nawet na najbardziej surowe warunki. Znajduję wolny czas na treningi i starty, dzięki temu, że nasze gospodarstwo jest rodzinne i pracują w nim trzy pokolenia, w razie potrzeby jest mnie kim zastąpić. A są to moja żona Alicja, syn Mateusz i synowa Paulina, tata Paweł oraz córki: Patrycja, Klaudia, Natalia i Julita. Rodzina się powiększa, ja już jestem dziadkiem, a mój tata pradziadkiem, bowiem Mateuszowi i Paulinie urodził się syn Ignacy – powiedział Daniel Bochenek, który podczas zwodów sportowych zdobył całe mnóstwo medali i pucharów, właściwie nie ma startu, którego by nie kończył na podium. Jego największym sukcesem jest zdobycie tytułu Mistrza Polski, w swojej kategorii wiekowej masters, na dystansie 3000 m w hali.

To tylko część trofeów, jakie Daniel Bochenko zdobył na zawodach sportowych

...

Rolnik postawił na uwięziówkę i żałuje

– Obora (z 40 stanowiskami uwięziowymi) jest już pełna i nie mam szans, aby pogłowie zwiększać – z nieskrywanym żalem stwierdził pan Henryk, który zainwestował w nowy obiekt inwentarski w 2008 roku. – Dziś człowiek wie, że trzeba było wówczas budować dwa razy większą oborę i na pewno wolnostanowiskową. Przyznam jednak, że przed laty takie obory nie były tak powszechne jak obecnie i opinie co do nich były podzielone, więc i obaw w tej kwestii mieliśmy wiele. Dziś żałujemy, że zdecydowaliśmy się wtedy na uwięziówkę.

Dojarka przewodowa z pięcioma aparatami udojowymi to tutaj podstawa doju 45 krów mlecznych

...

Budowa nowej obory trwała tylko ponad rok

Wcześniej produkcję mleka prowadzili – w wybudowanej przed 18 laty przez ojca pana Daniela – oborze uwięziowej z 50 stanowiskami wyposażonymi w dojarkę przewodową. A że młodość rządzi się swoimi prawami, decyzja o nowym obiekcie przyszła szybko i dość spontanicznie. Równie szybko powstał sam obiekt, bowiem od podjęcia decyzji do jego otwarcia minęło niewiele ponad rok.

Nowa obora państwa Kotowskich

FOTO: Beata Dąbrowska

Nowa obora to budynek o wymiarach 51,5 x 39,4 m i wysokości w kalenicy 11,2 m, który podzielony jest na dwie analogiczne części centralnie położonym...

Kiszonka z lucerny zasobna w białko

Młodzi hodowcy nie tylko zwiększają produkcję mleka, ale też poprawiają żywienie. To dlatego do struktury zasiewów wdrożyli lucernę, z której sporządzają kiszonkę zasobną w białko, gdzie poziom białka jest znacznie wyższy niż w kiszonce z traw, zwłaszcza w porównaniu do tej z trwałych użytków zielonych.

– Lucerna to takie oczko w głowie mojej żony. Tak jak ona dba o tę uprawę, to naprawdę chylę czoła. Dzięki temu otrzymujemy lepszą paszę objętościową, odpowiednią dla wydajnych i wymagających krów rasy hf i mleczność poszła w górę – przyznał Adrian Bartoś, dodając, że z nowych upraw do struktury zasiewów wdrożyli również mieszankę gorzowską oraz żyto hybrydowe, a zastosowanie programu zabiegów fungicydowych przyczyniło się do znacznego wzrostu plonowania zbóż, dzięki czemu mają ich nadwyżkę, a wcześniej ku...

Projekt obory powstał na kartce

Decyzja o budowie nowej obory dojrzewała długo, ale ostateczny impuls do jej powstania dał państwu Pyttlom syn Kamil, który zdecydował się na gospodarstwie pozostać i uczynić je nowoczesnym i wysokoprodukcyjnym. Dotychczas mleko produkowano tutaj – w wybudowanej 12 lat temu – oborze uwięziowej z 45 stanowiskami.

