Mleczarnie w trudnej sytuacji. Ministerstwo odpowiada, czy będzie pomoc

Jak zauważają w interpelacji posłowie PiS, w ostatnich miesiącach obserwowane są kolejne przypadki upadłości oraz zamykania zakładów mleczarskich w Polsce, a likwidacja kolejnych mleczarni oznacza utratę miejsc pracy, ograniczenie możliwości zbytu mleka przez lokalnych producentów oraz postępującą koncentrację rynku przetwórstwa mleczarskiego. Cytują przy tym wskazania przedstawicieli branży, sugerujące, że obecna sytuacja jest wynikiem jednoczesnego oddziaływania wielu niekorzystnych czynników, w tym:

• spadku cen skupu mleka,
• wysokich kosztów energii elektrycznej i gazu,
• rosnących kosztów pracy,
• presji cenowej ze strony dużych sieci handlowych,
• niskiej rentowności sektora,
• rosnących kosztów wynikających z nowych regulacji środowiskowych oraz opakowaniowych.

Biorąc pod uwagę powyższe, posłowie PiS postanowili więc zapytać MRiRW m.in. o to, czy ministerstwo planuje uruchomienie programu wsparcia dla małych i średnich spółdzielni mleczarskich oraz zakładów przetwórczych znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej?

Mleczarnie mają problemy. Czy dostaną pomoc od państwa?

Odpowiedzi udzieliła wiceminister Małgorzata Gromadzka. Ale chyba nie takiej, jak oczekiwali posłowie. O prostych dotacjach, ratujących już teraz finanse mleczarni należy zapomnieć. Pieniądze na wsparcie działalności owszem są, ale trzeba się o nie trochę postarać.

Ba, były nawet wcześniej. Minister Gromadzka przypomina, że już w ramach środków oferowanych w ramach KPO, sektor mleczarski mógł się starać o wsparcie. W okresie od 17 października do 18 listopada 2022 r. ARiMR przeprowadziła pierwsze nabory wniosków w ramach poszczególnych części inwestycji KPO, w tym w ramach części nr 1 inwestycji A1.4.1 – nabór dotyczący Wsparcia przedsięwzięć realizowanych przez mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) prowadzące działalność w zakresie przetwórstwa lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, rybołówstwa lub akwakultury w celu zagospodarowania pierwotnej produkcji rolnej na poziomie lokalnym. Wsparcie dotyczy przedsięwzięć w zakresie budowy lub modernizacji zakładów, zakupu maszyn i urządzeń oraz środków transportu. W ramach naboru złożono 2 056 wniosków na kwotę przeszło 6,0 mld zł z czego branża mleczarska złożyła 43 wnioski na kwotę 193,3 mln zł. Aktualnie, w tej części inwestycji KPO zawartych zostało 62 umowy o objęcie wsparciem z firmami z sektora przetwórstwa i sprzedaży hurtowej mleka, wyrobów mleczarskich na kwotę 218 130 186,51 zł (PKD 10.51.Z Przetwórstwo mleka i wyrób serów – 46 umów na kwotę 163 986 260,18 zł, PKD 46.33.Z Sprzedaż hurtowa mleka, wyrobów mleczarskich, jaj, olejów i tłuszczów jadalnych – 16 umów na kwotę 54 143 926,33 zł).

