Progesteron w rozrodzie krów

W swoim wykładzie dr Michał Plewik podkreślał ogromną wagę zrozumienia roli progesteronu.

– Jego wysoki poziom równoznaczny jest z fazą lutealną i informuje nas, że krowa jest po owulacji i jej organizm przygotowuje się na utrzymanie ewentualnej ciąży. Z kolei przy niskim poziomie progesteronu możemy spodziewać się rui lub problemów z cyklicznością (np. przedłużający się okres bez wykazywania objawów rui). Pamiętajmy, że progesteron jest narzędziem, a nie magiczną pigułką na wszystkie problemy rozrodu. Samo jego podawanie nie rozwiąże kłopotów z rozrodem jeśli zawodzi żywienie, dobrostan czy profilaktyka okołoporodowa. Trzeba wiedzieć po co i na jakim etapie cyklu stosujemy progesteron, a nie dawać bo "tak się robi" – przestrzegał prelegent, dodając, że suplementacja progesteronu ma sens między innymi w programach synchronizacji rui i u krów z zaburzeniami cyklu.

– Ocenianie krów oraz planowanie programów rozrodowych należy rozpoczynać około 30. dnia po wycieleniu – zaleca dr Michał Plewik

FOTO: Beata Dąbrowska

Badanie ginekologiczne 30 dnia po

Dr Plewik podzielił się z hodowcami praktyczną zasadą, by nie czekać do 100. dnia, ale już około 30. dnia po wycieleniu zacząć oceniać krowy, planować programy rozrodowe, przygotowywać jałówki do pierwszej inseminacji. Tak więc po upływie 30 dni od porodu, każda krowa powinna zostać zbadana ginekologicznie USG, by ocenić stan macicy (czy dobrze się oczyściła, czy nie ma stanów zapalnych); stan jajników (czy rozpoczęły cykl, czy są pęcherzyki, czy pojawiło się ciałko żółte). Każde zwierzę powinno również przejść ocenę kondycji ciała BCS i ewentualnych problemów metabolicznych.

Na tej podstawie hodowca powinien podjąć decyzję. O tym, czy krowa wchodzi do konkretnego programu synchronizacji, czy też czekamy na naturalną ruję, ale z określonym terminem kontroli (np. kontrola za 2–3 tygodnie).

Sprzedaż nadwyżek jałówek o wysokiej wartości hodowlanej to jedna z korzyści wynikających ze stosowania nasienia seksowanego

FOTO: Beata Dąbrowska

– Odkładanie decyzji na późniejsze czas powoduje wydłużanie okresu międzywycieleniowego, zwiększanie się grupy krów niecielnych oraz spadek opłacalności, gdyż krowa w szczycie laktacji nie jest szybko zacielana.

Nasienie – tylko seksowane

Dr Michał Plewik wielokrotnie podkreślał, jak bardzo ważna w rozrodzie jest jakość nasienia.

– Nawet najlepiej poprowadzony program, perfekcyjnie żywione stada i świetne zarządzanie stadem nie zrekompensują słabego nasienia. Wybierając je do rozrodu należy zwracać uwagę na: sprawdzonego dostawcę, parametry jakościowe oraz dobór buhajów do celu hodowlanego. Oszczędzanie na "każdej słomce" może okazać się najdroższym elementem całego programu rozrodowego.

Opierając się na własnych doświadczeniach z obór, w których pracuje, dr Michał Plewik jednoznacznie stwierdził, że w dobrze zarządzanych obiektach nie wyobraża sobie już pracy bez nasienia seksowanego.

– Trzeba je traktować jako standard w hodowli ukierunkowanej na postęp genetyczny i produkcję wartościowych jałówek. Skuteczność zacieleń nasieniem seksowanym na poziomie 70% jest jak najbardziej realna, pod warunkiem jednak, że jałówki będą dobrze zsynchronizowane (jako młode zwierzęta nie są obciążone laktacją i zwykle są w lepszym stanie metabolicznym niż krowy w wysokiej laktacji). W przypadku zacielania takim nasieniem krów, warunkiem sukcesu jest dobre przygotowanie ich do zabiegu, ich dobra kondycja, brak gorączek, powikłań po porodzie, wygojona macica i brak przewlekłych zapaleń. Zarówno u jałówek, jak i u krów ważnym elementem powodzenia jest wysoki poziom wykonania inseminacji, czyli prawidłowy czas inseminacji, właściwa technika podania nasienia, zachowanie czystości i prawidłowego obchodzenia się
ze słomkami.

– Spełnienie tych warunków sprawia, że około 70% skuteczności staje się osiągalnym celem dla wielu obór, a nie tylko dla nielicznych "pokazowych" gospodarstw – ocenił ekspert, który rekomendował również, by patrzeć na nasienie seksowane jako na strategię dla stada, którym kryjemy najlepsze krowy i jałówki. One zaś rodzą kolejne pokolenie jałówek o wysokiej wartości hodowlanej, których nadwyżki możemy sprzedać. Sztuki słabsze kryte są nasieniem buhajów mięsnych, rodzą cielęta opasowe, które można dobrze
sprzedać.

Choroby rujnują rozród

Dr Michał Plewik zwrócił też uwagę na chorobę niebieskiego języka (Bluetonqe), która przynosi konkretne straty finansowe. Jak mówił, z obserwacji zwierząt, które przeszły chorobę wynika, że te, które zachorowały i przeżyły, zazwyczaj nie wracają do wcześniejszego poziomu wydajności. W kwestii rozrodu rośnie też liczba problemów z zacieleniem, wydłuża się okres międzywycielniowy oraz więcej krów jest brakowanych z powodu słabego rozrodu.

– Preparaty do polewania (pour-on) przeciw owadom nie zapewniają skutecznej ochrony przed Bluetonqe. Mogą jedynie częściowo ograniczyć uciążliwość kuczmanów, które chorobę przenoszą. Jedynym, realnym narzędziem ochrony jest szczepienie, a szczepionki przeciw Bluetonque są dostępne i dlatego warto tworzyć (oczywiście w konsultacji z lekarzem weterynarii) i realizować regularny program szczepień. Szczepieniem najlepiej objąć całe stado lub przynajmniej grupy najbardziej narażone, jak: wysoko cielne krowy i jałówki. Preparaty owadobójcze należy traktować wyłącznie jako dodatek, a nie alternatywę dla
szczepień.

Beata Dąbrowska

Ruja u krów mlecznych trwa krótko

Wykrywanie rui stało się dziś dużym wyzwaniem. Dlaczego? Bo ruja to bardzo krótki okres. Jeżeli uwzględnimy, że długość cyklu trwa średnio ok. 21 dni, to hipotetycznie krowa ma szansę 17 razy w roku na zostanie cielną. Ruja trwa jednak bardzo krótko – krowy dają się obskakiwać średnio przez 20–35 sekund. To oznacza, że hodowcy mają ok. 7 minut w roku, by zaobserwować charakterystyczne zachowania rujowe. Kolejnym problemem jest fakt, że krowy pokazują ruję najczęściej w nocy, w godzinach między 18.00 a 3.00 rano, kiedy to w oborze już albo jeszcze nikogo nie ma.

W ocenie dr. Plewika, cele dobrego rozrodu to: w przypadku pierwszego krycia – pokrycie wszystkich krów przed 100. dniem laktacji, przy czym skuteczność krycia powinna przekroczyć 40%; z kolei przy drugim i kolejnych kryciach – czas pomiędzy kryciami nie powinien przekraczać 42 dni, a skuteczność krycia powyżej 35%.

Dzień bez ciąży kosztuje 30 zł

– Niestety, krycie w naturalnych rujach nie zapewnia obecnie skuteczności na poziomie 40%. Jest to zwykle 30–34% – wyjaśniał dr Michał Plewik. A warto wiedzieć, że obliczono, iż każdy dzień bez ciąży tzw. dzień otwarty, kosztuje nas około 30 zł. Tak więc poprawa wskaźników rozrodu to jeden z najprostszych sposobów na zwiększenie przychodu od jednej krowy w roku. Dlatego też świadome zarządzanie rozrodem to obecnie niezbędny element prowadzenia hodowli. Samo szczęście, czy doświadczenie hodowcy już nie wystarczy – przekonywał ekspert, podkreślając, iż koniecznością jest więc prowadzenie regularnych badań (w tym USG), stosowanie przemyślanych protokołów hormonalnych i wysokiej jakości nasienia (w tym seksowanego) oraz profilaktyki chorób wektorowych, zwłaszcza choroby niebieskiego języka (Bluetongue).

Dr Plewik zaznacza, iż w rozrodzie najgorszy jest chaos.

Gdy badania wykonuje się przypadkowo, w myśl zasady "jak będzie czas", pojawiają się typowe problemy: krowy wymykają się spod kontroli, bo minęły "okienka" na ich ocenę, nie zauważa się rui lub źle ją interpretuje, zbyt późno wychodzą na jaw ciche ruje, brak owulacji, torbiele czy też przewlekłe stany zapalne macicy.

Badanie USG - od niego zaczynamy

Jak często zatem powinny być przeprowadzane badania krów?

Dr Michał Plewik zaleca: jeśli stado liczy mniej niż 65 krów badanie powinno być przeprowadzane raz w miesiącu, gdy 65–100 sztuk raz na dwa tygodnie, a powyżej 150 krów raz w tygodniu. Kluczem do sukcesu jest jednak regularność. Warto ustalić w gospodarstwie stały "dzień rozrodu" i konsekwentnie się go trzymać. Wówczas lekarz wie, kiedy ma przyjechać, wiemy, które krowy musimy wcześniej złapać, oznaczyć i przygotować, a ponadto rozród staje się stałym elementem tygodniowego planu pracy.

Jakie zwierzęta powinny być badane:

• krowy około 30 dni po wycieleniu, których badanie pozwoli określić czy dana sztuka jest cykliczna, czy też nie oraz czy jej macica jest zdrowa,
• sztuki niepokryte powyżej dnia laktacji według równania VWP (okres przestoju poporodowego) + 21 dni,
• krowy niecykliczne w pierwszym badaniu po porodzie,
• krowy z problemami okołoporodowymi przy każdej wizycie (zatrzymanie łożyska, zaleganie, ketoza, zapalenie macicy),
• krowy inseminowane więcej niż 3 razy.

Pierwsze badanie cielności powinno być wykonane po 28–25 dniach.

Oczywiście badania powinny opierać się na USG. Tylko ono pozwala na: wczesne potwierdzenie (wykluczenie) ciąży, dokładną ocenę jajników: pęcherzyki – czy krowa w ogóle pracuje jajnikowo, ciałko żółte – czy mamy fazę lutealną i produkcję progesteronu, torbiele – odróżnienie funkcjonalnych od patologicznych, kontrolę skuteczności programów hormonalnych (czy pęcherzyk urósł tam, gdzie powinien, czy ciałko żółte powstało po zaplanowanej owulacji).

Beata Dąbrowska. 

Pomysł nie zrodził się z pojedynczego badania czy trendu. Według dr. Vladimira Tadicia, lekarza weterynarii z Azores Veterinary Practice, który zna tę placówkę, koncepcja zrodziła się z szerszej świadomości biologii dobowej i uznania, że ​​tradycyjne oświetlenie obór często pomija sposób, w jaki krowy postrzegają światło w nocy.

Nasuwa się więc pytanie: dlaczego czerwone światło jest lepsze w tym przypadku od standardowego?

Ekspozycja na światło reguluje rytm dobowy poprzez szyszynkę. W ciemności krowy produkują melatoninę, hormon odpowiedzialny za sygnalizację odpoczynku i regulację procesów następczych, takich jak reakcja na stres, funkcje odpornościowe i równowaga metaboliczna. Białe i niebieskie fale mogą hamować produkcję melatoniny, nawet przy stosunkowo niskim natężeniu, potencjalnie stępiając biologiczną "noc".

Czerwone światło poprawia stabilność hormonalną przed wycieleniem, co może wspomagać wrażliwość na insulinę i metabolizm wapnia. Ma też wpływ na wsparcie układu odpornościowego, szczególnie ważne, gdy krowy przygotowują się do wycielenia.

FOTO: Andrzej Rutkowski

Czerwone światło wyłącznie dla krów zasuszonych

W tym obiekcie czerwone światło (625 nm do 740 nm) jest stosowane wyłącznie w zagrodach dla krów zasuszonych. Czerwone światło nie ma na celu stymulacji krów ani zwiększenia produkcji, lecz uniknięcie niepotrzebnych zakłóceń rytmu dobowego w krytycznym okresie regeneracji.

– Jeśli ekspozycja na światło nie jest odpowiednia pod względem czasu lub długości fali, może to zaburzyć reprodukcję lub produkcję. Jeśli zwierzęta rzadziej odpoczywają, ich wydajność mleczna będzie niższa – powiedział dr Vladimir Tadic.

Korzyści z zastosowania czerwonego światła w oborze

Chociaż ta farma wciąż gromadzi dane na temat swojego systemu oświetlenia, biologiczne uzasadnienie stosowania czerwonego oświetlenia jest zgodne ze znaną fizjologią. Potencjalne korzyści obejmują: lepsze wydzielanie melatoniny w nocy, wspierające prawidłową sygnalizację dobową, zmniejszoną aktywację hormonu stresu, ponieważ melatonina odgrywa rolę w sterowaniu uwalniania kortyzolu.

Czerwone światło poprawia stabilność hormonalną przed wycieleniem, co może wspomagać wrażliwość na insulinę i metabolizm wapnia. Ma też wpływ na wsparcie układu odpornościowego, szczególnie ważne, gdy krowy przygotowują się do wycielenia.

Inna zaleta to lepszy odpoczynek i regeneracja tkanek, w tym przebudowa tkanki gruczołu mlekowego i naprawa nabłonka żwacza w okresie zasuszenia.

Zarządzanie widmem światła w oborze 

Najnowsze badania opublikowane w czasopiśmie Frontiers in Veterinary Science poszerzają kontekst dyskusji na temat oświetlenia u bydła. Naukowcy ocenili, jak różne widma światła wpływają na poziom melatoniny i markery fizjologiczne u krów w laktacji. Światło o dłuższej długości fali, szczególnie żółte (565 nm do 590 nm), wiązało się z wyższym poziomem melatoniny oraz zmianami wskaźników odpornościowych i zapalnych. Praca ta potwierdza hipotezę, że światło o dłuższej fali może być korzystne dla bydła w nocy.

