W nowej WPR będą mogły być finansowane inwestycje, które wpłyną przede wszystkim na wzmocnienie konkurencyjności i odporności gospodarstwMagdalena Szymańska
StoryEditorEkoschematy

Nie wszystkie ekoschematy przetrwają po 2027 roku. Ministerstwo zdradza, za co chce płacić rolnikom

19.11.2026., 16:00h

Projekt przyszłej Wspólnej Polityki Rolnej pozostawia państwom członkowskim większą swobodę w kształtowaniu części zasad wsparcia. O tym, co może oznaczać to dla polskich rolników – od warunkowości, definicji aktywnego rolnika i ekoschematów po pomoc dla młodych oraz wsparcie inwestycji – mówił podczas webinarium zorganizowanego przez nasze wydawnictwo dr Bogdan Pomianek, koordynator ds. Wspólnej Polityki Rolnej w ministerstwie rolnictwa.

Aktywny rolnik i zasady wsparcia

Podczas prac nad projektem unijnego rozporządzenia Polska postulowała o bardziej konkretne określenie, kim jest aktywny rolnik. Podobne stanowisko początkowo prezentowała również Komisja Europejska, która chciała, aby wsparcie trafiało przede wszystkim do osób faktycznie prowadzących gospodarstwa, zajmujących się produkcją rolną i przyczyniających się do zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego – mówił dr Bogdan Pomianek.

Ekspert zaznaczył, że w toku dalszych prac, prowadzonych m.in. podczas prezydencji Cyp­ru i Irlandii, propozycja ta nie została jednak utrzymana. Część państw członkowskich opowiadała się nawet za całkowitym usunięciem definicji aktywnego rolnika lub jeszcze większym poluzowaniem zasad. W rezultacie, według stanu na 28 października 2026 r., projektowane rozwiązania przypominają pod tym względem zasady znane z obecnej perspektywy finansowej.

– Jeżeli na poziomie unijnym nie nastąpią dalsze zmiany, część odpowiedzialności za rozwiązanie tego problemu spadnie na państwa członkowskie. Polska będzie mogła rozważyć odpowiednie rozwiązania legislacyjne, które skuteczniej ukierunkują pomoc na faktycznie aktywnych producentów – komentował dr Pomianek.

Czy warunkowość pozostanie?

– Zamiast pojęcia warunkowości projektowane przepisy posługują się koncepcją odpowiedniego zarządzania gospodarstwem i właściwego prowadzenia działalności rolniczej. Państwa członkowskie mają otrzymać pewną swobodę w kształtowaniu wymogów, które obecnie funkcjonują jako normy GAEC i wymogi SMR. Dotyczą między innymi ochrony wód i gleby, różnorodności biologicznej oraz dobrostanu zwierząt. Mimo zapowiadanej elastyczności nie widzę na tym etapie zasadniczego odejścia od obecnych celów i zakresu wymagań – mówił prelegent.

Osobnym zagadnieniem jest warunkowość społeczna, która była szeroko dyskutowana w ostatnich 2–3 latach. Ostatnia prezydencja zaproponowała usunięcie jej z katalogu wymogów związanych z otrzymywaniem wsparcia. Polska poparła tę propozycję, ale nie wszystkie państwa członkowskie zgadzają się z takim rozwiązaniem.

– Ostateczna decyzja pozostaje otwarta, ponieważ stanowisko musi jeszcze wypracować Parlament Europejski. Warunkowość społeczna została wprowadzona w obecnej perspektywie, między innymi w odpowiedzi na oczekiwania europosłów. Nie wiadomo zatem, czy parlament zaakceptuje jej usunięcie – tłumaczył koordynator ds. WPR.

image
– Jednym z najważniejszych osiągnięć negocjacyjnych na poziomie unijnym są zmiany dotyczące elastyczności, jaką państwa członkowskie mają otrzymać przy przygotowywaniu planów partnerstwa. Aczkolwiek zakres elastyczności nie spełnia wszystkich oczekiwań Polski. Ponadto bezpośredni wpływ na to, które interwencje uda się uruchomić oraz w jakiej skali będą realizowane, zależy od ostatecznej wysokości budżetu – podkreśał dr Bogdan Pomianek.
FOTO:

Emeryt jednak z płatnościami

Doktor Pomianek przypomniał, że projekt Komisji Europejskiej z lipca 2025 roku zakładał, że od 2032 roku państwa członkowskie miałyby obowiązek wyłączać z podstawowego (w nowej WPR funkcjonującego jako degresywne wsparcie dochodów) rolników, którzy osiąg­nęli wiek emerytalny i uzyskali prawo do emerytury.