W okresie od 1 do 30 czerwca 2023 r. ARiMR przeprowadziła kolejne nabory wniosków w ramach inwestycji A1.4.1 KPO, w tym: w ramach części nr 2 inwestycji A1.4.1 – nabór dotyczący wsparcia w zakresie przechowywania lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, rybołówstwa lub akwakultury oraz artykułów rolno-spożywczych (tzw. centra przechowalniczo-dystrybucyjne i rolno-spożywcze rynki hurtowe) – złożono 876 wniosków na kwotę 4,4 mld zł. Branża mleczarska złożyła 42 wnioski o objęcie wsparciem, dla których w systemie został przyporządkowany kod PKD 46.33 Sprzedaż hurtowa mleka, wyrobów mleczarskich, jaj, olejów i tłuszczów jadalnych, jako kod główny lub dodatkowy. Aktualnie, w tej części inwestycji KPO zawartych zostało 11 umów o objęcie firmami z sektora przetwórstwa i sprzedaży hurtowej mleka, wyrobów mleczarskich na kwotę 40 746 089,60 zł. Wsparcie jest skierowane na budowę i modernizację tzw. centrów przechowalniczo -dystrybucyjnych produktów rolnych, rybołówstwa lub akwakultury oraz wsparcie rolno-spożywczych rynków hurtowych, w tym rynków hurtowych z udziałem Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. O wsparcie mogły ubiegać się osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej lub podmioty, które zawarły umowę o partnerstwie publiczno-prywatnym (w tym sektor MŚP, duże firmy, spółdzielnie, grupy producentów, organizacje producentów, itd.). Wsparcie ma formę refundacji do 50% kosztów kwalifikowalnych lub zaliczek na poczet prefinansowania inwestycji. Wsparcie udzielane jest do wysokości limitu, który wynosi 15 mln zł na ostatecznego odbiorcę wsparcia.

Pieniądze z PROW wsparły mleczarstwo

Należy również wskazać, że w ramach wcześniej realizowanego programu tj. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-2020 w ramach poddziałania 4.2 Wsparcie inwestycji w przetwarzanie produktów rolnych, obrót nimi lub ich rozwój, podpisano 108 umów z branży mleczarskiej na kwotę 227,4 mln zł (PKD 10.51.Z Przetwórstwo mleka i wyrób serów – 103 umowy na kwotę 196 mln zł, PKD 46.33.Z Sprzedaż hurtowa mleka, wyrobów mleczarskich, jaj, olejów i tłuszczów jadalnych – dotyczy podmiotów zajmujących się działalnością w zakresie sprzedaży hurtowej mleka i wyrobów mleczarskich – 5 umów na kwotę 31,4 mln zł) W tej puli są 72 umowy ze spółdzielniami mleczarskimi na kwotę 127,5 mln zł (PKD 10.51.Z Przetwórstwo mleka i wyrób serów – 71 umów na kwotę 120,9 mln zł, PKD 46.33.Z Sprzedaż hurtowa mleka, wyrobów mleczarskich, jaj, olejów i tłuszczów jadalnych - dotyczy podmiotów zajmujących się działalnością w zakresie sprzedaży hurtowej mleka i wyrobów mleczarskich – 1 umowa na kwotę 6,6 mln zł.

Nowe nabory już we wrześniu i październiku 2026

Minister Gromadzka poinformowała w odpowiedzi na interpelację posłów PiS, że w odniesieniu do kontynuowania wsparcia finansowego, po zakończeniu KPO dla sektora przetwórczego, w tym branży mleczarskiej, przewidziano wsparcie, które będzie realizowane z Planu Strategicznego WPR 2023-2027 (PS WPR) w ramach Interwencji I.10.6.1 Rozwój współpracy w ramach łańcucha wartości (dotacja) – w gospodarstwie (Budżet: 51 mln EUR) i I.10.7.1 Rozwój współpracy w ramach łańcucha wartości (dotacja) - poza gospodarstwem (Budżet: 204 mln EUR).

Nabór w ramach interwencji I10.6.1 planowany jest w październiku 2026 r. Wsparcie w ramach tej interwencji jest nakierowane na realizację działań inwestycyjnych, które mają wzmocnić pozycję rynkową rolników/mikroprzedsiębiorców, a także wpłynąć na dywersyfikację i skracanie etapów łańcucha żywnościowego.

