W nowoczesnym rolnictwie coraz większą wagę przykłada się nie tylko do wysokości plonów, ale także do efektywności wykorzystania nawozów. Azot (N), jako kluczowy składnik plonotwórczy, pozostaje filarem strategii nawożenia większości upraw. Jednak w praktyce rolniczej wciąż zbyt często zapomina się o jednym, krytycznym elemencie: bez odpowiedniej ilości siarki azot nie może zostać w pełni wykorzystany przez rośliny.

ODPOWIEDNI STOSUNEK AZOTU DO SIARKI TO FUNDAMENT RACJONALNEGO NAWOŻENIA.

Zrozumienie relacji azotu i siarki oraz właściwy dobór form nawozów – w tym siarczanu wapnia – stają się dziś jednym z najważniejszych elementów racjonalnego, ekonomicznego i zrównoważonego nawożenia.

Bez siarki azot nie działa w pełni

FOTO: Kłosek Anna [pge Ekoserwis S.a.]

Azot i siarka – duet niezbędny w metabolizmie roślin

Bez siarki azot traci nawet 30% swojej skuteczności Siarka pełni w roślinach funkcję, której nie da się zastąpić. Jest ona składnikiem:

• aminokwasów siarkowych (metioniny i cysteiny),
• enzymów,
• białek strukturalnych i zapasowych,
• oraz odpowiada za prawidłowy przebieg syntezy chlorofilu.

Co kluczowe – siarka warunkuje przemiany azotu mineralnego w białko roślinne. W praktyce oznacza to, że nawet wysoka dawka azotu nie przyniesie oczekiwanych efektów plonotwórczych, jeśli w glebie zabraknie dostępnej siarki. Niedobór tego pierwiastka prowadzi do kumulacji azotu w formach niebiałkowych, obniżenia jakości plonu oraz strat nawozowych.

EFEKTYWNOŚĆ NAWOŻENIA ZACZYNA SIĘ OD WŁAŚCIWEGO BILANSU N:S

Dlaczego w glebie brakuje siarki?

W ostatnich dekadach obserwuje się systematyczny spadek naturalnych dopływów siarki do gleby. Główne przyczyny to:

• redukcja emisji SO₂ do atmosfery,
• intensyfikacja produkcji roślinnej i wysokie plony,
• nawożenie skoncentrowane głównie na NPK,
• lekkie gleby o niskiej pojemności sorpcyjnej.

Niedobór siarki – jakie są skutki w praktyce?

Brak siarki w glebie to nie tylko problem teoretyczny. W warunkach polowych prowadzi on do bardzo konkretnych strat:

• spadek wykorzystania azotu nawet o 20–30%,
• słabszego wzrostu i jaśniejszego ubarwienia roślin - chlorozy młodych liści,
• spadku zawartości białka w zbożach,
• pogorszenia parametrów jakościowych rzepaku (niższa zawartość tłuszczu),
• mniejszej odporności roślin na stresy abiotyczne.

Rolnik traci więc nie tylko plon, ale również efektywność inwestycji w azot, który – zamiast budować plon – może ulegać wymywaniu lub stratom gazowym.

NIE ZWIĘKSZAJ DAWKI AZOTU – ZWIĘKSZ JEGO WYKORZYSTANIE

Siarczan wapnia – skuteczne źródło siarki w nawożeniu

Jednym z najbardziej racjonalnych rozwiązań w uzupełnianiu siarki jest dwuwodny siarczan wapnia (CaSO₄x2H2O), nawóz sioarkowo-wapniowy AgroSulCa. To nawóz, który łączy w sobie dwie kluczowe funkcje: dostarcza łatwo przyswajalną siarkę w formie siarczanowej oraz wapń, istotny dla struktury gleby i rozwoju systemu korzeniowego.

Dlaczego warto postawić na nawóz AgroSulCa?

• Siarka w formie siarczanowej jest natychmiast dostępna dla roślin,
• działa stabilnie niezależnie od temperatury (w przeciwieństwie do form elementarnych),
• wapń poprawia strukturę gruzełkowatą gleby, co sprzyja lepszemu pobieraniu składników,
• brak ryzyka zakwaszenia gleby,
• możliwość stosowania przedsiewnego i pogłównego.

SIARKA TO NAJTAŃSZY SPOSÓB NA WYŻSZY PLON

Siarczan wapnia doskonale wpisuje się w strategię nawożenia zbóż ozimych, rzepaku, kukurydzy i buraka cukrowego, gdzie zapotrzebowanie na siarkę jest szczególnie wysokie.

Bez siarki azot nie działa w pełni

FOTO: Kłosek Anna [pge Ekoserwis S.a.]

Efektywność nawożenia azotem zaczyna się od siarki

Coraz częściej mówi się o efektywności wykorzystania azotu (NUE – Nitrogen Use Efficiency) jako kluczowym wskaźniku opłacalności produkcji roślinnej. W tym kontekście siarka nie jest dodatkiem, lecz niezbędnym warunkiem osiągnięcia wysokiej skuteczności nawożenia azotowego.

Badania i praktyka rolnicza jednoznacznie wskazują, że:

• optymalny stosunek N:S (najczęściej 5–7:1 dla rzepaku i 10–15:1 dla zbóż) zwiększa plon i jego jakość, 
• nawożenie siarczanem wapnia pozwala lepiej wykorzystać każdą jednostkę azotu,
• poprawia bilans ekonomiczny gospodarstwa bez zwiększania dawek N.

Bez siarki azot nie działa w pełni

FOTO: Kłosek Anna [pge Ekoserwis S.a.]

Wnioski praktyczne dla kluczowych upraw

Rzepak ozimy

• bardzo wysokie zapotrzebowanie na siarkę,
• optymalny stosunek N:S ≈ 5–7:1,
• siarczan wapnia stosowany przedsiewnie lub wczesną wiosną: 
  • zwiększa zawartość tłuszczu,
  • poprawia wykorzystanie azotu,
  • ogranicza ryzyko pustych łuszczyn.

Efekt praktyczny: wyższy plon i lepsze parametry jakościowe nasion.

Zboża ozime (pszenica, jęczmień)

• siarka decyduje o syntezie białka i glutenu,
• poprawia parametry technologiczne ziarna,
• zalecany stosunek N:S ≈ 10–15:1.

Efekt praktyczny: wyższa zawartość białka, lepsza jakość handlowa ziarna, stabilniejsze działanie azotu.

Kukurydza

• intensywny wzrost we wczesnych fazach,
• siarka wspiera rozwój systemu korzeniowego,
• wapń poprawia strukturę gleby i dostępność składników.

Efekt praktyczny: lepszy start roślin i wyższy potencjał plonowania.

Bez siarki azot nie działa w pełni

FOTO: Kłosek Anna [pge Ekoserwis S.a.]

W warunkach rosnących kosztów nawozów i zaostrzenia wymagań środowiskowych, racjonalne nawożenie staje się przewagą konkurencyjną gospodarstwa.

Zależność azotu i siarki to jedno z fundamentalnych praw fizjologii roślin, którego nie można ignorować. Bez siarki azot nie działa w pełni – a jedną z najbardziej efektywnych, bezpiecznych i praktycznych form jej uzupełnienia jest certyfikowany siarczan wapnia – nawóz siarkowo-wapniowy AgroSulCa. To rozwiązanie, które poprawia nie tylko plon, ale i efektywność całej technologii nawożenia, czyniąc produkcję roślinną bardziej opłacalną i zrównoważoną.

Dostępny u producenta i dystrybutorów. 

Zadzwoń do naszego eksperta i umów dostawę już dziś:

• tel. +48 785 07 02 38
• tel. +48 727 49 00 45

Więcej dowiedz się również klikając w linki: https://agrosulca.com.pl/agrosulca/stosowanie/ 

https://www.youtube.com/watch?v=qzL8yqdTy_I 

https://www.youtube.com/watch?v=HDmtq49987Q 

https://www.youtube.com/watch?v=ovH5AE16GmA 

Stosowanie biostymulatorów roślin łagodzących stres przymrozków, suszy i upałów ma sens. To działa, ale te produkty trzeba stosować dokładnie z instrukcją. Ich gama jest olbrzymia i trudno wskazać jeden najlepszy produkt. Biostymulatory bardzo różnią się składem i oddziaływaniem na rośliny. Niektóre zaleca się stosować przed stresem, inne po.

Na starcie wsparają rozwój korzeni

Krótkotrwałe spadki temperatur do minus 3–5°C kukurydza, buraki i inne gatunki jare przetrwają bez trudu, a kiedy pomożemy im biostymulatorami wyjdą ze stresu szybko i bez szwanku. Ale nie tylko przymrozki stresują rośliny. Ich rozwój hamuje i osłabia np. duża amplituda temperatur, a w okresie wspomnianych ogrodników, nawet bez przymrozku, ale z wyraźnym ochłodzeniem, stresujący może być głód niedostępnego w takich warunkach fosforu. Ten pierwiastek mimo nawet dużej zasobności w glebie jest mało mobilny i w takich warunkach jego pobieranie blokowane. Najwyraźniej manifestuje to kukurydza, której niedożywione liście stają się fioletowe.

Fosfor jest niezbędny i to głównie ten pierwiastek o właściwościach ukorzeniających decyduje teraz, jak w perspektywie lata i ewentualnych deficytów wody rośliny jare poradzą sobie ze stresem suszy. Potrzebują dobrego ukorzenienia i o tym właśnie w dużej mierze decyduje fosfor, a mocno wspomaga go (zwłaszcza w kukurydzy) cynk.

Zawsze warto sięgnąć przy planach dokarmiania o biostymulatory. Są to bardzo zróżnicowane produkty, o różnym składzie, często działające kierunkowo, ale zwykle wpływające korzystnie na fizjologię rozwoju całej rośliny. Biostymulatory mogą wspomagać fotosyntezę, poprawiać efektywność wykorzystania wody, wspomagać wiązanie azotu atmosferycznego, wspierać tworzenie mikoryzy, opóźniać starzenie się roślin, hamować transpirację, mobilizować reakcje odpornościowe, wpływać na wytwarzanie hormonów roślinnych.

Stymulacja procesów w parze z dokarmianiem

Każdy zarejestrowany biostymulator ma dokładną instrukcję stosowania i charakterystykę oddziaływania na rośliny lub glebę. Oddziaływanie biostymulatorów na biochemię, fizjologię, wzrost i rozwój roślin oraz na organizmy glebowe i właściwości gleby zależy od ich składu, ale i formulacji. Doświadczenia z użyciem biostymulatorów w technologiach uprawy kukurydzy potwierdzają, że wyraźnie poprawiają one kondycję roślin w warunkach stresu.

Jednak biostymulatory same wszystkich spraw nie załatwią. Roślina musi być dożywiona, zwłaszcza mikroelementami, spośród których dwa są priorytetowe także na okresy stresu. Np. wspomniany cynk bardzo wspomaga rozwój korzeni kukurydzy. Poprawia także płodność i żywotność ziaren pyłku i kluczowym partnerem dla efektywnego wykorzystania azotu. Bor pełniący istotne funkcje w rozwoju generatywnym kukurydzy reguluje kwitnienie, procesy formowania kolb, zawiązywania ziaren oraz gospodarkę wodną roślin. Planując w kukurydzy dokarmianie tymi mikroelementami warto zastosować jednocześnie biostymulatory łagodzące stresy, ale wpływające korzystnie we wczesnych fazach wzrostu na rozwój systemu korzeniowego.

Biostymulatory zmieniają reakcję roślin

Biostymulacja wpłynie korzystnie na metabolizm i fizjologię roślin i pomoże im przejść przez stresy „suchą stopą” pod warunkiem, że taki produkt zastosujemy zgodnie z etykietą i na zdrowe rośliny pełne wigoru. Ważne są też optymalne warunki pogodowe zabiegu, bo np. wjazd w łan roślin przy temperaturze sięgającej 30°C (w łanie znacznie więcej) to pewny stres. Wypryskane krople czystej wody zrobią liściom krzywdę. Będą poparzenia, a potem nekrozy. Tego trzeba unikać.

Reakcje obronne roślin w warunkach stresu, bez żadnego wspomagania są zapisane w ich genach i służą celowi – wydać jak najszybciej nasiona, aby tylko gatunek mógł przetrwać. Dla rolnictwa i rolnika nie jest to dobra wiadomość, bo roślina broniąc się przed stresem przyspiesza ważne dla plonu fazy rozwoju. Szybciej starzeje się i redukuje strukturę plonowania. Robi wszystko, aby szybko wydać nasiona, ich ilość nie ma wtedy znaczenia. W biostymulacji chodzi właśnie o to, aby zmienić reakcję roślin na naszą korzyść. Kukurydza stymulowana przed wystąpieniem stresu suszy nie będzie zwijać liści w rurki w czasie upału i deficytu wody. Będzie transpirować, ale oszczędnie.

Marek Kalinowski

Obecnie kukurydza jest jedną z najbardziej opłacalnych i przyszłościowych roślin uprawy polowej w Polsce. Często jest uprawiana w monokulturze, a to wg badań naukowych powoduje jednostronne wyczerpywanie się składników pokarmowych i obniżenie odczynu gleby.

Prawidłowy odczyn pH gleby rozwija korzenie kukurydzy 

Wapnowanie gleby pod uprawę kukurydzy jest konieczne, jeżeli pH spadnie poniżej 5,5. Prawidłowy odczyn pozwala wykształcić kukurydzy silny system korzeniowy już w pierwszym okresie wegetacji, co wpływa na efektywniejsze pobieranie składników pokarmowych i wody, szczególnie ważne w okresie susz.

Właściwy odczyn gleby i wapń wpływają bardzo korzystnie na rozwój systemu korzeniowego kukurydzy

FOTO: Marek Kalinowski

Planując wapnowanie wiosną w małych dawkach przed siewem kukurydzy pamiętajmy o zasadach, aby równomiernie wymieszać wapno z glebą, i nie łączyć jego stosowania z nawożeniem azotem (szczególnie amonowym). Oczywiście warto regularnie kontrolować pH gleb, a najlepiej wykonywać badania. Zabieg wapnowania najlepiej przeprowadzić pod przedplon lub zaraz po jego zbiorze.

Wapnowanie kukurydzy można wykonać nawet pogłównie

W przypadku stwierdzenia zakwaszenia gleby wiosną, dopuszczalne jest wapnowanie, ale najpóźniej na 2 tygodnie przed wysiewem kukurydzy – w obniżonej dawce o 30–50%. Natomiast jeśli i ten czas z różnych względów zostanie pominięty, wyjątkowo na kwaśnych stanowiskach można zastosować węglanowe wapno pogłówne, najlepiej granulowane. Wapnowanie pól pod kukurydzę jest zabiegiem niezwykle korzystnym, bo poprawiającym strukturę gleby, zwiększającym aktywność mikrobiologiczną gleby oraz przyswajalność składników pokarmowych, głównie makroelementów. Zawartość przyswajalnego wapnia i magnezu w glebie jest ściśle powiązana z jej odczynem. W glebach zakwaszonych zmniejsza się też pobranie innych składników pokarmowych.

Przy interwencyjnych dawkach wapna nalepsze efekty daje stosowania granulowanej kredy

FOTO: Marek Kalinowski

Deficyt wapnia może wystąpić również przy stosowaniu wyższych dawek nawozów NPK. Przeprowadzenie wapnowania gleby pod kukurydzę jest konieczne, jeśli pH gleby wynosi poniżej 5,5. Dawka i forma wapna pod kukurydzę wyznaczana jest na podstawie potrzeb wapnowania, jak i kategorii agronomicznej gleby. Te informacje da nam analiza chemiczna gleby i warto ją wykonać.

Właściwe pH, a brakuje często magnezu

Przy okazji wapnowania warto przypomnieć, że poważnym zagrożeniem dla plonowania kukurydzy jest brak przyswajalnego magnezu w glebie. Zapotrzebowanie kukurydzy na magnez wynosi 50–70 kg MgO ha. Od momentu zwarcia rzędów do kwitnienia – w okresie 4–6 tygodni, przyswajane zostają 2/3 tych ilości. W przypadku gleb zakwaszonych i jednocześnie z niedoborem magnezu należy wysiać nawóz wapniowo-magnezowy. Gdy natomiast wyniki analizy gleby potwierdzają wystarczającą zasobność gleby w przyswajalny magnez, wystarczy wysiać zwykłe wapno nawozowe.

Długotrwałe efekty poprawy odczynu gleby zapewnia regularne wapnowanie gleby małymi dawkami wapna. Na gleby lekkie zaleca się 1,5 t/ha wapna węglanowego (CaO), na średnie – 2 t/ha wapna węglanowego lub tlenkowego (CaO) i 2,5 t/ha wapna tlenkowego CaO na gleby ciężkie. Na glebach dających silne objawy niedoborowe magnezu należy po zbiorze roślin koniecznie wysiać nawozy z magnezem. Na glebach bardzo lekkich i lekkich zaleca się stosowanie 120–160 kg MgO/ha, na glebach cięższych 80–120 kg MgO/ha. To dawki na okres 2–3 lat, w zależności od uprawianych gatunków roślin oraz intensywności opadów. Ale te dawki nie poprawią zasobności gleb w przyswajalny magnez.

Niezależnie od pH gleby (a często w praktyce otrzymujemy wyniki niskiej zasobności gleby w przyswajalny magnez na glebach niewymagających wapnowania) wiosną pod kukurydzę warto zastosować np. kizeryt lub nawozów wieloskładnikowych z magnezem.

Częściej wapnować, w mniejszych dawkach wapna

Kukurydza lepiej rośnie i jest bardziej odporna na stres po zwapnowaniu gleby i daje wyższe plony. Niskie pH ogranicza dostępność składników pokarmowych dla kukurydzy. Roczne potrzeby wapna przy plonie 10 ton kukurydzy na ziarno to pobranie wapna: około 100–110 kg CaO/ha, wymycie: 100–250 kg CaO/ha, zobojętnienie nawożenia mineralnego: 100–300 kg CaO/h. Systematyczne stosowanie małych, profilaktycznych dawek nawozów wapniowych lub wapniowo-magnezowych jest najlepszym sposobem zwiększania ilości wapnia w glebie i utrzymania żyzności gleby. Wapń regulując odczyn gleby odgrywa kluczową rolę w tworzeniu próchnicy.

Do pomiaru pH przyda się pehametr, ale zawsze lepiej jest badać gleby kompleksowo i systematycznie 

FOTO: Marek Kalinowski

Gleby zwapnowane mają lepszą strukturę granulometryczną, większą pojemność wodną, większą sorpcję wymienną, są łatwiejsze w uprawie, mniej zlewne dzięki powstającym gruzełkom, zatrzymują więcej wody i stają się żyzne, a to przekłada się na większe plony i zdrowie roślin uprawnych. W wyniku odkwaszenia gleby i dostarczenia jej wapnia poprawia się odżywianie mineralne roślin, kondycja i zdrowotność roślin, a w konsekwencji rosną plony i poprawia się ich jakość.

Dr hab. Dorota Pikuła, IUNG – PIB Puławy

Przy wyliczonej dawce na poziomie powyżej 50 kg N/ha należy ją podzielić stosując 2/3 porcji w fazie liścia flagowego i 1/3 (jeżeli korzystne warunki utrzymują się) na początku kłoszenia. W pierwszym terminie przy prognozowanych opadach najlepiej podać tę porcję w formie stałej szybko działającej saletry. W drugiej dawce (początek kłoszenia) też saletra, ale jeżeli warunki nie są sprzyjające wprowadzamy korektę i aplikację dolistną w formie roztworu mocznika po kwitnieniu pszenicy.

Warianty nawożenia dopasowane do pogody

Jeżeli z powodu warunków pogodowych musimy polegać tylko na dolistnym dokarmianiu azotem, przy spodziewanych wysokich plonach kłos można żywić nawet dwa razy – w fazie kłoszenia i drugi szybko po kwitnieniu. Jednak bezpieczne stężenia roztworu mocznika albo RSM 32 nie pozwolą nam zastosować tak wysokich, potrzebnych dawek.

Dokarmianie kłosów ma największy sens w sezonach mokrych, kiedy nawożenie podstawowe i wiosenne azotem zwiększa plon, ale w takich warunkach może dojść do mniejszej koncentracji białka. Właśnie wtedy znaczenia nabiera korekta nawożenia azotem z dawką na kłos. Fakt, nie mamy problemu z nadmiarem, a częściej z niedoborem wilgoci. A jeżeli dalsza część sezonu zaskoczy nas pozytywnie z równo rozłożonymi opadami, warto sięgnąć po możliwość dokarmiania kłosów i podkręcić jakość zbóż jakościowych.

Na początku podałem umowne terminy aplikacji azotu na kłos i trzeba je dostosować do pogody. Forma stała musi się rozpuścić i dotrzeć do korzeni i często lepsze jest zastosowanie saletry na początku liścia flagowego lub gdy wyczuwamy grubiejące kłosy w pochwach liściowych. Kiedy jest sucho i nie ma perspektywy opadów, jedyną możliwością jest zastosowanie azotu dolistnie. Tą drogą nie zaopatrzymy jednak roślin w potrzebne ilości azotu. Wtedy watro rozważyć dwa wjazdy z roztworem mocznika (ewentualnie roztworem RSM 32). Oczywiście rośliny muszą być zdrowe a w czasie aplikacji muszą panować odpowiednie warunki na zabieg dokarmiania. Sugerowałbym to robić w porach wieczornych po obniżeniu temperatury powietrza.

Nie tylko azot podkręca zawartość glutenu

W podkręcaniu jakości ziarna, w którym liczy się zawartość białka i frakcji glutenu, najważniejszy jest azot. W programach dokarmiania nie można zapominać o magnezie i siarce, fosforze, ale także o użyciu biostymulatorów. Są w nich często pierwiastki, które nie spełniają kryteriów przynależności do składników pokarmowych roślin, ale wspomagają ich procesy życiowe. Niektórzy nazywają te pierwiastki funkcjonalnymi. Na rynku są biostymulatory o różnym składzie, zawierające związki organiczne, mineralne, a także mikroorganizmy.

Z pierwiastków o bardzo korzystnym działaniu jest krzem. Dostarczony dolistnie prowadzi do powstania tuż pod kutikulą tzw. podwójnej warstwy krzemowej. Ta zmniejsza parowanie wody z roślin i poprawia funkcje liści w warunkach narastającego stresu wodnego. Krzem poprawia gospodarkę roślin azotem i mikroelementami. Wyniki doświadczeń dowodzą, że krzem stosowany w dokarmianiu dolistnym pszenicy poprawił jakość ziarna, a konkretnie zawartość glutenu. Prawdopodobnie w doświadczeniach wynikało to z lepszej gospodarki azotem. Stosowanie biostymulatorów w czasie dokarmiania dolistnego w okresie kłoszenia pszenicy (z azotem, siarką i magnezem oraz fosforem) optymalizuje warunki nalewania ziarna i stymuluje wzrost zawartości azotu w ziarnie, a zatem białka i glutenu.

Bezpieczne roztwory mocznika i RSM 32 dla zbóż

W zbożach ozimych wiosną, pod warunkiem, że są w bardzo dobrym stanie i są korzystne warunki dla nawożenia dolistnego, bezpieczne jest stężenie roztworu mocznika (i RSM 32) w przedziale 8–15%. Najwyższe stężenie do 15% jest bezpieczne dla zbóż w fazie ich krzewienia (dokrzewiania). W fazie pełni strzelania w źdźbło można stosować roztwór tych nawozów o stężeniu 8–10%, a w fazie od kłoszenia do dojrzałości mlecznej 5%, maksymalnie 6%. Pamiętajmy, że zawsze w większości upraw zasadą jest, że im starsze są rośliny, tym w nawożeniu dolistnym niższe stosujemy stężenia roztworu mocznika.

Jak uzyskać 5% stężenia roztworów mocznika i RSM 32? To stężenie uzyskamy rozpuszczając 5 kg mocznika w 100 litrach wody. 5% roztwór RSM 32 uzyskamy łącząc 95 l wody i 5 l RSM 32. To w dwóch zabiegach niespełna 14 kg N/ha, ale może uratować poziom glutenu wymagany w skupie dla zbóż jakościowych.

Marek Kalinowski.

Zawiera on dwie substancje czynne: Revysol® oraz krezoksym metylowy, które nie tylko zapewnią najwyższą skuteczność w ochronie przed chorobami, ale i dadzą dodatkowe efekty fizjologiczne.

Siłą produktu jest unikalna formulacja – która doskonale pokrywa liście i sprawia, że produkt jest aktywny przez długi czas. Daxur® tworzy swego rodzaju depozyty na powierzchni liścia w formie kryształów, które są dostępne i aktywne w okresie wegetacji. Powstaje w ten sposób filtr  bariera ochronna, która chroni przed wnikaniem patogenów oraz pomaga roślinom radzić sobie ze stresem.  Daxur® bowiem wpływa również pozytywnie na fizjologię roślin.

DAXUR® idealnie wyważone KORZYŚCI

FOTO: Basf

Daxur®  - długie okno zabiegowe!

Daxur długie okno zabiegowe

FOTO: Daxur Długie Okno Zabiegowe

Zwalczane choroby:  łamliwość źdźbła zbóż i traw, mączniak prawdziwy zbóż i traw, rdza brunatna pszenicy, septorioza paskowana liści pszenicy, septoriozy liści, rdza brunatna, rdza brunatna żyta, plamistość siatkowa jęczmienia, rdza jęczmienia.

DAXUR® idealnie wyważone KORZYŚCI

FOTO: Basf

Jest to rozwiązanie stworzone do ekonomicznego użycia. Daxur® jest dostępny w 1- i 5-litrowych opakowaniach.

Daxur® zapewnia opłacalną ochronę przeciwko wszystkim najważniejszym chorobom zbóż. Łącznie z dodatkowymi efektami fizjologicznymi daje to finalnie producentowi WYŻSZE PLONY I ZYSKI.

DAXUR® idealnie wyważone KORZYŚCI

FOTO: Basf

Zachowaj równowagę pomiędzy dobrymi wynikami a przystępną ceną!

Ze środków ochrony roślin należy korzystać z zachowaniem bezpieczeństwa. Przed każdym użyciem przeczytaj informacje zamieszczone w etykiecie i informacje dotyczące produktu. Zwróć uwagę na zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia oraz przestrzegaj środków bezpieczeństwa zamieszczonych na etykiecie.

Z dostępnych w internecie ofert wynika, że pomiot kurzy kosztuje najczęściej od około 30 do 100 zł za tonę, choć przy większych ilościach i bezpośrednio od producenta ceny mogą zaczynać się nawet od ok. 25 zł/t netto (bez transportu).

Z kolei w ogłoszeniach z dowozem ceny często sięgają 100–120 zł/t przy pełnych transportach (np. 25 ton), a w praktyce całkowity koszt z transportem może wynosić około 50–60 zł/t w sprzyjających warunkach.

Ceny pomiotu kurzego w Polsce w kwietniu 2026

Poniższe ceny pochodzą z interentowych seriwsów sprzedażowych. Do ceny należy doliczyć koszt tarnsportu, który uzależniony jest od odległości: 

Woj. Dolnośląskie

• od 50 do 115 zł/t (z transportem, min. 25 t)

Woj. Podkarpackie

• 55 zł/m³ (do negocjacji, obornik ze słomą)

Woj. Mazowieckie

• od 80 zł/t (transport do 24 t) do 104 zł/t.

Woj. Wielkopolskie

• od 40 zł/t  do około 115 zł/t (z dostawą, min. 25 t)

Woj. Zachodniopomorskie

• około 45 zł/t (bez słomy)

Woj. Lubelskie

• od 85 do 100 zł/t (Biała Podlaska/Siedlce/Siemiatycze)

Woj. Łódzkie

• od około 80 zł/t + transport (min. 25–28 t)

Woj. kujawsko pomorskie

• około 70 zł/t

Koszt kurzeńca w latach poprzednich

Ceny pomiotu kurzego w 2023 roku przedstawiały się w następujący sposób:

• mazowieckie 85 zł/t (bez transportu),
• małopolskie 50 zł/t (bez transportu),
• zachodniopomorskie 80 zł/t (bez transportu),
• podlaskie 85 zł/t (bez transportu),
• mazowieckie – transport 25 ton do klienta autem ciężarowym z naczepą samowyładowczą – 1750 zł,
• lubelskie – 100 zł naczepa 100 m³​,
• lubuskie – 1000 zł za 15 ton plus koszty transportu,
• dolnośląskie – 95 zł/t cena z transportem minimum 25 t.

W roku 2024 obornik kurzy kosztował w granicach 100 zł z transportem, a w 2025 ceny wahały się od 40,00 do 80,00 zł/t.

Cena kurzeńca a nawozów mineralnych

Przy obecnych cenach na rynku nawozów, pomiot kurzy pozostaje jedną z najtańszych alternatyw dla nawozów mineralnych, zwłaszcza w kontekście wysokich kosztów azotu. Kluczowe znaczenie ma jednak koszt transportu, który często decyduje o opłacalności zakupu. 

O najnowszych cenach nawozów przeczytacie w artykule poniżej: 

Ceny nawozów

Wojna się skończy, ceny nawozów nie spadną. PKO BP ostrzega rolników

Patrycja Bernat

Źródła: Tygodnik-rolniczy.pl/KPODR/ OLX

Fot: Jacek Daleszyński

Jaka dawka gnojowicy pod kukurydzę?

Skład gnojowicy:

Każdy m3 gnojowicy w zależnosci od pochodzenia zawiera;

• 3–8 kg azotu,
• 1,5–3 kg fosforu P2O5 (2% P rozpuszczalnego w wodzie, około 20% związane jest z wapniem – może się udostępnić przez np. zakwaszający siarczan amonu, ok. 70% P znajduje się w związkach fitynowych)
• oraz potas w ilości 3–8 kg (więcej w świńskiej).

{newsletter_banner}{/newsletter_banner}

W kukurydzy gnojowicę najlepiej podać pod międzyplon przed nią wysiany, w dawce 50 kg/ha N lub przed siewem kukurydzy, ale w dawce nie większej niż 60% całkowitego zapotrzebowania na azot – odpowiadającej 70 kg/ha N z inhibitorem nitryfikacji. Pamiętajmy, że wtedy podczas siewu nie podajemy więcej niż 30 kg/ha fosforu (P2O5) w nawozie mineralnym.

Jaka dawka gnojowicy pod zboża? 

Gnojowicę w przypadku zbóż możemy stosować w dwóch terminach. Pierwszy z nich to termin jesienny pod orkę, a drugi przed siewem zbóż jarych na wiosnę.

Pamiętajmy jednak, że stosowanie np. gnojowicy czy obornika regulowane jest przez program azotanowy, który jasno określa maksymalne dawki oraz terminy aplikacji nawozów. Przykładowo obowiązuje bezwzględny zakaz stosowania gnojowicy na glebach zamarzniętych czy zalanych.  Przyjęta średnia dawka gnojowicy na hektar pod zboża ozime, jak pszenica, żyto, jęczmień, pszenżyto to: 

• około 20–30 m³/ha,
• maksymalnie można zastosować nawet 40 m³/ha, ale tylko jeśli gleba jest bardzo uboga. 

Roczne dawki gnojowicy, zarówno bydlęcej, jak i świńskiej, o zawartości 8–10% s.m. i 0,4% azotu nie powinny przekraczać takiej dawki, aby nie podać więcej niż 170 kg/ha N zgodnie z wytycznymi Programu azotanowego. 

Technologie aplikacji gnojowicy

Więcej dowiesz się w artykule poniżej:

Jak dobrać dawkę gnojowicy i termin nawożenia do warunków glebowych? Mniej strat, lepsza pasza

Skład obornika

Obornik w swym składzie zawiera średnio:

• 75% wody,
• 0,5% azotu,
• 0,3% fosforu,
• 0,6% potasu,
• 0,5% wapnia,
• 0,2% magnezu.

Ponadto, jak podaje ŚODR, zakłada się, że w 1 tonie obornika znajduje się średnio:

• 5,3 g boru,
• 5 g miedzi,
• 640 g manganu,
• 353 g cynku,
• 0,43 g molibdenu
• oraz 0,33 g kobaltu.

Dawka obornika na ha

Przyjmując wartości średnie dla podanych zakresów można jednorazowo (rocznie) zastosować ok.:

• 28 t/ha obornika bydlęcego,
• a tylko 7,5 t/ha obornika kurzego.

W tej masie obornika bydlęcego znajduje się 70–80 kg P2O5, w oborniku kurzym aż 130–140 kg P2O5.

Patrycja Bernat

Fot: Sierszeńska

PH gleby decyduje o przyswajalności składników pokarmowych

Przyswajalne składniki pokarmowe są w glebie, a dostępnością ich przyswajalnych form rządzi wapń determinujący właśnie odczyn pH. Jaki powinien być ten optymalny odczyn biorący pod uwagę „interesy” niezbędny dla roślin 16 pierwiastków, ale też komfortowe warunki rozwoju pożytecznych mikroorganizmów glebowych?

A jakie jest to optymalne pH? Najlepsze byłoby obojętne, ale nie z każdą kategorią agronomiczną gleby da się to uzyskać. Warto badać gleby i zależnie od ich kategorii agronomicznej dążyć do uregulowania odczynu na optymalnym dla tej kategorii poziomie. To po prostu się opłaci.

Warto gleby badać, warto systematycznie wapnować

W optymalnym odczynie pH gleby efektywnie pracuje większość pożytecznych mikroorganizmów i jest najwyższa przyswajalność większości makro- i mikroelementów. Jednak diabeł często tkwi w szczegółach i są takie istotne szczególiki.

Pierwiastki pobierane są w formie jonów, często kilku różnych, które mają inne optimum pH. Przykład pierwszy i najważniejszy – azot. W warunkach gleb lekko kwaśnych lepiej jest pobierana forma saletrzana (ten jon ma synergizm z potasem), a gleb obojętnych – amonowa (forma w antagonizmie z potasem, ale w dobrej relacji z fosforem).

Większość mikroorganizmów lubi obojętne pH gleby.

W glebie żyje niezliczona ilość drobnoustrojów z tym, że te najbardziej cenne dla rolnika i roślin wymagają do życia pH w przedziale 6 do 7. Np. bakterie odpowiedzialne za amonifikację najlepiej pracują przy pH 6,2–7,0, bakterie nitryfikacyjne potrzebują pH 6,5–7,2, a azotobakter 6,5–7,5. Bakterie rozkładające celulozę, czyli przerabiające resztki pożniwne przy pH poniżej 6 prawie nie funkcjonują. Bez odpowiedniego środowiska, głównie bez uregulowanego pH gleby, te bakterie nie będą się namnażały i pracowały.