– Była bardzo pracochłonna. Ciągłe ścielenie, usuwanie obornika i przeciągający się dój przewodówką. Do tego dochodziły nawracające problemy z komórkami somatycznymi, czy zagrzewaniem się paszy latem. Lekko nie było – wspominał Wojciech Pyttel.

Od grudnia ubiegłego roku gospodarze użytkują już nową oborę, którą w dużej mierze sami zaplanowali. Zwiedzali w okolicy obory, słuchali zaleceń ich właścicieli, podpatrywali najlepsze rozwiązania i wyłapywali błędy. Ostatecznie pierwszy projekt powstał dosłownie na kartce i – jak zgodnie zapewnili na...

– Budując oborę przed 11 laty chodziły nam po głowie roboty udojowe, ale ich ówczesne koszty wydawały nam się zaporowe, ponadto było jeszcze mało robotów w terenie i serwis nie był na tyle doświadczony i sprawny co teraz. Myślę, że roboty zamontowaliśmy w najlepszym czasie, kiedy było już ich dużo w terenie oraz kiedy serwis już się nauczył sprawnie działać, jednocześnie zdążyliśmy przed tzw. bumem rabatowym – zaznaczył Adam Kubiak.

– Przez te 8 lat, kiedy doiliśmy na hali udojowej technologia doju automatycznego została znacznie dopracowana, zostały wdrożone zupełnie nowe, bardziej funkcjonalne, modele robotów. Jak wspomniał brat, serwisy nabrały bezcennego doświadczenia, a my również nauczyliśmy się funkcjonować w warunkach nowej obory i można powiedzieć, że dojrzeliśmy na wprowadzenie doju automatycznego – dodał Piotr Kubiak.

Obaj bracia podkreślili, że rozłożenie w czasie budowy obory oraz montażu robotów udojowych nie wy...

– Jeszcze przed wprowadzeniem drugiego robota udojowego, które wiąże się ze zwiększeniem pogłowia stada, chcę zmienić system utrzymania krów, aby zmniejszyć pracochłonność. Obecnie boksy legowiskowe ścielimy słomą i wypychamy obornik przy użyciu ciągnika. Docelowo ma być to system bezściołowy z gnojowicą, tak aby wyeliminować codzienne ścielenie i wypychanie obornika – wyjaśnił Marcin Gronowski.

Co ciekawe, za usuwanie obornika odpowiada wysłużony Ursus C-330, który każdego dnia jest na posterunku. Pomimo wielu przepracowanych lat, rolnik zawsze może na niego liczyć i jest to jeden z podstawowych ciągników w tym gospodarstwie.

– Zmiana systemu ściołowego będzie wiązała się z wykorzystaniem w boksach legowiskowych mat ze sztucznego tworzywa bądź też materacy słomiano-wapiennych. Decyzja jeszcze nie zapadła. Natomiast na 100% wiem, że korytarze gnojowe będzie czyścił robot sprzątający dedykowany do pełnych posadzek – dodał hodowca.

Marc...

Jednocześnie hodowcy z tej miejscowości osiągają wysokie wydajności mleczne, których nie byłoby bez odpowiedniego żywienia. Ale żywienie musi też trafić na odpowiednią genetykę. Tak jest właśnie w przypadku gospodarstwa Sebastiana Sulikowskiego, który przez lata wdrażał postęp genetyczny stosując buhaje rasy hf z najwyższej półki, a dziś dba o dobór buhajów pod kątem jak najmniejszego inbredu. Średnia wydajność laktacyjna w oborze Sebastiana Sulikowskiego sięga 12,5 tys. kg mleka.

– W naszym stadzie zabiegi inseminacji, jak i dobór buhajów przeprowadzają pracownicy WCHiRZ Poznań, z którymi współpracujemy od lat. Prowadzimy indywidualny dobór nasienia buhaja pod konkretną krowę, aby poprawiać cechy u konkretnych sztuk, jak np. nogi czy wymiona. Nasienie seksowane stosujemy na sztukach młodych, czyli jałówkach oraz pierwiastkach. Nasz okres międzywycieleniowy to 380 dni, a na skuteczne zacielenie średnio zużywamy od 1,8 do 2,2 porcji nasienia i jestem zadowolony z tych parametrów – stwierdził Sebastian S...