– Polska i inne państwa członkowskie zabiegały o zmianę tego podejścia, argumentując, że decyzja powinna należeć do poszczególnych krajów. Jeżeli rolnik nadal jest zdolny do prowadzenia gospodarstwa i rzeczywiście kontynuuje działalność, nie powinno się automatycznie pozbawiać go podstawowych płatności wyłącznie ze względu na osiągnięcie wieku emerytalnego. Zmiana ta została przyjęta – tłumaczył dr Pomianek.

Wcześniejszy projekt nie wykluczał takiej grupy rolników z możliwości korzystania ze wsparcia związanego z klimatem i środowiskiem. Jeśli Polska zdecyduje się utrzymać płatności dla takich rolników, będą oni mogli ubiegać się również o to wsparcie.

Czy nowa WPR przewiduje ekoschematy?

Jak mówił koordynator ds. WPR, projekt nowych przepisów unijnych ujmuje w jednym artykule różne formy wsparcia działań na rzecz ochrony środowiska i klimatu. Obejmuje on zarówno praktyki znane obecnie jako ekoschematy, jak i wieloletnie działania rolno-środowiskowo-klimatyczne oraz rolnictwo ekologiczne. Ostateczna decyzja o tym, które konkretne praktyki zostaną utrzymane, leży w gestii państw członkowskich.

– Ministerstwo rolnictwa analizuje dotychczasowe doświadczenia związane z wdrażaniem ekoschematów, aby ocenić ich skuteczność i zdecydować, które rozwiązania warto kontynuować. Jednocześnie pojawiają się pytania dotyczące zasadności finansowania poszczególnych działań – mówił dr Pomianek.

Jako przykład wskazał praktyki związane z rozdrabnianiem słomy.

– Część środowiska rolniczego zastanawia się, czy powinno się za nie nadal otrzymywać osobne wsparcie, skoro wiele gospodarstw stosuje je już w ramach odpowiedzialnego gospodarowania. Wśród rolników pojawiają się również opinie, że większe środki można byłoby przeznaczyć na rozwój integrowanej produkcji – relacjonował prelegent.

Jak mówił, z dotychczasowych obserwacji wynika, że dużym zainteresowaniem cieszą się ekoschematy dotyczące uproszczonych systemów uprawy oraz nierozbryzgowych metod aplikowania nawozów płynnych.

– Mniejszym zainteresowaniem cieszą się natomiast praktyki związane z roślinami miododajnymi. Jest to z kolei przedmiotem zainteresowania organizacji ekologicznych i środowiskowych, które wskazują na potrzebę większego finansowania działań wspierających bioróżnorodność – komentował dr Pomianek.

Ekspert zwracał uwagę, że należy jednak odróżnić prawdopodobną kontynuację wsparcia na rzecz środowiska i klimatu od automatycznego utrzymania wszystkich dotychczasowych ekoschematów w niezmienionej formie. Konkretne decyzje będą zależały od wyników analiz i dalszych prac programowych.

Płatności rolno-środowiskowe i ekologiczne

Doktor Bogdan Pomianek zapewniał także rolników, że ministerstwo rolnictwa pracuje nad utrzymaniem istotnych rozwiązań z obecnego systemu wsparcia działań rolno-środowiskowo-klimatycznych. Chodzi o działania trudne do sfinansowania z innych źródeł, czyli np. ochronę i utrzymanie rodzimych ras zwierząt gospodarskich.