Ważne jest też zapewnienie odpowiedniego środowiska dla maksymalnej wydajności bakterii symbiotycznych asymilujących azot. Optymalnym pH gleby dla bakterii symbiotycznych lucerny i koniczyny to 6,8–7,2. Bakterie żyjące w symbiozie z grochem i wyką najlepiej wiążą azot w pH gleby 6,5–7,0. Mniej wymagające są bakterie żyjące w symbiozie z łubinem i seradelą – dla nich optymalne pH dla maksymalnej wydajności wiązania azotu atmosferycznego to 5,5–6,5.

Czy wapnowanie wiosną jest uzasadnione?

Na samym starcie ozimin można było dostarczać wapń np. pod rzepak, ale w celach nawozowych. Na regulację odczynu po wcześniejszym zbadaniu pH i zasobności gleby najlepszy jest okres pożniwny oraz jesień, szczególnie na użytkach zielonych i lucernikach. Ale w pewnych konfiguracjach zmianowania, np. przy uprawie kukurydzy po międzyplonie mieszanki gorzowskiej stosowanie rozsądnych dawek wapna nawozowego – koniecznie węglanowego ma sens.

Kukurydza to lubi. Wapnowanie wykonujemy oczywiście jak najwcześniej po zbiorze zielonki mieszanki gorzowskiej, przed uprawkami przedsiewnymi. Oczywiście zawsze trzeba zachować bezpieczny odstęp czasu między stosowaniem wapna i innych nawozów mineralnych. To rozsądne, ale też wiadomo, że wapno węglanowe nie działa od razu, a po takim przedplonie w praktyce siew każdy plantator przewiduje na pierwszy majowy tydzień.

Marek Kalinowski

Z programu mogą skorzystać rolnicy z woj. łódzkiego będący osobami fizycznymi posiadającymi numer identyfikacyjny gospodarstwa rolnego – zarówno właściciele, jak i współwłaściciele gruntów, użytkownicy wieczyści czy dzierżawcy. W przypadku dzierżawy konieczna jest jednak pisemna umowa. Kluczowe jest również to, by działki znajdowały się na terenie województwa łódzkiego.

Warunki – bez badań gleby ani rusz

Wsparcie dotyczy zakupu wapna nawozowego lub innych środków wapnujących dopuszczonych do obrotu. Warunkiem uzyskania dotacji jest potwierdzone zakwaszenie gleby – pH musi wynosić maksymalnie 5,5. Rolnik musi więc wykonać badania i uzyskać opinię Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej, która określi potrzebną dawkę wapna. To właśnie na podstawie tej opinii wyliczana jest wysokość wsparcia.

Ile można dostać?

Dotacja ma formę refundacji poniesionych kosztów. Oznacza to, że najpierw trzeba kupić nawóz i go wysiać, a dopiero później można odzyskać część wydatków. Stawka wynosi do 150 zł za tonę czystego składnika CaO lub CaO+MgO. Jednocześnie minimalna kwota wsparcia to 1000 zł, a maksymalna – aż 20 tys. zł na jeden wniosek.

Warto pamiętać, że dofinansowanie obejmuje wyłącznie zakup nawozu – bez kosztów transportu, badań gleby czy rozsiewania.

Kiedy nabór i jakie terminy?

Nabór wniosków zostanie ogłoszony przez Fundusz na stronie internetowej i potrwa do wyznaczonego terminu lub do wyczerpania środków. Budżet programu wynosi 2,5 mln zł, więc decydująca może być kolejność zgłoszeń.

Choć program realizowany jest w 2026 roku, przewidziano stosunkowo długi czas na jego wykonanie. Umowy będą podpisywane najpóźniej do końca czerwca 2027 r., a samo wapnowanie można przeprowadzić do 31 sierpnia 2027 r. Na rozliczenie rolnicy mają czas do końca września, a wypłaty środków planowane są do końca 2027 roku.

Ważne ograniczenia

Istotną zasadą jest to, że wapnowanie danej działki z dofinansowaniem może być realizowane nie częściej niż raz na 4 lata. Programu nie można też łączyć z innymi środkami publicznymi przeznaczonymi na ten sam cel, w tym z ogólnopolskim programem wapnowania.

Jak złożyć wniosek?

Sam proces składania wniosku jest dwuetapowy. Najpierw należy zarejestrować się w Portalu Beneficjenta, wypełnić formularz i przesłać jego wersję elektroniczną. Następnie trzeba dostarczyć podpisany wniosek – papierowo lub przez ePUAP albo e-Doręczenia. Obie wersje muszą być zgodne.

Nowy program to szansa na poprawę jakości gleb i zwiększenie plonów przy częściowym wsparciu kosztów. Przy rosnących cenach nawozów wielu rolników może uznać tę formę pomocy za szczególnie potrzebną.

Szczegóły na temat naboru znajdziesz w  .

oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz na podst. WFOŚiGW w Łodzi

Przy mieszaninach pamiętajmy, aby stosować się do zasad kolejności dodawania środków do cieczy roboczej i stosować mniejsze stężenia makro- i mikroelementów niż przy ich stosowaniu solo. I pamiętajmy, że są na rynku specjalistyczne kondycjonery wody i adiuwanty bardzo poprawiające skuteczność dokarmiania i ochrony. Zmiękczenie wody, jej zakwaszenie i uszlachetnienie poprawia wchłanianie, przyswajalność i wykorzystanie składników cieczy roboczej.

Pierwsze dokarmianie rzepaku wiosną

Należy je wykonać po ruszeniu wegetacji, ale warto mikroelementami podtrzymywać potencjał plonowania aż do formowania łuszczyn, a przynajmniej wykonać taki zabieg w fazie pąkowania. W tej fazie rekomendowane jest podanie nawozów zawierających azot, fosfor, magnez, siarkę a z mikroelementów bor. To bowiem okres, kiedy rzepak jest aktywny fizjologicznie, ale jeszcze się regeneruje.

Z aplikacją manganu (zwłaszcza na glebach o pH bliskim zasadowemu), molibdenu (zwłaszcza na glebach o niskim pH), żelaza, miedzi i cynku lepiej jest poczekać aż zregenerowany rzepak osiągnie większe pokrycie gleby i ociepli się. Mangan i molibden w strategii wiosennego dokarmiania najlepiej jest aplikować dwa razy – pierwszy raz na odbudowaną rozetę, drugi po 10–14 dniach na zielony pąk.

Wiosenne dokarmianie rzepaku mikroelementami wg większości programów zalecane jest w minimum dwóch terminach – pierwsza aplikacja w fazie zregenerowanej rozety, druga w fazie zielonego pąka. Ale jak zalecają fachowcy, lepiej zaplanowaną na wiosnę ilość mikroelementów aplikować nie w dwóch, ale w jak największej ilości wjazdów. Dotyczy to przede wszystkim boru. Z uwagi na jego słabe wnikanie przez liście i wolne przemieszczanie w roślinie, najlepiej jest aplikować bor wiosną w 3–4 zabiegach w dawkach np. po 200 g/ha niż w dwóch po 400 g/ha.

Bor jest najważniejszym dla rzepaku mikroelementem

Drugim w tej hierarchii jest mangan, szczególnie kiedy jest uprawiany na glebach najlepszych z pH powyżej 6,2, które blokuje dostępność tego mikroelementu. Na trzecim miejscu zapotrzebowania rzepaku jest molibden, ale ważne są też: miedź, cynk i żelazo. Mało mówi się o żelazie wymienionym na końcu, a jego niedobór ma duże znaczenie plonotwórcze. Powoduje bowiem częstsze odrzucanie najmłodszych łuszczyn, a nawet całych pędów bocznych.

Generalnie rzepaku po kwitnieniu się nie dokarmia, a jedynym wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, kiedy rośliny mają słaby aparat asymilacyjny i rebomilizacja azotu z liści do łuszczyn będzie upośledzona. Wtedy, w fazie opadania płatków i zawiązywania się łuszczyn, zastosowanie azotu ograniczy redukcję łuszczyn i nasion oraz spowoduje lepsze ich wypełnienie. To także termin zalecany do dolistnej aplikacji potasu, który przez wpływ na transport cukrów i gospodarkę wodną poprawi masę tysiąca nasion.

Ale nigdy nie należy dokarmiać roślin na siłę, a ilość wiosennych zabiegów dokarmiania tak zbóż, jak i rzepaku zależy od przebiegu pogody oraz obserwowanego stanu dożywienia.

Okresy krytycznego zapotrzebowania rzepaku

Trzeba zawsze brać je pod uwagę planując terminy dokarmiania. W rzepaku wiosną jest to:

• ruszenie wegetacji do końca fazy rozety (poza fosforem i azotem ważny dla regeneracji i rozwoju powierzchni asymilacyjnej jest magnez z siarką, bor, mangan, molibden i biostymulatory);
• faza pąkowania (poza wymienionymi wcześniej ważne dla rozwoju pędów bocznych, pąków kwiatowych i dla rozwoju łuszczyn są także żelazo i miedź);
• faza kwitnienia (zawiązywanie łuszczyn i nasion oraz ich wzrost i MTN wspomagane są przez azotem, fosfor, bor, żelazo i biostymulatory);
• formowanie łuszczyn (w tej fazie w ograniczaniu redukcji łuszczyn i nasion w łuszczynach szczególną rolę ma azot, potas i fosfor).

To są okresy krytyczne i stosowanie dokarmiania wymienionymi składnikami ma sens na początku tych okresów.

Makroelementy dolistnie można skorygować

Dolistnie możemy skorygować i uzupełnić nawozenie makroelementami. W arrunkach utrudniających ich pobieranie z gleby dokarmianie makroelementami może być bardzo plonotwórcze. Do tego należy używać specjalistycznych nawozów i są na rynku dobre formy fosforu, potasu, siarki i magnezu oraz wapnia do aplikacji przez liście. Oczywiście azot też w formie mocznika (bez inhibitora ureazy) lub RSM32 (też bez inhibitora).

Zabieg w fazie opadania płatków/zawiązywania łuszczyn to ostatni możliwy termin dolistnej aplikacji makro- i mikroelementów, ale głównie azotu w formie roztworu mocznika lub roztworu RSM 32

FOTO: Marek Kalinowski

Azotu nie podamy przez liście dużo i trzeba bardzo uważać na ograniczenie, którym jest maksymalne dozwolone i bezpieczne stężenie. Ważną zasadą jest, że im starsze są rośliny, tym stężenie niższe. Tutaj warto zastosować się do wskazówek dr. hab. Witolda Szczepaniaka, profesora UPP. Po ruszeniu wiosennej wegetacji, w fazie rozwoju rozety zaleca on stosowanie cieczy roboczej mocznika albo RSM 32 w stężeniu 12–15%. Wyjaśnimy od razu definitywnie, jak uzyskać to stężenie dla mocznika i RSM32. 12% roztwór mocznika uzyskamy rozpuszczając 12 kg mocznika w 100 litrach wody. 12-procentowy roztwór RSM 32 uzyskamy łącząc 88 l wody i 12 l RSM 32.

Idźmy dalej z dozwolonymi stężeniami tych nawozów. W fazie zielonego pąka dopuszczalne jest także stężenie roztworu 12–15%; w fazie żółtego pąka (tuż przed kwitnieniem) dopuszczalne jest stężenie 10–12%; na początku kwitnienia dopuszczalne jest stężenie 6–8%; w pierwszym i drugim tygodniu po kwitnieniu (formują się nasiona) i wtedy na zieloną łuszczynę dopuszczalne jest stężenie 10–12%.

Marek Kalinowski

Eksperci firmy po analizie wpływu zimy na kondycję ozimin podpowiadali rolnikom jak wejść w wiosenny sezon i zabezpieczyć rośliny przed stresami. To często bardzo trudne zadania i decyzje. A jak trudny był okres od jesiennych siewów po ruszenie wiosennej wegetacji mówił na konferencji Marcin Kaczmarek, dyrektor Działu Doradztwa i Rozwoju Osadkowski.

Sezon jesienno-zimowy z mrozem i śniegiem

Jesienią średnie temperatury, w październiku i w listopadzie nie rozpieszczały. Październik od 5 do 10 stopni, a w listopadzie na granicy wegetacyjnej w okolicach 5 stopni C. I to było widać na polach, bo wysiane oziminy niestety nie rozwijały się w takim tempie jak wcześniej. Październik czy listopad były miesiącami bardziej mokrymi w wieloleciu, co utrudnia wegetację, ale też siewy upraw ozimych, z dużym naciskiem na zboża. Nie ma oficjalnych liczb ile zbóż nie dosiano w okresie jesiennym ze względu na warunki panujące na polach. Szczególnie trudno było na cięższych glebach, więc tam ten problem jest bardziej widoczny i sięga nawet 30 procent, ale w skali kraju nie przekracza 10%. Na całej ścianie wschodniej były niskie temperatury i pokrywa śnieżna, w zasadzie od początku tego roku do końca lutego. Niejednokrotnie notowano tam kilkadziesiąt stopni na minusie, od minus 20 nawet do minus 30°C lokalnie przy gruncie, ale przy okrywie śnieżnej nie było to groźne dla przezimowania. Taki obraz trwał bardzo długo na ścianie wschodniej. Ostatnie śniegi zeszły z pojawieniem się wyższych temperatur dopiero w marcu – mówił Marcin Kaczmarek.

Nie było masowych wymarznięć rzepaku i zbóż

Ekspert wskazał na inne poza mrozem, liczne anomalie pogodowe wiosną. Choćby w regionie zachodniopomorskim, gdzie dały się mocno odczuć w uprawach marznące opady deszczu i na szczęście tylko na krótko stworzyły na powierzchni roślin, na liściach, warstwę centymetra lodu (na zbożach, na rzepaku). Na Dolnym Śląsku, teoretycznie biegunie ciepła, gdzie brakowało pokrywy śnieżnej pojawiły się suche, wysmalające wiatry z temperaturą minus 15 do 18°C. To spowodowało w wielu plantacjach ozimin poważne zagrożenie i obawę o konieczny przesiew. Na szczęście plantacje przetrwały i odsetek wymagających przesiewu jest raczej marginalny.

Sezon jesienno-zimowy był trudny, ale zdaniem Marcina Kaczmarka, początek wiosny stawia inne, ale też trudne wyzwania

FOTO: Artur Kowalczyk

– Zwracam uwagę na to, aby w decyzjach agrotechnicznych jesienią w rzepaku dążyć do tego, aby do spoczynku wegetacyjnego wytworzył rozetę z minimum 8 liśćmi, a najlepiej 10–12. Za tym idą oczywiście wysokie możliwości plonotwórcze, ale też odporność na warunki zimowe i stopień uszkodzeń mrozowych. Na polach było widać, że duża rozeta znacznie lepiej sobie poradziła. Małe rośliny, które miały 4–5 liści często nie przetrwały – podkreśla Marcin Kaczmarek. I dodaje: – W poprzednich latach było widać w okresie grudnia pełzającą wegetację, a w tym roku nie. Jeśli zboża wchodziły w okres zimowy na trzecim liściu, to w okresie połowy lutego a początkiem marca mieliśmy co najmniej już krzewienie i dalszy rozwój. A problem ostatnich dni to zastoiska wody na polach, która na szczęście poschodziła. Już pod koniec lutego, szczególnie w regionie południowo-zachodnim, gdzie temperatura gleby i powietrza też wzrosła najszybciej, pojawiły się chowacze łodygowe. Wielu rolników w pierwszych dniach marca musiało wykonać zabiegi zwalczania tych pierwszych wiosennych szkodników rzepaku. Zima nas uśpiła i nagle wiosna nabrała dynamiki.

Przejście w wiosennę z drożejącymi nawozami

Po wybudzeniu ozimin w wiosnę wchodziły pod dyktando pogody. Ten czas był dodatkowo obarczony turbulencjami ekonomicznymi, o czym opowiadał Tomasz Prusinowski, dyrektor Działu Nawozów Osadkowski Sp. z o.o.

Tomasz Prusinowski zwraca uwagę, iż obecna sytuacja przypomina czas wybuchu wojny na Ukrainie i zaczął się czas rynku sprzedających nawozy

FOTO: Artur Kowalczyk

– Dużo się dzieje. Wstrzymanie zamówień przez Grupę Azoty, wcześniej zrobiła to Yara – mówił w czasie konferencji w dniu 3 marca Tomasz Prusinowski. – Importerzy również wstrzymują się z przyjmowaniem zamówień. W pewnym sensie było to do przewidzenia. Ceny gazu dynamicznie rosną i na rynku jest napięcie. Co będzie dalej, zobaczymy. Jeżeli spojrzymy na notowania kursów walut, złotówka się osłabiła względem dolara i euro. To też mocno się przekłada na ceny nawozów. Jakby tego było mało, drożejąca ropa, koszty frachtu, koszty transportu. I w zasadzie mamy kumulację. Wcześniej, w drugiej połowie poprzedniego roku i na początku tego, było pewne wyciszenie w zakupach, bo klienci czekali, że być może te ceny nie wytrzymają, gdyż są wysokie, że będzie taniej. Ale w tym sezonie na rynku jest mniej nawozów w sieci dystrybucji niż bywało. Np. Copa/Cogeca informuje, że jest ok. 45–50 procent nawozów w dystrybucji europejskiej w porównaniu do potrzeb na bieżący sezon. Przy podobnym zaopatrzeniu polskiego rynku oznacza prawdopodobny wzrost cen nawozów.

Chwilowa niepewność na rynku nawozów

Zapanowała po tym jak Grupa Azoty ogłosiła, że wstrzymuje sprzedaż. I choć po kilku dniach spółka zapowiedziała powrót do sprzedaży, rolnicy są zaniepokojeni. Zdaniem eksperta, rynek dosyć nerwowo zaczął poszukiwać nawozów i śledził reakcję największego dostawcy – Grupy Azoty, od którego w dużym stopniu zależy, co będzie się działo z cenami dalej. Na początku marca rynek grał na zwyżkę cen. Zaś rolnicy, którzy od jesieni czekali na obniżki, dziś są bardzo rozczarowani.

– Bywało tak, że w marcu ceny nawozów spadały. Dziś prawdopodobnie będzie to sytuacja diametralnie odwrotna. Mamy rynek sprzedającego. Pewnie nie będzie to trwało długo, ale dziś jest tak. Nie wiadomo ile nawozów jest sprzedanych z zapasów, a ile jest zapasów – analizuje Tomasz Prusinowski.

Na początku marca na rynku wstrzymano w wielu miejscach sprzedaż saletry, bo nie było zapewnionych dostaw. Jak informował ekspert, w oddziałach firmy Osadkowski utrzymywana była sprzedaż nawozów ze stanów magazynowych. Tomasz Prusinowski widzi w obecnej sytuacji dużą analogię do okresu początku wojny na Ukrainie, kiedy napięcia rynkowe wywoływały zachowania spekulacyjne. Niestety, teraz zbiega się to ze szczególnym momentem agrotechnicznym i koniecznością wiosennego nawożenia ozimin i nawożenia przedsiewnego roślin jarych. Wielu rolników zwlekało z zakupami nawozów licząc, że jakaś obniżka zrekompensuje im niskie ceny płodów rolnych. A teraz tych czekających jest sporo, a towaru na rynku jest mało. Mamy sytuację, kiedy ci, którzy mają nawozy, chcą zwyczajnie jak najwięcej na nich zarobić.

– Światełkiem w tunelu cenowym jest fakt, że Grupa Azoty nie wstrzymała produkcji – zaznaczył Tomasz Prusinowski.

Artur Kowalczyk

Dostarcza wapń (Ca²⁺) i siarczany (SO₄²⁻)

• Wapń poprawia strukturę gleby, stabilizuje agregaty i zwiększa przepuszczalność.
• Siarka w formie siarczanowej wspiera metabolizm roślin i procesy związane z fosforem.
• Przede wszystkim odżywia, dostarczając roślinom siarkę i wapń w takiej formie chemicznej, w jakiej są pobierane z gleby.

Dzięki temu gleba staje się bardziej odporna na erozję, a fosfor lepiej zatrzymywany.

Wartościowy fosfor ucieka z gleby? Złap go i wykorzystaj jego potencjał w całości

FOTO: Agrosulca

Siarczan wapnia na glebach obojętnych i lekko kwaśnych

Powoduje flokulację gleby, czyli proces łączenia się bardzo drobnych cząstek (zawiesin) w większe skupiska, czego efektem jest lepsza struktura gleby.

Wapń neutralizuje ujemne ładunki cząstek gleby, tworząc „mostki wapniowe”. Skutkuje to:

• powstawaniem trwałych agregatów,
• lepszą porowatością,
• wyższą infiltracją wody,
• mniejszym spływem powierzchniowym.

Co to oznacza?

Fosfor pozostaje w strefie korzeniowej, zamiast trafiać do cieków wodnych.

Brak wapnia = dyspersja i straty fosforu

Niedobór wapnia powoduje rozpad struktury gleby, zasklepianie powierzchni i intensywne wymywanie fosforu. AgroSulCa zapobiega tym zjawiskom, poprawiając retencję i efektywność wykorzystania fosforu.

Siarczan wapnia na glebach kwaśnych

Kwaśne gleby uwsteczniają fosfor — roślina go „widzi”, ale nie może pobrać. Winowajcą jest toksyczny glin (Al³⁺). Powoduje on wiązanie fosforu w formy nieprzyswajalne, uszkadzanie korzeni oraz słabsze pobieranie fosforu i wody.

Siarczan wapnia w postaci nawozu siarkowo-wapniowego AgroSulCa rozwiązuje oba problemy jednocześnie:

Wartościowy fosfor ucieka z gleby? Złap go i wykorzystaj jego potencjał w całości

FOTO: Agrosulca

Wartościowy fosfor ucieka z gleby? Złap go i wykorzystaj jego potencjał w całości

FOTO: Agrosulca

Efekt dla użytkownika: fosfor przestaje „uciekać w głąb profilu” i pozostaje w zasięgu korzeni.

Jak AgroSulCa ogranicza eutrofizację i chroni wody?

Nawóz ogranicza straty fosforu poprzez:

1. Stabilizację gleby — mniejszą erozję, mniejszy spływ powierzchniowy oraz ograniczenie wynoszenia cząstek glebowych bogatych w fosfor.

2. Zatrzymanie P (fosforu) w glebie — mniej wymywania do głębszych warstw oraz mniejsza migracja do cieków i zbiorników wodnych.

3. Niższą mobilność glinu — więcej fosforu dostępnego dla roślin, a mniej trafiającego do wód oraz ograniczenie ryzyka zakwitów glonów.

To realny wkład w ochronę środowiska i zgodność z zasadami rolnictwa zrównoważonego.

Korzyści praktyczne zastosowania siarczanu wapnia

Dla rolnictwa:

większa dostępność fosforu bez zwiększania dawek nawozów P (fosforowych),

• stabilniejsze plony,
• silniejszy i zdrowszy system korzeniowy,
• mniejsze straty nawozów mineralnych,
• lepsza struktura i odporność gleby na zasklepianie.

Dla leśnictwa:

• poprawa kondycji gleb,
• mniejszy spływ biogenów do wód,
• lepsza stabilność ekosystemów.

Dla rekultywacji:

• odbudowa gleb zdegradowanych,
• mniejsza erozja,
• szybsze tworzenie próchnicy.

Dlaczego warto zastosować?

Siarczan wapnia, nawóz AgroSulCa poprawia dostępność fosforu w glebie i jednocześnie chroni środowisko, ponieważ:

• stabilizuje strukturę gleby,
• neutralizuje toksyczny glin,
• zatrzymuje fosfor w strefie korzeniowej,
• ogranicza jego wymywanie i eutrofizację wód.

To praktyczne narzędzie do zwiększania produktywności gleby i ochrony środowiska — bez podnoszenia dawek fosforu.

Wartościowy fosfor ucieka z gleby? Złap go i wykorzystaj jego potencjał w całości

FOTO: Agrosulca

Dostępny u producenta i dystrybutorów.

Zadzwoń do naszego eksperta i umów dostawę już dziś.

tel. +48 727 49 00 45, +48 785 070 238

Więcej dowiedz się również klikając w linki: https://agrosulca.com.pl/agrosulca/stosowanie/

https://www.youtube.com/watch?v=qzL8yqdTy_I

https://www.youtube.com/watch?v=HDmtq49987Q

https://www.youtube.com/watch?v=ovH5AE16GmA

Przez te warunki pogodowe rośliny jeszcze nadal regenerują się po zimie. Większość rolników terminowo, w pierwszych dniach marca, wykonała nawożenie startowe rzepaku ozimego i zbóż ozimych. Większości plantatorom udało się zastosować drugą dawkę azotu. Ale nie wszędzie. Nie wszędzie też zastosowane nawozy działają, bo nie było opadów deszczu.

Pierwsze dni kwietnia to w rzepaku ostateczny dopuszczalny termin

Pierwsze dni kwietnia to ostatni dzwonek na zastosowanie drugiej dawki azotu w rzepaku ozimym. Nie piszę o wielkości dawki – powinna wynikać z ocenionego potencjału plonotwórczego rzepaku, wcześniej zastosowanego nawożenia azotem i zasobów glebowych azotu mineralnego. Zastosowanie skorygowanego nawożenia azotowego rzepaku ozimego w pierwszych dniach kwietnia ma jeszcze sens, bo co do zasady drugą dawkę azotu w rzepaku ozimym powinniśmy zastosować najpóźniej miesiąc przed kwitnieniem rzepaku. Termin aplikacji drugiej dawki wiosennej azotu w zbożach co do zasady jest rekomendowany na fazę strzelania w źdźbło. Ta dawka stabilizuje łan, zabezpiecza go przed redukcją źdźbeł, wpływa również na ograniczenie redukcji kwiatków i kłosków w kłosie.

Druga dawka azotu stosowana standardowo w pszenicy ozimej w fazie strzelania w źdźbło stabilizuje łan i zabezpiecza go przed redukcją źdźbeł kłosonośnych

FOTO: Marek Kalinowski

Deadline na drugą dawkę azotu, szczególnie w rzepaku, nie powinniśmy przekraczać. A kiedy przypada, kiedy rzepak zaczyna kwitnąć? To zależy od rejonu, pogody i w dużej mierze od cech mieszańców. Patrząc na dane z doświadczeń COBORU w ostatnich latach średnio w kraju początek kwitnienia rzepaku miał miejsce między 29 kwietnia, a 2 maja i średnio kwitnienie trwało miesiąc. Wyjątkowa była nietypowa wiosna w 2024 r. kiedy początek kwitnienia średnio w kraju miał miejsce już 8 kwietnia. Wegetacja rośli była wtedy średnio o 2-3 tygodnie przyspieszona. Warto przypomnieć te fakty, bo od pogody zależy bardzo dużo, a ta obecna i prognozowana na pierwszą dekadę kwietnia spowalnia wegetację.

Dwa rozwiązania, saletra przed deszczem lub mocznik dolistnie

Wracając do nawożenia i zastosowania drugiej dawki azotu w rzepaku, ale i w zbożach ozimych – najbliższe dni to ostatni dzwonek na ten zabieg. Jakie nawozy zastosować? Rozwiązania są dwa. W pierwszym - musi to być azot szybko działający, a zatem saletra, saletrzak. W grę wchodzi też RSM, ale są problemy z jego nabyciem. Aby to dało efekt muszą pojawić się odpowiednie opady deszczu. I to jest pierwsze rozwiązanie do rozważenia przy korzystnych prognozach pogody z opadami deszczu. Niestety sytuacja zmienia się. Od 30 marca do 5 kwietnia miało padać dzień w dzień, ale fronty się zmieniły i opadów (poza śniegiem w Bukowinie) nie będzie.

Rośliny pobierają azot przez system korzeniowy z gleby głównie w formie amonowej i azotanowej. Obie formy azotu są równorzędne w żywieniu roślin, ale to która forma jest aktywniej pobierana zależy od: gatunku roślin, stanu fizjologicznego, warunków glebowych, temperatury, uwilgotnienia oraz pH gleby. W wielu okresach nawożenia roślin, zwłaszcza przy braku opadów  sprawdza się aplikacja azotu w formie RSM, który zawiera azot amonowy, saletrzany i amidowy

FOTO: Marek Kalinowski

A jeżeli już jest sucho i na opady nie zapowiada się? Zarówno w rzepaku jak i w zbożach ozimych sytuację możemy ratować aplikacją dolistną azotu. Przy kilku zaplanowanych wjazdach możemy w ten sposób dostarczyć całkiem sporo tego składnika a najlepiej za każdym razem stosować go z roztworem siedmiowodnego siarczanu amonu. Siarka ma duży wpływ na efektywność azotu i to połączenie jest konieczne. W jakich stężeniach stosować te produkty dolistnie. Zacznę od siarczanu amonu – standardem bezpiecznym dla roślin jest 5% roztwór. Jeżeli jednak będzie to roztwór mocznika bez inhibitora (ewentualnie RSM32 bez inhibitora) z siarczanem magnezu lepiej jest zmniejszyć stężenie roztworu siarczanu do 4%.

Mocznik i RSM32 – w jakich stężeniach w rzepaku i zbożach?

A teraz konkrety dotyczące stężeń mocznika lub RSM32. Biorąc pod uwagę bezpieczeństwo roślin. W fazie rozwoju rozety zaleca się stosowanie cieczy roboczej mocznika (albo RSM32) w stężeniu 12-15%. W fazie zielonego pąka dopuszczalne jest także stężenie roztworu 12-15%; w fazie żółtego pąka (tuż przed kwitnieniem) dopuszczalne jest stężenie 10-12%; na początku kwitnienia dopuszczalne jest stężenie 6%-8; w pierwszym i drugim tygodniu po kwitnieniu (formują się nasiona) i wtedy na zieloną łuszczynę dopuszczalne jest stężenie 10-12%.

Natomiast w zbożach ozimych wiosną, pod warunkiem że są w bardzo dobrym stanie i są korzystne warunki dla nawożenia dolistnego, bezpieczne jest stężenie roztworu mocznika (RSM32) w przedziale 8-15%. Najwyższe stężenie do 15% jest bezpieczne dla zbóż w fazie ich krzewienia (dokrzewiania). W fazie pełni strzelania w źdźbło można stosować roztwór tych nawozów o stężeniu 8-10%, a w fazie kłoszenia 5%. Jednak przy słabej kondycji zbóż po zimie i nie do końca idealnych warunkach aplikacji dolistnej, wiosną przy pierwszych zabiegach dokarmiania zbóż mocznikiem zaleca się zredukować stężenie roztworu do 3-4%. Pamiętajmy, że zawsze w większości upraw zasadą jest, że im starsze są rośliny, tym w nawożeniu dolistnym niższe stosujemy stężenia roztworu mocznika i RSM32.

Druga dawka azotu w rzepaku powinna być zastosowana najpóźniej 2 tygodnie po pierwszej dawce (realnie w połowie marca), co przypada mniej więcej na fazę wydłużania pędów do początku pąkowania roślin. Nie może to być jednak później niż na miesiąc przed spodziewanym kwitnieniem rzepaku, a to faza ruchoma w kalendarzu. Np. w 2024 r. miała miejsce 8 kwietnia, ale średnio w wieloleciu ostatniej dekady przypada na przełom kwietnia/maja

FOTO: Marek Kalinowski

Wyjaśnimy też definitywnie, jak uzyskać właściwe, np. 12% stężenie roztworu mocznika lub RSM32. 12% roztwór mocznika uzyskamy rozpuszczając 12 kg mocznika w 100 litrach wody. 12% roztwór RSM32 uzyskamy łącząc 88 l wody i 12 l RSM32. Ile przez liście możemy dostarczyć roślinom azotu? Przy wydatku 300 l cieczy roboczej i 12% stężeniu roztworu mocznika w jednym przejeździe dostarczymy (razem 36 kg mocznika z 46% zawartością N, to 16,5 kg N/ha). Biorąc to pod uwagę przez liście możemy dostarczyć całkiem dużo azotu, który przy braku opadów spełni rolę pominiętej drugiej dawki azotu. Pamiętajmy, że nie będzie to jedyne źródło azotu, bo jeżeli tylko głębiej w glebie będzie wilgoć i system korzeniowy jest dobrze rozwinięty rzepak sięgnie po kilkadziesiąt kilogramów azotu z mineralizacji.

Pamiętajmy, że warunkiem skuteczności dolistnego nawożenia roślin są optymalne warunki pogodowe, dobra kondycja roślin i ich turgor. 

Gdy fosfor z gleby zablokowany warto podać go przez liście

To kilka wskazówek dotyczących awaryjnego nawożenia azotem rzepaku, kiedy z różnych powodów (pogoda, brak opadów, a także powód prozaiczny – z powodu zamieszania na rynka nie mogliśmy na czas kupić nawozów) nie zastosowaliśmy jeszcze w oziminach drugiej dawki azotu w nawozach stałych. Zdecydowanie azot jest dla roślin najważniejszy. Biorąc jednak pod uwagę obecne warunki termiczne nie mniej ważne, a może i ważniejsze jest dolistne wsparcie roślin fosforem.

Na rynku jest sporo produktów z fosforem do dolistnej aplikacji. Najlepiej rozeznać się w takiej ofercie w najbliższych punktach i składach nawozowych. Ważna jest cena i dostępność produktów. A dlaczego w takich warunkach fosfor jest tak ważny wie każdy rolnik. Bo nawet przy wysokiej zasobności gleby w fosfor przyswajalny w warunkach chłodu jego pobieranie przez rośliny jest blokowane.

Za temperaturę optymalną dla dobrego pobierania i wykorzystywania fosforu przez rośliny jest przedział między 15, a 25° C. Przy temperaturze poniżej 13° C dostępność fosforu dla roślin może zmniejszyć się nawet o 70%. Trudno ustalić graniczą temperaturę, ale z badań wynika zależność, że wzrost temperatury gleby o 1°C zwiększa zawartość fosforu w roztworze glebowym (fosforu przyswajalnego i dostępnego dla roślin) o 1-2%. Zależność ta wynika m.in. ze wzrostu aktywności mikroorganizmów i ze wzrostu wydzielin korzeniowych. Ponieważ fosfor jest w glebie mało ruchliwy zasadnicze znaczenie dla jego dostępności przez korzenie roślin obok temperatury ma także wilgotność gleby. Najlepsze z tego punktu widzenia jest uwilgotnienie na poziomie tzw. polowej pojemności wodnej.