Koszty, infrastruktura i realia pracy sprawiają, że większość gospodarstw raczej nie będzie modernizować istniejących obór wyłącznie w celu zarządzania widmem światła. W przypadku tej farmy, wybór oświetlenia został dokonany podczas budowy nowego obiektu, co uczyniło wdrożenie bardziej wykonalnym.

W miarę rozwoju badań, oświetlenie może okazać się jedną z najczęściej pomijanych zmiennych w zarządzaniu krowami w okresie zasuszenia.

Oprac. Andrzej Rutkowski
za www.dairyherd.com

Kontynuując temat dotyczący strategii zarządzania rozrodem – w jednej z najlepszych hodowli bydła mlecznego w kraju – jaką niewątpliwie jest OHZ Lubiana, zaprezentujemy zasady, które obowiązują w rozrodzie jałówek oraz kryteria doboru buhajów. Przedstawił je Piotr Hołubowski – główny hodowca ośrodka podczas jednej z konferencji "Hoduj zysk", które odbyły się pod koniec ubiegłego roku i które to zorganizowali: Mazowieckie Centrum Hodowli i Rozrodu Zwierząt (MCHiRZ) oraz Małopolskie Centrum Biotechniki (MCB).

Jak uzyskać przyrost 1 kg dziennie?

Jak poinformował prelegent, jałówki kryte są tylko i wyłącznie z rui naturalnej, opartej na dokładnej jej obserwacji przez pracowników.

– Jednak z uwagi na ryzyko niewychwycenia wszystkich rui rozpoczęliśmy wdrażanie elektronicznego systemu jej monitorowania. Ważnym aspektem prawidłowego rozrodu jałówek jest dbałość o odchów cieląt oraz kondycję jałowizny. Nasze jałówki w okresie przedporodowym, czyli na około 4 tygodnie przed planowanym porodem (kiedy zmieniają miejsce pobytu na fermie) osiągają masę ciała na poziomie 600–620 kg. Wartość ta obejmuje zarówno sztuki słabiej, jak i lepiej rozwinięte, jednak żelazną zasadą jest ta, aby średnia masa jałówki nie spadła poniżej 600 kg. Jeżeli chcemy, aby w wieku 13 miesięcy jałówka ważyła ponad 400 kg, uzyskując przyrosty dzienne rzędu 1 kg, nie możemy oszczędzać na żywieniu cieląt ani jałówek. Zadawane pasze muszą być najwyższej jakości i odpowiednio zbilansowane. Wiadomo, iż ogromny wpływ na rozwój jałówki, a później krowy, mają pierwsze dwie godziny życia cielęcia, przy czym kluczowe jest odpojenie siarą dobrej jakości, w odpowiedniej ilości. My odpajamy cielęta siarą oraz mlekiem siarowym Cielęta otrzymują je przez 4–5 dni, a dopiero później przechodzimy na odpój mlekiem. Uważamy, że zarówno siara, jak i mleko siarowe to nasze "płynne złoto", o które trzeba dbać, stąd też na fermie funkcjonuje bank siary. Pozyskiwana od każdej krowy badana jest na zawartość przeciwciał refraktometrem. Każda siara o wartości powyżej 22°Brix jest skarmiana, a jej nadwyżki zamrażane. Obecnie celem naszej pracy nie jest już poprawa jakości siary – bo w około 95% przypadków spełnia ona minimum jakościowe – lecz zwiększenie jej ilości. Chcemy dysponować jak największą ilością dobrej siary, aby zaspokoić potrzeby wszystkich cieląt – relacjonował Piotr Hołubowski.

Nigdy całkowicie nie unikniemy problemów rozrodczych. Kluczowe jest jednak ustalenie granic – np. do jakiego dnia laktacji, do jakiej liczby inseminacji, czy do jakiej dziennej produkcji mleka dopuszczamy dalsze próby zacielenia. Każde gospodarstwo musi indywidualnie odpowiedzieć sobie na takie pytania - Piotr Hołubowski

FOTO: Dominika Zieja

Embriotransfer nie taki drogi

W OHZ Lubiana przeprowadzane są też zabiegi embiotransferu zarodków.

Średnio, rocznie do zabiegu kwalifikowanych jest od 12 do 20 dawczyń, od których pozyskuje się około 80 zarodków gotowych do przeniesienia. Skuteczność przenoszenia zarodków "na świeżo" wynosi średnio 65%, natomiast zarodków mrożonych – 51%. Pozyskujemy w ten sposób dużo wartościowego materiału żeńskiego o wysokich indeksach PF. Embriotransfer przyspiesza postęp hodowlany, ponieważ pozwala uzyskać dużą liczbę cieląt po najlepszych rodzicach. Dodatkowo, umożliwia relatywnie tanie pozyskanie potomstwa po bardzo dobrych zwierzętach poprzez zakup mrożonych zarodków. Koszt zakupu takiego zarodka jest zdecydowanie niższy niż zakup najlepszych zwierząt, które często nie są na rynku dostępne, gdyż hodowcy chcą je zatrzymać dla siebie – wyjaśniał główny hodowca OHZ Lubiana, w którym zasady wyboru i doboru buhajów do rozrodu opierają się na wewnętrznych wskaźnikach.

– Około 35% wagi przypisujemy produkcji mleka z naciskiem na zawartość białka. Drugim kluczowym elementem jest zdrowotność: produkcja życiowa, liczba komórek somatycznych, płodność córek (współczynnik zacieleń) i ich przeżywalność. Nie zależy nam już na dalszym zwiększaniu wydajności. Koncentrujemy się na produkcji życiowej – chcemy, aby krowa przebywała w stadzie jak najdłużej i przez cały ten czas dawała jak najwięcej mleka. Wydłużenie okresu użytkowania i zwiększenie wydajności życiowej nie wynika więc z "podkręcania" jednorazowej wydajności laktacyjnej, lecz z poprawy zdrowia i zdolności do długotrwałego użytkowania. Szczególny nacisk kładziemy na zdrowotność kończyn oraz choroby metaboliczne, ponieważ to one najczęściej decydują o skróceniu użytkowania krowy. Kolejnymi ważnymi wskaźnikami są: indeks PF, pokrój, przystosowanie do doju automatycznego – w szczególności odpowiednia budowa wymienia oraz genotyp A2A2. Mleko A2A2 zyskuje bowiem coraz większą popularność i jest przedmiotem zainteresowania wielu hodowców. Zwracamy również uwagę na łatwość wycieleń, zwłaszcza u krów pierwiastek i jałówek, ponieważ chcemy minimalizować problemy okołoporodowe. Dobór par rodzicielskich jest indywidualny, dla każdej krowy.

Dla każdej grupy właściwy buhaj

Stado w Lubianej podzielone jest na cztery podstawowe grupy:

1.Matki buhajów, czyli elita stada, dla której dobór buhajów wykonywany jest ze szczególną starannością, aby w przyszłości uzyskać buhaje nadające się do szerokiego wykorzystania.

2.Krowy i jałówki z największym indeksem PF – dobierane do nich buhaje również posiadają wysoki indeks PF, aby nie obniżać wartości genetycznej potomstwa.

3.Krowy produkcyjne – z niższym indeksem, ale kluczowe z punktu widzenia rentowności, bo produkując mleko realnie "pracują" na gospodarstwo.

4. Krowy wystawowe/pokrojowe, które kryte są buhajami o wybitnych walorach pokrojowych, by nadal poprawiać eksterier.

– Brakujemy krowy z powtarzającymi się problemami rozrodczymi, aby nie powielać w stadzie tych samych kłopotów. Obserwujemy bowiem, że problemy z zacieleniem często dziedziczone są po matkach – jeśli matka miała trudności z zajściem w ciążę, jest duże prawdopodobieństwo, że córka będzie miała podobne problemy. Analogicznie w embriotransferze: jeżeli dawczyni – historycznie była bardzo dobrą dawczynią zarodków, istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że jej córka również będzie sobie dobrze w tej roli radziła – poinformował na koniec Piotr Hołubowski.

Beata Dąbrowska

Wnioski naukowców po badaniu krów

Naukowcy nie stwierdzili różnic w dziennej produkcji mleka. W obu grupach produkcja na dzień laktacji wyniosła średnio 40 kg. Dzienna produkcja między wycieleniami wynosiła około 34 kg mleka w obu grupach. Jednak krowy z przedłużoną laktacją produkowały średnio więcej mleka w pierwszych 305 dniach (12 873 kg w porównaniu do 12 064 kg) i przez całą laktację (14 623 kg w porównaniu do 12 881 kg). W czasie pierwszych 100 dni trzeciej laktacji produkcja krów z obu grup była taka sama. Długość okresu zasuszenia była również taka sama w obu grupach.

U krów inseminowanych od 50. dnia po wycieleniu, wskaźnik zacieleń po pierwszej inseminacji wyniósł 46%. Wymagały one średnio 2,02 porcji nasienia, aby zajść w ciążę. W grupie z wydłużonym okresem poporodowym wskaźniki te były korzystniejsze: 1,61 inseminacji na ciążę i 62% ciąż po pierwszym zabiegu. Wydłużenie okresu przestoju poporodowego (VWP) nie miało natomiast żadnego wpływu na wskaźnik brakowania.

Zarządzanie rozrodem wysokowydajnych krów 

Szwedzcy badacze dowiedli więc, że wydłużenie okresu przestoju poporodowego z 50 do 140 dni może stanowić realną strategię zarządzania rozrodem wysokowydajnych krów w drugiej laktacji, potencjalnie poprawiając ich płodność bez obniżania, a wręcz zwyżce wydajności mlecznej i bez wpływu na wskaźniki brakowania.

Beata Dąbrowska

Źródło: Journal of Dairy Science

Strategia zarządzania w OHZ Lubiana tematem konferencji

W OHZ Lubiana stado – liczące 2800 sztuk bydła, w tym 1100 krów o średniej rocznej wydajności (za 2024 r.) na poziomie 13 155 kg mleka – utrzymywane jest na dwóch fermach: w Nadarzynie i Boguszynie, przy czym ferma w Nadarzynie przekroczyła poziom wydajności wynoszący 14 000 kg mleka.

Od trzech lat funkcję głównego hodowcy OHZ Lubiana pełni Piotr Hołubowski, który był jednym z zaproszonych prelegentów podczas cyklu konferencji „Hoduj zysk”, jakie odbyły się w ostatnich dwóch miesiącach ubiegłego roku i których organizatorami byli:

• Mazowieckie Centrum Hodowli i Rozrodu Zwierząt (MCHiRZ)
• oraz Małopolskie Centrum Biotechniki (MCB).

W swojej prezentacji Piotr Hołubowski skupił się przede wszystkim na obranej w Spółce strategii zarządzania, która realnie wpłynęła na osiągane obecnie wyniki hodowlane, a tym samym zyskowność stada.

Poprawa parametrów rozrodu sposobem na krowy brakowane

Jeszcze w 2011 roku, pierwsze wycielenia jałówek odbywały się w 760.–790. dniu życia, natomiast okres międzywycieleniowy, zarówno dla pierwiastek, jak i wieloródek przekraczał 400 dni. Obecnie (według danych z sierpnia 2025 roku) wiek pierwszego wycielenia jałówek w jednej z odchowalni spadł poniżej 700 dni, w drugiej zaś nie przekracza 710 dni. Okres międzywycieleniowy na mniejszej fermie w Boguszynach to 371 dni, na fermie w Nadarzynie – 368 dni – porównywał wyniki główny hodowca, podkreślając, że znacząco zmieniła się również struktura przyczyn brakowania krów.

W 2012 r. jałowość i choroby układu rozrodczego odpowiadały za prawie 1/3 brakowań w stadzie. Dziś jest to nieco ponad 1/5. Spadek udziału krów brakowanych z powodu jałowości wynika z poprawy parametrów rozrodu, dzięki czemu coraz częściej możemy prowadzić brakowanie planowe – czyli eliminować krowy, które ze stada chcemy usunąć ze względów hodowlanych i ekonomicznych, a nie te, które musimy usunąć z powodu problemów z rozrodem.

Na poprawę wskaźników rozrodu  złożyło się  wiele czynników,  w tym powszechne wprowadzenie synchronizacji rui i programów hormonalnych -poinformował Piotr Hołubowski - główny hodowca w OHZ Lubiana

FOTO: Dominika Zieja

Jak hodowcom w Lubianej udało się to uzyskać? Jak podkreślił Piotr Hołubowski, dzięki opracowaniu szczegółowego schematu postępowania ukierunkowanego na rozród, którego pierwszym i kluczowym elementem jest okres zasuszenia, które jest początkiem, a nie końcem laktacji.

– Wciąż często krowy zasuszone traktowane są po macoszemu. Przebywają w najdalej położonych budynkach, poświęcamy im najmniej uwagi, bo przecież nie dają mleka. A to kardynalny błąd. Zasuszenie to czas, w którym krowa ma się zregenerować i przygotować organizm do wysokiej produkcji mleka w nadchodzącej laktacji. Na naszych fermach zasuszenie odbywa się na 60 dni przed przewidywanym terminem wycielenia, a na 21 dni przed porodem krowy przechodzą do sektora krów w przygotowaniu do porodu, będącego jednocześnie porodówką. W tym czasie wprowadzamy delikatną zmianę dawki pokarmowej, korygujemy poziom składników mineralnych, niemniej dawka w okresie zasuszenia właściwego, jak i przejściowego jest zbliżona składem – wyjaśniał prelegent. 

Kontrola krowy 5 dni po porodzie

Poród i okres okołoporodowy to jednej z najbardziej krytycznych punktów w rozrodzie bydła, dlatego prawidłowe przeprowadzenie porodu – bez nadmiernych, zbyt gwałtownych ingerencji – ma ogromne znaczenie.

Zbyt pochopne pomaganie krowie, podyktowane obawą o cielę i chęcią szybkiego zakończenia porodu bardzo często prowadzi do uszkodzeń dróg rodnych i poważnych problemów z powrotem do pełnej sprawności rozrodczej – przestrzegał Piotr Hołubowski. – Po porodzie, przez pierwsze 5 dni wprowadziliśmy obowiązkową kontrolę krowy, polegającą na codziennym pomiarze temperatury i ocenie ogólnego stanu zdrowia. Jednodniowy, nieznaczny wzrost temperatury traktujemy jako fizjologiczną gorączkę poporodową i nie reagujemy farmakologicznie. Jeżeli podwyższona temperatura utrzymuje się dłużej niż dobę, dopiero wówczas podejmujemy interwencję lekarską. Równolegle monitorujemy występowanie ketozy. W 5. i 10. dniu laktacji od każdej krowy pobierany jest mocz i oznaczany jest w nim poziom β-hydroksymaślanu. Po przekroczeniu przyjętego u nas progu (1 mmol/l) stosujemy wlewy dożwaczowe oraz bolusy energetyczno-mineralne. Takie postępowanie obejmuje szczególnie krowy „podwyższonego ryzyka”, czyli po ciąży bliźniaczej, ciężkim porodzie oraz po przebytych wcześniej schorzeniach metabolicznych.