Pomoc udzielana będzie na inwestycje materialne i niematerialne dotyczące przetwarzania lub sprzedaży/zbywania produktów rolnych oraz wytwarzania produktów nierolnych, z wyłączeniem produktów rybołówstwa i akwakultury. Pomoc realizowana będzie w formie płatności ryczałtowej lub refundacji. W odniesieniu do:

• podejmowania lub wykonywania działalności w zakresie przetwarzania oraz zbywania przetworzonych produktów rolnych w ramach RHD – ryczałt na jednego beneficjenta w okresie realizacji interwencji wynosi w zależności od wielkości operacji – nie więcej niż: 30 000 zł albo 60 000 zł albo 120 000 zł, przy czym wysokość ryczałtu wynosi maksymalnie 65% kosztów operacji;
• podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej/MOL w zakresie przetwarzania produktów rolnych oraz sprzedaży przetworzonych produktów rolnych i nierolnych – ryczałt na jednego beneficjenta w okresie realizacji interwencji wynosi w zależności od wielkości operacji - nie więcej niż: 30 000 zł albo 60 000 zł albo 120 000 zł, przy czym wysokość ryczałtu wynosi maksymalnie 65% kosztów operacji;
• kontynuacji prowadzenia działalności gospodarczej jako mikroprzedsiębiorca (w tym MOL) w zakresie przetwarzania produktów rolnych oraz sprzedaży przetworzonych produktów rolnych i nierolnych – refundacja na jednego beneficjenta w okresie realizacji interwencji wynosi maksymalnie 500 000 zł, zaś intensywność pomocy w formie refundacji wynosi do 50% kosztów kwalifikowalnych operacji. Minimalna kwota pomocy na jednego beneficjenta w okresie realizacji PS WPR na realizację operacji w formie refundacji wynosi 10 000 zł.

Natomiast nabór w ramach interwencji I10.7.1 planowany jest we wrześniu 2026 r. Wsparcie w ramach tej interwencji jest nakierowane na realizację działań inwestycyjnych, które mają wzmocnić pozycję rynkową sektora MŚP na obszarach wiejskich (na rynkach lokalnych), wpłynąć na dywersyfikację i skracanie etapów łańcucha żywnościowego, a także promować współpracę w ramach łańcucha wartości poprzez obowiązek podpisywania umów na dostawy pomiędzy rolnikami a przemysłem przetwórczym.

Nawet 10 mln zł wsparcia. Kto i na co będzie mógł dostać pieniądze?

Pomoc udzielana będzie na inwestycje materialne i niematerialne dotyczące przetwarzania lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, z wyłączeniem produktów rybołówstwa i akwakultury. Pomoc w ramach przedmiotowego wsparcia będzie przyznawana w dwóch obszarach: Obszar A - przetwórstwo i wprowadzanie do obrotu produktów rolnych (MŚP), Obszar B - przetwórstwo i wprowadzanie do obrotu ekologicznych produktów rolnych (MŚP).

W ramach interwencji wspierane będą inwestycje materialne i niematerialne dotyczące:

• budowy budynków lub budowli do przetwarzania, magazynowania, przygotowywania do sprzedaży lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych lub kontroli laboratoryjnej produktów rolnych,
• zakupu technologii na cele dotyczące przetwarzania produktów rolnych lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych (w tym przechowywania, sortowania, pakowania, przygotowania do sprzedaży – wyłącznie w przypadku zorganizowanych form współpracy rolników),
• ochrony środowiska,
• infrastruktury do przetwarzania odpadów żywnościowych na biokomponenty lub przetwarzania produktów ubocznych powstałych przy wytwarzaniu produktów rolnych.

W odniesieniu do inwestycji realizowanych przez MŚP - pomoc przyznana jednemu beneficjentowi w formie refundacji w okresie realizacji Programu przewidziano maksymalnie 10 000 000 zł. Minimalna kwota pomocy na realizację operacji będzie wynosić 100 000 zł.

Agnieszka Kozłowska