Marek Kalinowski

Zachować proporcje azotu do siarki

Jeżeli nawet zgodnie z zaleceniami zastosowaliśmy np. jesienią w rzepaku siarkę w ilości pokrywającej 100% zapotrzebowania roślin, to biorąc pod uwagę przemiany składnika wiosną, na plantacjach z dużym potencjałem plonotwórczym powinniśmy ją zastosować dodatkowo w startowej dawce uzupełniającej, w ilości ok. 25% wyliczonego zapotrzebowania, tj. w dawce do 20 kg S/ha (do 50 kg SO₃/ha).

A jeżeli siarki jesienią nie stosowaliśmy, wiosną powinniśmy zaaplikować wyższą startową jej porcję. Najlepiej jest wyliczyć dawkę w oparciu o poziom zaplanowanego na wiosnę nawożenia azotem w stosunku N:S, jak 4:1. Jeżeli zatem planujemy zastosować 180 kg N/ha nawożenie siarką powinno wynieść 45 kg S/ha (112,5 kg SO₃/ha). Składniki w takich wzajemnych proporcjach działają maksymalnie efektywnie i plonotwórczo.

Jak siarka, to z siarczanem magnezu

Siarka, ale i magnez są pierwiastkami, których w polskich glebach najczęściej brakuje, a są niezwykle istotne w rozwoju roślin i wpływają na efektywność azotu. W przypadku siarki przemysł dawno temu zredukował jej emisję, a w glebie jest ona mobilna. Niedobory magnezu natomiast najczęściej wynikają z nieuregulowanego, zbyt niskiego pH gleb.

Z uwagi na duże zapotrzebowanie roślin na te składniki interwencyjne dokarmianie dolistne to stanowczo za mało. Jednostkowe pobranie siarki przez rośliny uprawne jest różne i w kg S na 1 tonę suchej masy plonu (wg prof. Witolda Grzebisza) wynosi: zboża kłosowe – od 3,75 kg S/t (owies, jęczmień), do 4,5 kg S/t (pszenica, pszenżyto), kukurydza – 5,00 kg S/t, siano łąkowe – 3,00 kg S/t, buraki cukrowe – 0,8 kg S/t, ziemniaki – 0,5 kg S/t, rzepak – 20,0 kg S/t. Można dawki siarki ustalić pod zaplanowany plon, ale lepiej je skorelować z zaplanowanym nawożeniem azotem. Wskazane jest zachowanie następujących proporcji N do S – rzepak 5:1, kukurydza 6:1, zboża 7:1.

Z siarką azot działa efektywniej

Największe zapotrzebowanie na siarkę wykazuje rzepak i inne rośliny kapustowate. Niewystarczająca ilość siarki w uprawie rzepaku powoduje słabe zawiązywanie łuszczyn, spadek zawartości tłuszczu oraz wzrost podatności łuszczyn na choroby. W drugiej kolejności zapotrzebowania na siarkę należy rozpatrywać pszenicę konsumpcyjną, a w trzeciej rośliny o względnie małym jednostkowym zapotrzebowaniu, lecz produkujące dużą biomasę: buraki cukrowe, kukurydza, ziemniaki i użytki zielone.

Jeżeli chodzi o magnez, to jego niedobory nasilają się na glebach kwaśnych i piaszczystych, na glebach wapiennych i kwaśnych świeżo wapnowanych, a także na glebach z wysoką zasobnością w przyswajalny potas i nawożonych formą amonową i amidową azotu. Badania naukowe potwierdzają, że tak jak siarka, również magnez zwiększa pobieranie azotu, a także korzystnie oddziałuje na transport i gromadzenie fosforu w nasionach. Rośliny pobierają magnez począwszy od kiełkowania, aż do końca wegetacji. O zasobność gleb w magnez dobrze jest zadbać przy planowaniu wapnowania (dolomit), a biorąc pod uwagę nawożenie siarką, dobrym wyborem będzie oczywiście siarczan magnezu.

Marek Kalinowski

Pod koniec lutego 2026 roku, Zarząd Krajowej Rady Izb Rolniczych zwrócił się z pismem i apelem o zniesienie kar nakładanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rolników realizujących praktykę Opracowanie i przestrzeganie planu nawożenia za przekroczenie dawek fosforu, potasu i magnezu.

KRIR: Racjonalne nawożenie nie może wykluczać stosowania nawozów naturalnych

Przypomnijmy, że w piśmie resortu rolnictwa zawarto stwierdzenie, że: „Jest to plan nawożenia racjonalnego i zbilansowanego, niezależnie od rodzaju stosowanego nawozu (naturalnego lub mineralnego), uwzględniający zapotrzebowanie danej rośliny uprawnej na wskazane składniki (a nie wyłącznie w azot), który powinien być opracowany zgodnie ze zbiorem zaleceń dobrej praktyki rolniczej, na podstawie składu chemicznego nawozów, potrzeb pokarmowych roślin oraz zasobności gleby”.

- Jednak racjonalne nawożenie nie może wykluczać stosowania nawozów naturalnych jako złych, nie jest nam również znana obowiązująca publikacja, która by limitowała stosowanie nawozów naturalnych, z wyjątkiem 170 kg N na 1 ha w roku. Zbiór zaleceń dobrej praktyki rolniczej, również wskazuje tylko limit 170 kg N na 1 ha w roku. Nie ma w nim mowy o limicie na pozostałe składniki. Zatem nie można się opierać o zbiór zaleceń dobrej praktyki rolniczej - czytamy w piśmie. 

Obejrzyj VIDEO: Rolnicy skazani za gnojowicę! Czy ten wyrok zagrozi całej polskiej wsi?

Zasady ekoschematów jasno określone w przepisach UE

W związku z tym samorząd rolniczy zwrócił się do ministra, aby za przekroczenie dawek fosforu, potasu i magnezu, pochodzącego z nawozów naturalnych, rolnicy nie byli karani. 

Dnia 16 marca 2026 roku, uzyskano odpowiedź od Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w której czytamy:

-  Podstawowym aktem prawym regulującym funkcjonowanie ekoschematów jest Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 (1) ustanawiające przepisy dotyczące planów strategicznych WPR. Zgodnie z art. 31 ust 1 tego rozporządzenia „Państwa członkowskie ustanawiają dobrowolne schematy na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt (zwane dalej „ekoschematami”) oraz zapewniają im wsparcie na warunkach określonych w niniejszym artykule i doprecyzowanych w ich planach strategicznych WPR” - przekazano. 

Z tego też przepisu jasno wynika, że płatności w ramach eksochematów przyznawane są rolnikom, którzy dobrowolnie podejmują określone praktyki korzystne dla klimatu, środowiska lub dobrostanu zwierząt.

Jak zaznaczył Minister rolnictwa, kluczowe znaczenie dla określenia zakresu ekoschematów ma art. 31 ust. 5 rozporządzenia 2021/2115 (1), zgodnie z którym państwa członkowskie muszą zapewnić m.in. „wyłącznie płatności z tytułu zobowiązań, które: 

• wykraczają poza odnośne wymogi podstawowe w zakresie zarządzania i normy dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska ustanowione zgodnie z rozdziałem I sekcja 2;”, czyli normy i wymogi warunkowości.

Zobacz także: Dopłaty pójdą na likwidację rolnictwa? „To absurd”​

Fosfor, potas i magnez też wliczają się do wymogów

Bazą do określenia wymogów warunkowości dla dodatkowych płatności jest posiadanie i przestrzeganie planu nawożenia obejmującego wyłącznie nawożenie azotem.

- Z tego względu praktyka Opracowanie i przestrzeganie planu nawożenia wykracza poza wymagania warunkowości, ponieważ odnosi się nie tylko do azotu, lecz także do innych podstawowych składników pokarmowych roślin, takich jak fosfor (P), potas (K) i magnez (Mg), a także uwzględnia odczyn gleby (pH) - tłumaczy ministerstwo. 

Kary w ramach WPR stosowane przez Polskę

W związku z tym, Polska jako państwo członkowskie  zobowiązana jest do zapewnienia stosowania proporcjonalnych zmniejszeń płatności wobec beneficjentów, którzy nie spełniają warunków przyznania wsparcia.

- Zgodnie z art. 59 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. (2) państwa członkowskie są zobowiązane do wprowadzenia środków zapewniających ochronę interesów finansowych Unii Europejskiej, w tym do weryfikacji spełniania warunków przyznania wsparcia oraz do stosowania skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających kar w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości - czytamy w wyjaśnieniu. 

Kiedy ARiMR może zmniejszyć lub odmówić rolnikowi płatności?

Dlatego też, jeżeli beneficjent, rolnik  nie spełnia warunków przyznania płatności lub wsparcia finansowanego ze środków WPR, ARiMR jest zobowiązana do zastosowania odpowiednich środków administracyjnych, takich jak zmniejszenie płatności czy nawet całkowitej odmowy jej przyznania. 

Patrycja Bernat

Nowe biostymulatory od Agrii Polska

Nowe biostymulatory w ofercie Agrii Polska pod marką foliQ są 3. To AscoVigor+, AminoVigor+ i TrioPGA. O tym, z czego się składają i jak działają, napiszemy wkróce. Na konferencji podkreślano unikalność tych produktów chociażby z tego powodu, przeszły bardzo dokładne badania, uzyskały certyfikat i oznakowanie CE.

Biostymulator a nawóz

Niestety pojęcia "nawóz" i "biostymulator" bywają stosowane zamiennie. Biostymulator nie jest źródłem składników pokarmowych. Jego rolą jest regulacja i optymalizacja procesów fizjologicznych rośliny – takich jak fotosynteza, gospodarka wodna, metabolizm azotu czy mechanizmy odpornościowe. Biostymulator musi spełniać kluczowe kryteria. Musi być certyfikowany z oznakowaniem CE zgodne z Rozporządzeniem UE 2019/1009, z jednoznaczną klasyfikacją jako biostymulator roślin. I takie są właśnie wymienione biostymulatory marki foliQ.

Skuteczność biostymulatorów foliQ

Skuteczność biostymulatorów foliQ potwierdzono w ponad 70 doświadczeniach polowych i naukowych, realizowanych m.in. przez IOR – PIB, SGGW, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu oraz IUNG we Wrocławiu. Wyniki badań wykazały m.in. wzrost biomasy i plonu, ograniczenie strat po stresach abiotycznych oraz poprawę parametrów jakościowych. Każdy z biostymulatorów działa inaczej.

• AscoVigor+, oparty na ekstrakcie z alg Ascophyllum nodosum, który aktywuje naturalne mechanizmy obronne roślin, stabilizuje fotosyntezę i przygotowuje je na suszę, przymrozki czy upały. Ten biostymulator jest rekomendowany do stosowania przed spodziewanym stresem w celu przygotowania tkanek i aktywację mechanizmów obronnych oraz wzmocnienie odporności i gospodarki wodnej.
• AminoVigor+ dostarcza natomiast roślinom aminokwasów L, przyspieszając regenerację tkanek i powrót do równowagi fizjologicznej. Aminokwasy powstają w procesie enzymatycznego rozkładu białek z udziałem Corynebacterium glutamicum. Ten biostymulator jest rekomendowany do stosowania po wystąpieniu stresu, w celu szybkiej regeneracji i odbudowy metabolizmu. Tak naprawdę dostarcza on roślinom gotowe narzędzie metaboliczne.
• TrioPGA natomiast, o czym wspomniałem na początku, zwiększa intensywność fotosyntezy średnio o ok. 30% oraz poprawia wykorzystanie wody o 30%. Dzięki połączeniu kwasu pyroglutaminowego, aminokwasów i fitohormonów rośliny C3 zaczynają funkcjonować jak C4 – efektywniej wykorzystując CO₂, wodę i azot. Ten biostymulator jest rekomendowany do stosowania w fazie intensywnego wzrostu i budowania plonu w celu maksymalizacji wydajności fotosyntezy i wykorzystania azotu. Zwiększa on produkcję asymilatów i biomasy.

Ta potrójna moc biostymulatorów pozwala aktywnie zarządzać potencjałem plonowania przez cały sezon. Wkróce wyjaśnimy bliżej, jak to wszystko działa, jak możliwy jest tak spektakularny wpływ na fotosyntezę. Przybliżymy też osiągnięcia prof. dr hab. Hozem M. Kalaji, bo to naukowiec wybitny, który skonstruował i opatentował urządzenie do badania intensywności fotosyntezy. To jedyne takie urządzenie na świecie przypominające trochę działanie EKG rejestrującego elektryczną aktywność serca.

Marek Kalinowski

Po odwodnieniu „mleka wapiennego” używanego w procesie produkcji cukru, które posiada wapń w formie węglanowej o bardzo wysokiej reaktywności, powstaje wapno defekacyjne.

Wapno z cukrowni charakteryzuje się wysoką koncentracją innych składników pokarmowych takich jak:

• magnez,
• fosfor,
• azot
• i potas.
• Nawóz zawiera także materię organiczną.

​

Tabela 1. Wartość nawozowa wapna defekacyjnego

FOTO: Pfeifer&langen

​- Produkt ten należy traktować jako nawóz wieloskładnikowy o szerokim działaniu, który poza regulacją odczynu gleby pozwala na wzbogacenie jej w cenne składniki. Jest to bardzo istotne, gdyż po aplikacji w stosunkowo krótkim okresie następuje poprawa właściwości fizycznych (struktury), chemicznych (dostępności składników) i biologicznych gleby, tj. następuje wzrost jej żyzności - podaje Pfeifer & Langen Polska. 

Do czego nadaje się wapno defekacyjne?

Wapno defekacyjne, ze względu na swój skład nadaje się również do wapnowania podtrzymującego optymalne pH gleb. Można go wykorzystać na ścierniskach, aby ograniczyć negatywny wpływ produktów rozkładu słomy na rośliny następcze.

- Związki fenolowe powstające w procesie hydrolizy lignin wykazują działanie fitotoksyczne wobec korzeni włośnikowych ograniczając jednocześnie pobieranie składników pokarmowych oraz odporność roślin na występujące w glebie patogeny. Dotyczy to przede wszystkim roślin ozimych uprawianych po zbożach, na których można obserwować zżółknięcia blaszek liściowych - tłumaczy Pfeifer&Langen.

Wapń jest jednym z ważniejszych pierwiastków, jakie roślina uprawna i nie tylko potrzebuje do funkcjonowania. Natomiast stosując wapno defekacyjne, dostarczane są również inne skalniki, jak wcześniej wspomniany już azot, fosfor oraz potas, a także magnez i materia organiczna.

Jak dawkować wapno defekacyjne? 

Wapno defekacyjne może być stosowane w uprawie roślin jarych również w okresie wiosennym. Podanie dawki 3 ton wapna defekacyjnego na hektar,  wprowadza do gleby:

• 33 kg MgO,
• 30 kg P2O5,
• 12 kg N
• i 3 kg K.

- Stosowanie wapna defekacyjnego przed uprawą roślin bobowatych sprzyja rozwojowi bakterii brodawkowych, dzięki czemu proces nodulacji może zachodzić efektywnie, a rośliny skutecznie korzystają z azotu atmosferycznego.

Kiedy stosować wapno defekacyjne?

Dobrym terminem na odkwaszanie gleb jest przedwiośnie. Wapnowanie można także wykonać po okresie przymrozków, gdy gleba obeschnie. Termin ten ma znaczenie głównie przy uprawie gatunków jarych trafiających na pola później, jak przykładowo kukurydza. Trzeba pamiętać aby po aplikacji wapna, przeprowadzić zabieg uprawowy, co zapewni równomierne rozprowadzenie nawozu w wierzchniej warstwie roli. 

Patrycja Bernat

Łatwo sobie policzyć, że od powstania firmy dziś mija okrągłe 35 lat i właśnie 11 lutego br. w Małej Wsi pod Grójcem Agrosimex zorganizował konferencję prasową z okazji 35. rocznicy działalności. Początki były skromne i zaczynały się tak naprawdę od handlu w garażu.

Agrosimex liderem w segmencie upraw specjalnych

Dziś to firma z obrotem w 2025 r. na poziomie 1,271 mld zł. Firma poszerza działalność, rozwija marki własne, ma ofertę także dla rolników, ale nadal jest niekwestionowanym liderem w segmencie upraw specjalnych.

Piotr Barański przedstawił na konferencji historię i plany Agrosimexu na przyszłość

FOTO: Marek Kalinowski

Program spotkania dostarczył wzruszeń właścicielom, pracownikom i zaproszonym gościom. Wszystkich w imieniu państwa Barańskich powitał Sławomir Kutryś. Syn założycieli firmy, Piotr Barański przedstawił historię i plany Agrosimexu na przyszłość. Oczywiście konferencja była okazją do zaprezentowania premier roku 2026, co uczynili Agnieszka Bober i Krzysztof Zachaj, niekwestionowany ekspert w dziedzinie nawozów.

Cały bieżący rok jest dla firmy jubileuszowy z zaplanowanymi odjazdowymi loteriami i 2327 nagrodami dla klientów. Wspomniał o tym Piotr Barański opowiadając o historii, o momentach trudnych i tych przełomowych dających wiatr w żagle. Dziś grupa kapitałowa firmy matki Agrosimex zajmującej się dystrybucją, doradztwem i usługami, to również Instytut Agronomiczny Fertico (badania i certyfikacja), spółka Pakon (konfekcjonowanie produktów) i Pałac Mała Wieś. Firma zatrudniająca 500 osób ma obecnie 10 oddziałów hurtowych i 28 sklepów detalicznych. W rankingu Forbes jest w gronie 100 najcenniejszych firm rodzinnych z obrotem powyżej 100 mln zł. Agrosimex ciągle się rozwija i tylko w tym roku otworzył nową siedzibę oddziału w Lublinie i nowy oddział w Sandomierzu.

Nowe fungicydy i herbicydy od Agrosimex na 2026

Jest ich dużo. W ochronie roślin firma wprowadza trzy premiery rolnicze: fungicydy Provati 460 SC (dla zbóż) i Puskus (do ochrony rzepaku, kukurydzy i ziemniaków) oraz Glotron Neo (herbicyd do odchwaszczania buraka cukrowego). W ofercie pojawi się też Acetogal (nowy w ofercie acetamipryd) do ograniczania stonki ziemniaczanej, chowacza brukwiaczka, mszyc i mączlika ostroskrzydłego. Natomiast insektycyd Laguna (nowy w ofercie chlorantranilipor) ma rejestrację na szkodniki jabłoni i kapusty, na stonkę w ziemniakach i omacnicę w kukurydzy.

Nowości nawozowe od Agrosimex

Nowości nawozowe omówił Krzysztof Zachaj i były to: Algasoil – granulowany nawóz z alg morskich, biostymulator Alga600, ASX Sargassum Power (nawóz NPK 7-16-24 + 18% substancji organicznej), DELSOL Plus (regenerator biologiczny gleby zawierający: Bacillus subtilis, Pseudomonas putida i Trihoderma harzianum), Maral Zn/Mn (biostymulator z kompleksem RyZea, algami oraz cynkiem i manganem), a także Remedy Complex wspierający ochronę przed chorobami bakteryjnymi.

Wśród nowości zaprezentowanych podczas konferencji znalazły się te w ramach marki własnej Shark Tools. W 2026 r. wprowadzono około 100 nowych produktów:

• narzędzia akumulatorowe,
• sekatory,
• piły
• oraz sprzęt do nawodnień, skierowanych do profesjonalistów i hobbystów.

Plan Agrosimex na nadchodzące lata pracy

Jubileusz 35-lecia jest nie tylko celebracją dotychczasowych osiągnięć, lecz także konkretnym sygnałem kierunku na kolejne lata:

• zwiększenie roli rozwiązań biologicznych,
• rozwój marek własnych
• oraz dalsza cyfryzacja doradztwa rolniczego.

Przed Agrosimexem stoją wyzwania regulacyjne i rynkowe, ale także szanse związane z rosnącym popytem na zrównoważone technologie i narzędzia precyzyjnego rolnictwa.

Realizacja zapowiedzianej strategii będzie wymagać dalszych inwestycji w badania, szkolenia doradców i infrastrukturę logistyczną, by skutecznie łączyć ochronę, nawożenie i biostymulację w praktyce gospodarstw. Dla firmy, której początki sięgały lokalnego handlu, stawką jest dziś nie tylko wzrost obrotów, lecz budowanie długofalowego partnerstwa z producentami, tak, by polskie gospodarstwa mogły zwiększać efektywność i odporność produkcji w zmieniającym się otoczeniu rynkowym.

Humusy w ofercie Agrosimexu od 30 lat

Agrosimex rozwija ofertę, ale też trzeba zaznaczyć, że ma wiele produktów od dziesiątków lat, które wprowadzone teraz w innej firmie byłyby okrzyknięte super nowościami. Przykład? To Rosahumus, który jest na polskim rynku od 2006 r. Decyzję o przeprowadzeniu badań w polskich warunkach i wprowadzeniu tego innowacyjnego produktu podjął w 2025 r. Krzysztof Zachaj, dyrektor Działu Nawozów Agrosimex. Od premiery Rosahumusu do dziś trwają systematyczne badania we wszystkich uprawach, w których jest zarejestrowany. A badania dowodzą, że produkt bardzo skutecznie poprawia żyzność gleby, wykorzystanie składników pokarmowych, wzrost roślin, bilans wody, gospodarowanie wodą przez rośliny, no i oczywiście plon i jego jakość.

Trudno było to odnaleźć – pierwsze reklamy produktów Agrosimexu w prasie rolniczej. Ale udało się i taką pamiątkę Wiesławie i Leszkowi Barańskim sprezentował Adam Paradowski, prezes zarządu AgroHorti Media. A były to reklamy mieszańców kukurydzy firmy Kiskun, preparat dodynowy Efuzin, i w „Tygodniku Rolniczym” nawozy Rosasol i Rosabor

FOTO: Marek Kalinowski

Teraz w ofercie Agrosimexu jest ok. 30 produktów na bazie substancji humusowych. Są to produkty granulowane, proszki rozpuszczalne w wodzie i koncentraty płynne służące do kondycjonowania gleby, dokarmiania i biostymulowania roślin oraz zaprawiania nasion. Substancje humusowe są także wykorzystywane w przemyśle paszowym, farmacji i inżynierii środowiska. Podstawą tych produktów są kwasy huminowe lub kwas fulwowy (pozyskane z leonardytów) wzbogacane w aminokwasy, makro- i mikroelementy, peptydy, ekstrakty z wodorostów, szczepy pożytecznych grzybów Trichoderma, czy bakterii Bacillus Subtilis.

Rodzinie państwa Barańskich życzymy sukcesów i kolejnych rocznic z coraz większymi obrotami.

Marek Kalinowski

Instant Cal to wapno o wysokiej reaktywności chemicznej oraz wysokiej koncentracji wapnia. To są dwie kluczowe cechy przy wyborze nawozów wapniowych. Ważna jest zwłaszcza wysoka reaktywność, która oznacza, że wapno działa od razu, reguluje pH i udostępnia wapń roślinom.

Instant Cal cechuje się dwufazowym działaniem w glebie dzięki obecności w swoim składzie zarówno rozpuszczalnego w wodzie wodorotlenku wapnia oraz węglanu wapnia.

Szybko rozpuszczalny w wodzie wodorotlenek wapnia pozwala nie tylko na ograniczenie zakwaszenia, ale także na dostarczenie glebie wapnia w bardzo krótkim czasie od aplikacji. Ma to korzystny wpływ na skład kompleksu sorpcyjnego, jak i dostępność tego składnika dla roślin.

Forma węglanowa podnosi i stabilizuje pH gleby

Natomiast w drugiej fazie działania forma węglanowa podnosi i stabilizuje pH gleby po kontakcie z kwasami glebowymi. Odpowiednio dobrane proporcje obu form wapnia zapewniają szybkie i bezpieczne działanie zarówno w stosunku do chemizmu gleby, jej mikrobiomu, jak i uprawianych roślin.

Produkt zaleca się do stosowania na wszystkie typy gleb, natomiast nie zaleca się do stosowania pogłównego. Instant Cal to produkt, który dopełnia ofertę wapna dla rolnictwa, warzywnictwa i sadownictwa dostępną w Grupie Nordkalk.

– Jestem przekonany, że wprowadzając Instatnt Cal spełnimy oczekiwania rolników jak to miało miejsce w przypadku naszych flagowych produktów, takich jak wapno granulowane AtriGran oraz wapna sypkie Standard Cal, Fast Cal oraz Magnesium – powiedział Michał Wojciak, dyrektor sprzedaży segmentu rolnego Nordkalk.

Marek Kalinowski

Za informacją Nordkalk

Problem dotyka szczególnie boleśnie upraw ozimych. Susza sprawia, że rośliny zasilone wiosną pierwszą dawką azotu nie pobierają go w wymaganej ilości – zbyt niska wilgotność gleby powoduje, że nawóz albo nie rozpuszcza się całkowicie, albo nie zostaje przetransportowany w strumieniu wody w głąb systemu korzeniowego. Zmieniający się klimat zmusza producentów rolnych do szukania skuteczniejszych metod nawożenia.

Jesienne nawożenie azotem ogranicza straty z suszy. Firma Rapool postanowiła sprawdzić, czy można tę sytuację odwrócić i nawozić azotem późną jesienią, gdy woda w glebie nie jest problemem. W sezonie 2024/2025 przeprowadzili doświadczenie, w którym całkowitą dawkę 150 kg N/ha podzielono w trzech wariantach między jesień i wiosnę. Testowano mocznik z inhibitorem ureazy wysiewany pod koniec października i listopada, a nawet wariant z całą dawką azotu podaną wyłącznie jesienią – bez żadnego nawożenia wiosennego.

Wyniki okazały się przełomowe.

– W wariancie z dawką 326 kg mocznika zastosowanym w całości jesienią uzyskaliśmy najwyższe plony w historii – średnio powyżej 5 ton z hektara – relacjonuje Artur Kozera z firmy Rapool.

Równie wysokie plony dały warianty z dawką dzieloną: 150 lub 200 kg mocznika z inhibitorem ureazy zastosowane w końcu listopada, uzupełnione wiosną do 150 kg N/ha w formie saletry amonowej. Przy łagodnych zimach i skąpych opadach wczesną wiosną jesienne nawożenie azotem może być skuteczniejsze niż tradycyjne podejście (Webinar „Odmiany rzepaku i strategie nawożenia azotem).

– Jesienią wykorzystujemy wodę z opadów i topniejącego śniegu, dzięki czemu azot trafia w głąb profilu glebowego. Wiosną, gdy wody często brakuje, roślina ma już do niego dostęp – wyjaśnia ekspert.

Nawożenie rzepaku jesienią – co mówią najnowsze doświadczenia?

FOTO: grafika pochodzi z prezentacji firmy Rapool

Inhibitor ureazy zabezpiecza azot na zimę

Żeby ten mechanizm zadziałał, azot musi przetrwać w glebie kilka miesięcy bez strat. Inhibitor ureazy spowalnia rozkład mocznika, blokując jego ucieczkę do atmosfery w postaci amoniaku i ograniczając wymywanie poza zasięg korzeni. Dzięki temu azot uwalnia się stopniowo, dokładnie wtedy gdy roślina go potrzebuje. Mocznik stabilizowany inhibitorem ureazy takim jak moNolith46_Żółty, nadaje się do stosowania jesienią właśnie dlatego, że daje gwarancję, że azot dotrwa do wiosny.

Czeskie doświadczenia potwierdzają skuteczność metody

Niezależne potwierdzenie przynoszą badania Jiříego Šimki i współpracowników z Czeskiego Uniwersytetu Rolniczego w Pradze, opisane w artykule „Znaczenie jesiennego stosowania klasycznych i stabilizowanych nawozów azotowych w nawożeniu rzepaku ozimego". Autorzy stwierdzają, że jesienne stosowanie stabilizowanych nawozów azotowych okazało się bardzo korzystne. Rośliny rzepaku pochodzące z kombinacji badawczych, w których stosowano jesienne nawożenie azotem plonowały wyżej (średnio o 0,3 t·ha-1, tj. o 8,1% średnio więcej w latach 2009/10–2010/11).

Co istotne, efektywność tej metody jest wprost proporcjonalna do długości okresu jesiennej wegetacji: im później nastaje spoczynek zimowy, tym większe znaczenie ma jesienna aplikacja dla wysokości plonów nasion. Zaletą stabilizowanych nawozów azotowych jest przy tym stopniowe uwalnianie azotu dostępnego dla roślin przy jednoczesnym ograniczeniu strat wynikających z wymywania go z gleby lub ucieczki do atmosfery.

Omówione powyżej wyniki doświadczeń nad późnojesiennym stosowaniem mocznika stabilizowanego inhibitorem ureazy dobrze wpisują się w zalecenia uprawowe z roku 2012. Zostały opisane w rozdziale „Nawożenie azotem pod rzepak" w Systemie nawożenia moNolith46.

Zbigniew Potrzuski,  moNolith46

Na początek warto zauważyć, że nawozy bez azotu, czyli np. potas, magnez czy siarka w postaci różnych siarczanów bez azotu można podawać także zimą. Nie ma prawnych przeciwskazań do ich rozsiewu w styczniu czy w lutym. Warunek jest jeden – gleba musi mieć zdolność do przyjęcia rozpuszczającego się nawozu. A zatem w chwili stosowania nie może być zalana wodą, pokryta śniegiem, a jeśli jest zamarznięta, to musi w ciągu dnia rozparzać choćby powierzchniowo.

Nic zatem nie stało na przeszkodzie, aby potas, magnez czy siarkę podać jeszcze zimą. I to byłaby najlepsza metoda. Teraz, gdy wegetacja zaraz ruszy, składniki te byłyby już dostępne choćby powierzchniowo, a często już w strefie korzeniowej. Co jednak zrobić, jeśli nie było warunków do zastosowania tych nawozów? Podać najpierw azot czy tamte składniki?

Co podać jako pierwsze?

Generalnie najlepiej podać pierwszy azot, a pozostałe składniki w drugiej kolejności, choć mogą być wyjątki. Podanie jako pierwszego azotu wynika z potrzeb roślin na stracie wegetacji – to tego składnika potrzebują w pierwszej kolejności do uruchomienia procesów fitohormonalnych. Jednak nie ma mowy o skutecznych przemianach azotu bez siarki. Dlatego jeśli w glebie brakuje tego drugiego składnika, to jako pierwszy nawóz może być podany siarczan amonu oraz na szybkie stymulowanie roślin połowa dawki azotu może być w formie saletry amonowej. Jeżeli jednak wiemy z badan gleby lub z lat poprzednich, że siarka jest w glebie, to jako pierwsza może być podana forma saletrzana.

Nieco inna jest sytuacja, gdy wiemy, że mamy bardzo niską zasobność magnezu i/lub siarki. Wówczas to nawóz z tymi składnikami powinien być podany jako pierwszy, gdyż bez niego azot z nawozu nie zostanie skutecznie wprowadzony w fizjologię ozimin. Jednak nie oznacza to, że należy zwlekać z azotem. Ten powinien być podany jak najszybciej.

Nawożenie ozimin

Jeszcze inna jest sytuacja, gdy po przedplonie mamy w glebie dużo azotu mineralnego (np. wg badań ponad 60–80 kg/ha N w tym większość w formie azotanowej N-NO₃), a jednocześnie oziminy są wybujałe. Wówczas zasadne jest wstrzymanie się z pierwszą dawką azotu i lepiej podać siarkę i magnez. Jeśli natomiast azotu jest dużo, ale oziminy nie są wybujałe, to w celu stymulowania ich rozwoju lepiej podać jako pierwsza formę saletrzaną azotu.

Jeśli chodzi o potas, to pod oziminy w zasadzie powinien on być podany jeszcze przed siewem. Dawka interwencyjna, o ile jest potrzebna, także musi być zastosowana jak najszybciej o tutaj lepiej go podać w formie siarczanu, a dopiero w ostateczności w postaci chlorku, czyli w soli potasowej.

Tomasz Czubiński

Kukurydza prawie co roku powiększa areał uprawy i trafia na słabsze stanowiska. Oczywiście słabsze stanowiska są mniej plonotwórcze. Nie to jest jednak główną przeszkodą plonowania kukurydzy na słabszych glebach. Wiadomo, na każdym stanowisku musi być woda, ale te słabsze zwykle zakwaszone gleby dla kukurydzy muszą mieć uregulowane pH.

Wapnowanie wspomaga korzenienie

Wiosna nie jest odpowiednia na regulowanie odczynu pH gleby pełnymi dawkami. Jedak znając mankamenty stanowiska i planując siew kukurydzy wskazane jest wapnowanie dawką interwencyjną, ale minimum 2 tygodnie przed siewem. Alternatywnie można stosować w kukurydzy wapno granulowane węglanowe pogłównie. Przypomnijmy dlaczego wapno, ale także magnez i siarka są tak ważne w rozwoju kukurydzy na podstawie artykułu dr hab. Doroty Pikuły opublikowanego w nr. 44 TPR w 2024 r.

Spośród roślin uprawnych kukurydza dość dobrze znosi uprawę w monokulturze, jednak z doświadczeń wynika, że uprawiana w płodozmianie, nawet uproszczonym, plonuje o 10–20% wyżej w porównaniu do monokultury. Wynika to z jednostronnego wyczerpywania się składników pokarmowych i obniżania odczynu gleby.

Na glebach żyznych, kompleksów pszennych i żytnich dobrych można z powodzeniem uprawiać ją po zbożach, natomiast na glebach kompleksu żytniego słabego zasiewy powinny poprzedzać rośliny poprawiające stanowisko (okopowe, strączkowe, mieszanki motylkowatych z trawami lub zbożami). Bardzo dobrym rozwiązaniem, zwłaszcza w płodozmianach z przewagą zbóż, jest poprzedzająca kukurydzę uprawa międzyplonu ozimego wyki z żytem i stosowanie obornika pod kukurydzę.

Kukurydza słabo radzi sobie na zakwaszonych glebach i najlepiej rośnie na glebach o obojętnym odczynie. Wapnowanie gleby pod uprawę kukurydzy jest konieczne, jeżeli pH w KCl gleby spadnie poniżej 5,5. Prawidłowy odczyn gleby pozwala wykształcić kukurydzy odpowiedni system korzeniowy już w pierwszym okresie wegetacji. Silny system korzeniowy to efektywniejsze pobieranie składników pokarmowych i wody, co jest szczególnie ważne w okresie susz.

Zabieg wapnowania najlepiej przeprowadzić pod przedplon lub zaraz po jego zbiorze. Wtedy długi okres od momentu zastosowania wapna do siewu kukurydzy pozwoli doprowadzić glebę do optymalnego odczynu (pH 6–7,5). Wapnowanie pól pod kukurydzę jest zabiegiem poprawiającym strukturę gleby, zwiększającym aktywność mikrobiologiczną gleby oraz przyswajalność składników pokarmowych, głównie makroelementów. W dodatku zawartość przyswajalnego wapnia i magnezu w glebie jest ściśle powiązana z jej odczynem. W glebach zakwaszonych zazwyczaj mało jest wapnia i magnezu, zmniejsza się też pobranie innych składników pokarmowych.