 Badanie cielności metodą USG wykonywane jest po 30 dniach od inseminacji. Jeżeli krowa nie jest cielna wraca do programu hormonalnego. Jeżeli cielność jest potwierdzona, to po kolejnych 14 dniach przeprowadzane jest badanie kontrolne, upweniające, że zarodek został utrzymany

FOTO: Beata Dąbrowska

Badania ginekologiczne krów co dwa tygodnie

Badania ginekologiczne krów na fermach OHZ Lubiana przeprowadzane są co dwa tygodnie. W okienku 30.–44. dnia laktacji krowy kwalifikowane są do dalszego rozrodu na podstawie:oceny weterynaryjnej, gdzie lekarz weterynarii ocenia stan układu rozrodczego danej sztuki, oceny zootechnicznej, polegającej na ocenie kondycji zwierzęcia, wieku, liczby przebytych laktacji, budowy, historii zdrowotnej.

– Na tej podstawie lekarz i zootechnik wspólnie podejmują decyzję czy krowa jest brakowana, czy też ponownie kierowana jest do rozrodu. Po kwalifikacji stosujemy program synchronizacji rui. 100% pierwszych kryć odbywa się z programów hormonalnych. Obecnie wykorzystujemy protokół podwójnego Ovsynch – wyjaśniał Piotr Hołubowski. Podwójny Ovsynch to metoda polegająca na zastosowaniu dwóch kolejnych protokołów Ovsynch w odstępie około czterech tygodni. Jej celem jest zoptymalizowanie statusu jajników (kontrola rozwoju pęcherzyków i ciałka żółtego) przed docelową inseminacją, co znacznie poprawia wskaźnik zacieleń, szczególnie u krów wysokowydajnych. Przy drugim zacieleniu dopuszczamy już krycie z rui naturalnej, Jeżeli krowa w ciągu 30 dni wyraźnie pokazuje objawy rujowe, inseminowana jest „z obserwacji”. W sytuacji kolejnej powtórki, po dwóch nieskutecznych inseminacjach (jednej z programu, drugiej z rui naturalnej) krowa ponownie przechodzi kwalifikację i badania ginekologiczne. Zakładamy bowiem, że może istnieć głębszy problem uniemożliwiający skuteczne zacielenie.

Krowa nie cielna wraca do programu hormonalnego

Badanie cielności metodą USG wykonywane jest po 30 dniach od inseminacji. Jeżeli krowa nie jest cielna, wraca do programu hormonalnego. Jeżeli cielność jest potwierdzona, to po kolejnych 14 dniach przeprowadzane jest badanie kontrolne, upewniające, że zarodek został utrzymany. To pozwala skrócić okres jałowości i uniknąć utraty ciąży, która nie zostałaby wychwycona tylko na podstawie obserwacji rui.

Do którego dnia laktacji ma sens dalsza inseminacja krowy?

Piotr Hołubowski poinformował, iż granicą stosowaną w mlecznych stadach OHZ Lubiana jest około 200. dzień laktacji. Jeżeli do tego czasu krowa nie zajdzie w ciążę, jest brakowana. Hodowca podkreślił również, iż hormonalna synchronizacja rui ma szereg zalet i są to: poprawa wskaźników rozrodu, zwiększenie efektywności rozrodu i szybsze uzyskanie cielności, łatwiejsza organizacja pracy, gdyż z góry wiadomo, kiedy ma przyjechać inseminator i ile sztuk będzie krytych.

Ale jak wszystko ma również wady i generuje wyzwania w postaci: zwiększenia kosztów weterynaryjnych, przy jednoczesnym spadku kosztu uzyskania jednej ciąży, konieczności bardzo ścisłego przestrzegania harmonogramu podawania hormonów, a każdy ludzki błąd np. pominięty zastrzyk, przesunięty termin może zniweczyć efekty całego programu, rosnącej presji społecznej i krytyki stosowania hormonów w hodowli.

– Skuteczność pierwszego krycia z programu hormonalnego na obu fermach wynosi 43–44%, co mieści się w rekomendowanym poziomie 55% dla synchronizacji rui. Skuteczność całych protokołów waha się sezonowo 36–60%, a w skrajnych miesiącach (takimi są np. gorące miesiące letnie) od 10 do 75%. I właśnie naszym aktualnym celem jest ograniczenie tych rozbieżności i uzyskanie jak największej powtarzalności wyników. Drugim ważnym wskaźnikiem jest odsetek krów cielnych, który wynosi średnio 65–75% Uznajemy to za dobry wynik, ale oczywiście dążymy do dalszej poprawy, szczególnie w zakresie wychwytywania rui po programach hormonalnych – zaznaczył główny hodowca OHZ Lubiana.

O tym, jakie rozwiązania stosowane są w OHZ Lubiana w rozrodzie jałówek, jakie kryteria obowiązują w doborze buhajów do kojarzeń, o tym napiszemy już w kolejnym wydaniu naszego tygodnika.

Beata Dąbrowska

Niedobory wapnia w okresie okołoporodowym w stadach krów mlecznych to dość powszechne zjawisko, bardzo często niedostrzegane, szczególnie gdy mamy do czynienia z formą podkliniczną. Niestety, jak dotąd nie ma testu, który określałby poziom wapnia u cielących się krów. Jest to o tyle istotne,że istnieje związek między niedoborami wapnia, a zapadalnością na choroby (takie jak: przemieszczenie trawieńca, kwasica, zaburzenia poporodowe) w pierwszym okresie laktacji.

Badania nad subklinicznym niedoborem wapnia u krów

Nieustannie prowadzone są różnorodne badania nad związkiem pomiędzy subklinicznym niedoborem wapnia, a innymi schorzeniami. Niemieccy naukowcy zbadali zależność pomiędzy subkliniczną hipokalcemią, a zapaleniem macicy. Badaniami objęli ponad 4000 krów w jednym gospodarstwie, którym w zasuszeniu podano kwaśne sole. Poziom wapnia w surowicy krwi oznaczano podczas porodu, 24 godziny po nim oraz na trzeci dzień po wycieleniu.

Im starsza krowa, tym mniej wapnia po porodzie

Okazało się, że im starsze krowy, tym niższy był poziom wapnia w surowicy krwi w dniu porodu oraz dzień później. Wieloródki najniższy poziom wapnia miały w pierwszym dniu po wycieleniu, a pierwiastki w trzecim. W grupie doświadczalnej 12% krów zapadło na ostrą formę zapalenia macicy (wśród nich było 20% jałówek i 9% wieloródek). Badanie zatem jasno wskazało, że poziom wapnia najbardziej dynamicznie zmienia się w pierwszych trzech dniach po wycieleniu.

Największe ryzyko zapalenia macicy miały pierwiastki z niedoborem wapnia – zaobserwowano u nich wyraźną korelację między niedoborem wapnia w trzecim dniu, a zapaleniem macicy. Różnice w przebiegu koncentracji wapnia były widoczne nie tylko miedzy grupami: jałówki vs wieloródki, ale również pomiędzy różnymi grupami laktacyjnymi wieloródek.

Beata Dąbrowska

W żwaczu mikroorganizmy rozkładają białko pochodzące z paszy do amoniaku. Gdy do żwacza trafia odpowiednia ilość węglowodanów, zasiedlające go mikroorganizmy wykorzystują zawarty w amoniaku azot do budowy aminokwasów. W przypadku niedoboru energii lub też nadmiaru białka pobranego wraz z paszą białka pojawia się nadmiar amoniaku, którego bakterie nie są w stanie przetworzyć, przenika on przez ścianę żwacza, dostaje się do krwi, a z nią do wątroby, gdzie przekształcany jest w mocznik. Jego nadmiar wydalany jest z moczem, ale niemal w połowie przenika do krwi i stąd również do mleka.

Poziom mocznika w mleku nie jest stały i zależy od wielu czynników: żywieniowych i pozażywieniowych. Uwzględniając żywienie, największy wpływ ma tutaj średnia zawartość białka ogólnego w dawce oraz bilans białka i energii w żwaczu. Wśród czynników pozażywieniowych istotną rolę odgrywa wiek zwierzęcia (zazwyczaj wyższe stężenie mocznika występuje u krów starszych), wydajność – im wyższa, tym więcej mocznika w mleku oraz predyspozycje genetyczne.

Jakie są prawidłowe wartości mocznika w mleku?

Jako optymalny (przy standardowych wydajnościach) podaje się najczęściej 200–250 mg/l, w zależności od fazy laktacji. Jednak – jak zawsze podkreśla prof. Zygmunt Kowalski – interpretacja zawartości mocznika wyłącznie na podstawie konkretnej liczby jest błędem, bowiem trzeba uwzględniać system żywienia i wydajność.

Dlaczego mocznik w mleku jest za wysoki?

Zawyżone wartości mocznika wynikają najczęściej z faktu, że krowy pobierają zbyt dużo pasz białkowych, jak na przykład: młode trawy, lucerny (często z użytków mocno nawożonych azotem); śrut wysokobiałkowych (soja, rzepak, młóto, DDGS) przy niewystarczającej ilości energii z kiszonki z kukurydzy lub zbóż. Skarmianie zbyt dużych ilości pasz białkowych sprawia, że krowy nie są w stanie go wykorzystać na potrzeby bytowe i produkcję mleka, a co za tym idzie, część białka jest bezpowrotnie tracona, a na dodatek obciąża nerki i wątrobę.

Przewlekle wysoki mocznik w mleku (utrzymujący się tygodniami stężenie powyżej 250–300 mg/l) nie tylko stanowi obciążenie dla wątroby, ale ma bardzo negatywne skutki dla płodności krów. Więcej jest cichych rui, problemów z zacieleniem oraz poronień. Zwiększa się również ryzyko wczesnej śmierci zarodka. Jak często podkreśla prof. Kowalski, poprawa bilans energetyczno-białkowy w dawce pokarmowej, daje lepsze efekty w rozrodzie niż „szukanie winy” w jakości nasienia.

Dlaczego mocznik w mleku jest za niski?

Obniżone stężenie mocznika w mleku – poniżej 150 mg/l – oznacza, że dawka ma za mało białka ogólnego, szczególnie przy wysokiej produkcji mleka. Taka sytuacja ma miejsce, przy nadmiernym oszczędzaniu na paszach białkowych, przy wysokim udziale kiszonki z kukurydzy. Niski mocznik może być też efektem separowania TMR-u przez krowy, które wybierają z niego pasze treściwe, a zostawiają „długie” włókno, co zaburza bilans w żwaczu oraz żywienia „z ręki” lub w stacji paszowej, kiedy występują zbyt długie przerwy w podawaniu paszy treściwej.

Jak reagować na nieprawidłowe stężenia mocznika w mleku?

Przy zbyt niskim poziomie:

• sprawdzić poziom białka ogólnego dawki,
• rozważyć dodanie białka chronionego, poprawić jakość kiszonki z traw (zbyt późny pokos oznacza mało białka i dużo włókna),
• sprawdzić czy krowy nie sortują TMR-u.

Przy zbyt wysokim moczniku:

• ograniczyć w dawce ilość szybko rozkładalnego białka,
• poprawić bilans energii (więcej energii z kukurydzy, skrobi trawionej w jelicie) i zredukować nadmiar białkowych zielonek i śrut,
• jeżeli oprócz nadmiaru białka w dawce występuje niedobór energii.

Analizując zawartości mocznika w mleku pamiętajmy, że pojedynczy wynik jednej krowy ma tutaj małe znaczenie. Zawsze należy uwzględnić rozkład wyników w całym stadzie, grupie żywieniowej (krowy świeżo wycielone, szczyt laktacji, koniec laktacji). Tylko wtedy będziemy mogli ustalić stabilną, dobrze zbilansowaną dawkę dla danej grupy.

Beata Dąbrowska

Ruja u krów trwa od 6 do 12 godzin. Po około 18 godzinach od pojawienia się pierwszych objawów rujowych dochodzi do owulacji, czyli uwolnienia komórki jajowej. Jeśli w tym czasie nastąpi krycie, to mamy duże szanse na skuteczność zabiegu. Dlatego tak ważne jest, aby nie przegapić okresu owulacji. Zbyt wczesna inseminacja sprawia, że plemniki "czekają" zbyt długo na komórkę jajową i część z nich traci żywotność. Zbyt późna – oznacza, że komórka jajowa jest już "przeterminowana", a szansa na zapłodnienie gwałtownie spada. Z reguły krowy, u których objawy rui zaobserwowano rano, inseminuje się po południu, a te, które weszły w ruję po południu, unasiennia się następnego ranka.

Po zaobserwowaniu pierwszych objawów rujowych rano, krowę należy pokryć po południu, aby wstrzelić się w czas owulacji

FOTO: Andrzej Rutkowski

Współpraca z lekarzem weterynarii

W wykrywaniu objawów rujowych, zwłaszcza u krów, które słabo manifestują ruję (np. wysoka wydajność, upały, problemy zdrowotne), pomocne są systemy aktywności, obserwacja śluzu rujowego, a także dobra współpraca z inseminatorem lub lekarzem weterynarii.

Większa szansa na “wstrzelenie się”

Prawidłowe "wstrzelenie się w czas" inseminacji to mniej powtórek, krótszy okres międzywycieleniowy i wyraźne oszczędności dla gospodarstwa – zarówno w kosztach nasienia, jak i w kosztach utrzymania jałowych krów.

Andrzej Rutkowski

fot. A. Rutkowski

Szybko wchodzą, szybko się doją

W badaniu 30 ciężarnych jałówek rasy holsztyńskiej podzielono na dwie grupy. Jedna grupa nie została przeszkolona, druga grupa przez dwa tygodnie przed wycieleniem przechodziła przez robot do doju trzy razy dziennie, przez cztery dni. Tam zwierzęta zapoznawały się z nagrodą w postaci wydawanej paszy, ramieniem i odgłosami robota. Różnice były wyraźnie widoczne podczas pierwszych sześciu dojów po wycieleniu. Wytrenowane jałówki łatwiej wchodziły do robota i szybciej oddawały mleko. Podczas pierwszych dojów potrzebowały średnio mniej pomocy przy wchodzeniu do robota, a oddawanie mleka przebiegało płynniej niż w przypadku zwierząt, które nie były trenowane.

