Jakie warunki prawnie warunkują zwolnienie z podatku?
Niestety, wpłata dokonana przez Pana przekreśli możliwość skorzystania ze zwolnienia z podatku.
Zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 i 2 Ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli:
-
zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego;
-
w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny są środki pieniężne, udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym.
Aby skorzystać ze zwolnienia podatkowego na podstawie wymienionego wyżej przepisu, konieczne jest zatem łączne spełnienie dwóch warunków:
-
zgłoszenie do właściwego urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy faktu otrzymania darowizny oraz
-
udokumentowanie otrzymania środków pieniężnych dowodem ich przekazania na rachunek płatniczy nabywcy (obdarowanego), na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym.
Kto musi wpłacić pieniądze na konto – darczyńca czy obdarowany?
Przepis nie wskazuje wprost, kto ma dokonać wypłaty. W orzecznictwie sądów administracyjnych wykształciły się dwie przeciwstawne linie orzecznicze, zakładające, że dla skorzystania ze zwolnienia podatkowego dla osób najbliższych należy udokumentować otrzymanie środków pieniężnych będących przedmiotem czynności prawnej darowizny dokonaniem:
-
przelewu lub wpłaty wyłącznie przez darczyńcę na rachunek obdarowanego;
-
wpłaty także przez obdarowanego na własną rzecz w imieniu darczyńcy.
Według drugiego, korzystniejszego dla podatnika stanowiska, wymóg udokumentowania dokonanej darowizny należy traktować jako warunek natury technicznej, mający na celu potwierdzenie faktycznego, rzeczywistego charakteru dokonanej darowizny. Sądy dopuszczały więc możliwość skorzystania ze zwolnienia podatkowego dla osób najbliższych, w sytuacji gdy następowało otrzymanie darowizny w gotówce i jej późniejsza wpłata własna przez obdarowanego na rachunek bankowy, a nie było wątpliwości co do tego, że darowizna faktycznie miała miejsce.
Jakie jest ostateczne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego?
Obecnie nie jest to już możliwe. Wątpliwości w tym względzie rozwiała uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2023 r. (sygn. akt: III FPS 3/22) podjęta w składzie siedmiu sędziów na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, w której jednoznacznie stwierdzono, że wyrażenie użyte w art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn: „w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne (...) – udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym”, należy rozumieć w ten sposób, że warunkiem wystarczającym do skorzystania ze zwolnienia podatkowego uregulowanego w tym przepisie jest udokumentowanie dokonania przekazania środków pieniężnych we wskazany w tym przepisie sposób przez darczyńcę na rzecz obdarowanego. Tym samym uznaje, że podejmowane inne czynności w celu dokumentowania otrzymania środków pieniężnych tytułem darowizny są niewystarczające albo zbędne.
Wykładnia prawa zawarta w tej uchwale wiąże inne sądy administracyjne we wszystkich sprawach o analogicznym stanie faktycznym. Tak więc wpłacenie darowanej sumy pieniężnej przez podatnika na własny rachunek bankowy nie spełnia wymogu udokumentowania otrzymania środków pieniężnych przez obdarowanego od darczyńcy.
Alicja Moroz