Damian Morcinek prowadzi Rolniczy Handel Detaliczny i sprzedaje prosto z gospodarstwa mleko, nabiał, gęsi i kaczki, ziemniaki oraz przetwory mięsne. Początkowo stanowiło to jedynie źródło dodatkowego dochodu, ale teraz gdy działalność się rozkręciła, etat nie jest już potrzebny. Przepis jest prosty, ale nie dla wszystkich jednak wykonalny - wystarczy dobry pomysł, garść chęci i budżet na start.

- Działalność RHD rozpocząłem niespełna trzy lata temu. Działalność pierwotnie dotyczyła przetwórstwa mięsnego związanego z drobiem, bo zajmuję się też hodowlą drobiu wolnowybiegowego. Z racji tego, że rodzice prowadzą i prowadzili hodowlę bydła mlecznego, to żeby uzupełnić asortyment, rozszerzyłem RHD o sprzedaż nabiału i mleka – mówi Damian Morcinek. W gospodarstwie produkuje twaróg, proste sery podpuszczkowe, a także swojskie masło. Produkcja odbywa się pod konkretne zamówienia.

Od dodatkowego zajęcia do własnego biznesu

Rodzina Morcinka mleko oddaje do OSM Włoszczowa. Część zwierząt jest zarejestrowana na syna, część na rodziców, którzy mają osobne gospodarstwo. Pomysł na mlekomat narodził się około rok temu.

- Przeglądając ogłoszenia, trafiłem na informację o mlekomacie na sprzedaż w Koninie. Tego konkretnego automatu nie udało się niestety kupić. Rozpocząłem więc intensywne poszukiwania, rozmawiałem z byłymi właścicielami mlekomatów, byłem też w Niemczech, żeby mieć się na czym wzorować – mówi rolnik. Automaty vendingowe uzupełniane przez rolników przeróżnymi produktami spożywczymi są bardzo popularne w Niemczech.

- Kiedy byłem już przekonany do inwestycji, zacząłem szukać miejsca. Miejsce znalazłem, ale w trakcie realizacji miałem różne problemy. Ostatnią deską ratunku był kontakt z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa. KOWR przeprowadził szereg rozmów i w ciągu tygodnia cały proces administracyjny związany z mlekomatem został zakończony – podkreśla z ulgą rolnik, którego mlekomat stoi w Opolu na ul. Pużaka 19 dopiero drugi dzień - telefony się urywają, a pod urządzeniem ustawiają się kolejki.

Produkcja i skala gospodarstwa

W gospodarstwie powierzchni 20 ha (plus dzierżawy) rodzina utrzymuje ok. 20 krów.

- Prowadzimy też chów drobiu – gęsi i kaczek ok. 250 sztuk na sezon, na sprzedaż bezpośrednią i do przetwórstwa. Uprawy to przede wszystkim łąki, kukurydza na kiszonkę, zboża oraz ziemniaki, które są częściowo przeznaczone na skarmianie drobiu, a częściowo na sprzedaż – wymienia rolnik.

Początki RHD – praca na dwa fronty

Rolnik podkreśla, że początki nie były łatwe, ale już na obecnym etapie produkcji i przetwórstwa utrzymuje się wyłącznie z tej działalności.

- Gdy zaczynałem RHD, przez pierwszy rok równolegle pracowałem, a RHD było działalnością dodatkową. Od niespełna dwóch lat zajmuję się już tylko Rolniczym Handlem Detalicznym – z tego żyję i rozwijam się – zaznacza rolnik. Mlekomat został zakupiony z własnych środków, bez dofinansowania.

- Firmy oferują także wypożyczenie takiego sprzętu, ale po zsumowaniu plusów i minusów, a przede wszystkim nastawieniu na długoterminową inwestycję, zdecydowałem się na zakup. Dzierżawa oznaczałaby niższy jednorazowy koszt, ale generowałaby stałe, comiesięczne obciążenia. Plany rozwoju obejmują rozszerzenie asortymentu dostępnego w automacie – takie sugestie już się pojawiają i jak najbardziej planuję to rozwinąć. Na razie jest to etap testowy: obserwuję, jak sprawdzi się automat i jak rynek, czyli klienci, go przyjmą. To dopiero drugi dzień działania mlekomatu, więc na razie widać „gorączkę próbowania”. Myślę, że po miesiącu będę w stanie wyrobić sobie bardziej miarodajną opinię i wtedy podejmę decyzje co dalej – mówi rolnik.