Więcej produkują mleka

Również zachowanie różniło się w pierwszych trzech tygodniach. Wytrenowane jałówki odwiedzały robot udojowy średnio 5,6 raza dziennie z własnej woli, podczas gdy zwierzęta niewytrenowane robiły to tylko 4,2 raza. Dzięki temu wytrenowane jałówki były częściej dojone, średnio 2,6 raza dziennie, w porównaniu z 2,2 raza w drugiej grupie. Ponadto, rzadziej trzeba było je przyprowadzać i średnio krócej przebywały w poczekalni. Wcześniejsze przyzwyczajenie miało również wpływ na produkcję mleka. Wytrenowane jałówki dawały średnio 32,8 kg mleka dziennie, w porównaniu z 30,6 kg w grupie niewytrenowanej. Według naukowców, korzyść ta jest widoczna nie tylko w pierwszych tygodniach, ale utrzymuje się przez cały okres laktacji. Może to zapewnić wyższą całkowitą produkcję mleka, a ostatecznie także większy zysk dla gospodarstwa.

Beata Dąbrowska

Nie wszyscy są tego świadomi, ale w Polsce obowiązuje zakaz transportu (a co za tym idzie, sprzedaży do rzeźni) krów w krótkim okresie po wycieleniu ze względu na dobrostan zwierząt.

Złamanie tego przepisu wiąże się z poważnymi konsekwencjami prawnymi, w tym karami finansowymi, a nawet zarzutami o znęcanie się nad zwierzętami, co może skutkować karą do 3 lat pozbawienia wolności.

Co gorsza, przepisy są niedoprecyzowane. Choć rolnicy obecni na sali mówili, że oni byli ścigani za sprzedaż w okresie poniżej 7 dni od wycielenia, to znane są przypadki ukarania rolników, którym argumentowano karę sprzedażą poniżej 10 dni od wycielenia. Niedoprecyzowanie przepisów i ich różna interpretacja to tylko kolejny cios w rolników, co wielokrotnie krytykowały organizacje rolnicze m.in. izby rolnicze.

Izby rolnicze

Rolnik z Mazowsza alarmuje: tani import zabija polskie mleko

Termin sprzedaży krowy od porodu

Czyli tak naprawdę przepisy nie określają dokładnego terminu od porodu, po którym można transportować krowy, zatem rolnicy muszą być czujni przy sprzedaży zwierząt po porodzie, gdyż takie przypadki mogą zostać skontrolowane. Nawet jeśli zwierzę było zdolne do transportu, rolnikowi będzie trudno to udowodnić.

Krowa po wycieleniu nie rokuje 

Często jest tak, że krowa po wycieleniu nie rokuje na przyszłość pod kątem produkcji mleka, ale jest zdrowa i bez problemów się porusza. Wtedy lekarz weterynarii opiekujący się stadem zaleca sprzedaż takiego zwierzęcia do rzeźni. Niektórzy rolnicy robią to zbyt szybko i mają potem problemy. Kara jest bardzo surowa, jak za jakieś poważne przestępstwo i można powiedzieć, że prawo bardziej chroni zwierzęta niż ludzi, wszak wypisy ze szpitali matek z dziećmi po kilku dniach to standard.

Andrzej Rutkowski

Łukasz Abramczyk jest rolnikiem ze we wsi Poścień-Wieś (woj. mazowieckie, pow. przasnyski, gm. Chorzele). W swoim gospodarstwie utrzymuje ok. 60 szt. bydła rasy holsztyńsko-fryzyjskiej (RW).

Jak przyznaje, mnogie ciąże w jego stadzie nie należą do rzadkości, bo w przeszłości już niejednokrotnie krowy rodziły po dwoje cieląt. Potrójny poród zdarzył się jednak pierwszy raz.

– Wiedziałem, że krowa będzie się cielić, dlatego jej doglądałem. Pierwsza jałówka urodziła się sama. Była drobna, dlatego spodziewałem się, że za chwilę może pojawić się kolejny cielaczek. Przy drugim, który okazał się byczkiem, musiałem nieco pomóc krowie. A kiedy myślałem, że już po wszystkim, zobaczyłem kolejne nogi. Trzeci cielak, jałówka, była ułożona tyłem, dlatego musiałem reagować i ponownie pomóc krowie – relacjonuje rolnik.

Krowa pokryta przez byka pod wiatą

Jak przyznaje Abramczyk, w jego gospodarstwie, krowy, które nie są zacielone, przebywają pod wiatą wraz z bykiem i to właśnie tam doszło do zapłodnienia.

– Krowa została pokryta przez byka z mojego gospodarstwa. Nadal go mam. Mam nadzieję, że pokryje jeszcze nie jedną krowę – mówi rolnik.

Trojaczki - jałóweczki

Niezwykłe narodziny w gospodarstwie. Krowa urodziła piękne trojaczki

Jak się czuje krowa – matka trójki cieląt?

Z relacji rolnika wynika, że krowa, która narodziła trójkę cieląt, znajduje się w trzeciej laktacji i doskonale zniosła poród. Interwencja weterynarza była potrzebna jedynie do odjęcia łożyska. Dobrze czują się również cielęta, które tuż po narodzinach napiły się siary prosto z wymienia krowy, a teraz są dokarmiane przez rolnika mlekiem z wiaderka.

Warto dodać, że taka ciąża zdarza się raz na 100 tys.!

Ciąża mnoga u krów – więcej problemów, czy korzyści?

Jak pisze Beata Dąbrowska z TPR, specyfika ciąży mnogiej u krów wymaga zwiększonej kontroli ze strony hodowcy. Ciąża mnoga oznacza bowiem zwiększone ryzyko wystąpienia resorpcji zarodków we wczesnym okresie ciąży, zamierania płodów w późniejszych fazach. Zwielokrotnia także ryzyko poronienia i to trzykrotnie, co jest spowodowane niedoborami w pokryciu zapotrzebowania na składniki pokarmowe. Krowy z ciążami bliźniaczymi zwykle wcześniej się cielą, mają więcej problemów w okresie okołoporodowym i częściej występuje u nich zaleganie poporodowe, zapalenie macicy czy też zatrzymanie łożyska, a cielęta są słabsze i nie w pełni dojrzałe. Nawet pomimo wycielenia w terminie cielęta z ciąż bliźniaczych, w porównaniu z tymi z ciąż pojedynczych, są słabsze, bardziej podatne na różnorodne infekcje.

Stosunkowo często zdarza się, że w efekcie ciąży bliźniaczej, przy urodzeniu np. byczka i cieliczki, przyszła jałóweczka jest niepłodna, gdyż rodzi się z brakiem jajników lub ich niedorozwojem. Jest to zjawisko frymartynizmu, którym określa się proces maskulinizacji płodu na skutek mieszania się krwi różnopłciowych płodów. Hormony produkowane przez gonadę męską powodują zaburzenia w prawidłowym tworzeniu się u płodu żeńskiego narządów rozrodczych.

Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz na podst. wywiad własny, TPR

Omega-3 a płodność – sekretny sprzymierzeniec hodowców bydła

Kwasy tłuszczowe omega-3 pozytywnie wpływają również na płodność – regulują bowiem równowagę hormonalną, odpowiadają za produkcję wysokiej jakości śluzu szyjkowego, hamują powstawanie prostaglandyn, a tym samym sprzyjają implantacji zarodka. W kiszonkach z kukurydzy i traw kwasy tłuszczowe omega-3 występują często w niewystarczających ilościach, dlatego powinny być dodatkowo suplementowane.

Jak omega-3 chronią przed stresem oksydacyjnym?

Kwasy tłuszczowe omega-3 mogą również przeciwdziałać stresowi oksydacyjnemu, do którego dochodzi najczęściej w okresie przejściowym, z uwagi na fakt, że zmiana statusu fizjologicznego z ciąży na laktację zwiększa zużycie tlenu dwukrotnie. Stres oksydacyjny wywołują również stany zapalne w organizmie (np. w wymieniu). Stres sprzyja zatrzymaniu łożyska, endometritis i utrudnia zagnieżdżenie się zarodka w macicy.

Naturalne wsparcie – jakie antyoksydanty warto podawać?

Można temu przeciwdziałać podając antyoksydanty, np. olej lniany, witaminę C i E, beta-karoten i drożdże selenowe.

Beata Dąbrowska

Źródło: Elita

Zdrowie krów

Dlaczego warto zwiększyć dawkę witaminy E w okresie zasuszenia krowy?

Koszty odchowu jałówek – dlaczego czas ma znaczenie?

Dlaczego? Bo im więcej energii potrzebują na swój rozwój fizyczny w okresie laktacji, tym mniej energii pozostaje na produkcję mleka. Stąd też, jak najbardziej zalecana jest kontrola masy ciała młodych zwierząt. Jałówki rasy hf osiągają dojrzałość płciową w wieku 6–9 miesięcy. Najważniejsza dla hodowcy jest jednak dojrzałość rozpłodowa, determinowana rozwojem somatycznym, czyli: masą ciała, wiekiem, wysokością w kłębie, kondycją i ogólnym stanem zdrowia.

Pierwsza inseminacja jałówki – ile powinna ważyć?

Powszechnie uznaje się, że waga 400 kg lub wiek 15 miesięcy są wytycznymi dla pierwszej inseminacji jałówek rasy hf. Wielu ekspertów rekomenduje jednak, by ustalić wartości docelowe, które odpowiadają potrzebom konkretnego stada. Za punkt wyjściowy powinny służyć dorosłe krowy w stadzie. W zależności od stada ciężar krów może być bowiem bardzo zróżnicowany, dlatego wytyczne dotyczą konkretnego stada. I tak waga docelowa jałówki (obliczona na podstawie masy ciała dorosłych krów) powinna wynosić 55% masy ciała dorosłej krowy przy pierwszej inseminacji oraz 82% masy ciała dorosłej krowy po pierwszym wycieleniu. Na przykład, jeżeli dorosłe krowy w stadzie ważą średnio 700 kg, to jałówki z tego stada inseminujemy pierwszy raz, gdy osiągną wagę ok. 385 kg. Ale jeśli waga dorosłych krów wynosi np. 750 kg, jałówki powinny być inseminowane po osiągnięciu 413 kg.

Wysokość w kłębie – kluczowy parametr do krycia jałówek

Istotną informacją decydującą o pierwszym kryciu jest również wysokość w kłębie. Przyjmuje się, że minimalna wartość, przy której można kryć jałówkę wynosi 128 cm, przy czym wartością optymalną jest 130 cm w kłębie. Tak wyrośnięta jałówka jako pierwiastka będzie w stanie osiągnąć wysokość zgodną ze wzorcem rasowym, czyli 143–148 cm.

Zbyt wcześnie czy za późno? Skutki błędnego krycia jałówek

Im wcześniej młode bydło osiągnie docelową masę ciała, tym krótszy i odpowiednio tańszy będzie okres odchowu. Jeżeli jałówki zacielimy przed osiągnięciem docelowej masy ciała, będą musiały to później nadrobić, co przełoży się na spadek wydajności mlecznej, jak też niskie parametry mleka. Pamiętać należy również, że zbyt wczesny wiek pierwszego wycielenia skutkuje wzrostem ryzyka wystąpienia komplikacji porodowych oraz urodzenia martwego cielęcia wraz z obniżaniem wieku pierwszego wycielenia rośnie ryzyko urodzenia martwego cielęcia. I na koniec ważna informacja – zacielone po raz pierwszy w odpowiednim czasie jałówki, jako pierwiastki powinny osiągnąć około 80% wydajności starszych krów w stadzie.

Beata Dąbrowska

Prezentacja systemu CalfCalm podczas Dnia Otwartego w SK Jankowice

20 maja br. w siedzibie SK Jankowice podczas Dnia Otwartego, firma Promity Agro sp. z o.o. zaprezentowała ten innowacyjny system monitoringu porodu, a hodowcy z niego korzystający podzielili się swoimi doświadczeniami.

Podczas Dnia Otwartego w SK Nowe Jankowice, Łukasz Sędek prezentował możliwości i korzyści płynące z użytkowania systemu CalfCalm

FOTO: Promity Agro

Poród krowy to wyzwanie dla hodowcy. Z pomocą przychodzi technologia CalfCam

Wszyscy hodowcy wiedzą, jak ważnym momentem jest poród. System kamer, w który wielu inwestuje ma za zadanie ułatwić wychwycenie akcji porodowej, zamiast ciągłego sprawdzania czy aby poród już się nie zaczął. Bo przecież nigdy nie wiadomo, kiedy on nastąpi, a nieprzespane noce wcale do rzadkości nie należą.

Obserwacja porodówek to konieczność, bo o ile większość porodów odbywa się naturalnie, to – niestety – zdarzają się też trudne porody. I to zazwyczaj u najbardziej wydajnych krów w stadzie, które co prawda rzadko prowadzą do upadku cielęcia, ale skutkują szeregiem poważnych powikłań poporodowych takich jak: zatrzymanie łożyska, metritis, hiperkalcemia i wiele innych.

W jednej z obór należących do SK Jankowcie zainstalowo po 4 kamery w dwóch boksach porodowych, z których każdy przeznaczony jest dla 4–6 krów

FOTO: Mira Wieczorek (x2)

Konsekwencją tych schorzeń jest wydłużenie okresu międzywycieleniowego do nawet 450 dni czy spadek skuteczności inseminacji (krowy z powikłaniami mają 30–40% niższą skuteczność). Trudny poród przyczynia się również do zwiększonego ryzyka występowania kulawizn. Przedłużający się poród negatywnie odbija się również na samym cielęciu. Oprócz tego, że stwarza ryzyko upadku, to może powodować niedotlenienie płodu, w wyniku którego cielęta rodzą się słabe, mało żywotne, mają gorsze przyrosty, a w przyszłości produkują mniej mleka.

Długo można by wymieniać negatywne, tak dla krowy, jak i cielęcia konsekwencje problematycznego porodu. Wszystkie sprowadzają się do jednego – wymiernych strat finansowych, między innymi z powodu brakowania krów (koszt ten wynosi obecnie od 7–12 tys. zł), obniżenia produkcji mleka (strata 15–30 tys. zł) i wysokich kosztów leczenia.

FOTO: Mira Wieczorek

Skala strat ekonomicznych związanych z komplikacjami okołoporodowymi u krów

Najlepiej prześledzić to na przykładzie np. stada liczącego 100 krów mlecznych. Naukowcy z SGGW oszacowali, że komplikacje porodowe i poporodowe powodują brakowanie nawet 12% sztuk w stadzie rocznie.