– Kolejnym ważnym obszarem są działania przynoszące szczególnie wysokie korzyści środowiskowe, wymagające od rolników dodatkowego wysiłku i zaangażowania. Dotyczy to zwłaszcza ochrony bioróżnorodności – mówił ekspert.

Mówiąc o wsparciu rolnictwa ekologicznego, ekspert zaznaczył, że przy projektowaniu nowych zasad pomocy należy przyjrzeć się temu, czy dotychczasowy podział środków odpowiednio uwzględnia potrzeby gospodarstw prowadzących ekologiczną produkcję zwierzęcą.

– Resort analizuje możliwości lepszego uwzględnienia tej działalności w systemie wsparcia, tak aby docenić gospodarstwa, które nie tylko prowadzą uprawy ekologiczne, ale również utrzymują zwierzęta i wytwarzają ekologiczne produkty pochodzenia zwierzęcego – wyjaśniał prelegent.

Ekspert przypomniał, że w ciągu ostatnich trzech lat powierzchnia użytków rolnych objętych rolnictwem ekologicznym wyraźnie wzrosła i wynosi około 670–680 tys. ha. Polska zakłada jednak osiągnięcie do 2030 roku poziomu 7% użytków rolnych objętych produkcją ekologiczną, co oznaczałoby około 1 mln ha.

– Cel ten może być osiągalny, ale wymaga kompleksowego podejścia. Samo finansowanie produkcji i zwiększanie powierzchni upraw ekologicznych nie wystarczy – komentował dr Pomianek.

W jego ocenie konieczne są również działania wspierające przetwórstwo, rozwój całego łańcucha dostaw oraz edukacja konsumentów na temat żywności ekologicznej.

Co z dobrostanem zwierząt?

– Dobrostan zwierząt jest często uwzględniany w dokumentach Komisji Europejskiej, między innymi w kontekście strategii dotyczących rozwoju krajowych źródeł białka i produkcji zwierzęcej. Wskazuje to, że ten obszar prawdopodobnie pozostanie istotny również w przyszłej WPR – komentował ekspert.

Ministerstwo pracuje nad zachowaniem tego kierunku wsparcia, ale na tym etapie nie deklaruje jeszcze ostatecznych rozwiązań.

– Uważa wsparcie produkcji zwierzęcej za istotne, ponieważ oddziałuje ona na wiele obszarów gospodarki rolnej, generuje popyt na produkty i usługi oraz może poprawiać dochody gospodarstw – mówił dr Pomianek.

Wsparcie młodych rolników

W ramach różnych instrumentów przewidzianych w PPKR młody rolnik będzie mógł otrzymać łącznie do 300 tys. euro wsparcia. Dla porównania, w obecnej perspektywie finansowej analogiczny ogólny limit wynosi 100 tys. euro. Co jednak ważne: limit ten uwzględnia różne formy pomocy, nie tylko premię na start.

W przypadku wsparcia młodych rolników państwa mogą wybierać spośród określonego katalogu interwencji, przy czym przewidziano trzy interwencje obowiązkowe, które muszą być realizowane w każdym kraju członkowskim.

– Resortowi zależy przede wszystkim na tym, aby młodzi rolnicy nie ograniczali się do jednorazowego skorzystania z dotacji, lecz pozostawali w sektorze na dłużej i rozwijali przejęte lub założone gospodarstwa. Dlatego rozważane jest nie tylko utrzymanie premii i wsparcia dochodowego, ale także przyznawanie młodym preferencji przy inwestycjach, na przykład poprzez wyższy poziom dofinansowania lub większą intensywność pomocy – tłumaczył koordynator ds. WPR.

Ekspert ocenia, że dotychczasowe zasady premii dla młodych rolników są zasadniczo dobrze skonstruowane, ale wymagają dalszej analizy pod kątem doświadczeń z wdrażania. Należy sprawdzić, czy wymagania dotyczące biznesplanów, wniosków, zobowiązań i osiąganych rezultatów są odpowiednie oraz czy nie powodują niepotrzebnych trudności dla beneficjentów.