Mleko – parametry i oferta dla klientów

Rolnik pozytywnie zaskoczony, zaznacza, że od wczoraj, odkąd Urząd Marszałkowski Województwa Opolskiego opublikował na swojej stronie informację o mlekomacie, został zasypany telefonami, pytaniami i sugestiami nowych lokalizacji. Pierwszego dnia błyskawicznie zniknęło 120 l mleka, a dziś rano przed uzupełnieniem automatu stała kolejka.

- Niektórzy dzwonią, że mogą pomóc znaleźć miejsce w różnych miejscowościach. Pojawiają się prośby o otwarcie mlekomatów nie tylko w pobliżu, w województwie opolskim, ale nawet w zachodniopomorskim czy w podlaskim – podkreśla Damian Morcinek.

W nowym mlekomacie mieści się jednorazowo 120 litrów mleka, które jest codziennie uzupełniane. Cena mleka wynosi 5 zł za litrową butelkę plastikową i 7 zł za litrową butelkę szklaną. Mleko jest świeże, niepasteryzowane, pełnotłuste.

- Ostatnie badania parametrów wykazały zawartość tłuszczu na poziomie 5,26% - chwali się rolnik. Zapewne to za sprawą mieszanki krów mlecznych w stadzie od HF-ów, po simentale, a niedawno do stada dołączyły krowy rasy jersey.

- Jersey w oczywisty sposób wpływa na wyższą zawartość tłuszczu, a obecnie wśród rolników prowadzących RHD panuje moda na tę rasę – klienci też inaczej patrzą, gdy słyszą, że w stadzie jest krowa Jersey – dodaje rolnik.

Niebawem znów skontaktujemy się z rolnikiem, żeby sprawdzić jak sobie radzi w biznesie i czy da się faktycznie na tym zarobić. 

W strukturze zasiewów dominuje kukurydza

Właściciele gospodarstwa mają do dyspozycji łącznie z dzierżawami blisko 160 ha, więc są w stanie zabezpieczyć potrzeby powiększającego się stada. Zawsze udaje się wyprodukować część płodów rolnych na sprzedaż. Większym problemem do niedawna był brak budynków, bo bydła przybywało i robiło się coraz ciaśniej. Ale ten problem udało się rozwiązać.

– W strukturze zasiewów dominuje kukurydza w zakończonym sezonie było to 50 ha i wszystko skosiliśmy na kiszonkę. Na naszym terenie przy słabej ziemi klasy IV, czy V opłaca mi się bardziej siać kukurydzę niż pszenicę, a nadwyżkę zawsze mogę zostawić i sprzedać na ziarno – mówi Marek Tatarczak.

Alkalizacja zbóż i roślin strączkowych podnosi wartość żywieniową paszy

Od 2 lat hodowca alkalizuje zboża, bobik, łubiny i grochy, a dzięki temu zabiegowi poprawia się strawność paszy, zwiększa zawartość białka i podnosi pH. W żywieniu bydła mlecznego widać to przede wszystkim w poprawie parametrów mleka, białka, tłuszczu i wyższej wydajności przy jednoczesnym obniżeniu kosztów produkcji. Hodowcy zależy na tym, aby maksymalnie ograniczyć stosowanie soi czy rzepaku, a bardziej skupić się na paszach produkowanych w gospodarstwie. Dlatego w strukturze zasiewów jest bobik, groch czy łubin, pomagające w bilansowaniu i utrzymaniu odpowiedniego poziomu białka. W przypadku zboża, wynikiem alkalizacji jest podniesienie poziomu białka średnio o ok. 5% i pH do 8,5. Dzięki wysokiemu pH można skarmiać większą ilość paszy treściwej bez obaw o kwasicę żwacza, uzyskując lepsze parametry mleka i wyższe wydajności.