Tak więc 100 krów x 12% x 8 + 20 tys. zł (uśredniony koszt brakowania jednej krowy i strat w mleku) powodują stratę w wysokości 336 tys. zł rocznie.

CalfCalm – sztuczna inteligencja czuwa nad każdą krową

I tu z pomocą przychodzi właśnie innowacyjne narzędzie, którym jest CalfCam, czyli system oparty na sztucznej inteligencji, który monitoruje krowy 24 godziny na dobę, przez 7 dni w tygodniu i wysyła hodowcy powiadomienie o zbliżającym się porodzie nawet 20–40 minut wcześniej. Dzięki temu hodowca zyskuje czas na dotarcie do porodówki i odpowiednią reakcję. Jak system ten działa w praktyce?

Jak działa CalfCalm? Inteligentne kamery i analiza zachowania krów

Podstawą jego pracy są oczywiście zamontowane w oborze kamery non stop monitorujące krowy. Z kamerami współpracuje specjalne oprogramowanie, wykorzystujące sztuczną inteligencję, która analizuje obraz z kamer pod kątem objawów porodu. Jeżeli system uzna, że nasilenie i powtarzalność skurczów wskazuje na rozpoczynający się poród, wysyła powiadomienie do hodowcy, link do nagrania z momentu skurczów.

Aplikacja działa na telefonach, komputerach czy tabletach zarówno w Android i iOS, a jej obsługa jest intuicyjna.

FOTO: Promity Agro

Naukowcy i technologia ramię w ramię – jak powstał projekt CalfCalm?

CalfCalm powstał dzięki współpracy naukowców z SGGW (w tym znanego również z naszych łamów prof. Marcina Gołębiewskiego) z firmą informatyczną Promity, reprezentowaną przez Łukasza Sędka, który podczas Dnia Otwartego w SK Jankowice, szeroko opowiadał o możliwościach i korzyściach płynących z korzystania z systemu.

A tych lista jest naprawdę długa. Przede wszystkim – jak obliczyli naukowcy – dzięki prawidłowej opiece ograniczymy brakowanie zwierząt nawet o 50%. Ratując krowę zyskujemy też mleko z całej laktacji. Ponadto, unikamy problemów z płodnością, poprawiamy dobrostan zwierząt, gdyż opieka podczas porodu zmniejsza ryzyko powikłań nawet o 50%. A mniej powikłań to oczywiście lepsze zdrowie i długowieczność krów.

Hodowcy potwierdzają: CalfCalm to realna pomoc w gospodarstwie

Hodowcy z Nowych Jankowic, chociaż przyznają, że system pracuje w oborze jeszcze zbyt krótko, by zaprezentować konkretne dane, to potwierdzają jednak, że efekty jego pracy są jak najbardziej widoczne.

I o ile w tak dużej spółce monitoringiem porodów zajmują się zatrudnieni w niej pracownicy, o tyle w gospodarstwie rodzinnym hodowca bez względu na porę dnia, sam musi doglądać wycieleń. Tak więc CalfCalm z pewnością może go w tym wspomóc, a niejednokrotnie wyręczyć.

Adam Oler (z lewej) – prezes SK Jankowice chętnie inwestuje we wszystko, co poprawia dobrostan zwierząt, a system CalfCalm temu właśnie służy. Jak podkreśla Adam Janowski (z prawej) – główny hodowca, podgląd porodu na kamerze, zamiast obecności człowieka w oborze nie stresuje krów, a to oznacza, że przebiega on spokojnie i sprawnie

FOTO: Mira Wieczorek

Ile kosztuje CalfCalm? Koszt wdrożenia systemu i możliwości dofinansowania

Na koniec pytanie bodaj najważniejsze. Ile CalfCalm kosztuje? Sama instalacja to 8 tys. zł, na roczną obsługę systemu musimy przeznaczyć ok. 18 tys. zł.

Czy to dużo zważywszy, jak kosztowne są konsekwencje problemów okołoporodowych? A warto nadmienić, że na zakup systemu można skorzystać z dofinansowania z programów krajowych oraz unijnych.

Beata Dąbrowska

O farmie Lubuskie Angusowo na łamach „Tygodnika Poradnika Rolniczego” pisaliśmy już 5 lat temu. Wówczas przedstawiliśmy historię małżeństwa Kariny i Tomasza Jakielów, którzy, choć nie wywodzili się z rodzin rolniczych i z samym rolnictwem nie mieli nic wspólnego, postanowili założyć farmę. Celem Jakielów było stworzenie miejsca, w którym będzie „produkowana żywność wysokiej jakości, w połączeniu z dbałością o kondycję gleby i umiejętne gospodarowanie jej zasobami”.

Rolnicy przyjęli również motto, które brzmi: „Dać zwierzętom jak najlepsze życie, by tylko jeden dzień w całym ich życiu był nieszczęśliwy”.

W ten oto sposób na farmie pojawiło się jako pierwsze bydło mięsne rasy angus czerwony, którego stado wraz z upływem czasu rolnicy poszerzali o kolejne sztuki.

Na farmie Lubuskie Angusowo mieszkają również inne zwierzęta, o czym więcej przeczytasz w artykule: Hodowla kudłatych świń w dobie ASF

Bliźniacze narodziny w stadzie angusów w Lubuskiem

Jakielowie za pośrednictwem mediów społecznościowych podzielili się z obserwatorami dobrą nowiną. Jak się okazuje, na ich farmie urodziły się bliźnięta: byczek i jałówka.

Jak przyznają rolnicy, w swoim gospodarstwie dawno nie mieli takiej niespodzianki. Cielęta czują się dobrze, jednak trzeba je dokarmiać, bo ich mama ma nieco mało mleka. Dla małżeństwa Jakielów nie jest to jednak problem.

– Na tę chwilę wszystko jest w porządku - oba napiły się siary i wesoło brykają po polu. Mama bliźniaków ma trochę za mało mleka, więc zacznie się dla nas okres dokarmiania maluchów. Na szczęście mamy krówki mleczne, które podzielą się mlekiem – poinformowali rolnicy.

Jak się okazuje, cielęta szybko nauczyły się pić z butelki, nabierają sił i powoli zaczynają szukać innych dawców mleka w stadzie.

– Nasze bliźniaki szybko zaznajomiły się z butelką. Potrafią już wypić 2 razy dziennie po 2 litry mleka. Utrzymują dobrą kondycję - zaczynają również szukać w stadzie innych dawców mleka. Piękna pogoda nam sprzyja - aż się chce być w stadzie – dodają Jakielowie.

Rzadkie narodziny w stadzie Angusów. Rolnik z Lubuskiego nie nadąża z butelką

FOTO: Facebook/lubuskieangusowo

Oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz

Źródło: Facebook/LubuskieAngusowo

Jak trudny poród wpływa na zdrowie cieląt i krów?

Trudny poród prowadzi do przedłużonego niedotlenienia, znacznej kwasicy i zwiększonego wskaźnika martwych urodzeń cieląt, a u matek powoduje powikłania zdrowotne, takie jak urazy, niedowład, zapalenie macicy i zapalenie błony śluzowej macicy po wycieleniu, wpływając tym samym na wydajność, dobrostan i rentowność.

Straty ekonomiczne są spowodowane śmiertelnością cieląt lub matek, zmniejszoną wydajnością mleka, zmniejszoną płodnością oraz zwiększonymi kosztami weterynaryjnymi.

Pośrednie, bezpośrednie i ostateczne przyczyny trudnych porodów u krów

Oszacowano, że trudne porody występują u od 2% do 23% krów, a ich przyczyny mogą być natychmiastowe, pośrednie i ostateczne.

• Bezpośrednie przyczyny obejmują: dysproporcję między płodem a miednicą matki, nieprawidłową pozycję płodu, bezwładność macicy, zwężenie sromu lub szyjki macicy oraz skręt macicy.
• Przyczyny pośrednie to: długość ciąży, nadmierna wielkość płodu, niedostateczny rozmiar kanału rodnego, niski poziom wapnia oraz magnezu we krwi i stres porodowy.
• Ostateczne przyczyny obejmują płeć płodu, ciąże mnogie, nieprawidłowości, rasę ojca i matki, liczbę porodów, wiek, porę roku czy żywienie.

Trudny poród a ryzyko kulawizny u krów i cieląt. Co mówią badania?

Badania wykazały, że częstotliwość występowania kulawizny jest wyższa u krów z trudnościami podczas wycielenia. W czasie porodu zmiany więzadeł miednicy umożliwiają cielęciu łatwiejszy poród; jednak zmiany te wpływają na nogi i racice matki oraz zwiększają ryzyko wystąpienia klinicznej kulawizny.

Ponadto błędy popełnione podczas pomocy porodowej prowadzą do urazów związanych z dystocją (przedłużającą się akcją porodową) mogą skutkować kulawizną zarówno u cieląt, jak i krów.

Trudne porody są jedną z przyczyn występowania kulawizn oraz wpływają na parametry jakościowe mleka

FOTO: Beata Dąbrowska

Na dodatek, poród uważany jest za czynnik wyzwalający występowanie kulawizny we wczesnych stadiach laktacji. Stres spowodowany zmianami fizjologicznymi, społecznymi i zmianami w warunkach bytowych zwiększa ryzyko wystąpienia kulawizny w fazie przejściowej. Przed porodem zachodzą także niezapalne zmiany w tkance łącznej skóry właściwej, które osłabiają odporność na czynniki stresogenne i zwiększają ryzyko wystąpienia kulawizny.

Wpływ kulawizn na zachowanie krów i jakość mleka

Ból i silny dyskomfort spowodowany kulawizną wpływają na zachowanie krów w pozycji leżącej i wstającej. W związku z tym, krowy spędzają więcej czasu w pozycji leżącej, co zwiększa ryzyko wystąpienia zapalenia gruczołu mlekowego, w szczególności wywoływanego przez Staphylococcus aureus i Staphylococcus agalactiae.

Ponadto trudności z wycieleniem zmniejszają ilość białka, tłuszczu i laktozy w mleku oraz zwiększają liczbę komórek somatycznych, które są pomocnymi markerami do monitorowania i diagnozowania subklinicznego i klinicznego zapalenia wymion. Zmiany w zawartości białka, tłuszczu i laktozy w mleku spowodowane są stresem, bólem oraz słabą absorpcją różnych składników pokarmowych z codziennej dawki.

Z drugiej strony, wzrost punktacji trudności wycieleń (system skali 4-punktowej) wiąże się ze spadkiem średniej wydajności krów. Badania pokazały, że jakość mleka jest zdecydowanie lepsza u krów bez kulawizny 30 dni po wycieleniu bez trudności wycieleń ze względu na niższy poziom stresu. Potwierdziły też, że kulawizna występuje u 3,88–5,92% krów z trudnościami w wycieleniu i u 0,27–2,37% krów bez trudnych porodów.

Beata Dąbrowska

Upalne lato zagrożeniem dla bydła – jak przygotować krowy na stres cieplny?

Oczywiście na naszych łamach będziemy starali się skutecznie Państwa w tym wspierać, niemniej warto zawczasu podjąć działania, które pozwolą zwiększyć tolerancję krów na wysoką temperaturę i wilgotność.

Największym bodaj problemem związanym z wysoką temperaturą oraz wilgotnością powietrza są zaburzenia w rozrodzie. Wielu hodowców rezygnuje z zacielania krów w okresie największych upałów, niemniej sztuki już zacielone i sam płód narażone są na wiele niepożądanych skutków.

Stres cieplny skraca ciążę i wpływ na późniejszą produkcyjność urodzonych cieląt

Otóż, w okresie zasuszenia stres cieplny wpływa na rozwój płodu w macicy, skracając długość ciąży o około 1,1% i wywierając skutki międzypokoleniowe, które mogą być odczuwalne nawet przez 2 pokolenia.

Badania wykazały, że płody żeńskie narażone na stres termiczny w macicy będą miały niższą wydajność mleczną, zaburzenia immunologiczne i krótszą długość życia.

Czytaj więcej: Stres cieplny hamuje wzrost płodu u ciężarnych krów

Hormony pod wpływem upału – jak stres cieplny zmienia cielęta?

Ponadto stres cieplny prowadzi do zmniejszenia masy i niewydolności łożyska, która zaburza transport tlenu i składników pokarmowych między matką a płodem i wpływa na wzrost płodu.

Innym skutkiem stresu cieplnego jest zmniejszona ilość całkowitego DNA i RNA w łożysku. Ponadto stres cieplny wpływa na układ hormonalny płodu, zmienia hormony u nowo narodzonych cieląt, zwiększa poziom insuliny we krwi cieląt w pierwszych tygodniach po urodzeniu i zmniejsza pobranie siary przez cielęta.

Działanie wysokiej temperatury w w okresie zasuszenia wpływa też na namnażanie się komórek w gruczole mlekowym i zmniejsza wydajność i jakość mleka.

Stres cieplny niszczy komórki – wpływ upału na wymię

Ponadto stres cieplny matki przekazywany jest płodowi i wpływa na rozwój gruczołu mlekowego nowo narodzonych cieląt.

Wysokie temperatury powietrza zwiększają temperaturę wymienia i zmniejszają ekspresję genów zaangażowanych w budowę lub biosyntezę komórek nabłonkowych oraz naprawę białek i zakłócają procesy komórkowe.

Porady dla hodowców bydła

Jak upały wpływają na skuteczność inseminacji krów?

Beata Dąbrowska

Dlaczego kondycja krowy przed unasiennianiem ma kluczowe znaczenie?

Prawidłowa kondycja ciała w czasie unasienniania powinna wynosić 3 punkty (w skali BCS), a w okresie zasuszania 3,5 punktu. Okres międzyciążowy (liczba dni pomiędzy datą wycielenia, a datą następującego po nim skutecznego zacielenia) nie powinna być dłuższa niż 130 dni, przy czym wartością optymalną jest 85–100 dni.

Jeżeli krowa w momencie inseminacji nie jest w odpowiedniej kondycji, to skuteczność zacielenia spada aż o 13% i ciąża odwleka się w czasie. Obniżona skuteczność unasienniania może prowadzić do zbyt długiego okresu międzywycieleniowego, co sprawia, że takie krowy w momencie zasuszania są przekondycjonowane (wartość BCS przekracza 4 punkty).