– Jedną ze zmian przewidzianych w projekcie przepisów unijnych jest rezygnacja z obowiązkowego wymogu wykształcenia rolniczego na poziomie UE. Państwa członkowskie będą mogły samodzielnie zdecydować, czy utrzymać taki warunek. Polska musi zatem rozważyć, czy nadal wymagać odpowiedniego wykształcenia od młodych rolników – podkreślał prelegent.

Ekspert zaznaczał, że w dyskusjach z rolnikami i podczas prac grupy roboczej często podkreś­la się znaczenie przygotowania zawodowego. Możliwe jest również rozważenie okresowych kursów kwalifikacyjnych, ponieważ w rolnictwie ważne jest systematyczne aktualizowanie wiedzy i podnoszenie kompetencji.

– Ostateczne decyzje dotyczące wysokości premii na rozpoczęcie działalności rolniczej będą zależały od budżetu. Resort nie przesądza jeszcze, czy kwoty zostaną utrzymane na dotychczasowym poziomie, czy też zmienione – mówił dr Pomianek.

Ekspert wskazywał przykładowo kwoty 200 tys. zł i 300 tys. zł, ale zaznaczał, że nie ma jeszcze decyzji, czy w przyszłości właś­ciwy będzie poziom 200 tys., 250 tys., czy 300 tys. zł.

Czy wróci „Modernizacja gospodarstw”?

Doktor Pomianek zwracał uwagę, że projekt przyszłych przepisów zakłada, iż inwestycje powinny przede wszystkim wzmacniać konkurencyjność i odporność gospodarstw. Nie oznacza to całkowitego wykluczenia szerszego wsparcia modernizacyjnego, ale wymaga wykazania, w jaki sposób konkretny zakup przyczyni się do osiągnięcia tych celów.

– Ministerstwo zamierza położyć większy nacisk na przedsięwzięcia ograniczające koszty, poprawiające jakość produkcji oraz zwiększające odporność ekonomiczną, środowiskową i klimatyczną gospodarstw – podkreślał ekspert.

Chodzi m.in. o inwestycje w odnawialne źródła energii, poprawę efektywności energetycznej, retencję wody w glebie i uproszczone systemy uprawy, rozwiązania służące poprawie jakości i trwałości produktów, takie jak odpowiednie przechowywanie płodów rolnych i usprawnianie ich zbioru.

Wśród cytowanych przykładów dr Pomianek wymienił także inwestycje w zmianę systemów utrzymania zwierząt, w tym finansowanie budynków inwentarskich umożliwiających chów bezuwięziowy.

– Takie rozwiązania mogą jedno­cześnie poprawiać dobrostan zwierząt i ograniczać nakład pracy potrzebny do ich codziennej obsługi. Ministerstwo zamierza również wykorzystywać doświadczenia z inwestycji w rolnictwo precyzyjne w budynkach inwentarskich, które cieszyły się zainteresowaniem rolników – tłumaczył prelegent.

W przypadku dofinansowania zakupu używanych maszyn w przyszłych rozwiązaniach ministerstwo będzie musiało pogodzić oczekiwania rolników z wymogiem wykazania, że inwestycje rzeczywiście przyczyniają się do budowania odporności i konkurencyjności. W obecnym okresie programowania zakup używanych maszyn był możlwy, ale jedynie w oparciu o dofinansowanie w postaci instrumentów finansowych.

Więcej dla grup producentów

Wśród ostatnich zmian dotyczących finansowania rolnictwa w ramach WPR na poziomie unijnym ekspert wymienił również podwyższenie rocznego limitu wsparcia dla grup i organizacji producentów. Na wniosek Polski limit ten ma wzrosnąć ze 100 tys. euro, obowiązujących w obecnej perspektywie finansowej do 200 tys. euro.

Zrzeszanie się może ułatwiać organizowanie sprzedaży, współpracę gospodarstw i budowanie silniejszej pozycji negocjacyjnej wobec odbiorców.

Magdalena Szymańska

©℗ Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.

Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy AgroHorti Media Sp. z o.o.

KUP LICENCJĘ

Warsaw
wi_00
mon
wi_00
tue
wi_00
wed
wi_00
thu
wi_00
fri
wi_00
19. listopad 2026 16:36