Alkalizacja poprawia strawność i wartość pokarmową zbóż, zwiększając zawartość białka i podnosząc pH

FOTO: Monika Kopaczel Radziulewicz

– Od początku alkalizację wykonuję preparatem Maxammon, który sprawdził się pod kątem jakości i ceny. Wydzielenie amoniaku skutecznie zabezpiecza ziarno przed pleśniami, szkodliwymi mikroorganizmami oraz częścią mykotoksyn. Alkalizacja pozwala w bezpieczny sposób na zwiększenie ilości białka w suchej masie od 4,5 do 6,5%. Wzrost jest zależny od ilości zastosowanego preparatu, który dodaję według wytycznych – wyjaśnia hodowca.

Hodowcy cały czas pracują nad poprawą wydajności mlecznej stada, która obecnie jest na poziomie 10 800 kg mleka. Są przekonani, że może być jeszcze wyższa

FOTO: Monika Kopaczel-Radziulewicz

Jaka jest optymalna wilgotność zboża do alkalizacji?

Rolnik dodaje, że choć do alkalizacji można kosić wilgotniejsze zboże i wtedy nie dodaje się lub dodaje mniejszą ilość wody, to jednak woli jak zboże jest suche. Tym bardziej, że podczas żniw nie ma czasu, żeby od razu alkalizować. Poza tym, jak jest nadwyżka suchego zboża o dobrych parametrach, to zawsze można je sprzedać. Producent podaje, że optymalna wilgotność zboża do alkalizacji to 16–20% dla pszenicy, jęczmienia, owsa, pszenżyta i żyta oraz 20–27% dla kukurydzy.

– Jeżeli chodzi o bobik, łubiny czy grochy to w zakończonym sezonie dało się skosić praktycznie suche. Bobik miał ok. 14,5–15% wilgotności, łubin 13%. Przy tak suchym materiale przeznaczonym do alkalizacji trzeba dodać odpowiednią ilość wody ściśle według wskazówek. Jest to bardzo ważne, bo gdy materiał jest za suchy alkalizacja przebiega znacznie wolniej – przestrzega Marek Tatarczak.

Najbardziej mokra w sezonie 2024/2025 była kukurydza, dlatego rolnik zdecydował się wszystko skosić na kiszonkę, choć zwykle zostawiał część areału na ziarno. Dziś wie, że to była dobra decyzja, bo później jak zaczęło padać to problemem był sam wjazd w pole. W drugiej połowie grudnia w okolicy część kukurydzy wciąż jest na polach.

Jak przechowywać alkalizowane surowce w gospodarstwie?

Hodowca wykonuje alkalizację w dwóch etapach, mniej więcej co pół roku alkalizuję daną partię materiału. Po alkalizacji surowiec przechowywany jest w zamkniętym pomieszczeniu i jest przykryty folią przez cały czas.

– Co do przykrywania folią, to na początku trzeba nakryć alkalizowane surowce na około dwa tygodnie, żeby odpowiednio uwalniał się amoniak z mocznika i żeby wszystkie reakcje zaszły prawidłowo. Później można zdjąć folię i nic się nie dzieje, nie pleśnieje, nie ma żadnych problemów z przechowywaniem, ale ja akurat folii nie zdejmuję i też wszystko bardzo dobrze się przechowuje – zapewnia hodowca z Prosit.

Na zdjęciu Marek Tatarczak z najmłodszą córeczką Aleksandrą, która prezentuje samodzielnie wykonany przez siebie stroik

FOTO: Monika Kopaczel-Radziulewicz

Rolnicy regularnie powiększają stado i produkują materiał hodowlany

Rozmówca podkreśla, że stado systematycznie się powiększa, a to dzięki wieloletniej współpracy z bardzo dobrym i zaangażowanym lekarzem weterynarii – Kamilem Kossakowskim, prowadzącym gabinet weterynaryjny "Eskulap" w Bartoszycach.

– Gdybyśmy nie mieli takiego specjalisty, na pewno nie byłoby takiego postępu hodowlanego w naszych okolicach. Stosujemy głównie nasienie seksowane, dzięki temu mamy nadwyżkę jałówek, a postęp hodowlany i rozwój gospodarstwa nabrał tempa. Wcześniej skupialiśmy się przede wszystkim na produkcji mleka. Dziś mamy wszystko przemyślne i produkujemy materiał hodowlany. Zastanawiamy się też nad sprzedażą odsadków, bo mamy sporo zapytań – wyjaśnia rozmówca.