Otłuszczenie w czasie zasuszania – cichy wróg skutecznego zacielenia

Otłuszczone krowy po porodzie bardzo szybko spalają tłuszcz, a konsekwencją tego procesu jest silny ujemny bilans energetyczny na początku kolejnej laktacji. To z kolei zwiększa ryzyko wystąpienia wielu zaburzeń okołoporodowych, ketozy czy metritis. Krowy otłuszczone podczas zasuszania już w czasie porodu mocno mobilizują zapasy energetyczne tkanki tłuszczowej. Celem tego procesu jest wytworzenie energii z tłuszczu dla zaspokojenia podstawowych funkcji życiowych podczas produkcji mleka. Do tego procesu organizm potrzebuje glukozy.

Krowy, które stosunkowo szybko się zacielają, nie otłuszczają się oraz nie tracą zbyt dużej masy ciała w kolejnej laktacji

FOTO: Beata Dąbrowska

Jeżeli zadawana pasza nie pokrywa potrzeb zwierzęcia, dochodzi do częściowego uwalniania energii z pokładów tłuszczu, a efektem tego jest synteza dużej ilości ciał ketonowych i powstania subklinicznej lub klinicznej ketozy. Prowadzi ona do spadku pobrania paszy, wydajności, obniżenia odporności oraz zwiększa ryzyko chorób okresu okołoporodowego, co ostatecznie obniża szanse na skuteczne zacielenie. Krowy, które przed wycieleniem są mocno otłuszczone, mają również zwykle wydłużoną o kilkanaście dni ciążę. Taka sytuacja prowadzi do zwiększenia masy płodu i ciężkich porodów, podczas których dochodzi do uszkodzeń narządu rodnego.

Dlaczego spadek BCS w laktacji nie może być zbyt gwałtowny?

Nieznaczny spadek kondycji ciała w pierwszych tygodniach laktacji jest zjawiskiem naturalnym, ale – jak wielokrotnie potwierdziły badania – spadek o więcej niż 0,5 punktu, w pierwszych trzech tygodniach laktacji prowadzi do ujemnego bilansu energetycznego, który w konsekwencji może skutkować wysokim odsetkiem zachorowań po wycieleniu, gorszym o 35% efektem stosowanego programu hormonalnego w 30. dniu po inseminacji oraz większym odsetkiem zamierania zarodków pomiędzy 32. a 60. dniem ciąży.

Zbyt wysoki spadek masy ciała sprawia też, że pęcherzyki jajnikowe są nieprawidłowo wykształcone, w związku z tym utrudniona jest owulacja oraz zmniejsza się ilość wydzielanego przez zwierzę progesteronu.

Kiedy wykonać korekcję racic?

Późna korekcja racic zwiększa ryzyko poronienia u krowy

Beata Dąbrowska

Ruszył cykl konferencji w ramach Ogólnopolskiej Konferencji Dla Hodowców Bydła i Producentów Mleka

Wiadomo przecież, że bez zdrowych krów mleka nie będzie. I właśnie zdrowie krów mlecznych jest głównym tematem tegorocznych konferencji organizowanych przez firmę Blattin.

Nie bez przyczyny piszę w czasie teraźniejszym, bowiem ostatni tydzień lutego to czas, w którym każdego dnia, ale w innym zakątku kraju odbywają się spotkania z hodowcami w ramach XXII Ogólnopolskiej Konferencji Dla Hodowców Bydła i Producentów Mleka organizowanych przez Blattin Polska.

Opolskie, lubelskie, podlaskie, kujawsko-pomorskie, wielkopolskie i świętokrzyskie to województwa, z których hodowcy mogą pogłębić swoją wiedzę w wielu dziedzinach szeroko pojętej hodowli bydła. Jako patron medialny wydarzenia, 18 lutego br. uczestniczyliśmy w pierwszym z cyklu spotkań, w miejscowości Lubachowy, w woj. świętokrzyskim, w którym swój wkład miała również Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska Włoszczowa, której dostawcy stanowili znakomitą większość wśród uczestników i która ufundowała nagrody – oczywiście w postaci tego co robi najlepiej – wyśmienitych serów.

Od 22 już lat konferencje organizowane przez Blattin Polska nieustannie gromadzą liczne grono hodowców chcących pogłębić swoją wiedzę

FOTO: Beata Dąbrowska

Z całą pewnością, od samego początku organizowania konferencji, czyli już od ponad 22 lat firma Blattin przyzwyczaiła hodowców do wysokiego, merytorycznego ich poziomu. I tak też jest w tym roku, gdzie tradycyjnie zaprosiła wybitnego eksperta prof. Zygmunta Macieja Kowalskiego z UR w Krakowie oraz gości z zagranicy, którzy z polskimi hodowcami dzielą się swoją wiedzą i doświadczeniem.

W tym roku są to: dr Damien P. Preveraud – autor licznych publikacji naukowych z firmy Adisseo oraz Hauke Timmreck – z firmy Agravis, specjalizujący się m.in. w odchowie cieląt. A jakie aktualne rozwiązania oferuje firma Blattin hodowcom w zakresie ich żywienia i odchowu? Te prezentował Wojciech Suchodolski – kierownik działu ds. żywienia bydła.

Dlaczego krowy kładą się po porodzie?

Jak zawsze, w sposób jasny i przystępny, prof. Kowalski omówił problem niezwykle złożony, a zawierający się w jednym, na pozór prostym pytaniu: dlaczego krowy kładą się po porodzie?

Dzieje się tak z powodu błędów w żywieniu mineralno-witaminowym popełnianych w okresie okołoporodowym, których konsekwencją jest hipokalcemia subkliniczna, ale również parenchymatyczny obrzęk wymienia oraz będące chorobą układu odpornościowego – zatrzymanie łożyska.

Profesor skupił się jednak na subklinicznej (czyli niewidocznej) hipokalcemii w okresie przejściowym, czynnikach ją powodujących oraz działaniach prewencyjnych, jakie możemy podjąć, by ograniczyć ryzyko jej występowania.

– W okresie przejściowym krowy często się kładą (zwykle w 1–3 dniu po porodzie). Zaleganie jest już jednak klinicznym objawem hipokalcemii, wynikającym ze zbyt małej koncentracji we krwi wapnia, potasu i magnezu – składników niezbędnych dla funkcjonowania układu nerwowego i mięśni. Jednak zaleganie występuje już znacznie rzadziej niż w przeszłości, gdyż większa jest wiedza hodowców na temat przygotowania krów do porodu, powszechniejsze stosowanie soli anionowych oraz użytkowanie młodszych krów, bo większe jest brakowanie starszych, u których prawdopodobieństwo schorzenia jest większe.

Niemniej, zaleganie dotyczy zwykle od 6 do 8% krów w stadzie. Bardziej niebezpieczna jest jednak hipokalcemia subkliniczna, podczas której łagodniejsze są co prawda niedobory wapnia we krwi, ale konsekwencje schorzenia są bardzo poważne. Należą do nich: zmniejszenie pobrania paszy, zmniejszenie motoryki żwacza i jelit, spadek wydajności, większa zapadalność na choroby metaboliczne i infekcyjne oraz pogorszenie płodności – wyjaśniał prof. Kowalski, podkreślając jednocześnie, iż hipokalcemia, szczególnie subkliniczna to najpoważniejsze, bo często pierwsze zaburzenie metaboliczne, od którego zaczynają się następne.

– Gdy w stadzie zostanie zdiagnozowany 1 przypadek zalegania poporodowego, to 8–10 innych krów można podejrzewać o subkliniczną hipokalcemię – poinformował prof. Zygmunt M. Kowalski

FOTO: Beata Dąbrowska

Subkliniczna hipokalcemia występuje wówczas, gdy zawartość Ca w surowicy krwi jest mniejsza niż 2,0 mmol/l. Jak przestrzegał profesor, gdy w stadzie zdiagnozuje się jeden przypadek zalegania poporodowego to 8–10 innych krów można podejrzewać o hipokalcemię subkliniczną.

Do zwiększonego ryzyka wystąpienia hipokalcemii i zalegania poporodowego przyczynia się również hipomagnezemia, wywołana zbyt małym stężeniem magnezu we krwi oraz hipofosfatemia spowodowana za niskim poziomem fosforu. Oczywiście do tematu chorób i zaleceń przedstawionych przez profesora Kowalskiego (jak również innych, niezwykle ciekawych zagadnień tegorocznych konferencji) wracać będziemy w kolejnych numerach naszego tygodnika.

W opinii Hauke Timmrecka, nie ma alternatywy dla suchego TMR-u dla cieląt. Posiada on nie tylko stałą wartość pH, ale optymalizuje rozwój błony śluzowej żwacza i jest higienicznym podejściem w żywieniu w porównaniu do wilgotnego TMR-u

FOTO: Beata Dąbrowska

Odchów cieląt to koszt czy inwestycja w przyszłość?

Kolejnym prelegentem konferencji w Lubachowach był gość z Niemiec – Hauke Timmreck, którego wykład był odpowiedzią na pytanie: czy odchów cieląt to koszt czy inwestycja w przyszłość? I chociaż odpowiedź wydaje się prosta, jednak aby uzyskać maksymalny efekt hodowlany w odchowie cieląt, należy spełnić szereg wymagań uwzględniających – obok powszechnie znanych – programowanie metaboliczne oraz wdrożenie intensywnego odchowu cieląt.

Czym jest programowanie metaboliczne? To programowanie organizmu poprzez odpowiednio wysoką podaż składników pokarmowych w późnej fazie płodowej i pierwszych tygodniach życia (co przyczynia się do dużej szybkości podziału komórek), przez co cielęta produkują więcej mleka już od pierwszej laktacji oraz wyrastają zdrowe, silne i odporne na choroby.

Po wykładzie, gość z Niemiec odpowiadał na pytania hodowców zainteresowanych różnicami w zasadach odchowu cieląt w Niemczech i w Polsce. Okazuje się, że takowych nie ma, a i problemy w cielętnikach są te same

FOTO: Beata Dąbrowska

Przyszła laktacja zaczyna się już w cielętniku

Ostatnia prelekcja konferencji należała do Wojciecha Suchodolskiego – kierownika działu ds. żywienia bydła w firmie Blattin, który na początku podzielił się z uczestnikami swoim spostrzeżeniem, iż odwiedzając wiele mlecznych gospodarstw w kraju obserwuje coraz lepsze warunki ich utrzymania oraz znaczną poprawę w zarządzaniu siarą.

– Jeżeli w odchowie cieląt uzyskamy o 250 g przyrostu dziennego więcej (od 650 g) to możemy spodziewać się o 1000 l mleka więcej w pierwszej laktacji. Pod warunkiem, że odchów jałówek będzie prawidłowy – przekonywał Wojciech Suchodolski

FOTO: Beata Dąbrowska

– Cielęta nie są już pomijaną grupą bydła, a wprost przeciwnie – hodowcy skupiają na nich coraz większą uwagę, a nasza firma stara się skutecznie im w tym pomagać. Bo w cielętniku zaczyna się przecież przyszła laktacja, ale… Nawet najlepsze warunki odchowu przy skarmianiu słabej jakości produktów na nic się zdadzą i odwrotnie. Nawet najlepszy preparat na rynku nie sprawdzi się, jeśli nie zapewnimy najwyższych warunków odchowu cieląt.

Kierownik Suchodolski poinformował, iż do bogatej gamy preparatów mlekozastępczych Blattina Basic, Blattina Zero, Exellent Sour, Blatina Lac 1,2,3 dołączył kolejny. Otóż, nowością w ofercie jest preparat Blattina EliteCalf 60, przeznaczony dla cieląt od 2. do 60. dnia życia. Czym się wyróżnia? Zawiera 60% mleka w proszku najwyższej jakości oraz ponad 80% białek mleka, a jego rekomendowana dawka to 130 g na litr pójła. Dla swoich klientów Blattin przygotował specjalną promocję. Przy zamówieniu 250 kg preparatu Blattina EliteCalf 60, hodowca otrzyma gratisowo 25 kg wysokiej jakości mieszanki startowej w formie musli – Kalber Starter Musli. Oczywiście preparaty mlekozastępcze, to nie jedyne produkty oferowane hodowcom z myślą o jak najefektywniejszym odchowie cieląt. W ofercie Blattin posiada również pełną gamę pasz stałych, od granulatów, po musli oraz tak promowany i coraz powszechniej stosowany suchy TMR.

Tradycją kończącą każdą konferencję jest losowanie cennych nagród

FOTO: Beata Dąbrowska

Beata Dąbrowska

Rozród jałówek: jakie wskaźniki powinny być monitorowane w pierwszej kolejności?

Gdy rozród jałówek staje się problematyczny, pierwszym i najważniejszym krokiem powinna być analiza własnego stada pod kątem wskaźnika wykrywalności rui oraz wskaźnika zapłodnienia. Powyższe wskaźniki są prawidłowe, jeżeli w czasie jednego cyklu (21 dni) ruja wykrywana jest u 80% jałówek zakwalifikowanych do inseminacji, a wskaźnik zapłodnienia wynosi co najmniej 40% przy pierwszej inseminacji nasieniem seksowanym i co najmniej 45% przy nasieniu konwencjonalnym.

Problemy z wykrywaniem rui: jak skutecznie obserwować jałówki?

Słabym punktem podczas wykrywania rui bywa jej monitorowanie. Warto zaplanować sobie w tej kwestii stałe godziny obserwacji w ciągu dnia. Jeśli obserwacja rui prawidłowo funkcjonuje, a zwierzęta nie zacielają się, być może problem tkwi w technice inseminacji. Kluczowe są tutaj: czas rozmrażania nasienia, higiena i czas inseminacji oraz sama technika zabiegu. Jeśli w stadzie kryje buhaj, należy upewnić się, że to nie on jest głównym winowajcą.

Kondycja jałówek a ich rozród: wpływ BCS na płodność młodzieży hodowlanej

Kolejną przyczyną problemów w rozrodzie młodzieży jest niedostateczna dbałość o ich kondycję. BCS (Body Condition Score) jałówek zakwalifikowanych do rozrodu powinien wynosić 2,5 do 3 punktów.

Zwierzęta w niedostatecznej kondycji będą miały ciche ruje lub zaburzenia w dojrzewaniu pęcherzyków jajnikowych z powodu braku energii, czego konsekwencją jest opóźniona owulacja. Z kolei u jałówek z nadmierną kondycją większe jest ryzyko otłuszczenia tkanki wymienia.