Deficyt wapnia może wystąpić również przy stosowaniu wyższych dawek nawozów NPK. Przeprowadzenie wapnowania gleby pod kukurydzę jest konieczne, jeśli pH gleby wynosi poniżej 5,5. Dawka i forma wapna pod kukurydzę wyznaczana jest na podstawie potrzeb wapnowania, jak i kategorii agronomicznej gleby. Bardzo ważne jest, aby zawsze przed wysianiem wapna wykonać analizę chemiczną gleby w celu ustalenia jej aktualnego pH. Dzięki temu niedrogiemu badaniu poznajemy odczyn gleby i zyskujemy możliwość trafnego wyboru rodzaju wapna.      

Znaczenie magnezu dla kukurydzy     

Nie tylko zakwaszenie gleby ogranicza wzrost, rozwój i plonowanie roślin. Poważnym zagrożeniem dla plonowania roślin jest brak przyswajalnego magnezu w glebie. Pierwiastek ten ogranicza działanie innych składników pokarmowych i w efekcie powoduje obniżkę plonów. Jeśli w sezonie wegetacyjnym występują obfite opady wiosną, magnez może zostać wypłukany w głąb profilu glebowego, czego skutkiem może być niedobór tego składnika dla roślin. Zapotrzebowanie kukurydzy na magnez wynosi od 50–70 kg MgO ha. Od momentu zwarcia rzędów do kwitnienia – w okresie 4–6 tygodni, przyswajane zostają 2/3 tych ilości.

Magnez pobudza rozwój systemu korzeniowego kukurydzy i aktywuje procesy odpowiedzialne za pobieranie składników mineralnych z gleby. Wpływa na lepsze wykorzystanie azotu, potasu i fosforu. Badania naukowe potwierdzają, że nawożenie magnezem zwiększa pobieranie azotu, a także korzystnie oddziałuje na transport i gromadzenie fosforu w nasionach oraz zapewnia równomierne dojrzewanie zbóż.

W przypadku gleb zakwaszonych i jednocześnie z niedoborem magnezu, należy wysiać nawóz wapniowo-magnezowy. Gdy natomiast wyniki analizy gleby potwierdzają wystarczającą zasobność gleby w przyswajalny magnez, wystarczy wysiać zwykłe wapno nawozowe. Systematyczne stosowanie nawozów wapniowo-magnezowych jest o tyle istotne, iż magnez bardzo łatwo ulega wymywaniu z gleby. Na glebach o niskim pH i niskiej zasobności w przyswajalny magnez zaleca się część nawozu wapniowego zastosować w formie wapna magnezowego.

Długotrwałe efekty poprawy kwasowości gleby zapewnia regularne wapnowanie gleby małymi dawkami wapna. Na gleby lekkie zaleca się 1,5 t/ha wapna węglanowego (CaO), na średnie – 2 t/ha wapna węglanowego lub tlenkowego (CaO) i 2,5 t/ha wapna tlenkowego CaO na gleby ciężkie. Na glebach dających silne objawy niedoborowe magnezu należy zatem po zbiorze roślin koniecznie wysiać nawozy z magnezem. Zazwyczaj większe ilości magnezu wprowadza się z wapnem nawozowym zawierającym magnez. Dobrym rozwiązaniem jest stosowanie jesienią na takich glebach dolomitu. Wiosną, jeśli zostało przeprowadzone z różnych przyczyn wapnowanie gleby pod kukurydzę, warto zastosować kizeryt (25% MgO i 20% S (50% SO₃), skuteczny niezależnie od pH gleby, może być stosowany na wszystkich glebach. W praktyce dosyć często otrzymujemy wyniki niskiej zasobności gleby w przyswajany magnez na glebach niewymagających wapnowania. W takim przypadku należy magnez zastosować w formie siarczanu magnezu lub nawozów wieloskładnikowych z magnezem. Na glebach bardzo lekkich i lekkich zaleca się 120–160 kg MgO na hektar. Na glebach cięższych 80–120 kg MgO na hektar na okres 2–3 lat, w zależności od uprawianych gatunków roślin oraz intensywności opadów. Należy pamiętać, że takie dawki nie poprawią niestety zasobności gleby w przyswajalny magnez.                  

Znaczenie wapnia dla kukurydzy

Wszystkie gatunki roślin potrzebują wapnia do prawidłowego rozwoju, niektóre jednak mają większe potrzeby pokarmowe w stosunku do tego pierwiastka, a inne mniejsze. Gatunki szczególnie wapniolubne to: kukurydza, rzepak, lucerna, pszenica, len, ziemniaki, koniczyna i tytoń. Roczne potrzeby wapna przy plonie 10 ton kukurydzy na ziarno to: pobranie wapna – ok. 100–110 kg CaO/ha, wymycie – 100–250 kg CaO/ha, zobojętnienie nawożenia mineralnego – 100–300 kg CaO/ha.

Największym i najtańszym źródłem tego składnika są nawozy wapniowe. W zależności od rodzaju i składu surowca naturalnego oraz sposobu powstania zawierają od 20 do 80% CaO. Służą one jednak przede wszystkim utrzymaniu optymalnego odczynu gleby, a nie nawożeniu wapniem. Systematyczne stosowanie jednak małych, profilaktycznych dawek nawozów wapniowych lub wapniowo-magnezowych jest najlepszym sposobem zwiększania ilości wapnia w glebie i utrzymania żyzności gleby. Wapń regulując odczyn gleby odgrywa kluczową rolę w tworzeniu próchnicy. Gleby mają lepszą strukturę granulometryczną, większą pojemność wodną, większą sorpcję wymienną, są łatwiejsze w uprawie, mniej zlewne dzięki powstającym gruzełkom, zatrzymują więcej wody i stają się żyzne, a to przekłada się na większe plony i zdrowie roślin uprawnych. W wyniku odkwaszenia gleby i dostarczenia jej wapnia poprawia się odżywianie mineralne roślin, kondycja i zdrowotność roślin, a w konsekwencji rosną plony i poprawia się ich jakość.

Jeśli odczyn gleby jest prawidłowy, można zastosować nawozy mineralne zawierające Ca, np. siarczan wapnia, który jest bogatym źródłem potrzebnej siarki. Wapń z siarczanu wapnia pomaga stymulować wzrost korzeni kukurydzy. Reguluje także pobieranie innych składników pokarmowych jak również wzmacnia odporność roślin kukurydzy na czynniki chorobowe. Nawóz nadaje się do stosowania przedsiewnego, ale też do zastosowania pogłównie, bezpośrednio na powierzchnię pola.

Opracował M.Kalinowski

Plan nawozowy to dokument, który precyzyjnie określa ilości oraz rodzaje nawozów stosowanych na polach w celu osiągnięcia optymalnych plonów, jednocześnie minimalizując ryzyko zanieczyszczenia środowiska. W Polsce obowiązek sporządzania takich planów wynika zarówno z krajowych przepisów prawa, jak i regulacji unijnych, szczególnie w kontekście ochrony wód przed zanieczyszczeniem azotanami pochodzącymi z rolnictwa. 

Sprawdź, czy musisz go mieć

Obowiązek kontroli i prowadzenia dokumentacji w zakresie stosowania nawożenia azotem dotyczy większości gospodarstw rolnych. W niektórych przypadkach rolników obowiązuje jedynie uproszczona ewidencja. Obowiązek sporządzania planów nawozowych dotyczy kilku grup rolników, w zależności od charakteru i skali prowadzonej działalności oraz lokalizacji gospodarstwa.

Brak wymogów – gospodarstwa do 10 ha lub do 10 DJP – w przypadku takich gospodarstw nie są wymagane żadne działania (z wyjątkiem nabywców nawozów naturalnych z ferm pow. 40 000 stanowisk lub chów lub hodowlę świń powyżej 2000 stanowisk dla świń o wadze ponad 30kg lub 750 stanowisk dla macior).

Maksymalne dawki azotu – gospodarstwa od 10 ha do 100 ha lub gospodarstwa od 10 DJP do 60 DJP (pod warunkiem, że nie należą jednocześnie kategorii opisanej w punkcie 3) – gospodarstwa takie zobowiązane są jedynie do określenia maksymalnych dawek azotu. Opcjonalnie mogą one (ale nie mają obowiązku) posiadać plan nawożenia azotem.

Plan nawożenia azotem – dotyczy gospodarstw:

• powyżej 100 ha,
• powyżej 50 ha upraw intensywnych,
• powyżej 60 DJP,
• nabywcy nawozów naturalnych od podmiotów importujących, podmioty prowadzące chów lub hodowlę drobiu powyżej 40 000 stanowisk lub chów lub hodowlę świń powyżej 2000 stanowisk dla świń o wadze ponad 30 kg lub 750 stanowisk dla macior, nabywcy nawozów naturalnych od podmiotów prowadzących chów lub hodowlę drobiu powyżej 40000 stanowisk lub chów lub hodowlę świń powyżej 2000 stanowisk dla świń o wadze ponad 30 kg lub 750 stanowisk dla macior.

Opinia o planie nawożenia azotem obowiązuje duże podmioty:

• w związku z programem azotanowym – podmioty prowadzące chów lub hodowlę drobiu powyżej 40000 stanowisk lub chów lub hodowlę świń powyżej 2000 stanowisk dla świń o wadze ponad 30 kg lub750 stanowisk dla macior,
• w związku z innymi przepisami – podmioty powyżej 210 DJP, które mają taki wymóg w pozwoleniu zintegrowanym lub podmioty posiadające taki wymóg w kontekście przepisów o oddziaływaniu na środowisko. Opinie wydają Okręgowe Stacje Chemiczno-Rolnicze.

Ewidencja zabiegów agrotechnicznych związanych z nawożeniem azotem

Oprócz posiadania planu nawozowego, opinii lub określenia maksymalnych dawek azotu, rolnicy są również zobowiązani do prowadzenia ewidencji zabiegów agrotechnicznych związanych z nawożeniem azotem. Obowiązuje ona wszystkie gospodarstwa od 10 ha lub 10 DJP. Ewidencja powinna zawierać takie informacje jak: datę zastosowania nawozów, rodzaj uprawy, powierzchnię, rodzaj nawozu, dawki oraz terminy przyorania na terenach o dużym nachyleniu.

Jakie kary grożą rolnikom za brak planu nawożenia i błędy w dokumentacji?

W związku z ustawą Prawo wodne, Inspekcja Ochrony Środowiska może zarówno nakazać usunięcie w określonym terminie nieprawidłowości stwierdzonych w trakcie kontroli oraz nakazać uiszczenia opłat.

Maksymalne stawki opłaty, o której mowa w art. 109 ust. 5 Prawo wodne wynoszą:

• 3042,25 zł - za stosowanie nawozów niezgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 106 ust. 4 lub z planem nawożenia azotem;
• 4563,37 zł - za przechowywanie nawozów naturalnych niezgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 106 ust. 4;
• 760,56 zł - za prowadzenie dokumentacji realizacji programu działań niezgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 106 ust. 4 albo za jej brak;
• 760,56 zł -  za brak planu nawożenia azotem.

Obowiązek sporządzania planów nawozowych i prowadzenia racjonalnej gospodarki nawozowej dotyczy coraz większej grupy rolników, co wynika z rosnących wymagań w zakresie ochrony środowiska. Choć dla wielu rolników może to być dodatkowy obowiązek administracyjny, dobrze przygotowany plan pozwala na osiągnięcie lepszych wyników finansowych i środowiskowych. Warto więc zadbać o jego sporządzenie, nie tylko ze względu na wymogi prawne, ale także dla dobra przyszłych plonów i środowiska.

Agata Stachowiak

Grzegorz Ignaczewski

Najlepszym terminem na podanie potasu w kukurydzy jest jesień. Jeśli planujemy siać kukurydzę na cięższych stanowiskach, cały potas możemy podać już pod uprawę jesienną: bądź głęboką lub orkę. Jeśli natomiast chcemy zasiać kukurydzę na lżejszych stanowiskach, to w myśl ogólnej zasady „żeby nam potasu nie wymyło” możemy dawkę podzielić: 2/3 jesienią i 1/3 na przedwiośniu lub wiosną. A co, jeśli nie zdążyliśmy zastosować potasu już na jesień? Zawsze można to zrobić np. teraz, jeszcze zimą, kiedy warunki polowe pozwalają na wjazd z rozsiewaczem, nie grozi zmycie nawozu po zastosowaniu, na polach nie stagnuje woda, a gleba nie jest zamarznięta poniżej 30 cm. Właściwie każdy z tych warunków jest spełniony teraz, więc z nawozem potasowym (niezawierającym azotu) możemy już wjeżdżać. Pobranie potasu przez kukurydzę sprawdzisz w tabeli poniżej.

Pobranie składników przez kukurydzę

FOTO:

Kukurydza zalicza się do roślin, które w większym stopniu reagują na poziom zasobności gleby w potas niż na bieżące nawożenie nim. Dlatego lepiej, żeby potas był zastosowany wcześniej, a nie np. przed samym siewem, chociaż takie zastosowanie też jest dopuszczalne. Zasobność gleby w przyswajalny potas w momencie siewu powinna wynosić ok. 20 mg/100 g gleby K₂O. Należy ponadto pamiętać, że nadmiar potasu prowadzi do ograniczonego pobierania magnezu i wapnia.

Zobacz także: Kukurydza ma mechanizm samoobrony przed omacnicą. Jak działa w praktyce?

W jakiej formie siać potas pod kukurydzę?

Kukurydza ma neutralny stosunek jeśli chodzi o formę potasu, można zatem stosować praktycznie wszystkie nawozy zawierające potas. Zatem może to być zarówno sól potasowa, nawóz wieloskładnikowy lub siarczan magnezu z potasem (ostatnia opcja bardzo dobra pod kątem dostarczenia siarki i magnezu).

Fosfor i azot podawane w nawożeniu podczas siewu

Przyjęło się, że to fosfor i azot są składnikami podawanymi najczęściej w nawożeniu zlokalizowanym podczas siewu. Niektórzy rolnicy praktykują też podawanie tą drogą nawozów wieloskładnikowych. Czy tym sposobem można podać potas? Tak, ale trzeba pamiętać o ważnej rzeczy. Sól potasowa jako nawóz najczęściej podawany tą drogą może silnie zasolić środowisko glebowe wokół młodych korzeni. Przy skrajnej niskiej zasobności gleby w ten składnik (poniżej 1 mg K₂O na każdy 1% części ilastych gleby) można zastosować maksymalnie 100 kg/ha soli potasowej (30–40 kg/ha K₂O).

Ważny jest stosunek magnezu do potasu w glebie. Zdarza się, że występuje on w stosunku 1: 1, lub nawet wyższym niż zawartość potasu. Optymalny stosunek K₂O: Mg wynosi 2,5–3: 1. Przy niekorzystnym stosunku K₂O: Mg dalsze nawożenie magnezem pogarsza dostępność potasu oraz blokuje pobranie manganu.

Nawożenie obornikiem a zawartość potasu

Obornik pod kukurydzę zazwyczaj stosuje się jesienią. Dzięki temu do momentu siewu w wyniku przemian w procesie nitryfikacji wiosennej część zawartego w nim azotu będzie dostępna dla roślin. Warto pamiętać o odpowiednim bilansie C: N stosowanych nawozów. Prawidłowy stosunek C: N to ok. 15–20: 1, co gwarantuje szybką mineralizację. W słomie kukurydzy proporcja ta wynosi 60–70: 1, natomiast w przypadku innych zbóż nawet 80–100: 1.

Wartość nawozowa obornika jest różna w zależności od pochodzenia. Przykładowo zastosowanie 20 t/ha obornika bydlęcego wnosi do gleby: 94 kg/ha N; 56 kg/ha P (ok. 129 P₂O₅); 130 kg/ha K (156 kg/ha K₂O), 86 kg/ha Ca, 30 kg/ha Mg. Zastosowanie obornika jesienią pozwala na przerobienie jego części jeszcze przed okresem wiosennym. Dwukrotne zastosowanie gnojowicy (jesień + wiosna) umożliwia natomiast znaczne zmniejszenie nawożenia mineralnego.

Zawartość potasu w gnojowicy (kg/m³):

• gnojowica bydlęca gęsta – 4,
• gnojowica bydlęca średnia – 3,
• gnojowica bydlęca rzadka – 2,
• gnojowica świńska gęsta – 3,5,
• gnojowica świńska średnia – 3,
• gnojowica świńska rzadka – 2.

Rolnicy mają negatywny wynik kontroli

Jak wynika z apelu KRIR, problem pojawił się przy interpretacji przepisów dotyczących tej praktyki. Resort rolnictwa w odpowiedzi na pismo samorządu rolniczego przyznał, że rolnicy, u których w programie nawozowym pojawi się przekroczenie dawek fosforu, potasu lub magnezu, otrzymują negatywny wynik kontroli.

Zdaniem KRIR oznacza to w praktyce, że realizacja ekoschematu wyklucza stosowanie nawozów naturalnych, ponieważ zawierają one duże ilości tych składników i łatwo doprowadzają do przekroczenia dopuszczalnych norm.

– W efekcie, ze względu na przekroczenie dawek magnezu, rolnik nie tylko nie może stosować obornika, ale program INTER-NAW wskazuje, że nawet przy zerowej ilości obornika dawka magnezu jest przekroczona. Zgodnie z zaleceniami programu nawozowego dochodzi do absurdu polegającego na tym, że doradca musi zabronić rolnikowi stosowania nawozów naturalnych, a zalecić w zamian stosowanie nawozów sztucznych – wyjaśnia KRIR.

Izby rolnicze: racjonalne nawożenie nie może wykluczać nawozów naturalnych

Samorząd rolniczy nie zgadza się z twierdzeniem zawartym w odpowiedzi resortu rolnictwa, o której mowa, dotyczącym tego, że: „Jest to plan nawożenia racjonalnego i zbilansowanego, niezależnie od rodzaju stosowanego nawozu (naturalnego lub mineralnego), uwzględniający zapotrzebowanie danej rośliny uprawnej na wskazane składniki (a nie wyłącznie w azot), który powinien być opracowany zgodnie ze zbiorem zaleceń dobrej praktyki rolniczej, na podstawie składu chemicznego nawozów, potrzeb pokarmowych roślin oraz zasobności gleby”.

W ocenie KRIR, racjonalne nawożenie nie może wykluczać nawozów naturalnych. Rolnicy przyznają również, że nie znają publikacji, które limitowałyby stosowanie nawozów naturalnych, z wyjątkiem 170 kg N na 1 ha w roku.

– Zbiór zaleceń dobrej praktyki rolniczej, również wskazuje tylko limit 170 kg N na 1 ha w roku. Nie ma w nim mowy o limicie na pozostałe składniki. Zatem nie można się opierać o zbiór zaleceń dobrej praktyki rolniczej – stwierdza KRIR.

Rolnicy nie powinni być karani za przekroczenie dawek fosforu, potasu i magnezu

W związku z powyższym KRIR zwraca się do ministra rolnictwa z prośba o niekaranie rolników za przekroczenie dawek fosforu, potasu i magnezu, który pochodzi z nawozów naturalnych.

– Celem utworzenia ekoschematu: „Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi”, jest przecież wzbogacenie gleby w węgiel i próchnicę, która zatrzyma składniki pokarmowe, zatrzyma wilgoć i ograniczy skutki suszy – argumentuje KRIR.

Oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz na podst. KRIR

Słabe gleby: jak poprawić ich żyzność i zwiększyć plon?

FOTO: Marek Kalinowski

Regulacja odczynu pH i uproszczenia

Co można na takich stanowiskach zmienić? Jakie rośliny uprawiać? Jakie działania podjąć?  Niezależnie od naszej dotychczasowej praktyki warto podjąć działania naprawcze i wykorzystywać z tych gleb maksymalny ich potencjał. Gleby lekkie i bardzo lekkie łatwo ulegają degradacji i erozji. Ich uprawa powinna być oszczędna i uproszczona. Na dobry początek warto zbadać glebę oraz uregulować odczyn pH gleby, a jeżeli jest dla danej kategorii agronomicznej właściwy to go podtrzymać przypominającymi dawkami wapna glebowego.

Kwaśny odczyn gleby to toksyczne oddziaływanie m.in. glinu prowadzące do redukcji  wzrostu i wielkości systemu korzeniowego. To czynnik zwiększający wrażliwości roślin na suszę. W kwaśnej glebie zachodzą ciągłe procesy uwsteczniania przyswajalnych związków fosforu i zmniejszenia zawartości kationów zasadowych.

Uregulowanie odczynu pH gleby poprawia jej właściwości chemiczne (pojemność sorpcyjna, przyswajalność składników pokarmowych), fizyczne (struktura gleby i jej polowa pojemność wodna). Sprzyja odbudowie życia biologicznego, rozwojowi pożytecznych drobnoustrojów i efektywności pracy bakterii brodawkowych. Pamiętajmy, że właściwe, optymalne i naturalne pH gleb najsłabszych jest niże niż średnich i ciężkich. Tutaj nic na siłę. Gleba lekka nigdy nie będzie miała pH obojętnego. Właściwe będzie dla niej pH lekko kwaśne na poziomie 5,6 - 6,0 (tabela). Kwaśnemu odczynowi gleby towarzyszą zwykle niedobory magnezu i jeżeli potwierdza to analiza gleby, należy zastosować nawozy wapniowo-magnezowe.

Słabe gleby: jak poprawić ich żyzność i zwiększyć plon?

FOTO: Marek Kalinowski

Wzbogacenie życia glebowego

Lekarstwem dla takich gleb jest systematyczne wnoszenie materii organicznej. Jeżeli prowadzimy produkcję zwierzęcą, na te stanowiska powinien trafiać obornik. Z zmianowaniu warto wykorzystać każdy okres na uprawę międzyplonów na zielony nawóz, mulcz, ewentualnie na paszę dla zwierząt. Oczywiście dobrym rozwiązaniem, jeżeli w okolicy są takie możliwości, jest stosowanie pofermentu, podłoża po produkcji pieczarek itd.

Te działania mają korzystny wpływ na glebę, wspierają życie biologiczne gleby, zwiększają ilość materii organicznej, a w przyszłości zawartość próchnicy. Warunkiem, aby to dobrze zagrało jest oczywiście wcześniejsze wyregulowanie odczynu pH gleby. Poza wskazanymi działaniami warto korzystać z produktów poprawiających właściwości gleby. Jest ich coraz więcej, a szczególnie korzystne są te zawierające w składzie kwasy humusowe.

Zmianowanie i międzyplony

Na glebach lekkich i bardzo lekkich powinniśmy uprawiać rośliny radzące sobie na takich stanowiskach, tolerujące niskie pH, a także oddziaływanie toksycznego glinu. Ze zbóż jest to żyto, ale także pszenżyto i mało wymagający fitosanitarny owies, jak również jare mieszanki zbożowe. Z roślin bobowatych niewielkie wymagania mają łubiny, zwłaszcza żółty oraz peluszka. Przy produkcji zwierzęcej dobrym rozwiązaniem mogą być mieszanki traw pastewnych dostosowane do suchych warunków (kupkówka pospolita, życica trwała, kostrzewa czerwona).

Przy układaniu płodozmianu należy brać pod uwagę wpływ roślin na bilans substancji organicznej. Pod tym względem roślinami wzbogacające glebę w substancję organiczną są wieloletnie bobowate drobnonasienne i ich mieszanki z trawami, w nieco mniejszym stopniu bobowate grubonasienne. Okopowe i kukurydza zubażają glebę, a zboża i rzepak są neutralne.

Dlatego tak ważne w płodozmianie są bobowate drobnonasiene. W międzyplonach szczególnie można polecić seradelę, a najlepiej seradelę w dobrze skomponowanych mało wymagających mieszankach. Na glebach lekkich najmniej zawodne są międzyplony ozime, jako że lepiej wykorzystują jesienne i zimowe zapasy wody w glebie (np.  żyto z wyką).  Oczywiście na słabych glebach dobrze wyjdzie też uprawa wczesnych odmian ziemniaków. Natomiast alternatywą dla kukurydzy, która w latach z dobrze rozłożonymi opadami udaje się nawet na najsłabszych glebach, może być słonecznik i sorgo.

Wybór gatunków o niewielkich wymaganiach, ale oczywiście plonujących umiarkowanie, jest duży. Istotne jest, aby ich uprawę dobrze zaplanować w płodozmianie. Aby po roślinach słabo korzeniących się wprowadzać te o silnych palowych korzeniach sięgających po składniki pokarmowe i wodę głębiej, a ponadto rozbijających korzeniami zagęszczoną strukturę podglebia.

Nawożenie z podziałem dawek

Duży dodatni wpływ na plonowanie wywiera oczywiście nawożenie azotem, fosforem, potasem, a także magnezem i siarką. Jeżeli chodzi o nawożenie azotem, to najlepsze działanie nawozowe na glebach słabych wykazuje saletrzak i saletra amonowa. Wyższe dawki nawozów, ale zawsze pod oczekiwany plon  (głównie fosforu i potasu) są uzasadnione na słabszych glebach. Wyższe, ale zawsze wynikające z nawożenia pod oczekiwany plon. Słabe  gleby są mniej zasobne w te składniki pokarmowe.

Na lżejszych glebach składniki pokarmowe są łatwiej wymywane poza zasięg systemu korzeniowego. Dlatego w strategii nawożenia pod oczekiwany plon ważny jest podział dawek, zwłaszcza azotu.  Nawozy powinny być stosowane przed okresami krytycznego zapotrzebowania roślin. Uzasadnione jest dokarmianie roślin przez liście zarówno makroelementami, jak i mikroelementami. Tą są ogólne zasady nawożenia którego poziom zawsze musi uwzględniać jednostkowe pobranie  oraz oczekiwany plon roślin.

Marek Kalinowski

Skuteczne nawożenie wapniem stanowi jeden z kluczowych elementów technologii produkcji owoców jagodowych, zwłaszcza truskawek. W warunkach intensywnej uprawy rośliny te wykazują duże zapotrzebowanie na wapń (Ca), który odpowiada zarówno za prawidłowy wzrost, jak i jakość plonu handlowego.

Jak wapń działa w owocach — najważniejsze korzyści dla plantatora

Wapń dostarczony z nawozem pełni w owocach truskawki funkcję strukturalną — jest niezbędnym składnikiem ścian komórkowych i blaszki środkowej. Odpowiednie wysycenie wapniem decyduje o:

• twardości i elastyczności skórki owocu,
• lepszej odporności na choroby grzybowe,
• mniejszej podatności owoców na uszkodzenia mechaniczne,
• lepszej trwałości pozbiorczej i zdolności do przechowywania.

Wapń nie przemieszcza się w roślinie wtórnie, dlatego musi być stale dostępny w strefie korzeniowej. Siarczan wapnia dzięki wysokiej rozpuszczalności i stopniowemu uwalnianiu, skutecznie zwiększa jego zasoby w glebie.

Siarka — wzmocnienie tkanek i odporności

Siarczan wapnia dostarcza nie tylko wapnia, ale także przyswajalnej siarki (S) w formie siarczanowej SO4 2-, pierwiastka, który uczestniczy w syntezie ligniny i wzmacnia tkanki mechaniczne. Odpowiedni poziom siarki to:

• mocniejsze ściany komórkowe,
• wyższa odporność na choroby grzybowe,
• mniejsza podatność truskawki na infekcje patogenów.

Efekt? Rośliny są bardziej odporne, a plon — stabilniejszy.

Najważniejsze korzyści ze stosowania siarczanu wapnia dla plantatora truskawki i innych owoców jagodowych

1. Lepsza struktura gleby i stabilizacja pH

Regularne stosowanie nawozu przyczynia się do:

• stabilizacji pH gleby (do wartości ok. 6,4–6,7),
• korzystnych zmian w zachwaszczeniu – z pól znikają chwasty kwaśnolubne, jak skrzyp polny czy szczaw.

Pojawienie się roślin wskaźnikowych, które lubią gleby o wyższym pH (gorczyca polna, tobołki), potwierdza długotrwały efekt stosowania nawozów siarkowo-wapniowych.

2. Wzmocniony system korzeniowy i lepszy pokrój

Plantatorzy obserwują, że stosowanie siarczanu wapnia:

• poprawia rozwój części nadziemnej (większe, zdrowsze liście),
• stymuluje intensywny rozwój korzeni,
• zwiększa odporność roślin na stresy środowiskowe i choroby liści.

3. Mniejsza presja chorób i ograniczenie zabiegów fungicydowych

W latach suchych można ograniczyć liczbę zabiegów fungicydowych, czyli mających na celu ochronę roślin przed chorobami wywoływanymi przez patogeny.

4. Lepsza jakość owoców i dłuższa trwałość pozbiorcza

Truskawki nawożone siarczanem wapnia:

• mają twardszą skórkę,
• są bardziej odporne na transport i uszkodzenia,
• dłużej zachowują świeżość w chłodni,
• mają wyższe walory handlowe.

Co ważne, przy prawidłowym nawożeniu siarczanem wapnia można ograniczyć zabiegi dolistne preparatami zawierającymi wapń.

Jak poprawić jakość, trwałość i zdrowotność truskawek? Sprawdzone korzyści z wapniowo‑siarkowego nawożenia gleby

FOTO: Pge

Jak poprawić jakość, trwałość i zdrowotność truskawek? Sprawdzone korzyści z wapniowo‑siarkowego nawożenia gleby

FOTO: Pge

Zalecenia stosowania w uprawie truskawki

Przed założeniem plantacji

• dawka: 1 - 2 t/ha (w zależności od zasobności gleby)
• cel: budowa zasobności gleby i poprawa struktury.

Po zbiorach, latem (lipiec — po koszeniu liści)

• dawka: 300–400 kg/ha
• forma: pogłównie, z płytkim wymieszaniem międzyrzędzi.

Późną jesienią, w listopadzie (jeżeli nie zastosowano dawki lipcowej)

• dawka: 300–400 kg/ha
• stosować, gdy rośliny przechodzą w spoczynek zimowy.

Wymieszanie nawozu z glebą przyspiesza uwalnianie składników, co sprzyja wykształcaniu nowych zawiązków pędów i ich lepszemu ukorzenieniu.

Doświadczenia plantatorów – efekty widoczne w praktyce

Plantatorzy podkreślają, że dzięki wieloletniemu stosowaniu siarczanu wapnia:

• plon utrzymuje się na stabilnym, wysokim poziomie,
• rośliny charakteryzują się lepszą zdrowotnością,
• ograniczono stosowanie fungicydów,
• zwiększyła się trwałość owoców po zbiorze,
• gleba uzyskała korzystniejsze właściwości fizykochemiczne.

Przykładam siarczanu wapnia jest nawóz siarkowo-wapniowy AgroSulCa. Nawóz działa kompleksowo: wpływa na zdrowotność, jakość i ekonomikę uprawy.

AgroSulCa to nawóz idealnie dopasowany do potrzeb upraw jagodowych, a szczególnie truskawki. Dostarcza łatwo dostępnego wapnia i siarki, wzmacnia system korzeniowy, podnosi odporność roślin na choroby i poprawia jakość owoców. Jego regularne stosowanie wpływa także na trwałość gleby i jej długofalową produktywność.

Jak poprawić jakość, trwałość i zdrowotność truskawek? Sprawdzone korzyści z wapniowo‑siarkowego nawożenia gleby

FOTO: Pge

Nawóz dostępny u producenta i dystrybutorów.

Zadzwoń do naszego eksperta i umów dostawę już dziś.

tel. +48 727 49 00 45

Więcej dowiesz się klikając w linki:

ttps://agrosulca.com.pl/agrosulca/stosowanie/

https://agrosulca.com.pl/agrosulca/czy-wiesz-ze-2/

https://youtu.be/PPGCJ7mDu7o

Hydroliza mocznika

Jej tempo zależy od terminu możliwej aplikacji mocznika, uwilgotnienia gleby, pH gleby i przede wszystkim od temperatury (im cieplej, tym hydroliza szybsza). Jednak przy przedłużającym się chłodzie po aplikacji hydroliza jest wolna i nawet formy amonowe pojawią się dopiero po 3–4 tygodniach.

Azot amidowy występujący w nawozach mocznikowych, dopiero po hydrolizie do formy amonowej i dalej do formy saletrzanej może być wykorzystany przez rośliny. Forma amidowa charakteryzuje się wolnym działaniem i polecana jest do wiosennego nawożenia roślin. Aktualnie nawozy mocznikowe zawierają inhibitory ureazy, znacznie ograniczające potencjalne straty azotu w postaci emisji amoniaku. Szybkość przemiany mocznika (hydrolizy), zależy od temperatury.

Przy temp. 20°C hydroliza mocznika uwalniająca azot amonowy (bez inhibitora) zachodzi w ciągu 1 dnia, w temp. 10°C – w 2 dni, ale już w temp. 2°C hydroliza mocznika zachodzi w 4 do 7 dni.

Azot jest drogi, a mocznik był nawozem mineralnym, z którego straty gazowe azotu były największe. Dlatego mocznik nawozowy już od kilku ładnych lat jest w wersji z inhibitorem ureazy

FOTO: Marek Kalinowski

Mocznik z inhibitorem

Inhibitor ureazy w moczniku spowalnia jego hydrolizę. Okres spowolnienia hydrolizy zależy od warunków glebowych i pogodowych. Badania pokazują, że do standardowego czasu przemiany (hydrolizy), który przy temperaturze gleby około 2°C wynosi od czterech dni do tygodnia, należy doliczyć średnio około 10 dni. W praktyce oznacza to, że wczesną wiosną, przy niskich temperaturach, czas ten może wydłużyć się do 14–20 dni, czyli łącznie do dwóch tygodni, a w przypadku zimnej wiosny nawet do czterech tygodni, zanim azot pojawi się w formie amonowej. Dalsze przemiany (nitryfikacja) do formy saletrzanej azotu zależą także od temperatur.

Przy 20°C nitryfikacja 50% N zajdzie w tydzień, przy 10°C potrwa to 2 tygodnie, a przy 8°C – 4 tygodnie.

Warto znać te zależności, aby wiedzieć, kiedy azot zastosowany w moczniku zacznie działać i żywić rośliny. Oczywiście inhibitor ureazy nie jest niczym złym. Ogranicza straty gazowe azotu z mocznika, a z drugiej strony wydłuża dostępność zastosowanego azotu dla roślin do 8–12 tygodni. Inhibitor może być dodawany do RSM znacznie ograniczając straty amoniaku.