Hodowla jest już na takim etapie, że regularnie można sprzedawać kolejne sztuki, aktualnie nie ma problemów ze zbytem, a nawet zapotrzebowanie jest większe niż produkcja jałówek. Aneta Tatarczak deklaruje, że wycielenia odbywają się w zasadzie przez cały rok.

Gospodarzom zależy na tym, aby dodawać do wozu paszowego jak najmniej komponentów z zakupu, dlatego starają się jak najwięcej pasz wyprodukować w gospodarstwie

FOTO: Monika Kopaczel-Radziulewicz

Hala namiotowa dla bydła i do odchowu cieląt

Przez ostatnie 3–4 lata stado regularnie powiększało się i zrobił się problem z miejscem. Po analizach i planach hodowcy wiedzieli, że już nie ma wyjścia – trzeba zainwestować w budynek. Najlepszą, najtańszą i najszybciej dostępną opcją okazała się hala namiotowa. Idealna konstrukcja, odporna na ekstremalne warunki pogodowe, zapewniająca maksymalne wykorzystanie przestrzeni i swobodną obsługę zwierząt nawet większym sprzętem. I co najważniejsze szybka w budowie – na tym najbardziej zależało właścicielom gospodarstwa.

W hali postawionej z myślą o produkcji materiału hodowlanego przebywają jałówki do zacielenia oraz już cielne

FOTO: Monika Kopaczel-Radziulewicz

Pierwsza hala – o wymiarach 50 m x 12 m – powstała w 2023 r. Jej realizacją zajął się Szymon Jadczak ze swoją ekipą.

– Oglądałem realizacje firmy pana Szymona, czytałem opinie, rozmawiałem, a do podjęcia ostatecznej decyzji przekonała mnie cena – znacznie atrakcyjniejsza niż cena innych topowych marek. Dziś po prawie trzech latach użytkowania hali mogę powiedzieć, że był to dobry wybór i cena idzie w parze z jakością. Dlatego pan Jadczak w sierpniu 2025 r. postawił w naszym gospodarstwie kolejną halę namiotową o tej samej szerokości, ale nieco krótszą 30 m x 12 m i z zamknięciem z tyłu. Nowy obiekt przeznaczony jest na płody rolne i maszyny – wyjaśnia rozmówca.

W sierpniu ub.r. postawiono drugą halę namiotową, tym razem nieco krótszą o wymiarach 30 m x 12 m przeznaczoną do przechowywania maszyn i płodów rolnych

FOTO: Monika Kopaczel-Radziulewicz

– Całe wyposażenie wewnętrzne wygrodzenia, drabiny wszystko robiliśmy we własnym rodzinnym zakresie. Hala przystosowana jest dla ok. 80 sztuk bydła i przebywają w niej jałówki do zacielenia i cielne – wylicza rolnik.

Rolnik wspomina, że przed halami postawionymi w ostatnich 3 latach, mają jeszcze jedną o wymiarach 25 m x 12 m, która powstała z myślą o odchowie cieląt.

Dr inż. Monika Kopaczel-Radziulewicz

Robot udojowy za dofinansowanie PROW 2014-2020

Już 3 lata temu hodowcy jeździli na spotkania tematyczne o robotach udojowych i dzięki firmie DeLaval, z którą współpracowali, odwiedzali gospodarstwa korzystające z takich rozwiązań.

– Przyznam, że byłem trochę sceptycznie nastawiony, głównie z powodów finansowych. Mówiłem żonie, że gdyby było jakieś wsparcie w postaci dofinansowania, to moglibyśmy spróbować. I stał się cud. Okazało się bowiem, że jest jakiś dodatkowy nabór jeszcze z dofinansowania PROW 2014–2020 i można składać wnioski na nowe technologie i innowacje. Dzięki temu, że od lat pracujemy nad dobrostanem, bydło utrzymujemy luzem i spełniliśmy kilka innych wymaganych kryteriów, udało się pozyskać dotacje – wyjaśnia właściciel gospodarstwa.

Ruja automatycznie wykrywana dzięki DeLaval VMS™ V310

Hodowcy zdecydowali się na system udojowy DeLaval VMS™ V310 dodatkowo wyposażony w technologię umożliwiającą automatyczne wykr...