Błędy w żywieniu jałówek, które mogą prowadzić do problemów z rozrodem

Często jałówki zjadają też resztki po krowach produkcyjnych, co jest olbrzymim błędem, bo jakość paszy dla tej grupy zwierząt musi również być jak najlepsza. Niedojady od krów w laktacji, podgrzane, przesuszone, nie nadają się dla młodzieży, podobnie jak zagrzana kiszonka z kukurydzy. Ciche ruje, poronienia oraz cysty mogą być również konsekwencją stresu związanego np. z nadmiernym zagęszczeniem, upałami czy zmianą grupy.

Stres, kulawizny, nieprawidłowa kondycja ciała, zepsuta pasza lub niedobór składników odżywczych skutkują u jałówek cichymi rujami, poronieniami lub cystami

FOTO: Beata Dąbrowska

Beata Dąbrowska

Seksowane nasienie gwarantem zasiedlenia obory

– Jeszcze w tym roku ruszamy z budową nowej obory z dwoma robotami udojowymi, które zastąpią prawie 15-letnią halę typu rybia ość. To dlatego potrzebujemy dużo jałówek i młodych krów. Nowa obora oznacza dwukrotne zwiększenie stada podstawowego krów. Oczywiście muszą być to odpowiednie sztuki o budowie wymienia dostosowanej do doju automatycznego, dlatego do krycia dobieramy buhaje, które właśnie takie cechy przekazują na córki. A liczy się tu równomierne rozłożenie strzyków oraz ich długość, ważna jest też szybkość doju. Im krótszy dój, tym więcej krów wydoimy na jednym robocie – podkreślił Karol Faszczewski, dodając, że jeszcze kilka lat temu sprzedawał od 15 do 20 jałówek cielnych rocznie.

Przy stole paszowym znajduje się korytarz gnojowy na rysztach, a tuż za nim obszar legowiskowy w formie głębokiej ściółki

FOTO: Andrzej Rutkowski

Hodowca sam wykonuje zabiegi inseminacji już od 12 lat, kiedy to ukończył kurs w SHiUZ-ie Bydgoszcz, a nasienie zamawia z różnych firm.

– Ważne jest, aby buhaj poprawiał genetykę, nie był spokrewniony z krową czy jałówką oraz aby poprawiał cechy przydatne przy robotach udojowych. Efekt stosowania nasienia seksowanego jest znaczny. Na przestrzeni ostatniego miesiąca urodziło się u nas aż 15 cieliczek, przy zaledwie dwóch buhajkach – wyjaśnił rolnik.

Przy doju automatycznym krów podstawą jest niezawodny serwis producenta robotów

Karol Faszczewski zdecydował się zmienić tradycyjny dój na automatyczny, głównie ze względu na problemy z pozyskaniem pracowników przy bydle mlecznym. Natomiast wyborem samej marki robotów kierował się niezawodnością serwisu.

Jak dowodzą badania, kilka godzin jest wystarczające, aby środek do zasuszania osiągnął skuteczny poziom w wymieniu, dlatego też nie jest wskazane ponowne podawanie antybiotyku kilka dni później. Ponowna jego aplikacja niszczy bowiem naturalny czop keratynowy.

Jeżeli ciśnienie w wymieniu jest zbyt wysokie, mleko z pozostałościami antybiotyku przepływa obok tego swoistego korka. Sam uszczelniacz, którego zadaniem jest stworzenie mechanicznej bariery, pozostaje zazwyczaj na swoim miejscu i nie wypłukuje się.

Przeciwko powtórnemu podawaniu antybiotyku krowom zasuszonym przemawia też trend do ograniczania ich stosowania.

Lepiej zasuszać krowę łagodnie niż gwałtownie. Jak to zrobić?

Jednym ze sposobów na zmniejszenie ciśnienia w wymieniu jest też – chociaż mało popularne, gdyż większość hodowców swoje krowy zasusza gwałtownie – zasuszanie łagodne. Ma ono szczególne znaczenie, gdyż stale rosnąca wydajność krów sprawia, że nierzadko musimy zasuszać sztuki, które pod koniec laktacji dają ponad 25 kg mleka dzienne. Często obserwujemy wtedy, że ćwiartki wymienia puchną, wzrasta ciśnienie, a zwierzęta narażone są na ból i stres.

Rozwiązaniem kompromisowym w tej sytuacji jest zmniejszenie wydajności przed zasuszeniem. Aby zmniejszyć ilość mleka przed zasuszeniem do maksymalnie 15–20 kg dziennie, w końcu laktacji można wcześniej „odstawić” krowy od paszy. W większych stadach warto utworzyć dodatkową grupę, w której zwierzęta będą przygotowywane do okresu zasuszenia, poprzez podawanie im dawki pokarmowej o niższej wartości energetycznej.

Jeśli zbyt wiele krów ma wysoką wydajność na koniec laktacji, można rozważyć wydłużenie okresu międzywycieleniowego. I na koniec bardzo ważna uwaga – ograniczanie wody w celu zasuszenia krowy jest bardzo złym rozwiązaniem, które zagraża zdrowiu metabolicznemu i „kłóci się” z dobrostanem zwierząt.

Krowy produkujące mniej niż 25 litrów mleka dziennie mogą zostać zasuszone od razu

FOTO: Beata Dąbrowska

Beata Dąbrowska

Podstawą prawidłowego cyklu rujowego u krowy jest odpowiednie żywienie

Wspomaganie rozrodu poprzez stosowanie w dawce pokarmowej różnorodnych, specjalistycznych dodatków to jedno z popularnych rozwiązań praktykowanych przez hodowców. Zanim jednak zdecydujemy się na zakup dodatków, które mogą wspomóc rozród w stadzie i skrócić okres bezrujowy na początek należy zadbać o bilans energii. Bo o wiele więcej – niż od samych dodatków – zależy od całej organizacji żywienia oraz kontroli jego prawidłowości.

Skąd bierze się u krów ujemny bilans energetyczny?

Dla skutecznego rozrodu więcej możemy zyskać poprawiając wartość pokarmową kiszonki z traw np. poprzez wczesny jej zbiór oraz dbając o zgniecenie każdego ziarniaka kukurydzy niż przez stosowanie specjalnych dodatków mineralno-witaminowych „na ruję”. Zbyt mało energii w dawce w okresie poporodowym wynika najczęściej ze złego bilansu dawki pokarmowej spowodowanej zbyt małą ilością pasz treściwych oraz ze złej jakości pasz objętościowych. Do powstania ujemnego bilansu przyczynia się także nieprawidłowy dostęp do stołu paszowego, problemy z dobrostanem oraz choroby racic o podłożu żywieniowym.

Kiedy stosowanie dodatków paszowych wspomagających rozród krów nie ma ekonomicznego uzasadnienia?

Specjaliści są zgodni, co do tego, że gdy wydajność mleka w stadzie wynosi 7–8 tys. litrów, to stosowanie specjalnych dodatków w celu poprawy wykrywalności rui jest ekonomicznie nieuzasadnione. Z kolei, gdy uzyskujemy wydajność na poziomie 11–12 tys. litrów wspomaganie rozrodu dodatkami ma jak najbardziej sens. Najważniejszym z takich dodatków jest tłuszcz, który zawiera wiele nienasyconych kwasów tłuszczowych, a te, oprócz wpływu na dobry bilans energii, pozytywnie działają na rozród.

Drugim dodatkiem paszowym, nad stosowaniem którego warto zastanowić się w stadach wysokowydajnych jest β-karoten, którego w wielu paszach nie ma. Dlaczego jest on tak ważny. Otóż β-karoten znaleziono w ciałku żółtym krowy i tym właśnie tłumaczy się jego wpływ na poprawę wskaźników rozrodu. β-karoten sprzyja także namnażaniu się limfocytów, co może zwiększać zdolność immunologiczną gruczołu mlekowego.

Skuteczność dodatków wspomagających rozród w dużej mierze zależy od stopnia pokrycia zapotrzebowania krów na składniki pokarmowe

FOTO: Beata Dąbrowska

Beata Dąbrowska

Wśród nich są przede wszystkim:

• ocena jakości produkowanej siary,
• lokomocji zwierząt,
• stopień wypełnienia żwacza,
• wygląd wymienia oraz pomiar temperatury wycielonych krów.

I właśnie mierzeniu temperatury ciała chcielibyśmy poświęcić niniejszy artykuł, bowiem jest ona jednym z najważniejszych wskaźników zdrowia i dobrostanu bydła. Prawidłowa temperatura ciała bydła wynosi 38–39°C, przy czym u cieląt jest wyższa i wynosi od 38,5 do 39,5°C. Podwyższona temperatura wskazywać może na rozpoczynającą się chorobę. Naszą uwagę powinien więc zwrócić każdy wzrost temperatury o 1–2 °C.

Jakie schorzenia moga się rozwinąć u krowy po wycieleniu?

Prowadząc regularne pomiary temperatury krów do 10. dnia po wycieleniu, możemy zapobiec rozwinięciu się wielu groźnych schorzeń, w tym – jak podają szacunki – nawet 40% przypadków poporodowego zapalenia macicy (metritis), których większość występuje w okresie poporodowym.

Infekcje bakteryjne macicy po porodzie występują praktycznie u 90% krów, ale tylko u części z nich dochodzi do zapalenia macicy – jednej z chorób poporodowych obniżających parametry rozrodu i zależnej od ilości bakterii, które przedostały się do macicy, ich zjadliwości oraz indywidualnej odporności zwierzęcia.

Wzrost temperatury ciała powyżej 39,5℃ wskazuje na rozwijającą się w organizmie infekcję, co powinno skłonić hodowcę do bezzwłocznego wezwania lekarza weterynarii. Ale to nie wszystko, bowiem w konsekwencji wzrostu temperatury ciała krowa traci apetyt, pojawiają się zaburzenia metaboliczne oraz często dochodzi do przemieszczenia trawieńca.

Jak prawidłowo mierzyć krowie temperaturę?

Temperaturę ciała krowy bez problemu zmierzymy oczywiście termometrem cyfrowym, który zapewnia dość dużą dokładność wykonywanych pomiarów, po wcześniejszym ustawieniu krowy w stabilnej pozycji i dokładnym jego zdezynfekowaniu. Mierzenie powinno trwać kilka minut, tak by wynik odczytu był jak najbardziej wiarygodny. Trzeba jednak pamiętać, że poza okresem letnim temperaturę możemy mierzyć o każdej porze dnia. Latem najlepiej to robić jak najwcześniej, gdyż później (szczególnie w upalne dni) krowy mogą mieć nieco wyższą ciepłotę ciała.

Duży odsetek krów w pierwszym dniu po porodzie wykazuje podniesioną ciepłotę ciała, dlatego też tylko codzienne mierzenie temperatury pozwala wychwycić sztuki zagrożone schorzeniami

FOTO: Beata Dąbrowska

Beata Dąbrowska

Który moment na wybrakowanie krowy ze stada, jest najlepszy z ekonomicznego punktu widzenia?

Przy obecnych, wysokich i niestety wciąż rosnących kosztach produkcji, warto intensywnie zastanowić się na momentem wybrakowania krowy ze stada.

Jeżeli krowa opuszcza stado, w jej miejsce musi wejść kolejna sztuka. Obecnie koszt odchowu jałówki to 8–9 tys. zł, jeśli nie mamy własnej, musimy ją zakupić, a to stanowi niemały wydatek, bowiem choroba niebieskiego języka wywindowała ceny materiału hodowlanego nawet do ponad 12 tys. zł.

Trzeba też pamiętać, że z reguły pierwiastki dają mniej mleka w porównaniu z krowami w kolejnych laktacjach. Tak więc, z uwagi na wysokie koszty remontu stada, jak najwięcej decyzji o wybrakowaniu krowy należy podejmować z rozwagą. Najlepiej byłoby, gdyby 90% krów opuszczających stado nadawało się do sprzedaży i transportu do rzeźni. Maksym...

Kiedy krowa umieszczana jest w poskromie do korekcji, zawieszana na pasach pod klatką piersiową i brzuchem, może to powodować nacisk na narządy wewnętrzne krowy, w tym na macicę. A połączenie stresu i zewnętrznego nacisku na macicę może zwiększać ryzyko poronienia u krów w późnej ciąży.

Czy faktycznie korekcja racic pod koniec ciąży jest czynnikiem ryzyka poronienia u krów mlecznych? Odpowiedzi na to pytanie szukali duńscy naukowcy, którzy przeprowadzili badanie, w ramach którego zebrali dane (z Duńskiej Bazy Danych o Bydle) dotyczące wszystkich ciężarnych krów (w okresie 6 lat).

Informacje zawierały m.in. dane na temat wyniku ciąży: poronienia lub wycielenia (cielę żywe lub martwe). Ogromna ilość informacji jest dostępna w bazie danych, ponieważ duńscy hodowcy bydła mlecznego są zobowiązani do elektronicznego raportowania wyników ciąż do Duńskiej Bazy Danych o Bydle.

Ponadto, ponad połowa wszystkich stad mlecznych do bazy zgłasza też rejestracje korekcji racic dla każdej krowy. Badanie objęło blisko 1,5 miliona ciąż, w trakcie których krowy miały przeprowadzaną korekcję racic co najmniej raz w trakcie ciąży. Wyniki wykazały, że 1,24% wszystkich ciąż zakończyło się poronieniem w ostatnim trymestrze ciąży, a ciąża bliźniacza miała większe prawdopodobieństwo poronienia w porównaniu do ciąż pojedynczych.

U krów, u których przycinano racice w ciągu ostatnich czterech tygodni przed końcem ciąży, ryzyko poronienia było 2,4 raza wyższe.

FOTO: Beata Dąbrowska

Warto zachować ostrożność w późnej fazie ciąży. Korekcja racic może przyczynić się do poronienia

Ponadto krowy rasy jersey miały znacznie niższe prawdopodobieństwo poronienia niż inne rasy. Około 29% wszystkich krów objętych badaniem zostało poddanych przycinaniu racic w ostatnich 8 tygodniach przed wycieleniem lub poronieniem. Analizy wykazały też, że prawdopodobieństwo poronienia było znacząco wyższe u krów, u których zabieg przeprowadzono w późnej ciąży.

I tak, u krów, u których korekcja wykonana została w ostatnich 4 tygodniach przed porodem miały 2,4 raza wyższe prawdopodobieństwo poronienia w porównaniu do krów z zabiegiem wykonanym na 8 tygodni przed wycieleniem.

Pomimo iż badanie nie pozwala na wyciągnięcie wniosku, że korekcja racic jest bezpośrednią przyczyną tych poronień, to niemniej warto zachować szczególną ostrożność podczas jej wykonywania w późnej fazie ciąży. Oczywiście zdarzają się sytuacje, w których zabieg ten jest konieczny, jednak wówczas krowa powinna być traktowana tak delikatnie, jak to możliwe i zaleca się wtedy podnoszenie tylko jednej nogi na raz, aby ograniczyć nacisk fizyczny na macicę podczas przycinania.