Marek Kalinowski

Przede wszystkim warto zwrócić uwagę na fakt, że już od 1 marca można stosować nawozy azotowe bez konieczności osiągnięcia kryterium temperaturowego (przez 5 następujących po sobie dni, średnia dobowa temperatura przekroczyła odpowiednio 3°C dla upraw ozimych lub 5°C dla pozostałych upraw na powierzchni 95% danego powiatu). Kryteria temperaturowe dla każdego powiatu można sprawdzić na stronie www.agrometeo.imgw.pl.

W piątek 27 lutego zostało ono osiągnięte dla ozimin w niektórych powiatach woj. dolnośląskiego, opolskiego i lubuskiego. Tam azot można już stosować, pod warunkiem, że uda się wjechać w pole. Od 1 marca natomiast obowiązywać będą ogólne zasady stosowania nawozów, czyli

• gleba nie może być zalana i pokryta śniegiem – z tym spotkamy się na wielu polach tam, gdzie śnieg już się roztopił, leży on natomiast cały czas w północnej Polsce, m.in. w woj. pomorskim czy warmińsko-mazurskim
• gleba nie może być zamarznięta poniżej 30 cm.

Kryterium temperaturowe 27 lutego 2026 dla stosowania nawozów azotowych.

FOTO: Źródło: IMGW

Jak w glebie zachowuje się mocznik stabilizowany?

Przypomnijmy, jak w glebie zachowuje się mocznik stabilizowany. Zawiera on inhibitor ureazy. Gdy nawóz rozpuści się, to forma amidowa pod wpływem zawartego w glebie enzymu – ureazy – przemienia się w amoniak. Jest to gaz, który szybko się ulatnia. Część łączy się z wodą i powstaje forma amonowa, z niej azotynowa, a z tej azotanowa. Większość (75%) tego nawozu przejdzie w formę amonową w ciągu 4 dni przy 2°C, 2 dni przy 10°C i mniej niż 1 dzień przy 20°C, a w formę azotanową w 6 tygodni przy 5°C, w 4 tygodnie przy 8 i w tydzień przy 20°C. Takiemu mocznikowi z inhibitorem ureazy trzeba zatem dać czas na przemiany azotowe, więc najbezpieczniej będzie podać taki nawóz ok. 2 tygodnie wcześniej niż bywało to w przypadku mocznika bez dodatku inhibitora (nie można go stosować pogłównie do nawożenia).

Zobacz też: Trzy choroby źdźbła, które potrafią zniszczyć łan. Rolnicy często je mylą

Podsumowując: w tym roku warunki są odmienne od poprzednich lat. Wegetacja najprawdopodobniej wystartuje podobnie, ale nawóz nie będzie czekać na rośliny, bo w pole nie można było z azotem wjechać. Zatem konkluzja jest taka, że tej wiosny mocznik z inhibitorem nie będzie dobrym wyborem, bo zanim azot z niego będzie dostępny dla roślin, to zacznie go już im brakować. Do tego nie można dopuścić. Najlepiej zatem będzie zastosować nawozy zawierające szybko działającą formę azotu, czyli azotanową.

Do wyboru mamy nawozy oparte na saletrzanej formie N. W wielu przypadkach także warto będzie rozważyć podanie 1. i 2. dawki azotu jednocześnie, ale to będzie zależało od indywidualnych uwarunkowań plantacji, jej stanu sprzed i po zimie. Zasadne będzie to np. w późno sianej pszenicy.

Podsumowując zatem tej wiosny mocznik z inhibitorem nie będzie najlepszym wyborem, na pewno nie w 1. dawce azotu w zbożach, ale też w rzepaku. W tej uprawie specjaliści polecają podanie całego azotu w jednej dawce, jak tylko będzie można wjechać w pole.

Nawożenie łąk, tak jak przy każdej innej uprawie ma na celu przede wszystkim dostarczenie podstawowych składników mineralnych.

Nawożenie na łąkach stosuje się w trzech terminach:

• wiosną - przed ruszeniem wegetacji,
• po pierwszym i drugim pokosie,
• po trzecim pokosie na koniec wegetacji.

Ile azotu na łąkę? 

Azot  jest głównym składnikiem plonotwórczym, który nie może być pominięty w planowaniu odpowiedniego nawożenia.

- Nawożenie azotem powinno być także oparte na zasadzie zwrotu składników pokarmowych wynoszonych z plonami w kolejnych odrostach runi (np. z plonem 5-6 ton suchej masy z 1 ha wynoszonych jest około 140-190 kg azotu, to taka sama ilość azotu powinna zostać dostarczona w formie nawozu) - zaznaczyła dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska.

Natomiast, jeżeli chodzi o łąki, które położone są na glebach organicznych, można zastosować niższe dawki azotu nawet o 30%.

Dawka azotu powinna być podzielona, na tyle części ile będzie zbieranych pokosów.

• pod pierwszy wiosenny pokos - około 40-50% rocznej dawki,
• pod drugi odrost - 30-35%,
• pod trzeci odrost - 20-25%.

Nawożenie łąk azotem

FOTO: ITP-PIB

Ile fosforu na łąkę? 

Rola fosforu to głównie wpływ na metabolizm rośliny, a dawki nawozu fosforowego powinny być uzależnione od zasobności gleb w ten składnik

- Dawki nawożenia łąk położonych na glebach organicznych i ubogich w fosfor powinny wynosić 40-60 kg P ha-1 rok-1. W warunkach gleb o średniej i dużej zasobności w fosfor zaleca się stosować dawkę 30-40 kg P ha-1 rok-1. Do nawożenia trwałych użytków zielonych fosforem na glebach o odczynie obojętnym i lekko kwaśnym najlepsze są superfosfaty, a na glebach torfowych, kwaśnych, o dużym uwilgotnieniu - mączki fosforytowe - zaznacza dr inż. Paszkiewicz-Jasińska. 

Pamiętajmy, że nawożenie fosforem powinno być jednorazowe w dawce rocznej, wiosną lub jesienią. 

Nawożenie łąk fosforem

FOTO: ITP-PIB

Ile potasu na łąkę? 

Potas z kolei odpowiada za regulację gospodarki wodnej w roślinie, na proces fotosyntezy oraz wzrost węglowodanów.  Dawkę potasu w okresie wegetacji należy dzielić na części w ilości po 40 kg K ha-1.

Nawożenie łąk potasem

FOTO: ITP-PIB

Bernat Patrycja

Źródło: Nawożenie TUZ w różnych systemach użytkowania, w tym wapnowanie dr inż. Anna Paszkiewicz-Jasińska

Poza rolą pokarmową miedź i siarka powstrzymują, i hamują infekcje sprawców chorób, i ten aspekt wykorzystywany jest z powodzeniem do tzw. wczesnych zabiegów czyszczących infekcje.

Miedź aktywuje i kontroluje hormony roślinne

Stymuluje fotosyntezę, biosyntezę lignin i wzrost odporności na choroby, a szczególnie ważną funkcją jest kontrola gospodarki azotowej i przemian azotu w roślinie. Dodatni wpływ miedzi na plon ziarna ujawnia się od fazy strzelania w źdźbło do dojrzewania zbóż. Miedź przyczynia się do wzrostu liczby źdźbeł kłosonośnych i płodnych kwiatków w kłosie, wpływa na produkcję i jakość pyłku. Odpowiednia zawartość miedzi jest szczególnie ważna w liściach podflagowym i flagowym. W fazie nalewania ziarniaków miedź zwiększa stopień remobilizacji azotu z tkanek wegetatywnych i jego transportu do ziarniaków.

Niedobory miedzi

FOTO: Marek Kalinowski

Na dokarmianie miedzią najlepiej reaguje pszenica, najsłabiej żyto bo jest najmniej wrażliwe na niedobory miedzi. W zbożach ozimych termin dolistnego dokarmiania miedzią powinien być tak dobrany, aby uwzględnić okresy krytycznego zapotrzebowania na miedź, ale także potencjalną presję chorób. Miedź bowiem powstrzymuje i hamuje infekcje sprawców chorób grzybowych.

W zbożach miedź stosuje się od fazy krzewienia do początku strzelania w źdźbło, najlepiej w 2–3 zabiegach i jeżeli to możliwe, razem z ochroną fungicydową lub dokarmianiem azotem w łącznej dawce odpowiadającej od 0,5 do 3-krotnemu zapotrzebowaniu pokarmowemu (na 1 tonę ziarna zboża pobierają około 8–9 gramów miedzi). Jednak przekroczenie tej optymalnej dawki grozi fitotoksycznością miedzi.

Plonotwórcza rola siarki ważna przez kontrolę gospodarki azotem

Składnik ten poprawia wykorzystanie azotu z gleby i nawozów. Zbilansowanie azotu siarką i magnezem pozwala zwiększyć plon ziarna pszenicy ozimej o 10–15%. Składnik ten na każdym etapie tworzenia plonu odgrywa istotną rolę, kształtując liczbę pędów wegetatywnych, kłosów, ziarniaków w kłosie i masę tysiąca nasion. Nawożenie siarką stabilizuje poziom plonowania w latach, umożliwia roślinie lepiej przejść okresy stresu wywołanego czynnikami abiotycznymi i biotycznymi. Siarka uczestniczy w budowaniu odporności roślin na mróz i suszę. Jest także pierwiastkiem mobilizującym roślinę do aktywnej ochrony przed czynnikami chorobotwórczymi – grzybami. Stymuluje przykładowo biosyntezę grzybobójczych fitoaleksyn. Prawidłowe odżywienie zbóż siarką poprawia cechy jakościowe mąki, a w konsekwencji jakość pieczywa. Wynika to z faktu, że siarka jest niezbędna do uzyskania odpowiedniej jakości glutenu.

Magnez to wydajna fotosynteza

Ten pierwiastek jest pobierany przez zboża progresywnie przez cały okres wegetacji, a szczególnie ważne jest odżywienie roślin tym pierwiastkiem podczas wschodów i tworzenia systemu korzeniowego, w fazie krzewienia, w czasie regeneracji uszkodzeń mrozowych oraz w okresie wzrostu ziarniaków. Niedobór pierwiastka prowadzi do słabszego krzewienia, zmniejsza liczbę kłosów i ziarniaków w kłosie. Rośliny bez magnezu nie są w stanie pobrać i zagospodarować odpowiednich ilości azotu i potasu. Wrażliwość roślin na niedobór magnezu zwiększa się w okresach niedoboru wody.

Magnez warunkuje wysoką efektywność fotosyntezy i jest pierwiastkiem, który w największym stopniu stymuluje transport asymilatów z komórek liści do innych części roślin. Dodatnio wpływa na wielkość pobranego azotu i fosforu oraz na skład frakcji azotu w ziarniakach stymulując biosyntezę glutenu.

W trakcie wegetacji rośliny można dokarmiać siarką i magnezem w postaci dolistnych oprysków. Najlepszym związkiem do tego celu jest siarczan magnezu siedmiowodny. Standardowa procedura obejmuje dwa terminy dokarmiania: koniec krzewienia oraz koniec strzelania w źdźbło lub ukazania się liścia flagowego. Roztwór nie powinien przekraczać stężenia 5%.

Ochronne działanie miedzi i siarki

Te pierwiastki pokarmowe bardzo ważne w rozwoju zbóż, ale też mają działanie mobilizujące odporność roślin i bezpośrednio ograniczające rozwój chorób roślin. Miedź wnika do rośliny, siarka działa powierzchniowo. Te mikroelementy żywią, ale też mają silne działanie fungistatyczne. Kluczowa jest tutaj formulacja. Mamy na rynku np. tlenochlorki miedzi, miedź systemiczną, siarkę elementarną.

Siarka elementarna dobrze pomaga w czyszczeniu roślin z mączniaka prawdziwego, a także z fuzarioz. Mocne, zbadane i potwierdzone działanie fungistatyczne i bakteriostatyczne mają środki miedziowe, a miedź systemiczna działa jak fungicydy systemiczne. Co bardzo ważne, miedź i siarka działają w niskich temperaturach. Z powodu wycofania wielu substancji czynnych fungicydów i narastającej wczesnej presji sprawców chorób zbóż i rzepaku nawozy dolistne z odpowiednio sformułowaną siarką i miedzią są wykorzystywane do zabiegów czyszczących w terminach T0. Są też bazą programów ograniczania chwościka w burakach.

Marek Kalinowski

3°C dla upraw ozimych i trwałych

Nawożenie azotem można rozpocząć, jeśli przez 5 kolejnych dni średnia dobowa temperatura powietrza przekroczy:

3°C - dotyczy to nawożenia:

• roślin zasianych jesienią (np. zbóż ozimych),
• upraw trwałych,
• upraw wieloletnich,
• trwałych użytków zielonych.

 5°C dla upraw pozostałych

W przypadku pozostałych upraw możliwość nawożenia pojawia się wtedy, gdy przez 5 dni z rzędu średnia dobowa temperatura przekroczy:

5°C - dotyczy to wszystkich innych roślin uprawnych, które nie należą do grupy ozimin lub użytków trwałych.

Ważne ograniczenia: stan gleby 

Nawet jeśli warunki temperaturowe są spełnione, obowiązuje bezwzględny zakaz stosowania nawozów azotowych na glebach:

• zalanych wodą,
• nasyconych wodą,
• pokrytych śniegiem,
• zamarzniętych.

Za glebę zamarzniętą nie uznaje się jednak takiej, która w ciągu dnia rozmarza przynajmniej powierzchniowo.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 stycznia 2023 r. w sprawie:

„Programu działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu” (Dz.U. 2023 poz. 244).

Gdzie rolnicy mogą już nawozić azotem? 

Na stronie IMGW-PIB znaleźć można wykaz powiatów, w których nastąpiło przekroczenie średniej dobowej temperatury powietrza przez próg 3°C lub 5°C. 

Na dzień dzisiejszy, żaden powiat nie spełnia określonych warunków. 

W całej Polsce nadal obowiązuje zakaz stosowania nawozów azotowych. Gdy tylko pojawi się możliwość wjazdu w pole, decyzję trzeba będzie podjąć szybko: mocznik czy saletra? Kluczowe znaczenie może mieć tempo działania nawozu. 

Za co odpowiada pierwsza dawka azotu? 

Pierwsza dawka azotu podawana roślinom na start odpowiada głównie za:

• sprawną odbudowę systemu korzeniowego,
• regenerację roślin po okresie zimowym,
• dobry start roślin i wsparcie odpowiedniego krzewienia w przypadku zbóż.

Jaki wybrać nawóz azotowy na start? 

Saletra amonowa

Jeden z najczęściej wybieranych nawozów na start wiosenny. Zawiera azot w formie azotanowej, szybko dostępnej dla roślin.

Zalety:

• bardzo szybkie działanie,
• dobry efekt regeneracyjny po zimie,
• sprawdza się przy opóźnionym nawożeniu.

Saletrzak

Zalety:

• szybki start,
• mniejsze ryzyko strat,
• dodatkowo wapń i magnez.

Nawozy azotowo-siarkowe 

Zalety:

• szybkie działanie + wsparcie siarką,
• lepsze pobieranie azotu,
• ważne w rzepaku i zbożach.

Mocznik

Zalety:

• wysoka koncentracja azotu,
• dobre rozwiązanie przy cieplejszej pogodzie.

RSM

Zalety:

• szybka aplikacja na dużych areałach.
• równomierne pokrycie.
• elastyczne dawki.

Patrycja Bernat

COMPO EXPERT Polska zapowiada ofensywę rynkową w segmentach nawozów specjalistycznych i rozwiązań biologicznych. Podczas spotkania z Autoryzowanymi Dystrybutorami zarząd spółki podsumował rosnące wyniki sprzedaży oraz przedstawił strategię dywersyfikacji kanałów dotarcia do rolników, opartą na doradztwie technicznym i narzędziach wspierających decyzje nawozowe. Firma chce w ten sposób odpowiedzieć na zmieniającą się strukturę upraw i rosnące zapotrzebowanie na rolnictwo precyzyjne.

Nie tylko sprzedaż, ale wzrost efektywności produkcji rolnej

W Tarnowie 18 lutego odbyło się spotkanie Członka Zarządu COMPO EXPERT GmbH Piotra Chełmińskiego oraz Dyrektorów COMPO EXPERT GmbH – Ralfa Vosskampa i Sinana Incegoza – z gronem Autoryzowanych Dystrybutorów działających na terenie całej Polski. Gospodarzem wydarzenia był Prezes COMPO EXPERT Polska Sławomir Zając.

– Naszym celem jest nie tylko sprzedaż, lecz przede wszystkim realny wzrost efektywności produkcji rolnej u polskich rolników. Spotkanie z Autoryzowanymi Dystrybutorami potwierdziło, że posiadamy spójną wizję rozwoju i jesteśmy gotowi na nowe wyzwania rynkowe i oczekiwania konsumentów – powiedział podczas spotkania Prezes COMPO EXPERT Polska Sławomir Zając.

Spotkanie było okazją do podsumowania efektów sprzedażowych minionego sezonu oraz przedstawienia planów na przyszłość. Przedstawiciele COMPO EXPERT Polska zaprezentowali dane dotyczące efektywności działań handlowych, które potwierdziły stabilny wzrost udziału marki w segmencie specjalistycznych nawozów i biostymulatorów. Dystrybutorzy mieli również możliwość wymiany doświadczeń oraz omówienia najlepszych praktyk w zakresie rozwoju obsługi nowoczesnego rolnictwa.

Kluczowym punktem programu było ogłoszenie nowego otwarcia rynkowego. COMPO EXPERT Polska planuje intensyfikację działań w dotychczas niedostatecznie spenetrowanych segmentach rynku, koncentrując się na dalszej dywersyfikacji kanałów dotarcia do rolników. Wspólnie z partnerami omówiono także możliwości wynikające ze zmieniającej się struktury areałów upraw oraz rosnącego zapotrzebowania na rozwiązania precyzyjne i biologiczne.

W ramach wyznaczonych kierunków dalszego rozwoju COMPO EXPERT Polska koncentrować się będzie na:

• rozwoju oferty w zakresie biostymulatorów i produktów mikrobiologicznych,
• wzmocnieniu doradztwa technicznego realizowanego we współpracy z dystrybutorami,
• wdrażaniu innowacyjnych narzędzi wspierających decyzje nawozowe.

COMPO EXPERT dziękuje wszystkim Autoryzowanym Dystrybutorom za owocną współpracę oraz zaangażowanie w rozwój marki na rynku polskim.

Lider w dziedzinie specjalistycznych nawozów i biostymulatorów

COMPO EXPERT, wchodzący w skład Grupy Kapitałowej Grupy Azoty to światowy lider w dziedzinie specjalistycznych nawozów i biostymulatorów dla profesjonalnego rolnictwa. Firma dostarcza innowacyjne rozwiązania do ponad 100 krajów na całym świecie, wspierając producentów rolnych w poprawie jakości i wielkości plonów poprzez łączenie nowoczesnej nauki z praktyką rolniczą.

Grupa Azoty to jedna z kluczowych grup kapitałowych branży nawozowo-chemicznej w Europie. Zaktualizowana struktura biznesowa obejmuje następujące segmenty: nawozy (kluczowy obszar działalności), logistykę chemiczną, chemię dla obronności (nowy obszar) oraz zaawansowaną chemię.

W wymiarze operacyjnym Grupa dąży do dalszego wzmocnienia pozycji drugiego największego producenta nawozów w Unii Europejskiej, przekroczenia 50% udziału w polskim rynku nawozowym oraz obsługi rocznego wolumenu ponad 3 mln ton chemikaliów w segmencie logistyki, w tym importowanego amoniaku. Strategia przewiduje również redukcję śladu węglowego o 9% do 2030 roku względem 2024 roku.

inf. pras.

Czy ilość azotu glebowego kształtuje system uprawy?

Należy pamiętać, że dawkę azotu mineralnego zawsze ustalamy pod uprawę konkretnego gatunku rośliny, aktualnej kondycji roślin oraz zasobności gleby. Na przykład, w przypadku uprawy zbóż w monokulturze, zaleca się zastosować 25–30 kg/ha azotu już przedsiewnie, celem optymalnego zaopatrzenia roślin w azot w początkowych fazach ich rozwoju. Jeśli nie uwzględnia się tej zasady, należy to zrobić w wiosennej dawce azotu. Z nawożenia można zrezygnować w przypadku, gdy jesienią były stosowane nawozy naturalne. Należy wówczas skorygować dawkę azotu mineralnego o ilości tego składnika wniesione z obornikiem lub gnojowicą.

Badania naukowe prowadzone nad azotem mineralnym potwierdzają, że oprócz właściwości klimatycznych i glebowych, mikroorganizmy glebowe mogą bezpośrednio wpływać na kształtowanie się zawartości N_min w glebie. Rośliny pobierają przede wszystkim azot nieorganiczny i tylko w ekstremalnych warunkach mogą wchłonąć niewielką część niskocząsteczkowego azotu organicznego. Dopiero gdy azot organiczny zostanie zmineralizowany do azotu nieorganicznego, może być łatwo pobrany przez rośliny.

Zgodnie z badaniami Keuper i in. (2017) zmiany w biomasie mikroorganizmów glebowych mają duży wpływ na zmiany zawartości N_min w glebach, a zmiany biomasy mikroorganizmów glebowych zależą od sposobu użytkowania gruntów (orne, bezorkowe, płodozmian, monokultura).

Analizy zawartości azotu mineralnego w glebie

Mineralizacja azotu w glebie (N_min), czyli przekształcanie N organicznego w nieorganiczny, jest zatem ważna dla produktywności ekosystemów rolniczych i obiegu składników pokarmowych. Równowaga między mineralizacją a immobilizacją (N_min netto) zmienia się w zależności od właściwości gleby i klimatu. Stąd też jednym z podstawowych wskaźników pozwalających oszacować zasoby tego składnika w glebie jest oznaczenie zawartości azotu mineralnego tzw. N_min w glebie w okresie wczesnej wiosny.

Analizy zawartości azotu mineralnego w glebie prowadzi się przeważnie dla potrzeb wykorzystania ich w doradztwie nawozowym oraz dla oceny skutków nawożenia azotem w aspekcie ochrony środowiska. Dla potrzeb doradztwa nawozowego istotna jest ocena zawartości składnika w strefie zasięgu systemu korzeniowego roślin uprawnych, tj. do głębokości 60 cm. Natomiast w celu oszacowania potencjalnego ryzyka dla wód, wynikającego z przenawożenia azotem, a więc nadmiaru jego w glebie, konieczna jest analiza profilu glebowego do głębokości 90 cm.

Ze względu na zmienność tego składnika w glebie zalecane jest coroczne określenie zawartości N_min do oceny potrzeb nawożenia roślin i ustalenia wielkości dawek azotu. Dla oceny stanu środowiska glebowego zawartość azotu mineralnego oznacza się w próbkach glebowych pobranych jesienią. Badania prowadzone są w celu określenia ilości azotu pozostającego w glebie, na skutek niewykorzystania przez rośliny, gdyż nadmierna ilość azotu pozostawiona jesienią w glebie stwarza niebezpieczeństwo wymycia azotanów poza strefę korzeniową do wód gruntowych i w związku z tym ich zanieczyszczenie.

Planując nawożenie wiosenne, można odjąć od potrzeb pokarmowych roślin (przy określonym plonie) ilość azotu znajdującego się w glebie. W tym celu wykonuje się wczesną wiosną test azotu mineralnego N_min. Przed lub w okresie ruszenia wegetacji ozimin oraz przed siewem roślin jarych należy pobrać próbki gleby z dwóch głębokości gleby: 0–30 i 30–60 cm i wykonać analizy gleby na zawartość azotu mineralnego. Oznaczenia można wykonać w okręgowych stacjach chemiczno-rolniczych. Wynik podawany jest w kg Nmin w glebie do 60 cm na powierzchni 1 ha (przykład wyniku badania w tabeli 1).

Azot na oziminy wiosną siej z głową - zobacz o czym musisz pamiętać!

FOTO: Tpr

Zawartość N_min w kg/ha obliczana jest z uwzględnieniem odpowiedniego dla badanej próbki kategorii agronomicznej gleby i jest iloczynem zawartości N_min (mg/kg s.m.) oraz przelicznika:

Kategoria agronomiczna gleby – przelicznik:

• bardzo lekka – 4,6;
• lekka – 4,5;
• średnia – 4,3;
• ciężka – 3,9.

Otrzymaną wartość należy następnie przyporządkować do jednej z klas zasobności azotu mineralnego wg przedziałów zawartości azotu mineralnego w kg/ha w zależności od kategorii agronomicznej badanej gleby opracowanych w IUNG – PIB (tabela 2).

Azot na oziminy wiosną siej z głową - zobacz o czym musisz pamiętać!

FOTO: Tpr

Niska zawartość N_min w badanej glebie oznacza konieczność uzupełnienia azotu glebowego, poprzez zastosowanie odpowiedniej dawki mineralnych nawozów azotowych. W przypadku zawartości bardzo niskiej lub niskiej zalecaną dawkę azotu należy zwiększyć o różnicę pomiędzy zawartością N_min oznaczoną w glebie i dolną granicą zawartości średniej dla takiej gleby. Natomiast bardzo wysoka i wysoka wartość mineralnego azotu w glebie zaleca opóźnienie wysiewu i zmniejszenie wielkości dawki azotu, tak aby nie zwiększać strat azotanów z gleby do wód gruntowych i powierzchniowych, spowodowanych wymywaniem tego składnika. Wówczas planowaną dawkę można zmniejszyć o różnicę pomiędzy zawartością N_min stwierdzoną w badanej glebie i górną granicą zawartości średniej dla tej kategorii gleby. Jeśli wynik mieści się w przedziale zawartości średniej, to dawka azotu pozostaje taka sama. Należy zwrócić uwagę na kondycję roślin po długim okresie zimowym oraz określić poziom przewidywanego plonu.

Badanie azotu zestawem Nitrat 2000

Badania zawartości azotu nie są objęte programem badań masowych, ogranicza je również krótki termin pobierania prób. W praktyce, z formy takiego doradztwa korzystają wciąż nieliczni rolnicy z uwagi na niemałe koszty pobrania prób i analizy. Dobrym rozwiązaniem w praktyce rolniczej pozwalającym zmniejszyć logistyczne problemy utrudniające stosowanie testu Nmin na większą skalę w gospodarstwach jest komercyjny zestaw do pomiaru stężenia jonów azotowych z zastosowaniem elektrod jonoselektywnych – zestaw Nitrat 2000.

Zestaw ten zawiera wszystkie materiały i odczynniki niezbędne do wykonania analizy oraz elektrodę jonoselektywną, umożliwiającą pomiar aktywności jonów azotanowych. Uzyskaną wartość przelicza się na stężenie azotanów w roztworze ekstrakcyjnym wg formuły podanej przez producenta w dołączonej instrukcji wykonania analizy. Do zestawu dodatkowym sprzętem koniecznym do wykonania pomiaru jest waga i wytrząsarka (próbka gleby z roztworem ekstrakcyjnym musi być wytrząsana przez ok. 30 min).

Prace porównawcze polegające na analizie próbek gleby metodą laboratoryjną i z wykorzystaniem zestawu Nitrat 2000 przeprowadzono w IUNG – PIB. Uzyskane wyniki oznaczeń za pomocą obu metod były dobrze skorelowane.

Od pogody zależy mineralizacja azotu

Należy mieć na uwadze następującą zależność, że mineralizacja azotu w glebie zależy od przebiegu pogody i ilości opadów. Jest to stan dynamiczny. Z tego względu przy ustalaniu wielkości pierwszej, pogłównej dawki azotu pod oziminy koniecznie należy uwzględniać opady śniegu. W przypadku wystąpienia dużych opadów śniegu w okresie zimy, potrzeby azotowe roślin będą zawsze większe. Wystąpienie dużych opadów śniegu w warunkach umiarkowanej temperatury powietrza sprawia, że w glebie znajduje się mało azotu mineralnego. Natomiast po zimach suchych, ale mroźnych, zapasy tego składnika w glebie są duże.

Jeśli opady śniegu przekroczyły normę, a więc w glebie będzie niska zawartość azotu mineralnego, to w pierwszej dawce pogłównej można orientacyjnie zastosować 90 kg N/ha. W przypadku zaś jeśli opady były niższe od normy, należy wysiać 40 kg N/ha w pierwszej dawce pogłównej. W przypadku ustalenia wielkości drugiej dawki pogłównej pod oziminy należy z kolei uwzględnić ilość azotu uwalnianego z mineralizacji próchnicy. Dawkę azotu trzeba zwiększyć również w przypadku, gdy wiosenna pogoda nie sprzyja mineralizacji próchnicy, a więc przy niskich temperaturach powietrza i małych opadach, natomiast gdy opady są obfite, a temperatura powietrza wysoka, dawkę azotu zmniejszyć. W warunkach niesprzyjających mineralizacji materii organicznej druga dawka pogłówna azotu powinna wynosić 60 kg N/ha, a w sprzyjających do 30 kg N/ha.

Zawartość N_min w glebie jest zazwyczaj większa w dobrze napowietrzonych glebach pochodzących z bardziej wilgotnego klimatu na niższych szerokościach geograficznych. Na razie trwa astronomiczna zima, która w grudniu nie była śnieżna, nie doszło do zwiększonego zjawiska wypłukiwania części azotu z zasięgu systemu korzeniowego, ale to dopiero na przedwiośniu można będzie oszacować zasoby N_min w glebie.

Dr hab. Dorota Pikuła

IUNG – PIB Puławy

W zbożach sytuacja się o wiele bardziej komplikuje. Dlaczego? Bo poza regulatorami wzrostu, nawożenie azotem przez odpowiedni dobór nawozów, termin aplikacji i dawkę nawozu pozwala sterować architekturą łanu. Wynika to z fizjologii plonowania zbóż. W zależności od terminu osiągnięcia fazy krzewienia kłosek u pszenicy ozimej na źdźble głównym jest ukształtowany jesienią. Jak rozkrzewień jesienią przybywa, to kłoski powstają na drugim i kolejnych rozkrzewieniach.

Na początek należy zrozumieć fizjologię plonowania zbóż

Co jest ważne? Im wcześniej zawiązek kłosa powstanie i będzie dłuższy okres do fazy pierwszego kolanka, tym większa szansa, że na kłosie będzie więcej pięterek i potencjalnie więcej ziarniaków. Skupiając się na tej informacji, wniosek jest taki, że zawiązki kłosów produkcyjnych powinny powstać jesienią. Wtedy czas do fazy pierwszego kolanka wiosną jest najdłuższy.

Po wykładzie dr hab. prof. UPP Witold Szczepaniak doradzał rolnikom, jak rozwiązać ich konkretne dylematy związane z nawożeniem, nie tylko azotem

FOTO: Marek Kalinowski

To założenie podstawowe, ale nie zawsze jest to możliwe do realizacji. W późno sianych pszenicach po kukurydzy lub burakach w dużym stopniu dokrzewiają się one wiosną. Pszenica zimuje w fazie 2–3 liści i często do zimy nawet nie zaczyna krzewienia, bo ta faza rozpoczyna się od 4 liścia. Zawsze należy tak sterować terminem siewu, aby pszenica mimo wszystko uzyskała jesienią fazę krzewienia i konkretną ilość rozkrzewień produkcyjnych – źdźbeł z zaziarnionymi kłosami.

Oczywiście nie każde rozkrzewienie jest produkcyjne, bo samoregulacja łanu jest naturalna. W optymalnych warunkach, jak się rolnikowi uda idealnie poprowadzić łan, to co drugie rozkrzewienie jest produkcyjne, czyli 50 procent rozkrzewień na koniec krzewienia, powinno dać zaziarnione kłosy. Ale, czyli fizjologia plonowania nie jest taka prosta i bardzo dużo zależy od nawożenia azotem.

Co drugie rozkrzewienie pszenicy jest produkcyjne

Czasami jest tak, że pszenica zasiana w optymalnym terminie i zagęszczeniu ma bardzo długą ciepłą jesień i rozkrzewia się ponad normę. Nierzadko po dobrym przezimowaniu wiosną można doliczyć się na metrze kwadratowym 2 tysiące, a nawet 3 tysiące rozkrzewień. Ile powinniśmy mieć wiosną na polu rozkrzewień pszenicy? Na glebach słabszych obsada źdźbeł produkcyjnych powinna wynosić 450–500 szt./m² (a zatem 900–100 rozkrzewień, bo co drugie jest produkcyjne), a na najlepszych 650–700 szt./m² (1300–1400 rozkrzewień).

Biorąc to wszystko pod uwagę, po jak najwcześniejszej ocenie krzewistości i stanu zbóż możemy przejść do startowego nawożenia, dopasowując się do realnej sytuacji na polu. I teraz bardzo ważny będzie dobór nawozów, czyli form azotu i bardzo ważny będzie podział dawki. Przy tych rozważaniach z azotem trzeba wziąć pod uwagę, że w źdźbłach z rozkrzewień jesiennych kłoski są zawiązane i ukształtowane. Od ruszenia wegetacji wiosennej pszenica skupia się na tworzeniu kolejnych rozkrzewień i zawiązków kłosków, rozbudowie systemu korzeniowego, tworzeniu liści.

Z miarką w pole, bo jak najwcześniej wiosną trzeba ocenić stan plantacji, ilość roślin i rozkrzewień, ich dożywienie i kondycję. To podstawa planowania pierszej dawki i wyboru odpowiedniej formy azotu

FOTO: Marek Kalinowski

Roślina wykorzystując azot i inne składniki pokarmowe skupia się na rozwoju i te kłoski zawiązane jesienią można kolokwialnie powiedzieć – są ostatnie w kolejce do stołówki. Chociażby z tego powodu, nawet przy nadmiernym rozkrzewieniu, gdzie wiemy, że dużą ilość źdźbeł roślina odrzuci, musimy zastosować azot jak najszybciej. Kłoski muszą mieć pokarm, bo przy głodowaniu będą redukowały w kłosie pięterka. Z drugiej strony, ten szybki azot będzie mobilizował do krzewienia.

Aplikacja musi wyprzedzać krytyczne zapotrzebowanie

Trzeba wiedzieć, że roślina skupia się na kłosie i priorytetem jest jego dożywienie od fazy kwitnienia, kiedy ziarniaki są ukształtowane.Zboża do końca krzewienia z całkowitych potrzeb pokarmowych względem azotu akumulują około 20% potrzeb pokarmowych. W okresie od drugiego kolanka do pełni kwitnienia rośliny są w stanie zakumulować połowę swojego zapotrzebowania, czyli przy bardzo wysokich plonach nawet do 150 kg N. Jak na kilka tygodni rozwoju są to olbrzymie ilości. Ten azot zgromadzony w roślinie w czasie dojrzewania jest redystrybuowany do ziarniaków.