Beata Dąbrowska

U bydła uszkodzenia dróg rodnych w trakcie porodu występują zdecydowanie częściej niż u innych ssaków, dlatego też warto przypomnieć najważniejsze zasady, jakimi powinniśmy się kierować, aby zminimalizować ryzyko ich wystąpienia.

Okazuje się, że na podstawie różnic w zachowaniu się krów na kilka dni przed porodem można dokładnie określić, kiedy zacznie się akcja porodowa i ewentualnie przewidzieć, czy będzie potrzebna pomoc. Potwierdzili to naukowcy, którzy w trakcie swoich badań zaobserwowali, że krowy przed porodem podnoszą ogon oraz znacznie częściej zmieniają pozycję: jałówki o 30%, a krowy wieloródki o 46%.

W momencie rozpoczęcia porodu krowy rzadko znajdowały się w pozycji leżącej. W dniu porodu zwierzęta są oczywiście bardziej niespokojne, skraca się czas leżenia, przy czym bardziej widoczne jest to u jałówek. Naukowcy zaobserwowali też zależność pomiędzy liczbą pozycji, a zapotrzebowaniem na pomoc porodową. Otóż krowy, którym takiej pomocy udzielono zmieniały pozycję znacznie rzadziej, w porównaniu ze średnią sprzed porodu. Z kolei krowy, które cieliły się same, minimalnie zwiększyły częstotliwość zmiany pozycji.

ABC pomocy okołoporodowej u krowy

Zalecenia mówią, że pomoc porodowa powinna być udzielona po upływie 70 minut od momentu pojawienia się worka owodniowego. Interwencja jest również konieczna, gdy upłynie 65 minut od momentu wystawienia racic ze sromu, przy jednoczesnym braku postępu w akcji porodowej.

Zbyt wczesne wyciąganie płodu w większości przypadków kończy się jego uszkodzeniem lub urazem krowy. Szyjka macicy oraz pochwa w trakcie porodu naturalnie się rozciągają i nie powinno dochodzić do uszkodzenia, a pęknięcia i krwiaki są zazwyczaj konsekwencją nieprawidłowo udzielanej pomocy.

Pomoc przy porodzie powinna być udzielona po upływie 70 minut od chwili pojawienia się worka owodniowego

FOTO: Beata Dąbrowska

Uszkodzenia w rejonach szyjki macicy i pochwy właściwej z reguły powstają przy stosowaniu urządzań wspomagających porody. Bardzo wrażliwym miejscem dróg rodnych jest pierścień błony dziewiczej (mięsień między przedsionkiem pochwy, a pochwą właściwą). W tym miejscu, w trakcie porodu są silne naprężenia, by przesunąć rodzące się cielę w kierunku warg sromowych.

Źle udzielona pomoc przy wycieleniu może skutkować wypadnięciem macicy u krowy

Konsekwencją zbyt silnego wyciągania cielęcia, już po całkowitym odejściu wód płodowych, może być wypadnięcie macicy. Dzieje się tak na skutek tego, iż cielę mocno przylega do ścian macicy, która jest wyciągana razem z nim. Do wypadnięcia macicy może dojść również w czasie kilku godzin po porodzie, czemu sprzyja słabe napięcie macicy oraz otwarta szyjka. Charakterystycznym objawem jest wystający ze szpary sromowej twór przypominający gruszkę. Gdy tak się stanie interwencja lekarza weterynarii jest niezbędna.

Wątpliwości czy nasza ingerencja w poród jest uzasadniona nie powinniśmy mieć w sytuacji, gdy ze sromu wystaje tylko jedna nóżka. Można wówczas podejrzewać nieprawidłowe ułożenie kończyny. W 95% porodów cielęta wychodzą z kanału rodnego główką. Znacznie gorzej jest, jeśli cielę wychodzi tyłem, bo pierwszą częścią, która się zaklinowuje jest miednica płodu, czyli najszersza część zwierzęcia.

W przypadku porodu pośladkowego należy zachować ogromną czujność, gdyż istnieje duże ryzyko ściśnięcia i zbyt wczesnego przerwania pępowiny, co prowadzi do zachłyśnięcia się wodami płodowymi i śmierci cielęcia. Z tych to powodów przeżywalność płodów w położeniu pośladkowych jest gorsza, szczególnie u jałówek, gdzie żywych płodów w takim położeniu jest mniej niż 50%.

Im dłuższa ciąża, tym większa szansa na trudny poród u krowy

Liczba trudnych porodów i związanych z nim urazów zwiększa się wraz z wydłużeniem czasu trwania ciąży. U krów rasy hf powinien on wynosić 275-277 dni. Przekroczenie tego terminu wiąże się z szybkim wzrostem płodu, co zwiększa ryzyko urazu podczas porodu.

Poród jest wydarzeniem stresującym, a silny stres może spowodować wydłużenie, a nawet wstrzymanie akcji porodowej. Stres negatywnie wpływa też na pobranie paszy w okresie poporodowym. Krowa ma mniejsze łaknienie, pobiera więc mniej paszy, a to ma bezpośrednie przełożenie na spadek wydajności mlecznej.

Liczba trudnych porodów i związanych z nim urazów zwiększa się wraz z wydłużeniem czasu trwania ciąży

FOTO: Beata Dąbrowska

Pierwiastki, ze względu na niższą masę ciała, mają mniejsze zapotrzebowanie na paszę w porównaniu z wieloródkami oraz są znacznie silniej narażone na stres. Dlatego też u pierwiastek szczególnie ważne jest maksymalne i świadome redukowanie stresu oraz zapewnienie po porodzie dobrej jakości paszy.

Beata Dąbrowska

Jest to błąd, ponieważ tylko 20% mleka gromadzone jest w zatoce wymienia, a większość (czyli 80%) znajduje się w pęcherzykach mlekowych, co oznacza, że do jego uwolnienia potrzebna jest oksytocyna. Ta zaś uwalnia się w wystarczających ilościach tylko wtedy, gdy strzyk jest mechanicznie stymulowany.

Uzyskanie wystarczającego stężenia oksytocyny do krwi może trwać nawet minutę. Jeśli poziom oksytocyny jest zbyt niski lub jeżeli aparat udojowy jest uruchamiany zbyt szybko, istnieje ryzyko, że na początku dojone będzie tylko mleko z zatoki wymienia, a następnie przepływ mleka zostanie wstrzymany, ponieważ z pęcherzyków mlekowych uwolnią się tylko niewielkie ilości mleka.

Czytaj więcej: Jak ograniczyć czas doju krów mlecznych?

Jak długo powinna trwać stymulacja wymienia przed dojem?

Czas od stymulacji wymienia do zadziałania oksytocyny na komórki wynosi od 60 do120 sekund (jest to czas liczony od momentu pierwszej stymulacji wymienia do założenia kubków udojowych).

Badania potwierdziły, że czas stymulacji poniżej 1 minuty powoduje brak działania oksytocyny w początkowym okresie doju i w konsekwencji pojawienie się pustodoju w pierwszych minutach oddawania mleka. Z kolei czas stymulacji powyżej 2 minut powoduje takie same konsekwencje z tym, że pojawiają się one w ostatnich minutach oddawania mleka.

Beata Dąbrowska

Dzięki monitorowi wycielenia Zeta AI hodowcy będą mogli z łatwością obserwować wycielenie krów za pomocą smartfona. System wysyła bowiem powiadomienie o rozpoczęciu wycielenia, łącznie z oceną skurczu i informuje o narodzinach cielęcia. Jeśli poród będzie zbyt długi lub pojawią się powikłania, system natychmiast wyśle ​​ostrzeżenie. Daje także możliwość przeglądu postępów poprzednich wycieleń.

Wykrywanie wycielenia jest częścią szerszego systemu – Zeta AI Barn Monitor, który monitoruje zdrowie i zachowanie poszczególnych krów w oborze. System może wykrywać zachowanie rui, sterować stabilnymi robotami i rozpoznawać poszczególne krowy. Do identyfikacji krów służy robot udojowy Lely lub punkt identyfikacyjny w oborze.

Z czego skłąda się system Zeta AI Barn Monitor?

Monitor wycieleń Zeta AI składa się z oprawy wyposażonej w kamerę, oświetlenie LED oraz minikomputer z inteligentnymi algorytmami. Oprawa zawieszana jest nad częścią porodową obory na wysokości od pięciu do sześciu metrów nad krowami. Na każde dziesięć krów wymagane j...

Jakie są potencjalne negatywne skutki ciąży bliźniaczej u krowy?

Ciąża bliźniacza przede wszystkim zagraża produkcji mleka, wydłuża akcję porodową i zwiększa konieczność profesjonalnej interwencji w celu wydobycia cielęcia. Ponadto zwiększa śmiertelność okołoporodową i zmniejsza masę urodzeniową cieląt, a prawdopodobną tego przyczyną jest skrócona długość ciąży i trudne porody.

Krowy cielące bliźniaki są bardziej narażone na wiele zaburzeń rozrodczych, w tym na zatrzymanie łożyska i zapalenie macicy, jak też na przemieszczenie trawieńca i ketozę. Co więcej, w większości ciąż bliźniaczych różnopłciowych, jałówki rodzą się z syndromem frymatnizmu, co oznacza, że są bezpłodne.

Czytaj więcej: Ciąża bliźniacza u krowy to same problemy?

Co zwiększa ryzyko ciąży mnogiej u bydła?

Prawdopodobieństwo powstania ciąży bliźniaczej związane jest z czynnikami genetycznymi, porą roku, kolejnością laktacji, wskaźnikiem owulacji, a ...

Zapotrzebowanie krowy na wapń wrasta po porodzie nawet 3-krotnie

Zaleganie powodowane jest przez ogromne zapotrzebowanie organizmu na wapń. Po porodzie jest to 2–3-krotny wzrost w stosunku do okresu zasuszenia. Wynika on z rozpoczęcia sekrecji siary. W 10 kg siary krowa traci 23 g wapnia. Zwierzę nie jest w stanie pokryć tak wzmożonego zapotrzebowania, a to najczęściej za sprawą słabego pobierania paszy w tym okresie. Niedobór Ca we krwi powoduje szereg problemów zdrowotnych, a chore zwierzęta radykalnie zmniejszają apetyt i wydajność.

Jaki jest mechanizm zalegania poporodowego u krowy?

Głównym powodem zalegania poporodowego jest metaboliczna alkaloza, wywołana spożyciem nadmiernych ilości kationów, głównie Na i K. Zbyt wysoki udział w dawce tych kationów sprawia, że hormon odpowiedzialny za uwalnianie Ca z kości staje się „rozleniwiony”. Profilaktyka zalegania okołoporodowego polega więc na skarmian...

Odpowiedź na to pytanie starali się znaleźć angielscy badacze, którzy w swoim zakładzie doświadczalnym w Edynburgu, przez półtora roku obserwowali 220 krów rasy hf.

Na 30 dni przed spodziewanym terminem porodu na prawej tylnej nodze krów zainstalowali pedometry, które rejestrowały liczbę wykonanych kroków, czas leżenia i stania oraz częstotliwość kładzenia się i wstawania.

Wszystkie cielące się zwierzęta miały do dyspozycji kojec porodowy z głęboką ściółką ze słomy, nad którym zainstalowano kamerę rejestrującą moment rozpoczęcia porodu. Obsługa interweniowała dopiero wtedy, gdy akcja porodowa się przedłużała lub, gdy cielę nie wykazywało prawidłowych aktywności.

Przebieg całego porodu oceniano w 5-stopniowej skali:

• 1– poród bez pomocy,
• 2 – prosta pomoc jednej osoby przy wyciąganiu cielęcia,
• 3 – pomoc okołoporodowa dwóch osób lub wykorzystanie pomocy specjalisty,
• 4 – pomoc lekarza weterynarii,
• 5 – cesarskie cięcie.

Do jakich wniosków doszli angielscy badacze?

Zaobserwowano, że krowy przed porodem podnoszą ogon oraz znacznie częściej zmieniają pozycję, jałówki o 30%, a krowy wieloródki o 46%, przy czym w chwili rozpoczęcia porodu krowy rzadko zajmowały pozycję leżącą. W dniu porodu (w porównaniu z 4 dniami obserwacji przed porodem) zwierzęta są bardziej niespokojne, skraca się czas leżenia, co szczególnie widoczne jest u jałówek. Ta grupa leżała 2,8 godziny krócej w ciągu dnia, 9 razy częściej zmieniała pozycję i zrobiła o 172 kroki więcej (w porównaniu z wartościami średnimi).

Naukowcy zaobserwowali też zależność pomiędzy liczbą zmiany pozycji, a zapotrzebowaniem na pomoc porodową. Otóż krowy, które wymagały pomocy zmieniały pozycję znacznie rzadziej w porównaniu ze średnią sprzed porodu. Z kolei krowy, które same się wycieliły, minimalnie zwiększyły częstotliwość zmiany pozycji w ciągu dnia.

Beata Dąbrowska

Źródło: Barraclough i inni.

Korekcja racic u krów w zaawansowanej ciąży wiąże się z dużym ryzykiem poronienia

Korekcja racic jest zwykle stresującym dla krów mlecznych zabiegiem. Ale sam stres to jeszcze nie wszystko. Kiedy zwierzę umieszcza się w poskormie, podwiesza pasami pod klatką piersiową i brzuchem, to może powodować ucisk na narządy wewnętrzne, w tym na macicę. A połączenie stresu i zewnętrznego nacisku na macicę może zwiększać ryzyko poronienia u krów, u których korekcja przeprowadzana jest w późnym okresie ciąży.

]]> Rozród krów b.dabrowska@tygodnik-rolniczy.pl (Beata Dabrowska) Fri, 09 Aug 2024 14:00:00 +0200 https://www.tygodnik-rolniczy.pl/mleko/rozrod-krow/pozna-korekcja-racic-zwieksza-ryzyko-poronienia-u-krowy-2516735 false https://www.tygodnik-rolniczy.pl/mleko/rozrod-krow/wsoka-wydajnosc-czy-dlugowiecznosc-krow-co-sie-bardziej-oplaca-2516645 Dobra długowieczność pozwala na rozłożenie kosztów odchowu jałówek wchodzących do stada na dłuższy czas, a także na wybór na remont stada tylko najlepszych z nich. Dłuższe użytkowanie umożliwia także uzyskanie większej wydajności życiowej.