Azot, który ostatecznie jest zgromadzony w wypełnionych ziarniakach w 70% pochodzi z jego redystrybucji z liści i źdźbeł. Pozostałe 30% azotu w ziarniakach pochodzi z pobrania po kwitnieniu. To podstawowa informacja, aby zrozumieć i dobrze obliczyć trzecią dawkę azotu na tzw. kłos, w celu poprawy zawartości białka w pszenicach jakościowych. I biorąc przedstawione zasady fizjologii plonowania pszenicy można powiedzieć, że przy podziale wiosennego azotu na trzy dawki pierwsza powinna być najmniejsza, trzecia na kłos większa od pierwszej, a największa powinna być druga, gdzie rośliny od strzelania w źdźbło do kwitnienia pobierają w krótkim czasie 50% potrzeb pokarmowych azotu.

Można się z tym zgodzić i realizować taki plan przy optymalnym przebiegu pogody z dobrze rozłożonymi opadami. Prawie nigdy to się nie zdarza. Zgodnie ze znaną wszystkim rolnikom zasadą, termin aplikacji musi być wyprzedzający w stosunku do krytycznego zapotrzebowania. Aplikowany azot musi być dostępny na czas, czyli musi się rozpuścić i dotrzeć w zasięg systemu korzeniowego.

Pierwsza dawka azotu z zapasem na strzelanie w źdźbło

Dlatego już w pierwszej dawce startowej musimy zabezpieczyć roślinom część azotu na fazę największego zapotrzebowania – od strzelania w źdźbło do kwitnienia. Jeżeli nie, to roślina zredukuje w kłosie część pięterek. Zdecydowanie łatwiej i bezpieczniej będzie, zdaniem Witolda Szczepaniaka, zrealizować taką strategię nawożenia w pierwszej dawce z większym zapasem na fazę strzelania w źdźbło, jeśli mamy łany rzadziej zasiane i wiosną słabiej lub optymalnie rozkrzewione. Wtedy większa porcja azotu w pierwszej dawce spełni dwie funkcje – dokrzewi łan rzadki i zabezpieczy azot na fazę największego zapotrzebowania od strzelania w źdźbło. A co robić przy nadmiernym rozkrzewieniu, kiedy też logiczne jest podanie większej dawki startowej, aby zabezpieczyła azot na fazę krytycznego zapotrzebowania? Czy da się to zrobić w punkt?

Często niestety nie da się tego zrobić w punkt, ale w takich sytuacjach to, co każdy rolnik powinien wykorzystać, to forma azotu. Inne powinno być postępowanie z doborem nawozów, jeżeli łan trzeba dokrzewić. Rozwiązanie jest proste – odpowiednia część azotu (przynajmniej 30 kg N/ha) musi być w formie saletrzanej, która wpływa na gospodarkę hormonalną roślin, przyspiesza początkowy wzrost, tworzenie nowych rozkrzewień i nowych źdźbeł.

Jaka forma, jeżeli nie trzeba dokrzewiać?

W łanie optymalnie rozkrzewionym powinniśmy podać azot bez formy saletrzanej i na tym polega kłopot. Kłopotem mogą być rodzaje nawozów, które gospodarz kupił jesienią i je posiada. I co zrobić, jeżeli mamy tylko saletrę amonową? Mniejszym złem dla łanu będzie, jeżeli damy jak najwcześniej wyższą porcję azotu z naddatkiem na fazę strzelania w źdźbło w formie saletry amonowej, niż gdybyśmy tego nie zrobili. Można rozważyć przesunięcie aplikacji, ale często już z końcem kwietnia, w maju i w czerwcu są deficyty opadów i ten nawóz nie przemieści się do korzeni. To powoduje, że warunki wykorzystania drugiej dawki azotu są zwykle niekorzystne i pełne wykorzystanie drugiej dawki często nie jest możliwe. Dlatego nieco wbrew fizjologii plonowania w łanach optymalnie dokrzewionych pierwsza porządna dawka startowa azotu z nawiązką na kolejną fazę w formie saletry amonowej jest mniejszym złem. Trzeba zabezpieczyć azot na fazę strzelania w źdźbło nawet w formach, w których nie chcielibyśmy stosować.

W pszenicach jakościowych trzecia jakościowa dawka na kłos powinna być stosowa - na w szybko działającej formie i nie później niż w fazie liścia flagowego

FOTO: Marek Kalinowski

W rozważaniu podziału dawek azotu na wiosnę w zbożach są to zawsze wybory decyzyjne mniejszego zła. Jeżeli zakładamy stosowanie w pszenicach jakościowych trzech dawek azotu Witold Szczepaniak namawia, aby przede wszystkim nie zwlekać z aplikacją tej trzeciej na kłos, na jakość ziarna. Dawka na kłos oznacza, że w czasie nalewania ziarna (30% azotu jest pobierana, 70% azotu z redystrybucji) ten azot musi być w roztworze glebowym w zasięgu korzeni i musi działać. Ostatecznym racjonalnym terminem zastosowania tej trzeciej dawki powinna być faza liścia podflagowego, ewentualnie liścia flagowego. Na tę fazę powinniśmy stosować nawozy szybko działające, czyli saletrę amonową.

Dla efektywnoości azotu ważny potas i siarka

W kontekście nawożenia zbóż azotem wiosną, szczególnie przy bardzo wysokim potencjale plonowania, nie można zapominać o potasie. Przy wysokich plonach pszenica pobiera dużo tego składnika i ma on wpływ na efektywność azotu. To ważne zwłaszcza w zbożach paszowych, gdzie nie walczymy bezwzględnie o zawartość białka w ziarnie. Walczymy o plon, a podstawowym budulcem ziarniaka jest skrobia (70% masy ziarniaka), a na skrobię wpływa potas. Potas jest odpowiedzialny z jednej strony za tworzenie tej skrobi w liściach, a z drugiej strony jest odpowiedzialny za jej transport do ziarniaka. Zboża optymalnie dożywione potasem mają dorodne wypełnione ziarniaki skrobią z wysoką masą tysiąca ziaren.

Drugi istotny składnik dla plonowania i efektywności azotu to siarka. Bez siarki nie ma prawidłowej przemiany azotu, a przebieg krzywych pobierania azotu i siarki przez pszenicę od startu wegetacji do kwitnienia są zbliżone. Jeżeli szukamy efektywności azotu to koniecznie wspierać należy ten składnik od początku wegetacji siarką. Powinniśmy ją zastosować w pierwszej dawce startowej jak azot, ewentualnie w drugim terminie aplikacji azotu. Pszenica jakościowa potrzebuje ok. 4,5 kg S (ponad 11 kg SO₃) na jedną tonę ziarna plus odpowiednia masa słomy. Zboża paszowe potrzebują odpowiednio na tonę plonu ziarna ok. 3,5 kg S (niecałe 9 kg SO₃).

Jak wyliczyć dawkę startową azotu?

Aby precyzyjnie wyznaczyć zapotrzebowanie zbóż na azot wiosną, czyli dawkę pod oczekiwany plon, należy ocenić łan i należałoby zbadać dokładnie ilość azotu N-mineralnego. Co do oceny łanu, nawet jeżeli jest przekrzewiony, a został uszkodzony przez mróz, należy go traktować, jak niedokrzewiony. Co do badań azotu, takie analizy nie są powszechne i można oczywiście przyjąć pewne założenia, ale praktyka pokazuje, że poziom azotu mineralnego może być skrajnie niski, niemal zerowy, ale mieć też poziomy wysokie, grubo powyżej 100 kg N/ha. To podstawa, aby w miarę precyzyjnie wyliczyć pierwszą startową dawkę azotu.

Startowa w systemie trzech dawek

Zakładając plonowanie optymalnie dokrzewionej już jesienią pszenicy jakościowej na poziomie 8 t/ha z pobraniem 30 kg N/tonę ziarna (240 kg N) i zakładamy, że w glebie jest 60 kg N/ha.

Do wyliczania pierwszej dawki z tej ilości używamy wskaźnika 0,5 co da nam (0,5 x 240) 120 kg N i od tego odejmujemy azot glebowy (120–60). Ostatecznie wyliczona pierwsza dawka startowa wyniesie 60 kg N/ha.

Startowa w systemie dwóch dawek

Przy tych samych założeniach w systemie 2 dawek wiosennych używamy współczynnika 0,66. 240 x 0,66 to ok. 160 kg N/ha, minus 60 kg (azot glebowy), to daje 100 kg N/ha.

Tyle czysta matematyka, ale Witold Szczepaniak podkreśla, że nie można tego wprost przekładać na pole. Bo czy cały azot mineralny (przyjęty jako średnia, ale lepiej zbadany) należy uwzględnić przy szacowaniu pierwszej dawki i odjąć tę pulę? Jeżeli rozkrzewienia są optymalne, prawidłowe i zdrowe – tak. Ale jeśli łan jest osłabiony mrozem albo musi się krzewić wiosną – nie, bo taka pszenica bez krzewienia jesiennego na wiosnę w fazie 3 liści nie ma systemu korzeniowego i musi go rozwinąć. Na to potrzebny jest dodatkowy azot. Wtedy co najwyżej można zdjąć z pierwszej dawki połowę glebowego azotu mineralnego. Nie 60 kg jak w przykładowych wyliczeniach, a 30 kg.

Pierwsza dawka w całości w moczniku? To niepolecane

Każdy rolnik ma pewnie własne przemyślenia i skuteczne praktyki, pewnie też wiele pytań. W drugim przykładzie dawka startowa to 100 kg. Czy aby to nie za dużo na jedną aplikację? Dużo, ale wtedy koniecznie trzeba zagrać formami nawozów. Aż 50 kg formy saletrzanej to nadto, jeżeli dokrzewianie jest zbędne, a nawet szkodliwe. Wtedy powinniśmy dać jak najmniej azotanów. Możemy w takim przypadku rozważać np. zastosowanie mocznika. Wszystko zależy od terminu możliwej aplikacji i temperatury (im cieplej, tym hydroliza szybsza). Jednak przy przedłużającym się chłodzie po aplikacji hydroliza jest wolna i formy amonowe pojawią się po 3–4 tygodniach. Jeżeli musimy dokrzewiać pszenicę, te 100 kg N może być w formie saletry amonowej (jednak trochę dużo azotanów) albo lepiej w RSM.

Jest jeszcze kuszące wielu rolników pytanie – czy cały wyliczony azot na wiosnę w dokrzewionej, albo przekrzewionej pszenicy można dać w całości w pierwszej dawce w formie mocznika z inhibitorem? Sprawdzi się to bardzo rzadko, tylko przy korzystnym przebiegu temperatur. A jeżeli ta aplikacja będzie miała miejsce dopiero po 1 marca, będzie to jeszcze bardziej ryzykowne.

Jęczmień – szczególny przypadek nawożenia startowego

Co do wyliczania pierwszej dawki w zbożach paszowych, to trzeba przede wszystkim przyjąć mniejsze potrzeby gatunków na tonę plonu ziarna. Szczególnie ważne jest przy tym jak najwcześniejsze zastosowanie dawki startowej w jęczmieniu ozimym. To gatunek bardzo szybko wchodzący w fazy rozwojowe, ma krótsze fazy rozwojowe i najszybciej schodzi z pola. I nie cierpi on głodzenia, azot jest mu potrzebny zdecydowanie wcześniej niż w innych zbożach ozimych.

Szczególnego traktowania po - trzebuje jęczmień ozimy. Jest wrażliwy na głodzenie, bardzo szybko startuje i ma bardzo krótkie fazy rozwojowe. Plan - tacje jęczmienia powinny być pierwsze z zastosowaną daw - ką startową

FOTO: Marek Kalinowski

Każdy gatunek wymaga nieco innego podejścia. Zakładając podziały dawek azotu pamiętajmy o znaczeniu form azotu w fizjologii plonowania. Pamiętajmy, że mamy wpływ na efektywność wykorzystania tego składnika przez podział dawek, ale także przez startowe nawożenie potasem i siarką wspomagającymi azot oraz przez dokarmianie mikroelementami i biostymulację. I pamiętajmy również, że w sytuacjach awaryjnych czasami warto wykorzystać możliwość dokarmiania roślin azotem.

Pamiętajmy przy planowaniu nawożenia startowego, że jeżeli są potrzebne korekcyjne dawki fosforu i potasu to powinny być aplikowane w pierwszej kolejności przed azotem. Startowe nawożenie, w warunkach zgodnych z dobrą praktyką rolniczą, należy wykonać najwcześniej jak jest to możliwe technicznie i zgodne z przepisami. Składniki pokarmowe mają czekać na rośliny, a nie odwrotnie.

Rozporządzenie elastyczne i dalej oderwane od praktyki

Przypominam tylko, że w ostatnich dwóch latach nie wszyscy rolnicy musieli czekać z nawożeniem azotem na magiczną datę 1 marca. Zgodnie z "Programem działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu" możliwe jest stosowanie nawozów w okresie od 1 do ostatniego dnia lutego, tj. przed sztywnym terminem od 1 marca, jeżeli w przypadku roślin zasianych jesienią, upraw trwałych, upraw wieloletnich i trwałych użytków zielonych średnia dobowa temperatura powietrza przejdzie przez próg 3°C, czyli każdego dnia, przez 5 następujących po sobie dni, średnia dobowa temperatura przekroczyła 3°C na powierzchni 95% danego powiatu. W ubiegłym roku szczęście mieli rolnicy z wielu powiatów z zachodniej i południowo-wschodniej Polski. Mogli stosować startowe nawożenie azotem od pierwszych dni lutego, pozostali dopiero od 1 marca. Te informacje można śledzić na stronie https://agrometeo.imgw.pl/.

Wielu praktyków i ekspertó, w tym dr hab. prof. UPP Witold Szczepaniak uważają, że nadal przepisy te nie przystają do praktyki. Czy rozporządzenie będzie zmieniane. Jak mówił Witold Szczepaniak, rozmiawiał o tym z osobą z IUNG–PIB, która uczestniczyła w tworzeniu prawa i była zaskoczona uwagami, że są to przepisy nadal złe. Co do możliwości nowelizacji oświadczyła, że zgodnie z przepisami będzie to możliwe nie wcześniej niż po 4 latach od wcześniej wprowadzonej zmiany. Dopiero po 4 latach można ocenić rozporządzenie ponownie.

Marek Kalinowski

Znacznie szersze optymalne okno aplikacji ma roztwór saletrzano-mocznikowy (RSM). Przy dobrym uwilgotnieniu gleby dociera do korzeni nawet bez opadu i działa właściwie natychmiast. Można do RSM dodawać ponadto np. siarkę, mikroelementy i zapobiegać stratom azotu przez dodawanie inhibitorów nitryfikacji.

Przy mrozach RSM łatwo  krystalizuje

Roztwór saletrzano-mocznikowy ma niewątpliwe zalety, ale jest nawozem kapryśnym. W ostatnich sezonach z łagodnymi zimami nie było problemu z krystalizacją RSM i pewnie wielu rolników nawet zapomniało, że to może być problem.

RSM jest produkowany w trzech wersjach stężenia (28%, 30% i 32%) oraz w wersji wzbogaconej o siarkę i każde ma inne właściwości chemiczne. Wersje stężeń są dostosowane do różnych temperatur transportu i przechowywania. Co do generalnej zasady RSM należy przechowywać w temperaturze wyższej od punktu krystalizacji. Niestety, im wyższe jest stężenie RSM, tym szybciej krystalizuje:

• RSM 32 krystalizuje już w temperaturze 0°C,
• RSM 30 w temperaturze minus 9°C,
• RSM 28 dopiero w temperaturze minus 17°C.

Jak rozcieńczać roztwór saletrzano-mocznikowy?

O tych aspektach trzeba pamiętać planując zakupy nawozu na przedwiośniu i jeżeli kupujemy RSM bardziej stężony, warto go od razu rozcieńczyć do stężenia 28%. Ze względu na najkorzystniejsze właściwości fizykochemiczne IUNG – PIB w Puławach zaleca stosować RSM o stężeniu 28% N i o gęstości 1,28 kg/dm³.

Podczas rozcieńczania bardziej skoncentrowanego RSM 32% lub 30%, nawóz należy dodawać do wody, a nie odwrotnie.

Ile wody należy dodać do RSM o stężeniu 32%, aby uzyskać RSM o stężeniu 28%. Nie wchodząc w skomplikowane wzory i obliczenia (z łatwością znajdziecie takie wskazówki na stronie producenta RSM), na każde 1000 litrów RSM 32 trzeba dodać 189 litrów wody. A co robić, jeżeli w zbiorniku został nam RSM z jesieni? Krystalizacja nastąpiła i jest oczywiście odwracalna. Musi się ocieplić, ale bez mieszadła i mieszania cieczy nie doprowadzimy nawozu do użyteczności.

Ile azotu w 100 litrach nawozu RSM?

Oczywiście RSM aplikujemy opryskiwaczami z podziałką zbiornika w litrach. Pamiętajmy, jeżeli dopiero zaczynamy używać ten nawóz, że zawartość azotu w RSM 28 wynikająca ze stężenia wynosi 28% i jest to 28 kg N, ale w 100 kg nawozu (to 78,1 litrów). Ile jest azotu w 100 litrach RSM 28?

W 100 litrach RSM 28 jest 35,8 kg N i ta ilość waży 128 kg.

Na te obliczenia też wzory znajdziecie na stronie producenta. Porządkując te informacje dla uproszczenia podam, że w 100 litrach RSM 32 jest 42,2 kg N, w 100 litrach RSM 30 jest 39,0 kg N, w 100 litrach RSM 28 jest 35,8 kg N.

Marek Kalinowski

Doświadczenie polegało na siewie punktowym pszenicy siewnikiem Väderstad Proceed V24 z 24 sekcjami wysiewającymi o szerokości roboczej 6 m. Reprezentanci Väderstad Polska podkreślają, że sezon wegetacyjny 2024/2025 był bazowym, a doświadczenia w Paluzach będą zakładane także w kolejnych latach, żeby porównać rok do roku.

Szukamy najlepszych odmian pszenicy do siewu punktowego

– Mamy już założone doświadczenia na sezon 2025/2026 i będziemy testowali kolejne odmiany i kolejne obsady 220 szt./m², 200, schodząc do 180 szt./m². Testujemy wiele odmian, żeby sprawdzić, które tak naprawdę będą najlepiej dobrane do technologii siewu punktowego. Zdajemy sobie sprawę, że nie wszystkie odmiany będą się dobrze sprawdzały w tej technologii. Dobry materiał siewny kosztuje, więc musimy dojść do zagęszczenia siewu, w którym złapiemy balans, do którego możemy schodzić – wyjaśnił Tomasz Wasilewski, serwis manager Väderstad Polska....

Wiosna – ostatni moment pod rośliny jare

Wczesna wiosna to ostatni moment na przeprowadzenie odkwaszania gleby pod zasiewy roślin jarych. Uprawy te charakteryzują się stosunkowo krótkim okresem wegetacji, dlatego nawóz wapniowy stosowany wiosną powinien działać szybko i skutecznie.

Jeszcze lepsze efekty można uzyskać, stosując rozwiązania kompleksowe, czyli wapna wzbogacone o dodatki poprawiające żyzność gleby i aktywność biologiczną.

Po jaki nawóz wapniowy sięgnąć wiosną?

Kluczowym parametrem, na który warto zwrócić uwagę, jest reaktywność wapna. Reaktywność określa szybkość i skuteczność działania nawozu wapniowego w glebie. W praktyce informuje, jaka część zastosowanego wapna aktywnie uczestniczy w neutralizacji jonów wodorowych (H⁺), odpowiedzialnych za kwaśny odczyn gleby.

Nawóz wapniowy o reaktywności na poziomie 96%:

• szybko neutralizuje jony H⁺, co prowadzi do wzrostu pH,
• poprawia dostępność składników pokarmowych dla roślin,
• sprzyja rozwojowi życia biologicznego gleby.

Nawóz wapniowy to nie tylko poprawia pH gleby

Nawozy węglanowe, a szczególnie te produkowane na bazie kredy dają gwarancję szybkiego i stabilnego działania. Alfa Black Calc+ (na bazie czarnej kredy) to kompleksowe działanie, odkwasza glebę, dostarcza naturalne substancje organiczne oraz niezbędny mikroelement w uprawie kukurydzy cynk (Zn). Kolejnym wariantem wprowadzającym do gleby bakterie Bacillus Azotofixans jest niewiarygodnie skuteczny aktywator glebowy HumiCalc 4.0. Ten produkt w swoim składzie zawiera dodatkowo najistotniejszy mikroelement, jakim jest bor (B).

Dawki nawozów wapniowych granulowanych, stosowanych wiosną to 500-1000 kg/ha. Jest to bezpieczna dawka, łatwa do precyzyjnego wysiewu. Zalecany odstęp pomiędzy zabiegiem wapnowania a nawożeniem mineralnym oraz siewem wynosi 2–4 tygodnie.

Wapnowanie – zabieg, którego nie warto odkładać

Decyzja o wyborze nawozu wapniowego powinna być świadoma i oparta na jego parametrach jakościowych. Wapno różni się nie tylko zawartością CaO, ale również reaktywnością i formą, które bezpośrednio wpływają na tempo i skuteczność działania w glebie.

Wiosna to czas wzmożonych prac polowych. Jeżeli warunki pogodowe nie pozwalają jeszcze na zastosowanie nawożenia azotowego, warto ten okres wykorzystać na zabieg odkwaszania gleby i regulacji jej pH, który stanowi fundament efektywnego nawożenia i wysokich plonów.

Pełną ofertę nawozów wapniowych można znaleźć na https://osadkowski.pl/nawozy/nawozy-wapniowe--c-001124.

Autor: Ewelina Tomera, Dział Nawozów Osadkowski

​Co to jest antagonizm i synergizm?

Na początku należy zacytować definicję tych zależności. Antagonizm wyraża się w unieruchamianiu i utrudnianiu pobierania jonów jednego składnika pokarmowego przez drugi. Synergizm to zwiększenie możliwości pobrania przez rośliny jonów określonego składnika pokarmowego przez drugi, jego większą przyswajalność i zawartość w roślinie.

Jakie antagonizmy wyróżniamy?

Jeżeli zainteresował kogoś temat antagonizmów i synergizmów polecam poszukanie publikacji prof. dr. hab. Czesława Szewczuka UP w Lublinie. Niekorzystne silne antagonizmy mają miejsce pomiędzy: potasem i magnezem, potasem i sodem, fosforem i cynkiem, fosforem i żelazem, wapniem i magnezem, wapniem i cynkiem, wapniem i manganem, wapniem i borem, wapniem i żelazem, siarką i molibdenem.

Obok silnych antagonizmów są też zbadane słabe antagonizmy, przy czym mogą one być jedno- lub dwustronne, a ich siła mocno zależy do właściwości gleby, jej zagęszczenia, odczynu pH, temperatury gleby i jej uwilgotnienia. Warto te zależności znać. Warto je znać, bo przy drogim nawożeniu liczy się efektywność składników pokarmowych. Te słabsze antagonizmy zachodzą pomiędzy: wapniem i fosforem, fosforem i potasem, fosforem i miedzą, wapniem i potasem, potasem i borem, azotem amonowym i potasem, azotem i borem, manganem i żelazem, miedzią i żelazem, miedzią i manganem, cynkiem i żelazem.

Jeżeli pH gleby jest wyregulowane i gleba jest co najmniej średnio zasobna w składniki pokarmowe, problemów z antagonizmami jonów nie powinno być. O sile rywalizacji lub synergizmów między pierwiastkami decyduje wiele czynników: wilgotność gleby, temperatura gleby, zawartość próchnicy, obecność pożytecznych mikroorganizmów, wydzielin korzeniowych uprawianych roślin, enzymów, inhibitorów itd.

FOTO: Marek Kalinowski

Czym wesprzeć słabe antagonizmy?

Nie jest oczywiście tak, że obecność jednego antagonistycznego pierwiastka powoduje blokowanie w całości drugiego i od razu mamy deficyt w stosunku do potrzeb pokarmowych roślin. Ważny jest ilościowy stosunek antagonistycznych pierwiastków. Do silnych antagonizmów i jednocześnie niedoborów pokarmowych roślin dochodzi w przypadku dużych dysproporcji między pierwiastkami i jest to zjawisko bardzo złożone.

Metodą przynajmniej na osłabienie tych antagonizmów jest uregulowanie pH gleby, dzielenie przewidzianych w nawożeniu dawek NPK i stosowanie ich przed krytycznymi okresami zapotrzebowania roślin na te składniki. Głównie chodzi tutaj oczywiście o podział azotu oraz potasu tym bardziej, że są to pierwiastki ruchliwe i w ten sposób zapobiegamy również ich stratom.

Do większości silnych i słabych antagonizmów (znacznie częściej są to antagonizmy kationowe niż anionowe) dochodzi między makro- i mikropierwiastkami. Przepis na ich zażegnanie w praktyce rolniczej jest znany i prosty – dokarmianie roślin przez liście. Warto dokarmiać mikroelementami, tym bardziej, że ten sposób zaspokojenia potrzeb pokarmowych roślin jest efektywny. Trzeba o tym pamiętać stosując np. wysokie dawki azotu, które wywierają wpływ na gorszą przyswajalność boru i miedzi z gleby. Znając poziom zasobności gleby w mikroelementy oraz zachodzące między nimi antagonizmy dość łatwo zbudujemy optymalną strategię dokarmiania dolistnego.

Jednym z pierwiastków poprawiającym efektywność azotu w nawożeniu kukurydzy jest cynk. Warto wykorzystać tę synergię, ale zadziała pod warunkiem wczesnej aplikacji cynku, jeżeli dolistnie, to w fazie 3–5 liści kukurydzy

FOTO: Marek Kalinowski

Antagonizmy i synergizmy w kontekście działania składników pokarmowych

Zanim przedstawię kilka przykładów dobrej współpracy i synergii działania składników pokarmowych chcę zwrócić uwagę na złożoność antagonizmów. Przedstawiam zależności zbadane i potwierdzone. Jednak pamiętajmy o tym, co wymieniłem na początku. O sile tych zależności decyduje wilgotność gleby, temperatura gleby, zawartość próchnicy, obecność pożytecznych mikroorganizmów, wydzielin korzeniowych uprawianych roślin, enzymów, inhibitorów itd.

O antagonizmach i synergizmach składników pokarmowych trzeba też mówić w kontekście mikroorganizmów glebowych. Mikroorganizmy glebowe oraz materia organiczna bardzo modyfikują te zależności. Prostym dobrze znanym przykładem na antagonizm są bakterie, które immobilizują azot glebowy potrzebny im do rozkładu słomy. To przykład rywalizacji o azot między bakteriami, a rzepakiem ozimym. Oczywiście ten azot jest blokowany chwilowo, ale w krytycznym dla rzepaku momencie.

Przykładem biologicznej synergii są bakterie symbiotyczne i bakterie wolnożyjące wiążące azot atmosferyczny dla roślin. To również inne bakterie uwalniające roślinom fosfor, czy grzyby mikoryzowe ułatwiające roślinom dostęp do wody oraz przyswajalność magnezu, żelaza, siarki, miedzi i cynku.

Przykłady synergizmów i dobrej współpracy między pierwiastkami

W praktyce warto wykorzystać korzyści synergizmów i przykłady dobrej współpracy między pierwiastkami. W badaniach i opracowaniach m.in. prof. dr. hab. Czesława Szewczuka są przykłady synergizmów, czyli dobrego współdziałania pomiędzy: fosforem i magnezem, potasem i azotem saletrzanym, magnezem i azotem saletrzanym, potasem i manganem, potasem i żelazem.

Na użytkach zielonych jest bioróżnorodność (trawy, bobowate, zioła), która pomaga w wykorzystaniu fosforu z form trudno rozpuszczalnych. To oczywiście zasługa piętrowego systemu korzeniowego tworzonego przez wiele gatunków roślin i wydzielin korzeniowych. Prawdopodobnie duże znaczenie odgrywa w tym współpraca z grzybami mikoryzowymi

FOTO: Marek Kalinowski

W kilku synergizmach widzimy potas. Jego dostępność z roztworu glebowego jest największa przy pH od 5,5 do 7,2, ale to niejedyny warunek. Jest pobierany i przyswajany przez rośliny lepiej przy wysokim uwilgotnieniu i wyższej temperaturze gleby. Przyswajalności potasu sprzyja obecność jonów saletrzanych azotu. To ważny synergizm z konkretną formą azotu.

Dla odmiany, lepszemu pobieraniu fosforu i przyswajalności sprzyja dobra zasobność stanowiska w magnez i potas oraz obecność jonów azotu, zwłaszcza formy amonowej. Pamiętajmy, że fosfor jest mało mobilnym pierwiastkiem, a jego dostępność hamuje spadek temperatury (w niskich temperaturach maleje też dostępność magnezu i boru), co najczęściej obserwujemy w postaci antocyjanowych przebarwień (np. przy chłodnej wiośnie w kukurydzy).

Kluczowy dla dostępności fosforu jest odczyn. Przy pH od 5 do 6,8 do roztworu glebowego przechodzi największa ilość jednowartościowych jonów fosforu, które są najlepiej pobierane przez korzenie roślin. W pH obojętnym i zasadowym, czyli powyżej 6,8, w roztworze rośnie stężenie jonów dwuwartościowych fosforu. Mimo że stężenie tych jonów wzrasta wraz ze wzrostem pH, to ich przyswajalność nie rośnie, a ponadto jony dwuwartościowe fosforu są 10 razy słabiej przyswajalne niż jony jednowartościowe. Pamiętajmy, że w glebach zasobnych w fosfor i przy wysokim nawożeniu fosforem dochodzi do jego antagonizmu z większością mikroelementów: żelazem, manganem, cynkiem i miedzią. Tworzą się wtedy słabo rozpuszczalne fosforany.

Znaczenie azotu w synergizmach

Jak widać z podanych przykładów synergizmów, duże znaczenie odgrywa forma azotu, ale azot azotowi nie jest równy i zależnie od jego formy może on ograniczać lub stymulować pobieranie innych pierwiastków. Forma saletrzana azotu jest korzystna dla pobierania przez rośliny potasu, magnezu i wapnia, ale jej nadmiar działa z kolei niekorzystnie na pobieranie fosforu i żelaza. Pobieranie formy saletrzanej jest utrudniane roślinom przez nadmiar chlorków. Forma amonowa azotu (w przeciwieństwie do saletrzanej) ogranicza pobieranie potasu, magnezu i wapnia, ale wspiera pobieranie fosforu. Z powodu tych zależności bardzo efektywnym nawozem wieloskładnikowym jest fosforan amonu wsparty nawożeniem potasem i magnezem. Z punktu widzenia synergii fosforan amonu wydaje się formą idealną i bardzo efektywnie wykorzystywaną.

Fosfor jest pierwiastkiem mało mobilnym i blokowanym w niskich temperaturach, co objawia się antocyjanowymi przebarwieniami liści niedożywionych roślin. Lepszemu pobieraniu fosforu i przyswajalności sprzyja dobra zasobność stanowiska w magnez i potas oraz obecność jonów amonowych azotu. Idealnym rozwiązaniem jest tutaj stosowanie zlokalizowanego nawożenia fosforanem amonu

FOTO: Marek Kalinwoski

Z uwagi na zaostrzone przepisy związane z ograniczeniami w jego stosowaniu co do ilości i terminów warto przypomnieć, że w wielu badaniach potwierdzony jest korzystny wpływ na wzrost efektywności tego składnika (lepszego wykorzystania azotu przez rośliny) przy odpowiednim partnerstwie fosforu, siarki, magnezu, manganu, miedzi i cynku.

Synergizmy należy wykorzystać jak najlepiej a antagonizmy między pierwiastkami łagodzić. Nie stworzymy układu idealnego, ale kluczem do wyważenia tych zależności w roztworze glebowym jest optymalne pH. Kolejnym ważnym czynnikiem w pobieraniu składników pokarmowych przez rośliny jest dobrze rozwinięty system korzeniowy. W tym zasadniczą rolę odgrywa oczywiście fosfor

FOTO: Marek Kalinowski

Każdy z tych składników odgrywa ważną rolę dla pobierania bądź wbudowywania azotu (ogólnie dla jego efektywności) w tkanki na różnych etapach rozwoju roślin. Cynk wybitnie poprawia efektywność azotu w uprawie kukurydzy, ale uwaga – najsilniej, gdy będzie zastosowany na wczesnym etapie rozwoju w fazie 3–5 liści kukurydzy. Dużą rolę w efektywności wykorzystania azotu odgrywa siarka (potrzebna do redukcji azotanów i syntezy białek), a większość gleb jest w jej niedoborze.

Wiem, że to niewielki wycinek antagonizmów i synergizmów między składnikami pokarmowymi. Chciałem tymi zagadnieniami zainteresować i zachęcić do poszerzenia wiedzy. Te zależności są bardzo skomplikowane i mocno uzależnione od pH gleby.

Przeczytaj również:

Uprawa

3 nowe odmiany kukurydzy na kiszonkę: czym się wyróżniają?

Marek Kalinowski

Wpływ wapnia na rośliny rolnicze

Wapń wpływa również korzystnie na zawiązywanie nasion oraz dojrzewanie ziarna. Prawidłowe odżywienie wapniem zmniejsza również stres na susze i poprzez działanie niektórych enzymów utrzymuje komórki w stanie właściwego uwodnienia.

Do roślin o dużym zapotrzebowaniu na wapń należą rośliny kapustne i bobowate. Pierwiastek ten stanowi szczególnie ważny składnik pokarmowy w uprawie roślin oleistych, motylkowych pastewnych i strączkowych.

Nawożenie wapniem a odporność roślin

Istotną rolę w utrzymaniu prawidłowej odporności roślin na choroby i szkodniki odgrywa prawidłowe zaopatrzenie roślin od początku wegetacji w wapń. Wapń jest składnikiem budulcowym stabilizującym i uelastyczniającym strukturę ściany komórkowej, która jest naturalną barierą dla chorób i szkodników. Jeżeli ta bariera jest słaba i nieprawidłowo wykształcona to roślina ma małą zdolność samoobrony. Wapń również wzmacnia sztywność i uodparnia rośliny na wyleganie. U roślin bobowatych indukuje brodawki korzeniowe oraz poprawia jakość plonu.

Wapń, jest składnikiem, który bardzo słabo przemieszcza się ze starych organów do młodych. Dlatego pierwsze objawy niedoborów zawsze występują na najmłodszych częściach roślin. Zmniejszone stężenie tego składnika w tkankach roślin jest głównym powodem występowania takich zaburzeń jak zmiana kształtu i zwijanie się brzegów młodych liści czy osłabienie systemu korzeniowego, który pokrywa się śluzem. Niedobór wapnia w roślinach uprawnych prowadzi do zahamowania procesów podziału i wzrostu komórek stożków wzrostu (korzeni, pędów nadziemnych), co w następstwie prowadzi do redukcji całego systemu korzeniowego roślin.

Jakie są objawy niedoboru wapnia u roślin?

Niedobór wapnia w roślinach buraka cukrowego objawia się chlorozą młodych liści, których brzegi są silnie pofałdowane i zaginają się łyżkowato ku dołowi. Powierzchnia liścia może ulec znacznej redukcji, a od wierzchołka pojawia się nekroza. U zbóż charakterystycznym objawem niedoboru wapnia jest silne zahamowanie wzrostu i zamieranie siewek. Objawem niedoboru wapnia u zbóż jest również skręcony lub zwinięty liść flagowy. Na plantacjach rzepaku z niedoborem wapnia, w okresie kwitnienia, łodyga tuż pod kwiatostanem zawija się ku dołowi, co daje efekt zwiędniętej rośliny. Niedobory wapnia w kukurydzy ujawniają się w pierwszej kolejności na młodych liściach. Na czubkach liści pojawiają się jasnozielone lub białe plamy, bądź smugowate uszkodzenia. 

Nadmiar wapnia w roślinach objawia się głównie w postaci chlorozy (jasnozielone, żółte zabarwienie liści). Skutkami nadmiaru wapnia w roślinach są:

• utrudnione pobieranie Fe (choroba wapienna),
• B (zgorzel liści sercowych buraka),
• Mn,
• Zn,
• Mg,
• K,
• wzmożona transpiracja i obniżenie turgoru.

W przypadku nadmiaru wapnia u roślin obserwujemy opóźnienie dojrzewania nasion i redukcję tempa wzrostu rośliny.

Zobacz też:

• Siarka w nawożeniu roślin. Kiedy zwiększa plon, a kiedy szkodzi?

• Brakuje potasu? Te objawy w zbożach, rzepaku i burakach łatwo przeoczyć

• Azot pod lupą. Kiedy zwiększa plon, a kiedy szkodzi?

• Bez fosforu nie ma plonu. Jak rozpoznać niedobór w zbożach, rzepaku i burakach?

prof. dr hab. Hanna Klikocka, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie

Zawartość magnezu w roślinach

Rośliny pobierają magnez stosunkowo równomiernie w czasie wegetacji, tj. proporcjonalnie do przyrostu masy. Najwięcej magnezu zawierają młode, bogate w białko części roślin, jak wierzchołki wzrostu, młode liście. Zawartość magnezu w tych częściach roślin dochodzi do 1-2 g g/kg suchej masy. Średnio w całej roślinie stwierdza się najwięcej magnezu w początkowym okresie wzrostu oraz w czasie kwitnienia. Dojrzałe rośliny zbożowe zawierają przeciętnie w ziarnie od 1,5 do 3,0 g/kg magnezu suchej masy, a w słomie od 1 do 2,5 g/kg Mg suchej masy. Rośliny motylkowe zawierają dwa razy więcej magnezu co zboża, a największe jego ilości zawierają rośliny oleiste i okopowe. Z plonem zbóż wynosi się przeciętnie z powierzchni 1 hektara 5-10 kg Mg, z plonem roślin motylkowych 15-30 kg Mg i z plonem roślin okopowych 20-50 kg Mg.

Krytyczne fazy zapotrzebowania roślin na magnez

Krytyczne fazy zapotrzebowania roślin zbożowych na magnez ujawniają się w trzech fazach rozwoju roślin ozimych i dotyczą:

• początkowych faz rozwoju,
• wiosennego ruszania wegetacji
• oraz dojrzewania.

W grupie roślin jarych istotną rolę odgrywają faza pierwsza i trzecia.

Magnez pobudza rozwój systemu korzeniowego i reguluje procesy pobierania przez rośliny składników pokarmowych z gleby, np. zwiększa pobranie fosforu przez roślinę. W związku z tym nawożenie magnezowe jest jednym ze sposobów zwiększania wykorzystania fosforu z nawozów.

Co daje nawożenie roślin magnezem?

Magnez jest szczególnie ważnym pierwiastkiem dla buraków, rzepaku, ziemniaków i zbóż. Nawożenie magnezem powoduje:

• wzrost zawartości tłuszczu w nasionach oleistych,
• zwiększa zawartość skrobi w ziemniaku,
• a także wpływa na polepszenie cech jakościowych przy przetwarzaniu bulw,
• jak również ma duże znaczenie dla prawidłowego rozwoju korzeni buraka cukrowego i w efekcie nagromadzenia cukru.

Magnez przyśpiesza również dojrzewanie roślin. Magnez jest składnikiem chlorofilu, zatem jego niedobór powoduje zaburzenie procesu fotosyntezy, co bezpośrednio przekłada się na zaburzenie rozwoju, wzrostu i plonowania roślin. W przypadku niedoboru magnezu w uprawie roślin zbożowych dochodzi do spadku masy tysiąca ziaren i liczby kłosów na 1 m². Niedobór magnezu zmniejsza zawartość białka i glutenu w ziarnie. Skutkiem niedoboru magnezu w uprawie kukurydzy jest słabe uziarnienie wierzchołka kolby, natomiast niedobór magnezu w okresie formowania bulw ziemniaka wywołuje nekrozy, co w konsekwencji prowadzi do zmniejszenia wydajności fotosyntetycznej roślin i spadek plonów bulw.

Objawy niedoboru magnezu u roślin

Niedobór magnezu u rzepaku powoduje, że rośliny mają zwiędły wygląd oraz słabiej wykształcają się kwiaty, oraz zmniejsza się masa nasion. Dodatkowo stany niedoboru magnezu, które pojawiają się już we wczesnych fazach rozwoju roślin uprawnych, wywołują zjawiska wtórne – głód fosforowy i azotowy.

Widoczne symptomy niedoboru magnezu pojawiają się, niezależnie od gatunku uprawianej rośliny, w pierwszej kolejności na liściach starszych w postaci chlorozy międzynaczyniowej. Na roślinach jednoliściennych objawy niedoboru magnezu mają postać pasiastości lub paciorkowatości, natomiast na roślinach dwuliściennych marmurkowatości liści, przeważnie starszych. Na blaszce liściowej z niedoborem magnezu widoczne są silnie zielone nerwy i jasno zielono zabarwiona przestrzeń między nimi. Przedłużający się niedobór magnezu prowadzi do szybkiej utraty zielonej barwy liści. W najbardziej zaawansowanym etapie chlorozy magnezowej na liściach pojawiają się nekrozy.

W kolejnym artykule opiszemy skutki nawożenia: wapniem.

Zobacz też:

• Siarka w nawożeniu roślin. Kiedy zwiększa plon, a kiedy szkodzi?

• Bez fosforu nie ma plonu. Jak rozpoznać niedobór w zbożach, rzepaku i burakach?

• Azot pod lupą. Kiedy zwiększa plon, a kiedy szkodzi?

• Brakuje potasu? Te objawy w zbożach, rzepaku i burakach łatwo przeoczyć

prof. dr hab. Hanna Klikocka, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie

Od czego zależy zapotrzebowanie roślin uprawnych na siarkę?

Zapotrzebowanie roślin uprawnych na siarkę zależy przede wszystkim od gatunku rośliny oraz od wielkości uzyskiwanego plonu. Największe ilości siarki od 40 do 80 kg S/ha^-1 pobierają rośliny krzyżowe oraz czosnek i cebula. Rośliny bobowate wykazują średnie zapotrzebowanie na siarkę od 30 do 40 kg S/ha^-1, natomiast potrzeby pokarmowe zbóż, traw łąkowych i ziemniaków na siarkę wahają się od 15 do 25 kg S/ha^-1. Rośliny dwuliścienne mają większe wymagania względem tego pierwiastka niż jednoliścienne. Wytworzenie 1 tony nasion rzepaku wymaga pobrania średnio około 16 kg S·ha^-1, w przypadku roślin strączkowych wartość ta wynosi 8 kg S/ha^-1, a dla zbóż 3-4 kg S/ha^-1. Stąd przyjmuje się, że w warunkach Polski, zalecana dawka nawozowa siarki dla rzepaku wynosi 30-50 kg S/ha^-1, a dla zbóż 10-25 kg S/ha^-1.

Co daje nawożenie siarką roślin rolniczych?

Nawożenie siarką zwiększa zawartość białka w ziarnie zbóż, szczególnie u tzw. odmian chlebowych, wpływając na wzrost ilości glutenu i poprawę parametrów decydujących o wartości wypiekowej mąki. Siarka korzystnie oddziałuje na wzrost zawartości oraz plonu tłuszczu i białka w nasionach rzepaku. Zastosowanie siarki w nawożeniu ziemniaka skutkuje wzrostem zawartości skrobi i witaminy C. W korzeniu buraka cukrowego siarka zwiększa zawartość cukru, a w ziarnie jęczmienia browarnego poprawia aktywność enzymatyczną słodu. W roślinach strączkowych wspomaga wiązanie wolnego azotu z powietrza oraz syntezę białka, oraz większą produkcję biomasy, oraz nasion.

Siarka podnosi odporność roślin uprawnych przed szkodnikami i chorobami. Rośliny dobrze odżywione siarka produkują więcej lotnych związków, które działają odstraszająco, a nawet toksycznie na niektóre patogeny. Przykładowo, rzepak optymalnie odżywiony siarką wydziela siarkowodór, który hamuje rozwój grzybów na powierzchni blaszki liściowej. Dodatkowo, w warunkach stałego dopływu siarki nasilenie chorób, takich jak cylindrosporioza liści rzepaku i mączniak prawdziwy w zbożach występuje w mniejszej skali. Po nawożeniu siarką rośliny uprawne są bardziej tolerancyjne na inne czynniki stresowe, takie jak niska i wysoka temperatura oraz susza.

Skutki niedoboru siarki w roślinach uprawnych

Odpowiednie zapotrzebowanie roślin uprawnych w siarkę wpływa na metaboliczne przemiany azotu. Niedobór siarki powoduje, że azot nie bierze udziału w przemianie białkowej. Niedobór siaki wyraźnie zmniejsza efektywność wykorzystania przez rośliny azotu, co prowadzi do obniżenia plonu ziarna i nasion. Ocenia się, że brak 1 kg S uniemożliwia wykorzystanie około 10 kg S przez rośliny uprawne. W warunkach niedoboru siarki następuje pogorszenie pobierania azotu z gleby oraz zahamowanie jego obiegu w roślinie. W wyniku tego następuje zwiększenie ilości azotanów, które w dużych stężeniach są dla roślin trujące. Jeśli rolnik w tym czasie pomyli objawy niedoboru siarki z objawami niedoboru azotu i zastosuje dodatkowo nawożenie azotem to w wyniku tego dojdzie do straty azotu, a w efekcie do znacznej redukcji plonów.

Jednym z charakterystycznych objawów długotrwałego niedoboru siarki jest chloroza, dotykająca zwłaszcza najmłodszych liści w pobliżu wierzchołka pędu. W pszenicy, niedobór siarki powoduje w fazie strzelania w źdźbło żółknięcie liści środkowych i młodych. W kukurydzy, niedobór siarki powoduje, że młode liście kukurydzy wykazują zabarwienie jasnożółte, aż do białawego, a nerwy liściowe są słabo widoczne. U buraka cukrowego na młodych liściach pojawia się tzw. chloroza siarkowa, która jest wynikiem spadku zawartości chlorofilu w liściu w połączeniu ze zredukowaną syntezą białek. Liście buraka cukrowego zwykle przyjmują chochelkowaty kształt. Niedobór tego składnika prowadzi do skarlenia roślin. Niedobór siarki w rzepaku powoduje, że na liściach pojawiają się żółte zabarwienia przesuwające się od ich brzegów do środka blaszki liściowej, a nerwy liściowe pozostają zielone i są wyraźnie widoczne. U roślin rzepaku występuje charakterystyczne wygięcie blaszki liści najmłodszych, zwane łyżkowatością.

Symptomy nadmiaru siarki w roślinach uprawnych

Symptomy nadmiaru siarki przyjmują postać nekrotycznych plam na liściach. W wyniku przenawożenia roślin siarką, nadmiar siarki może indukować niedobór u roślin innych składników, takich jak miedź, molibden czy selen. Zbyt duże zaopatrzenie roślin w siarkę powoduje bardzo ostry smak cebuli i czosnku oraz warzyw kapustnych. Nadmiar siarki ujemnie wpływa także na jakość oleju rzepakowego, bo zwiększa się jego kwasowość oraz powoduje wzrost zawartości glukozynolanów w nasionach.

W kolejnych artykułach opiszemy skutki nawożenia: magnezem i wapniem.

Przeczytaj również: 

• Bez fosforu nie ma plonu. Jak rozpoznać niedobór w zbożach, rzepaku i burakach?

• Azot pod lupą. Kiedy zwiększa plon, a kiedy szkodzi?

• Brakuje potasu? Te objawy w zbożach, rzepaku i burakach łatwo przeoczyć

prof. dr hab. Hanna Klikocka, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie

Rola potasu w uprawie buraka cukrowego

Optymalne zaopatrzenie buraka cukrowego w potas, pozwala przetrwać okresy suszy, na które burak reaguje dość mocno. Potas w uprawie buraka cukrowego wpływa na produkcję cukru w liściach, jego transport do korzeni i magazynowanie. Ponadto powoduje u buraka zwiększenie  odporności na mszyce i mątwika burakowego. Potas spełnia ważną rolę w wytwarzaniu przez rośliny węglowodanów, w tym wpływa głównie na zawartość skrobi w ziarnie zbóż oraz zwiększa liczbę kłosów u roślin.

Rola potasu w uprawie zbóż

Optymalne nawożenie zbóż potasem aktywizuje enzymy wpływając na lepsze wykorzystanie przez rośliny azotu, co w efekcie zwiększa w ziarnie zawartość białka i glutenu oraz ma korzystny wpływ na liczbę opadania ziarna zbóż. Potas sprzyja również budowie silniejszego źdźbła o grubszych ściankach, co przekłada się w późniejszym okresie na ograniczenie wylegania łanu. Potas zwiększa koncentrację kwasu cytrynowego i witaminy C w bulwie ziemniaka, a optymalne zaopatrzenie roślin w potas, wpływa na obniżenie tendencji do ciemnienia enzymatycznego i pouderzeniowej plamistości miąższu oraz poprawia wartości przechowalnicze.

Jakie jest zapotrzebowanie roślin na potas?

Rośliny pobierają potas przez cały okres wegetacji, jednak najwięcej we wczesnych fazach rozwoju. Zapotrzebowanie na potas jest również wysokie podczas budowy plonu: wypełniania kłosów, kolb, bulw, narastania korzenia. Dla przykładu: ziemniak podczas narastania bulw pobiera dziennie około 8-12 kg K₂O/ha, rzepak podczas strzelania w źdźbło nawet 7 kg K₂O/ha dziennie, a burak cukrowy może pobrać nawet około 15 kg K₂O/ha dziennie. Większe zapotrzebowanie na potas wykazują rośliny dwuliścienne, szczególnie ziemniak i burak, niż jednoliścienne, np. pszenica.

Okres krytyczny w żywieniu roślin potasem

W zbożach okresem krytycznym w żywieniu roślin potasem jest faza strzelania w źdźbło do fazy kwitnienia. W kukurydzy największe zapotrzebowanie na potas rozpoczyna się od fazy 7-liścia, a w rzepaku od ruszenia wegetacji do początku kwitnienia. W burakach cukrowych okres krytyczny zapotrzebowania na potas występuje od fazy siewki do początku sierpnia. Z kolei w ziemniaku okres krytyczny w pobieraniu potasu przypada na okres wiązania bulw.

Symptomy niedoboru potasu u roślin

Symptomy niedoboru pojawiają się głównie na liściach starszych w postaci chlorotycznych i nekrotycznych plam, zasychania wierzchołków i brzegów liści, zniekształcenia liści i zahamowania wzrostu, szczególnie w latach suchych. Przy niedostatecznym nawożeniu potasem zbóż, po zakończeniu kwitnienia, ziarno, szczególnie na końcu kłosa, wypełnia się w niewielkim stopniu. Niedobór potasu w uprawach buraka cukrowego obniża zawartość cukru i pogarsza jakość przetwórczą. Niedobór tego składnika obniża wysokość plonu kukurydzy, powoduje deformacje kolb i ziarniaków oraz zwiększa ryzyko jej wylegania. Niedobór potasu w rzepaku osłabia plantację i obniża szansę rzepaku na dobre przezimowanie. Niedostateczne zaopatrzenie kukurydzy w potas zmniejsza wyrównanie łanu, prowadzi do jego wylegania, a także do porażenia roślin przez choroby (zgnilizna łodygowa). Przy niedoborze potasu w uprawie ziemniaka, łodygi i liście zasychają wcześniej, skraca się okres wegetacji i ulega ograniczeniu zdolność asymilacyjna roślin i potencjał plonowania ziemniaka. Dodatkowo, bulwy ziemniaka stają się bardziej podatne na uszkodzenia mechaniczne podczas zbioru.

Na roślinach rzepaku objawy niedoboru potasu obserwuje się początkowo niebieskozielone zabarwienia liści, żółte plamy, liście od brzegów przybierają brunatno czerwoną barwę. O niedoborze potasu w roślinie rzepaku świadczy zwiędły pokrój rośliny, a liście starsze więdną, stają się wiotkie, matowe, niebieskozielone, czasem może objawić się lekka chloroza, szczególnie między żyłkami. Na starszych liściach występuje brązowienie wierzchołków, zasychanie brzegów liści i zwijanie się do góry albo brązowe plamy, zwykle w pobliżu brzegu. Objawy niedoboru potasu u ziemniaka widoczne są w postaci zwiędłego pokroju roślin, rośliny są małe i krzaczaste. Starsze liście mają nienaturalne szarozielone zabarwienie, zasychają na wierzchołkach i brzegach, zwijają się i opadają. Na wierzchołkach i brzegach liści występuje zabarwienie żółtozielone, przechodzące stopniowo w brunatne. Niedobór potasu w zbożach objawia się chlorozami krawędzi liści i nekrozami końcówek liści starszych. Liście młode są wąskie i zabarwione na niebiesko-zielono lub czerwono-brązowo. Późniejszy niedobór potasu objawia się chlor ozami liścia flagowego. Niedobór potasu w buraku cukrowym objawia się ciemnozielonym i niebieskawym zabarwieniem liści. Objawem niedoboru potasu w kukurydzy jest żółknięcie lub zasychanie szczytów i brzegów liści, szczególnie w dolnych partiach rośliny.

Kiedy roślina jest przenawożona potasem?

Nadmiar potasu w roślinie występuje w warunkach wysokiej zawartości potasu przyswajalnego w glebie. Pobranie potasu w ilościach znacznie przekraczających potrzeby pokarmowe rośliny wpływa ujemnie na jakość plonu, zwłaszcza pasz. Wysokie nawożenie potasowe i luksusowe pobranie tego pierwiastka zmniejsza pobranie przez rośliny magnezu i wapnia. Nadmiar potasu wiąże się ze spadkiem zawartości karotenu i witaminy C w roślinach.

W kolejnych artykułach opiszemy skutki nawożenia: siarką, magnezem i wapniem. 

Przeczytaj również: 

• Bez fosforu nie ma plonu. Jak rozpoznać niedobór w zbożach, rzepaku i burakach?

• Azot pod lupą. Kiedy zwiększa plon, a kiedy szkodzi?

prof. dr hab. Hanna Klikocka, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie

Zawartość fosforu w roślinach rolniczych

Najwięcej fosforu zawierają rośliny motylkowate i krzyżowe, a najmniej zboża. Fosfor gromadzi się głównie w nasionach. W masie wegetatywnej najmniej fosforu występuje w korzeniach i łodygach, a najwięcej w liściach. Jest kluczowym związkiem w uprawach, niezbędnym do prawidłowego kiełkowania, ukorzeniania i dalszego wzrostu rośliny.

Znaczenie fosforu w początkowych fazach wzrostu

Obecność fosforu w początkowej fazie wzrostu rośliny zapewnia prawidłowy rozwój korzeni, a w związku z tym odporność na suszę i niedobór składników pokarmowych w późniejszym okresie rozwoju. Pierwiastek ten  jest składnikiem układów energetycznych w roślinie pobudzających węzeł krzewienia do tworzenia źdźbeł. Fosfor jest pierwiastkiem niezbędnym dla tworzenia organów generatywnych.

Wpływ fosforu na plonowanie i jakość plonów

Plonotwórcze działanie fosforu przejawia się również w poprawie wartości biologicznej produktów rolnych, gdyż zwiększa szybkość przekształcania form mineralnych i aminokwasowych azotu w białko. Nawożenie fosforem powoduje ponadto wzrost zawartości węglowodanów (skrobi w ziemniakach, sacharozy w burakach), białek i witamin w roślinie, uodpornienie roślin na wymarzanie, patogeny oraz wyleganie. Fosfor odgrywa istotną rolę w zmniejszaniu zawartości azotanów w roślinach podatnych na jego akumulację (burak ćwikłowy, ziemniak).

Fosfor a wiązanie azotu przez rośliny motylkowate

Odpowiednia zawartość fosforu w glebie ma także istotne znaczenie dla rozwoju odpowiedniej ilości aktywnych w wiązaniu azotu brodawek korzeniowych roślin motylkowatych.

Znaczenie fosforu w materiale siewnym

Szczególnie istotne znaczenie ma odpowiednia zawartość fosforu w nasionach przeznaczonych na materiał siewny (zwłaszcza rzepaku), z którego kiełkujące i młode rośliny korzystają, gdy system korzeniowy nie jest w stanie dostarczyć dostatecznej ilości fosforu z roztworu glebowego.

Skutki długotrwałego niedoboru fosforu

Długotrwały niedobór fosforu prowadzi do opóźnienia kwitnienia, obniżenia plonowania, a w ostateczności do obumierania roślin. W warunkach niedoboru fosforu dochodzi do zahamowania wzrostu elongacyjnego pędu, zmniejszenia powierzchni liści oraz do zmiany morfologii korzeni.

Ogólne objawy niedoboru fosforu u roślin

Niedobór fosforu w roślinie wywołuje symptomy w postaci matowych, ciemnozielonych liści, czasami z fioletowymi lub purpurowymi przebarwieniami na spodniej stronie blaszki liściowej i łodygach. W dalszej kolejności odbija się to ujemnie na plonach roślin z powodu słabego rozgałęzienia się roślin, opóźnionego rozwoju generatywnego, dojrzewania owoców i nasion, słabego wypełniania nasion.

Niedobór fosforu w wybranych uprawach rolniczych

U roślin ziemniaka niedobór fosforu podczas wegetacji powoduje, że system korzeniowy jest słabo rozwinięty, a kwitnienie występuje w ograniczonym zakresie. Skutki głodu fosforowego w kukurydzy prowadzą do zahamowania wzrostu i skarlenia roślin. U roślin kukurydzy niedobór fosforu podczas wypełniania ziarna prowadzi do przedłużenia okresu dojrzewania i nieregularnie wykształconych rzędów ziaren w kolbach.

Objawy niedoboru fosforu w rzepaku

Niedobór fosforu w uprawach buraka cukrowego prowadzi do opóźnienia wzrostu buraków.

Niedobór fosforu w rzepaku rozpoznajemy po spowolnionym wzroście i cienkich łodygach. Na początku niedobory fosforu ujawniają się na starszych liściach i łodygach rzepaku, które nabierają barwy purpurowej lub czerwono-fioletowej do ciemnoczerwonej. Starsze liście mogą przybierać barwę ostrej czerwieni do barwy pomarańczowej i przedwcześnie obumierać.

Objawy niedoboru fosforu w buraku cukrowym

Objawy niedoboru fosforu w buraku cukrowym to ciemnooliwkowe, antocyjanowe blaski liściowe, o małych i wąskich rozmiarach. Brzegi liści buraka cukrowego zabarwiają się na kolor czerwono-żółty lub ciemnobrązowy. Często również występuje fizjologiczna sztywność liści.

Nadmiar fosforu w roślinie

Nadmiar fosforu w roślinie występuje niezwykle rzadko. Jeśli nadmiar wystąpi, to objawia się on symptomami niedoboru Fe, Zn, Cu na częściach nadziemnych, gdyż aniony fosforanowe utrudniają przemieszczanie tych metali z korzeni do liści.

W kolejnych artykułach opiszemy skutki nawożenia: potasem, siarką, magnezem i wapniem.

Przeczytaj również: Azot pod lupą. Kiedy zwiększa plon, a kiedy szkodzi?

prof. dr hab. Hanna Klikocka, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie

Azot wpływa głównie na wielkość plonu. Plonotwórcze działanie azotu przejawia się we wzroście plonu ziarna, nasion, bulw i korzeni. Dostarczenie azotu w optymalnej ilości roślinom zbożowym wpływa korzystnie na rozwój kwiatostanu powodując wzrost liczby kwiatków i kłosków w kłosie oraz liczby ziaren w kłosie. Optymalne zaopatrzenie roślin rzepaku w azot pozwala zapewnić rozwój młodym roślinom i wykształcenie rozety liściowej oraz korzenia w okresie jesiennej wegetacji rzepaku. Azot pobrany przez rzepak stymuluje kwitnienie i owocowanie oraz zmniejsza zakres redukcji liczby łuszczyn i nasion w łuszczynie. Dobre odżywienie roślin kukurydzy azotem zwiększa liczbę zawiązywanych ziarniaków w kolbie, a także wydłuża okres asymilacji dwutlenku węgla przez kukurydzę, co z kolei wpływa na wzrost plonu ziarna.

Dlaczego warto nawozić rośliny azotem racjonalnie?

Azot wpływa przede wszystkim na jakość plonu ziarna zbóż poprzez zwiększenie koncentracji białka w ziarnie, a przez to wartości glutenu. Dlatego w uprawie pszenic odmian jakościowych i chlebowych głównie w celu zwiększenia zawartości białka w ziarnie, korzystne jest zastosowanie niewielkiej dawki azotu „pod kłos”. Należy jednak pamiętać, że w warunkach intensywnych opadów, tak późne zastosowanie azotu może przyczynić się do pogorszenia jakości glutenu.

Racjonalne nawożenie azotem buraków cukrowych zwiększa jego plonowanie oraz wpływa na jakość uzyskiwanego plonu korzeni. Natomiast zbyt duża dawka azotu najczęściej prowadzi do obniżenia zawartości cukru w korzeniach oraz zwiększa zawartość składników technologicznie szkodliwych (azotu α-aminowego, sodu i potasu). Również rzepak wymaga racjonalnego nawożenia azotem.

Azot jako pierwiastek wybitnie plonotwórczy ma największy wpływ na wzrost i rozwój rzepaku. Azot zwiększa plon nasion rzepaku wpływając na liczbę zawiązywanych łuszczyn oraz znajdujących się w nich nasion, stymuluje także wzrost masy tysiąca nasion. Należy jednak pamiętać, że zbyt duże dawki azotu ujemnie wpływają na zawartość tłuszczu w nasionach, stwarzają niebezpieczeństwo wylegania roślin, opóźnionego dojrzewania i zwiększają podatność rzepaku na choroby. Natomiast zbyt małe dawki azotu ograniczają plonowanie rzepaku.

Jakie są skutki nadmiernego i niewystarczającego nawożenia azotem?

Nadmiar azotu powoduje słabe zimowanie roślin, wyleganie, nierównomierne i opóźnione dojrzewanie, zwiększa podatność roślin na choroby i szkodniki oraz pogarsza wartość biologiczną i technologiczną plonów. Gorsza jakość plonów jest skutkiem spadku zawartości suchej masy, węglowodanów i tłuszczów w roślinie. Występuje też zmniejszenie zawartości glutenu w ziarnie i spadek zawartości aminokwasów egzogennych w białku Nadmiar azotu w roślinie opóźnione dojrzewanie roślin, powoduje wzrost krzewienia, silny rozwój masy wegetatywnej, nadziemnej, a słaby generatywnej i korzeni. Nadmiar azotu powoduje również wymarzanie roślin.

Intensywne nawożenie ziemniaka azotem wyraźnie zwiększa zawartość białka w bulwach ziemniaka. Przenawożenie plantacji ziemniaka azotem stymulując jedynie bujny rozwój części nadziemnych roślin oraz łuszczenia naskórka bulw, ciemnienie miąższu, wzrost azotanów w bulwach, zmniejszenie zawartości suchej masy, witaminy C i skrobi oraz zwiększenie podatności na uszkodzenia mechaniczne przy zbiorze i straty w okresie przechowywania.

Niska dostępność azotu negatywnie wpływa na produktywność roślin ziemniaka. Ograniczona jest fotosynteza i przyśpieszone dojrzewania roślin, organy spichrzowe są słabo wykształcone i zmniejszony jest plon roślin. Ponadto, deficyt azotu powoduje karłowatość roślin, wytwarzanie wąskich liści oraz chlorozę, która zazwyczaj jest widoczna na liściach starszych, ponieważ zasoby tego pierwiastka są przemieszczane do młodszych części pędu. Przy dużym deficycie azotu rośliny ziemniaka wykształcają mniej łodyg, co prowadzi do zawiązywania mniejszej liczby bulw na stolonach oraz ich zdrobnienia oraz obniżenia zawartości skrobi w bulwach.

Niedobór azotu w kukurydzy prowadzi do zahamowania tempa wzrostu łodygi i jej drastycznego skrócenia. Niedożywienie kukurydzy azotem we wczesnej fazie rozwoju zakłóca procesy formowania liści, kolby i elementów jej struktury. W przypadku niedoboru azotu w zbożach rośliny są karłowate, słabo rozgałęzione i mają niewielkie kłosy, przez co wydają niski plon ziarna słabej jakości. Objawem niedoboru azotu w kukurydzy są przejaśnienia liści.

Niedobór azotu u rzepaku objawia się jasnozieloną barwą części nadziemnych, a także żółknięciem starszych liści, powolnym wzrostem i tworzeniem cienkich łodyg, co skutkuje zahamowaniem wzrostu, wcześniejszym kwitnieniem i zawiązywaniem łuszczyn. Niedobór azotu w buraku cukrowym objawia się zmniejszonym rozmiarem blaszki liściowej i jej jasnozielonym zabarwieniem. Niedobór azotu w roślinach ziemniaka powoduje przyhamowanie rozwoju roślin w porównaniu z roślinami dobrze odżywionymi. W sytuacji takiej liście się słabiej wykształcają i przyjmują barwę od jasnozielonej do żółtawej. Przy dużym deficycie tego pierwiastka może dochodzić do ich zamierania i opadania.

Niedobór azotu zboża sygnalizują jaśniejszym kolorem liści starszych i ich żółknięciem na końcach. W następstwie liście nabierają od wierzchołka koloru brązowego i obumierają.

W kolejnych artykułach opiszemy skutki nawożenia: fosforem, potasem, siarką, magnezem i wapniem.

prof. dr hab. Hanna Klikocka, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie

Szacuje się, iż około 60 proc. naszych gleb jest ubogich w siarkę (S), dlatego obserwuje się dużą efektywność nawożenia tym składnikiem, nie tylko roślin siarkolubnych, ale też zbóż.

Jej niedobór spotykany jest najczęściej: w gospodarstwach uzyskujących wysokie plony, głównie rzepaku i innych roślin kapustowatych, poza tym na glebach lekkich, ubogich w związki próchniczne.

Najwięcej siarki zawierają gleby torfowe, a zwłaszcza murszowe, choć są to w 90-100 proc. organiczne formy siarki, możliwe do wykorzystania przez rośliny, po ich mikrobiologicznej mineralizacji.

Siarka w gospodarce azotowej roślin - jaką pełni rolę?

Siarka wchodzi w skład białek, a ściślej aminokwasów siarkowych (metioniny, cystyny i cysteiny), decydujących o zawartości i wartości biologicznej białka. Jej niedobór skutkuje tworzeniem niepełnowartościowych białek oraz wzrostem zawartości azotanów w roślinie.

Siarka „współpracuje” bowiem z azotem w tworzeniu plonu i biologicznym wykorzystaniu przez rośliny tego składnika. W wyniku jej niedoboru zakłócona jest gospodarka azotowa roślin, dlatego przy układaniu dawek nawozowych, istotne są właściwe proporcje między nimi.

Uprawa

Nawożenie ozimin wczesną wiosną. Jaką strategię przyjąć?

Przy niedoborze siarki, nawet do 50 proc. pobranego azotu nie przetwarza się w pełnowartościowe białko roślinne. Skutkuje to ewidentną stratą finansową w postaci niewykorzystanego azotu oraz niższych i gorszych jakościowo plonów.

Dzięki siarce sprawniej przebiega także tworzenie ligniny, która wzmacnia tkankę mechaniczną roślin, przeciwdziałając wyleganiu. Jej wniesienie na część nadziemną roślin w wyniku dokarmiania dolistnego ogranicza rozwój chorób grzybowych, zwłaszcza mączniaka właściwego.

W jaki sposób nawozić siarką?

Przyjmuje się, iż orientacyjne dawki siarki (S) powinny być zależne od wnoszonej dawki azotu (N), pod siarkolubny rzepak – przeciętnie 1/4 dawki N, zaś pod zboża o połowę mniej, czyli 1/8 dawki (najmniej pod żyto i owies, najwięcej pod pszenicę).

Dawkę siarki można też ustalać na podstawie przewidywanych plonów – pod rzepak 12-14 kg S/t nasion, pod pszenicę 4 kg S/t ziarna, zaś pod jęczmień i pszenżyto 3,5 kg S/t ziarna.

Pod zboża ozime, zwłaszcza intensywnie nawożoną  azotem pszenicę, celowe byłoby wiosenne wniesienie 20-30 kg S/ha, np. w postaci (do wyboru): 200 kg saletrosanu, 100-120 kg  siarczanu amonu, 120-150 kg kizerytu, ewentualnie 150 kg/ha doglebowej formy siarczanu magnezu lub nawozu MagSul. Pod rzepak należałoby wnieść dwukrotnie większe dawki tych nawozów.

Ilość siarki w oborniku?

Obornik zawiera zaledwie 0,08 proc. S, czyli w przeciętnej dawce 35 t/ha tego nawozu dostarcza się do gleby 28 kg S, z czego rośliny wykorzystają w pierwszym roku 20-30 proc., podobne ilości w następnych dwóch latach, reszta jest tracona, głównie w wyniku wymywania.

Znacznie większe ilości siarki zawiera obornik drobiowy (0,22% S), który z kolei  zalecany jest w mniejszych dawkach (do 15 t/ha).

Pod względem wymagań roślin w stosunku do siarki można je podzielić na trzy grupy:

• o bardzo dużych wymaganiach, pobierające ponad 50 kg S z 1 ha. Należą do  nich  rośliny kapustowate (kapusty, rzepak, gorczyce, kalafior, brokuł i inne) i amarylkowate  (czosnek, cebula, por);
• o dużych wymaganiach, pobierające od 25 do 50 kg S. Są to rośliny z rodziny bobowatych (lucerny, koniczyny, strączkowe) oraz burak i kukurydza;
• o niewielkich wymaganiach – od 15 do 25 kg S z 1 ha. Należą do nich trawy, zboża i ziemniaki.

Nie nadużywaj siarki podczas nawożenia

Siarka nie powinna być stosowana w nadmiarze, gdyż niekorzystnie oddziałuje na rośliny i glebę. Powoduje jej zakwaszenie i niszczy strukturę. Jest też antagonistą Mo, który reguluje przemiany związków N w roślinach, a więc podobnie jak siarka.

Niedobór siarki na roślinach - objawy

Objawy niedoboru podaje się często na przykładzie rzepaku, widoczne głównie na młodszych liściach, w postaci chlorozy brzegów blaszki liściowej, z charakterystyczną zieloną barwą nerwów.

Liście są z reguły mniejsze, sztywne i kruche. Podczas wzrostu łodygi, najmłodsze liście deformują się, zwijają do środka, przybierając łyżeczkowaty kształt o marmurkowatej barwie.

W okresie kwitnienia uwagę zwraca niewielka liczba zawiązanych kwiatów, których płatki przybierają bladożółty lub białawy kolor i są gorzej oblatywane przez owady zapylające. Następstwem tego jest redukcja łuszczyn i zawiązanych nasion.

Prof. dr hab. Czesław Szewczuk, źródło: wrp.pl

fot. arch. red.

Warzywa lubią przewiewną, dobrze spulchnioną glebę, zasobną w materię organiczną o uregulowanym odczynie i dużej zawartości składników pokarmowych. Im uprawiane są na żyźniejszej glebie, tym są smaczniejsze, większe i lepiej wybarwione, czyli takie, jakie lubimy. Niedobór wapnia w uprawach warzyw, takich jak pomidor i papryka, może spowodować suchą zgniliznę wierzchołkową owoców, natomiast w uprawie sałaty, kapusty pekińskiej, głowiastej i kalafiora pojawiają się zbrązowienia wewnątrz główki.

Kalafior

FOTO: Marek Kalinowski

Na selerze i innych warzywach liściowych brunatnieją brzegi i wierzchołki najmłodszych liści. Rośliny sadownicze niedostatecznie odżywione wapniem wydają drobne owoce, które łatwo pękają (wiśnie, czereśnie), mają skorkowaciałą skórkę, szklistość miąższu (gruszki, jabłka). Niedobór wapnia obniża również wartość przechowalniczą wszystkich owoców. Rośliny ozdobne również cechują się zróżnicowanym zapotrzebowaniem na wapń. Rośliny wrzosowate (rododendrony, wrzosy) potrzebują niskiego odczynu gleby (pH 4–4,5), zaś wiele roślin na niedobór wapnia reaguje zasychaniem najmłodszych liści lub wiotkością pędów i ich załamywaniem (tulipan).

Kwaśne gleby rodzą problemy dla korzeni warzyw

Większość warzyw najlepiej rozwija się na glebach o odczynie od lekko kwaśnego do obojętnego, czyli na glebach o pH w granicach 6,0–6,8. Na glebach kwaśnych większość warzyw wschodzi, rozwija się i potem źle plonuje ponieważ ich wzrost jest słabszy. Korzenie warzyw uprawianych na glebie kwaśnej będą zniekształcone, często uszkodzone. Dzieje się tak, ponieważ na kwaśnych glebach dochodzi do zaburzeń w rozwoju systemu korzeniowego warzyw. Wskutek anomalii gospodarki wodno-jonowej w zakwaszonych glebach, pojawiają się na korzeniach spękania, rozwidlenia i skorkowacenia. Składniki pokarmowe i woda nie są więc dobrze pobierane przez chore korzenie. Zakwaszeniu gleby zwykle towarzyszy brak wapnia. Wskutek niedoborów wapnia pojawiają się zmiany również na liściach warzyw.

Kaopusta brukselka

FOTO: Marek Kalinowski

Następuje zamieranie brzegów liści, tzw. „tipburn” u sałaty czy kapusty, a na owocach pojawia się sucha zgnilizna.”Tipburn” jest to choroba analogiczna do suchej zgnilizny wierzchołków owoców pomidorów i papryki. W wyniku braku wapnia następuje obniżenie sprężystości błon komórkowych, a przy znacznym niedoborze wapnia ściany komórek po prostu zapadają się, a chora tkanka na kilka lub kilkanaście godzin przyjmuje barwę ciemnozieloną, później zamiera i brązowieje. U ziemniaka brak wapnia objawia się skorkowaceniem i brunatnieniem miąższu i różnego rodzaju rozpadem bulw. Kolejnym, bardzo częstym następstwem długo utrzymującego się zakwaszenia gleb jest nasilenie występowania patogenów chorobotwórczych (kiła kapusty) czy szkodliwych nicieni.

Jaki powinien być oprymalny odczyn gleby?

Optymalny odczyn to taki parametr żyzności gleby, który zapewnia na danej glebie akumulować glebową materię organiczną, czyli sprzyja procesom humifikacji – tworzeniu się humusu w glebie, pozwala pobierać składniki pokarmowe i chronić rośliny przed włączeniem do łańcucha troficznego metali ciężkich. Optymalny odczyn dla gleby bardzo lekkiej wynosi od 5,1–5,5; lekkiej 5,6–6,0; średniej 6,1–6,5, a dla gleby ciężkiej 6,6–7,0. Ze względów buforowych danej gleby podnoszenie odczynu powyżej podanego powyżej pH wpływa niekorzystnie na właściwości gleby. Dlatego też nie należy wapnować zbyt dużymi dawkami wapna gleby lekkiej, ponieważ jest z natury bardziej kwaśna niż gleba cięższa.

Na gleby lekkie zakwaszone zaleca się stosować obornik, który obniża odczyn gleby. Jeśli gleba posiada optymalny dla jej kategorii odczyn, zaleca się stosować co 5 lat od 0,5 do max 1 t/ha CaO, w formie węglanu wapnia. Natomiast, gdy odczyn gleby jest niższy niż optymalny podany dla danej kategorii gleby należy zastosować co 2–3 lata od 1,5 (na gleby lekkie) do 2,5 tony, na gleby ciężkie CaO. W praktyce trudno jest stosować jednorazowo duże dawki wapna, lepiej jest zastosować mniejsze, a częściej. Takie zalecenie zapobiega utracie wapnia wskutek wymywania. Rekomendowane maksymalne dawki wapna nawozowego w uprawach ogrodniczych zamieszczono w tabeli.

Najprościej zbadać odczyn pH gleby papierkiem lakmusowym

Zanim przystąpimy do wapnowania gleby, zaleca się wykonać analizę gleby w celu określenia zasobności gleby w przyswajalne składniki pokarmowe i oznaczenia aktualnego odczynu gleby. Można to zrobić precyzyjniej w laboratorium lub mniej dokładnie – metodą polową lub za pomocą papierka lakmusowego. Metoda polowa (kolorymetryczna z odczynnikiem Helliga) do oznaczania pH jest stosunkowo prosta i szybka, ale niestety w porównaniu do analizy chemicznej, podobnie jak z użyciem papierka lakmusowego, mniej dokładna i wymaga wykonania wielu prób, do właściwej oceny aktualnego pH gleby.

Najszybciej jednak odczyn gleby możemy zbadać używając uniwersalnego papierka lakmusowego i wody destylowanej. W celu wykonania pomiaru, pobraną z ogrodu próbę gleby umieszcza się w czystym, szklanym naczyniu, zalewa wodą destylowaną i dokładnie miesza. W tak otrzymanym roztworze umieszcza się papierek lakmusowy i przykleja go do ścianki naczynia. Po około 30 sekundach papierek zmienia barwę. Porównując kolor papierka z załączoną w zestawie z papierkami lakmusowymi skalą, możemy sprawdzić czy gleba w naszym ogrodzie jest kwaśna, zasadowa czy obojętna. Obecnie na rynku mamy gotowe zestawy do pomiaru odczynu gleby w ogrodzie, np. firmy BIOPON, z papierkami i aż z 4 polami wskaźnikowymi o różnych barwach. Po wykonaniu testu porównuje się ze skalą porównawczą zestaw 4 wskaźników. Pomiar jest bardziej wiarygodny, gdy zgadzają się wszystkie 4 kolory na papierku wskaźnikowym i na skali porównawczej.

Wapnując glebę należy koniecznie pamiętać, że o jego skuteczności przesądza rodzaj wapna oraz dawka i termin jego stosowania. Przypomnę, że aby badanie pH gleby w ogrodzie było miarodajne, konieczne jest prawidłowe pobranie próbki gleby do analiz – powinny być one pobrane z kilku miejsc w ogrodzie. Zaleca się średnio na każde 100 m² działki pobrać minimum 3–4 próbki gleby, z głębokości około 20 cm. Próbek gleby nie należy pobierać bezpośrednio po zastosowaniu nawozów, ponieważ zabieg ten może zafałszować wynik badania. Najlepiej pobierać je jesienią, po zbiorze roślin. Odczyn najlepiej jest badać w laboratorium.

Do wapnowania ogrodu najlepsze nawozy granulowane

Do odkwaszania gleb w ogrodnictwie zaleca się stosować wapno nawozowe granulowane. Wapno takie powoli odkwasza glebę korzystnie wpływając na właściwości fizyczne gleby i jej strukturę. Nowością na rynku jest Wapno mikroflora 3w1, czyli nawóz łączący działanie wapna granulowanego z kwasami humusowymi i pożytecznymi mikroorganizmami. Kwasy humusowe działają jako stymulatory wzrostu i rozwoju warzyw, więc warto to sprawdzić i się przekonać. Ponieważ warzywa potrzebują do wzrostu i rozwoju także magnezu, do odkwaszenia gleby w ogrodzie warto sięgnąć po dolomit, który dostarcza jednocześnie glebie sporo tego składnika pokarmowego. Dolomit jest nawozem wapniowym naturalnym, odkwaszając nim glebę dodatkowo zwiększamy jej napowietrzenie i pojemność wodną, a wiec parametry bardzo ważne dla dobrej uprawy warzyw. Dawka dolomitu powinna oscylować w granicach ok. 1 do 2 kg/10 m².

FOTO: Marek Kalinowski

Świeże wapnowanie źle znoszą: pomidor, marchew, groch, seler, cebula, burak ćwikłowy i ogórek, dlatego gatunki te zaleca się uprawiać w drugim roku po tym zabiegu. Trzeba pamiętać, że zbyt szybkie regulowanie odczynu gleb pod uprawę warzyw szkodzi nie tylko roślinom, ale przede wszystkim mikroorganizmom glebowym, sprzyja też uwstecznianiu się np. fosforu w glebie, osłabia pobieranie wielu składników pokarmowych, np. większości mikroelementów, przyspiesza rozkład materii organicznej. Z tego powodu zaleca się wapnowanie częste, ale małymi dawkami.

Świerze wapnowanie źle znosi marchew

FOTO: Marek Kalinowski

Wapnowania gleby w ogrodzie nie należy łączyć ze stosowaniem większości nawozów mineralnych, gdyż prowadzi to do strat składników pokarmowych. Dotyczy to między innymi azotu ulatniającego się do atmosfery w postaci amoniaku oraz fosforu, który w połączeniu ze związkami wapniowymi ulega uwstecznieniu do form niedostępnych dla roślin. Również nawożenie obornikiem świeżo wapnowanego pola jest nieefektywne. Dlatego wskazane jest, aby między wapnowaniem a wprowadzaniem do gleby innych nawozów mineralnych lub organicznych upłynęło co najmniej 6 tygodni.

Dr hab. Dorota Pikuła

IUNG – PIB Puławy

Jak zaplanować dawki azotu?

Nawożenie korekcyjne już jesienią było potrzebne, a to oznacza, że w tym roku zastosowanie startowych dawek azotu i korekcyjnego nawożenia fosforem oraz potasem będzie, jak zawsze, kluczowe. Mimo widocznych obecnie najczęściej delikatnych objawów niedoboru azotu, a fosforu raczej z powodu ochłodzenia, sytuacja jest dobra, a na wielu plantacjach bardzo dobra. Niestety, do wiosny po drodze może się wiele zdarzyć.

Dziś trudno zaplanować wielkość dawek startowych. Poza tym przy późnej wiośnie może korzystniej będzie w dawce startowej dla rzepaku podać pełną porcję zaplanowaną na wiosnę. Przy wczesnej wiośnie oczywiście lepiej azot podzielić z szybką dawką mniejszej porcji formy saletrzanej lub RSM (ok. 30 kg N/ha). To rozsądne z uwagi na ryzyko przymrozków.

Kiedy nawozić uprawy azotem?

W zasadzie startowe nawożenie azotem rzepaku jest zbieżne z nawożeniem zbóż. Oczywiście rzepak ma priorytet. Zboża mogą nieco poczekać i warto w strategii ich nawożenia azotem rozważyć podział na trzy porcje wiosenne, zwłaszcza w pszenicy jakościowej.

Na tę chwilę, to teoretyczne rozważania. Wszystko zależy od pogody, wyniku oceny przezimowania, zagęszczenia roślin i prognozowanych opadów. Każdy plantator ma własne doświadczenia i sprawdzający się system. Standardów nie ma, bo co plantacja, to inne zmianowanie i odmiany.

Stosując nawozy stałe musimy mieć na względzie to, że musi je rozpuścić woda i musi spaść przynajmniej 30–50 mm opadu, aby przemieściły się kilka cm w glebie i dotarły do korzeni. Ten opad powinien być zdecydowanie wyższy. Chociażby z tego powodu ze stosowaniem azotu nie ma wiosną co zwlekać, chyba że przeszliśmy na RSM. Ta forma przemieszcza się szybciej, bo jest płynna.

Czas ma większe znaczenie niż dawka. Białe, młode korzonki sięgają na głębokość 10–15 cm. Tam już powinien być wiosną azot

FOTO: Marek Kalinowski

Rozpatrywanie kompleksowych potrzeb pokarmowych roślin

Planując startowe nawożenie ozimin po obserwacjach z jesieni trzeba rozpatrywać kompleksowe potrzeby pokarmowe roślin – w stosunku do azotu, ale także fosforu, potasu, siarki i magnezu. Jeżeli mamy w gospodarstwie rzepak ozimy i zboża ozime, to chociażby ze względu na głęboki system korzeniowy rzepaku, do którego składniki pokarmowe muszą pokonać znacznie dłuższą drogę, dzieląc priorytety wczesnych prac polowych najpierw powinniśmy zająć się rzepakiem, potem pszenicą i pozostałymi zbożami.

Jeżeli potrzebne jest zastosowanie korekcyjnych dawek startowych fosforu i potasu, to powinny być aplikowane w pierwszej kolejności przed azotem. Startowe nawożenie, w warunkach zgodnych z dobrą praktyką rolniczą, należy wykonać najwcześniej jak jest to możliwe technicznie i zgodne z przepisami. Składniki pokarmowe mają czekać na budzące się i głodne rośliny, a nie odwrotnie. Przypominam tylko, że w ub.r. nie trzeba było czekać z nawożeniem na magiczną datę 1 marca. Już 7 lutego na przeważającym obszarze Polski (poza województwami ściany wschodniej) startowe nawożenie azotem w oparciu o dane ze strony https://agrometeo.imgw.pl/ można było wykonać.

Kiedy stosować wczesne nawożenie startowe?

Tak dla przypomnienia, przy warunkach pogodowych średnich z wielolecia zaleca się w zbożach ozimych przy całkowitej dawce wiosennej do 100 kg N/ha zastosowanie wczesnego startowego nawożenia w ilości 40–60% tej dawki i reszty w fazie strzelania w źdźbło. Jeżeli wyliczona wiosenna dawka pod zakładany plon przekracza 100 kg N/ha, to 40–50% tej ilości idzie w dawce startowej, 30–35% w fazie strzelania w źdźbło i resztę, zwłaszcza w pszenicach jakościowych, aplikujemy na początku fazy kłoszenia.

W rzepaku, jak już wspomniałem, w normalnych warunkach pogodowych wystarczająca jest startowa dawka azotu w formie saletry amonowej w ilości 30 kg N/ha i ok. 10 dni później pozostała porcja azotu wyliczona pod spodziewany plon. Oczywiście warto stosować azot bardziej precyzyjnie w oparciu o wynik badania zawartości azotu mineralnego w glebie. Kiedy najlepiej wykonać takie badanie, ile kosztuje i co daje w praktyce – napiszemy w kolejnym wydaniu.

Przeczytaj również:

maszyny rolnicze

Rozsiewacz nawozu dla małego gospodarstwa. Co zamiast "lejka"?

Marek Kalinowski

Dzisiaj nie ma już prostych odpowiedzi w rolnictwie - także agrotechnicznych. Każdy sezon i rok jest inny - i to nie tylko z powodu nieprzewidywalnej pogody. Rynek również weryfikuje wszelkie strategie i zalecenia. Przede wszystkim punktem wyjścia jest gleba, a dokładniej jej kondycja. Jak ją ocenić i ewentualnie poprawić, tak aby wpłynęło to na kondycję roślin, a finalnie i plon? Dowiesz się na pewno podczas warsztatów na naszych seminariach uprawowych prowadzonemu przez dr. hab prof. UPP Bartłomieja Glinę. 

Zanim zejdzie śnieg pora także przygotować się do strategii nawożenia i ochrony rzepaku i zbóż na wiosnę. Podstawą jest dobra znajomość pola i potencjału stanowiska, ale także warto wiedzie, jakie choroby wystąpiły już jesienią i z jakimi trzeba się liczyć na wiosnę. Niezależni doradcy agrotechniczni z N.U. Agrar - prof. Hansgeorg Schönberger, Ferenc Kornis oraz Leszek Dryjański podpowiedzą kiedy i jakie substancje zastosować w zależności od presji chorób. 

W ostatnich latach coraz większym problemem są chwasty jednoliścienne, takie jak stokłosa, życice czy wyczyniec, szczególnie w systemach bezorkowych. Jak je zwalczać w płodozmianie? Jak sobie radzić z chwastami uodpornionymi? Jakie substancje wybierać? Czy jest szansa na nowe substancje? O tym będzie mówił in podawał konkretne zalecenia dr hab. prof. UPP Łukasz Sobiech.

Zapraszam serdecznie na seminaria uprawowe top agrar Polska. W tym roku będziemy w trzech lokalizacjach w Polsce (patrz mapka poniżej) oraz... 13 stycznia w każdym domu w wersji on-line. Pod mapką szczegóły i daty.

Mapka seminaria uprawowe 2026

FOTO: Rafał Otocki

• 12 stycznia (poniedziałek) w Minikowie, na terenie Kujawsko-Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego
• 13 i 14 stycznia (wtorek i środa) w miejscowości Paprotnia w hotelu Kuźnia Napoleońska (ul. Sochaczewska 5, 96-515 Paprotnia) – tutaj pierwszy dzień to typowe seminarium z wykładami (także w wersji on-line, a drugi spotkanie warsztatowe
• 15 stycznia (czwartek) w Prószkowie w hotelu Arkas (ul. Daszyńskiego 12, 46-060 Prószków)

Program jednodniowy:

• 9.00 Rozpoczęcie – Karol Bujoczek, Maria Walerowska, top agrar Polska
• 9.05 Chwasty w zbożach – sposób na chwasty jednoliścienne w zbożach, także uodpornione – uciążliwe stokłosy, życice i miotłę. Strategia ich zwalczania w różnych systemach uprawy – dr hab. Łukasz Sobiech, prof. UP w Poznaniu
• 9.50 Uproszczona uprawa nie oznacza uproszczonej ochrony – Innvigo (Tomasz Przybylski oraz Marcin Bystroński)
• 10.10 Nowa strategia zwalczania chowaczy łodygowych w rzepaku – prof. Hansgeorg Schönberger, N.U. Agrar/Ferenc Kornis, N.U. Agrar
• 11.10 Wystąpienie partnera seminarium – BASF
• 11.30 Przerwa na kawę
• 12.00 Wystąpienie partnera seminarium – ADOB
• 12.20 Strategia stosowania fosforu w płodozmianie, na różnych glebach i w różnych systemach uprawy – prof. Hansgeorg Schönberger, N.U. Agrar/Ferenc Kornis, N.U. Agrar
• 13.50 Przerwa na lunch
• 14.30 Wystąpienie partnera seminarium – Corteva
• 14.50 Podsumowanie sezonu. Stan plantacji, presja chorób i zalecanie nawozowe na wiosnę 2026 – Leszek Dryjański N.U. Agrar
• 15.50 Automatyzacja podczas zbioru – CLAAS Polska (Andrzej Kulczyński i Monika Kozłowska oraz Andrzej Kulczyński i Roman Bathelt)
• 16.10 Autorska prognoza pogody – prof. Hansgeorg Schönberger, N.U. Agrar

   

{newsletter_banner}{/newsletter_banner}

Uczestnictwo w programie jednodniowym możliwe będzie także w wersji on-line. Program ten będziemy transmitować z Paprotni, dla osób które wykupiły taką możliwość, 13 stycznia 2026 r.

Program drugiego dnia z warsztatami

Dzień warsztatowy to spotkanie w kameralnych warunkach z większą możliwością dyskusji. Rozpoczynamy jednak wspólnym wykładem na temat: Triazole – jak dobrze wykorzystać ich potencjał, różnice w działaniu i dobór do choroby i rośliny – prof. Hansgeorg Schönberger, N.U. Agrar. Program tego dnia przestawia się następująco:

• 9.00 Rozpoczęcie – Karol Bujoczek, Maria Walerowska, top agrar Polska
• 9.05 Wykład wprowadzający: Triazole – jak dobrze wykorzystać ich potencjał, różnice w działaniu i dobór do choroby i rośliny – prof. Hansgeorg Schönberger, N.U. Agrar
• ​11.00 Wykorzystanie składników pokarmowych zawartych w glebie w dobie ograniczania nawożenia mineralnego - Paweł Kossakowski, Chemirol 
• 11.20 Przerwa na kawę 
• 11.50–15.20 Panele warsztatowe: uczestnicy podzieleni na 3 grupy rotacyjne (po 70 minut na panel):

1. Rozpoznawanie chorób, faz rozwojowych zbóż i zalecenia zwalczania oraz diagnoza różnych przebarwień oraz błędów agrotechnicznych w rzepaku  – warsztaty praktyczne z roślinami: Tomasz Czubiński/Leszek Dryjański 
2. Oznaczanie parametrów gleby w praktyce, liczenie sumy kationów – warsztaty praktyczne z różnymi typami gleb: dr hab. Bartłomiej Glina, prof. UP w Poznaniu
3. Q&A – Jak zarządzać ryzykiem w produkcji roślinnej w dzisiejszych realiach klimatyczno-rynkowych: sesja pytań i odpowiedzi z prof. H. Schönbergerem

• 15.20 Lunch na zakończenie

Udział w seminariach jest płatny. Dla naszych Prenumeratorów seminarium jednodniowe (oraz wersja on-line) kosztuje 99 zł/ osobę. Dla pozostałych osób to 499 zł/osobę. Seminarium dwudniowe z warsztatami i kolacją po pierwszym dniu koszt dla Prenumeratora wynosi 699 zł/osobę, a dla pozostałych 999 zł/osobę. Co ważne założenie i opłacenie prenumeraty "top agrar Polska" umożliwia skorzystanie ze zniżki.

Informacje o seminariach oraz zapisy na stronie seminaria.topagrar.pl.

seminaria uprawowe 2026

FOTO: Ahm

Kiedy jest wskazana startowa dawka fosforu?

Przy niedostatecznej ilości przyswajalnego fosforu w glebie wiosną w oziminach (szczególnie w rzepaku i pszenicy ozimej) wskazana jest niewielka startowa dawka fosforu, ewentualnie dolistne nawożenie fosforem. Wynika to ze słabej mobilności pierwiastka i upośledzenia jego pobierania w niskich temperaturach.

Jakie pH jest idealne dla fosforu?

Głód fosforowy roślin nie jest tylko i wyłącznie wynikiem niskiej zasobności gleb w ten składnik. Dostępność fosforu z gleby zależy od kilku czynników naturalnych, a niektóre z nich może kształtować i modyfikować rolnik przez wybór odpowiedniego nawozu fosforowego. Najważniejsze to pH gleby. Fosfor przyswajalny występuje w glebach w największych ilościach przy odczynie pH od 5,6 do 6,8. To całkiem spory przedział.

Profesor Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu dr hab. Jarosław Potarzycki, w jednym z opracowań precyzuje, że takim punktem idealnym, kiedy dostępność jonów fosforu będzie największa jest pH na poziomie ok. 6,5.

Silny system korzeniowy to lepsze pobieranie składników pokarmowych i wody z głębszego profilu glebowego, a przez to większa tolerancja na niedobory opadów. Potrzebną energię do szybkiego rozwoju systemu korzeniowego daje roślinom właśnie fosfor

FOTO: Marek Kalinowski

Pamiętajmy, że kwaśne pH prowadzi do tworzenia trudno rozpuszczalnych związków fosforu z glinem i żelazem, natomiast w odczynie zasadowym wytrącają się słabo rozpuszczalne fosforany wapnia. Fosfor dość łatwo jest także wiązany przez koloidy glebowe i niestety tylko częściowo wraca z tych wiązań z powrotem do roztworu glebowego. Wtedy część jonów fosforanowych staje się trwale niedostępna dla roślin i mikroorganizmów glebowych.

Warto przy tym wiedzieć, że maksymalna wielkość pobierania fosforu ma miejsce, gdy jony tego pierwiastka znajdują się w odległości do 1 mm od strefy włośnikowej korzeni. Dla przykładu, maksymalne pobieranie jonów wapnia i magnezu ma miejsce z odległości 5 mm, jonów potasu z odległości 7,5 mm, a jonów azotu z odległości 20 mm od strefy włośnikowej korzeni.

Czy temperatura utrudnia pobieranie fosforu z gleby?

Kolejnym ważnym czynnikiem utrudniającym pobieranie fosforu jest temperatura gleby. Trudno ustalić graniczną temperaturę, ale z badań wynika zależność, że wzrost temperatury gleby o 1°C zwiększa zawartość fosforu w roztworze glebowym (fosforu przyswajalnego i dostępnego dla roślin) o 1–2%. Zależność ta wynika m.in. ze wzrostu aktywności mikroorganizmów i ze wzrostu aktywności roślin i ich wydzielin korzeniowych. Ponieważ fosfor jest w glebie mało ruchliwy, zasadnicze znaczenie w jego dostępności dla korzeni roślin obok temperatury ma także wilgotność gleby. Najlepsze z tego punktu widzenia jest uwilgotnienie na poziomie tzw. polowej pojemności wodnej.

Temperaturą optymalną dla dobrego wykorzystywania fosforu przez rośliny jest przedział między 15 a 25°C. Przy temperaturze poniżej 13°C dostępność fosforu dla roślin może zmniejszyć się nawet o 70%. Próchnica zwiększa dostępność.

Fosfor jest tym bardziej dostępny, im większa jest zawartość próchnicy w glebie (wynika to z aktywności mikroorganizmów i lepszego tempa mineralizacji fosforu organicznego). Pośrednio dostępność fosforu zależy też od struktury gleby. Im jest ona lepsza, tym mniejsza jest jej mechaniczna oporność dla rozwijającego się systemu korzeniowego. Większy i lepiej wykształcony korzeń pobiera fosfor lepiej i z głębszych warstw.

Co ułatwia pobieranie fosforu amonu?

Najodpowiedniejszymi do stosowania fosforu z punktu widzenia efektywności nawożenia są granulowane nawozy w formie łatwo rozpuszczalnego fosforanu amonu. Pobieranie fosforu ułatwia obecność jonów amonowych, ale także jonów magnezowych i krzemianowych, natomiast jony azotanowe ograniczają pobieranie fosforu przez rośliny. Z tych zależności wynika, że połączenie fosforu z jonem amonowym jest bardzo dobre i pozwala uzyskać o 10% wyższą efektywność nawożenia w porównaniu z superfosfatami.

Poza fosforanem amonu wykorzystywanym najczęściej do zlokalizowanego wgłębnego stosowania w technologii stip-till najbardziej skoncentrowany obecnym na rynku nawozem fosforowym jest superfosfat wzbogacony zawierający 40% P₂O₅ (zawiera też wapń, siarkę i mikroelementy). Są też superfosfaty proste, ale najwięcej fosforu sprzedaje się w nawozach wieloskładnikowych PK i NPK.

W nawozach fosforowych ważniejsza od koncentracji składnika jest ilość fosforu rozpuszczalnego w wodzie, którą szybko mogą wykorzystać rośliny, trzeba jednak wiedzieć, że zgodnie z podawanymi w literaturze naukowej, wartości wykorzystania fosforu z nawozów mineralnych w roku zastosowania wahają się w przedziale od 25 do 45%, a w całym zmianowaniu rzadko przekracza 50%.

Poza dobrą formą nawozową wymienionego fosforanu amonu jest też rynek nawozów płynnych, tj. polifosforanu amonu. Przewagą płynnej formy nawozu jest 100% rozpuszczalność składników w wodzie. To największa wartość tego nawozu. W okresach krytycznego zapotrzebowania roślin na fosfor i z drugiej strony w okresach chłodnej wiosny, kiedy rośliny nie są w stanie go pobrać, istnieje możliwość dokarmiania nawozami dolistnymi zawierającymi fosfor.

Poza nawozami są też na rynku środki biologiczne z bakteriami uwalniającymi uwsteczniony fosfor. W dużym uproszeniu można powiedzieć, że połączenia uwstecznionego fosforu są rozbijane enzymami wytwarzanymi przez wyspecjalizowane w tym bakterie. Rozbijane są połączenia fosforowo-wapniowe, uwalniany jest przyswajalny fosfor i wapń.

Dlaczego właściwy poziom fosforu w glebie jest ważny?

Fosfor spełnia wyjątkowo ważną rolę w syntezie skrobi i transporcie węglowodanów, syntezie kwasów nukleinowych, białek i fosfolipidów. Gromadzony jako fityna w nasionach, bulwach i korzeniach spichrzowych, stanowi rezerwę fosforu dla kiełków i młodych pędów roślin.

Bez dobrego zaopatrzenia roślin w przyswajalny fosfor nie uzyskamy dobrej jakości produktów roślinnych ani też wysokich plonów. Kluczowa jest jego dostępność i przyswajalność na samym starcie rozwoju roślin. W dużym uproszczeniu można stwierdzić, że fosfor daje energię korzeniom, a przez wpływ na silniejszy rozwój systemu korzeniowego powoduje lepsze wykorzystanie innych składników.

W rozwoju roślin występują dwa okresy krytyczne względem fosforu. Pierwszy dotyczy właśnie kilku tygodni początkowego wzrostu roślin i jest związany ze wzrostem systemu korzeniowego. Drugi przypada na czas po kwitnieniu, tj. fazę tworzenia plonu generatywnego.

Rośliny dobrze zaopatrzone w fosfor w pierwszych fazach rozwoju wytwarzają większy system korzeniowy, przez co wykazują większą tolerancję na słabe stanowisko i przejściowy niedobór wody. Do takiego rozwoju potrzebny jest fosfor nie tylko w glebie, ale przede wszystkim odpowiednia jego zawartość w ziarnie materiału siewnego. Zachodzące w ziarniaku procesy wymagają dużych nakładów energetycznych, a ich szybkość w pierwszej kolejności warunkuje zawartość fosforu w materiale siewnym.

Warto zaznaczyć, że z tego też powodu rozwinął się segment nawozów donasiennych, w których składzie pożądany jest fosfor, magnez i kluczowe dla gatunków mikroelementy: miedź, cynk i mangan dla zbóż, bor i molibden dla rzepaku, cynk i bor dla kukurydzy. Potwierdzeniem na ukorzeniające właściwości fosforu nich będzie skład tzw. ukorzeniaczy – w których zawsze są hormony roślinne, fosfor i inne składniki odżywcze.

Jakie są objawy niedoboru fosforu?

Fosforowi można przypisać także wpływ na zwiększenie mrozoodporności roślin oraz ich odporność na niedobory wody i na choroby. Fosfor zwiększa też zawartość białka, cukrów, tłuszczu i witamin w roślinach ograniczając przy tym akumulowanie szkodliwych form azotu (np. azotanów).

Typowe objawy głodu fosforowego spotykane wczesną wiosną najczęściej w kukurydzy, to fioletowe przebarwienia z powodu wiosennych chłodów, które hamują, a często blokują pobieranie pierwiastka przez korzenie

FOTO: Marek Kalinowski

Ten energetyczny pierwiastek decyduje także o prawidłowym i równomiernym rozwoju oraz dojrzewaniu i nalewaniu nasion i ziarna. Likwiduje także ujemne skutki nawożenia azotem i zwiększa efektywność tego składnika. Gromadzony jako fityna w nasionach, bulwach i korzeniach spichrzowych, stanowi rezerwę fosforu dla kiełków i młodych pędów roślin. Bez dobrego zaopatrzenia roślin w fosfor nie uzyskamy dobrej jakości produktów roślinnych ani też wysokich plonów. A co dzieje się, jeżeli fosforu brakuje lub jego przyswajalność jest ograniczona przez niskie pH lub blokowana przez niską temperaturę?

Rośliny cierpią, a ten niedobór objawia się zmianą zabarwienia liści na ciemnozielone, matowo-zielone, antocyjanowe, fioletowe lub czerwone, które później brunatnieją i mogą opadać. Objawy występują na starszych liściach, ponieważ przy głodzie fosforowym przemieszcza się on do liści najmłodszych. Niedobór skutkuje wypadaniem z łanu głównych pędów zbóż i rozwojem licznych pędów bocznych bez kłosów. Niedostateczne zaopatrzenie w fosfor hamuje wzrost korzeni, łodyg i liści, powoduje karłowacenie roślin i skracanie międzywęźli. Upośledza fazę generatywną przez słabszy rozwój kwiatów i kłosów, gorsze wykształcenie i wypełnienie nasion i ziarniaków. Osłabia odporność roślin na mróz i choroby.

Przeczytaj również:

Żywienie świń

Fermentowane śruty redukują biegunki u świń

Marek Kalinowski