Przewagę mają pod tym względem odmiany mieszańcowe. W badaniach plonują o ponad 10% wyżej od populacyjnych, zwłaszcza w sezonach trudnych, w których lepszy wigor mieszańców staje się kluczowy. Ale nie można umniejszać wartości odmian populacyjnych. Tutaj też jest wyraźny postęp hodowlany i te najlepsze plonują na poziomie mieszańców. Znaczenie dla rolników ma także zdecydowanie niższa cena materiału siewnego odmian populacyjnych.
Na Liście 8 odmian populacyjnych i 40 mieszańcowe
Obecnie w Krajowym rejestrze znajduje się 165 odmian rzepaku ozimego (33 populacyjne i 132 mieszańcowe), a na Listach Odmian Zalecanych rzepaku ozimego do uprawy w 2026 r. jest 48 odmian (8 populacyjnych i 40 mieszańcowe). Na LOZ znajduje się także pięć odmian cechujących się dużą odpornością na kiłę kapusty – Crocant, Richmond, LG Tarantula, Create i Cromat. Są potrzebne plantatorom w warunkach zagrożenia infekcją kiły. Te odmiany stanowią najbardziej efektywny sposób zapobiegania porażeniom roślin i uniknięcia strat.
Nowości warto testować, bo wnoszą postęp w plonowaniu i wiele z nich ma ważną odporność na wirusa żółtaczki rzepy. Dla praktyki rolniczej ważne są doświadczenia COBORU i tworzone Listy Odmian Zalecanych. Potencjał genetyczny odmian dopasowany do warunków mikroklimatu i właściwości gleby pozwala z nich wydobyć maksymalny plon.
A inne ważne cechy? Po kilku łagodnych sezonach przyszła dość mroźna zima 2025/2026, która przypomina jak ważna w wyborach odmian do uprawy jest mrozoodporność i zimotrwałość. To w Polsce cecha najważniejsza, którą można oczywiście wzmocnić przez zbilansowane nawożenie, zwalczanie śmietki, stosowanie dokarmiania dolistnego i biostymulacji roślin oraz przez zabiegi chemiczne regulacji pokroju.
Najważniejsze, to dopasować cechy odmian do stanowiska
Dla wysokiego plonowania i wzmacniania genetycznej mrozoodporności rzepaku ważny jest dobór optymalnego stanowiska do uprawy, tj. gleb o uregulowanym odczynie pH gleby z co najmniej średnią zasobnością w przyswajalne formy fosforu i potasu. Piszemy o tym w tej publikacji. To podstawowe wymagania, bo na ponadprzeciętne plonowanie rzepaku i jego dobre wejście w spoczynek zimowy możemy liczyć stosując także nawożenie siarką i dokarmiając rośliny dolistnie przynajmniej borem i manganem. Regulacja wzrostu i ograniczanie śmietki to także zabiegi o konkretnym wpływie na zimotrwałość.
Przy wyborze odmian do uprawy z LOZ warto zwrócić uwagę na istotne cechy odporności lub tolerancji odmian na najważniejsze choroby, którymi w rzepaku są zgnilizna twardzikowa, sucha zgnilizna kapustnych, choroby podstawy łodygi i czerń krzyżowych. Warto zauważyć, że coraz więcej rejestrowanych odmian ma nowe geny odporności na suchą zgniliznę kapustnych. Coraz więcej odmian rejestrowanych, a w ostatnich latach prawie wszystkie nowe odmiany mają deklarowaną przez hodowców odporność na wirusa żółtaczki rzepy w rzepaku (TuYV).
Najczęściej rekomendowane odmiany rzepaku
Najczęściej polecanymi do uprawy na Liście Odmian Zalecanych na 2026 r. odmianami są mieszańcowe DK Excited, DK Exaura, KWS Lauros, LG Apollonia i PT 315 oraz populacyjne Bachus, Tom i Derrick. Pozycja tych wymienionych odmian wynika z ich wysokiego i stabilnego plonowania w całym kraju, w różnych warunkach klimatycznych i glebowych. Jednak lokalnie lepsze mogą być odmiany z końca listy. Po to właśnie COBORU w doświadczeniach porejestrowych sprawdza szeroką listę odmian w całym kraju, również odmian z katalogu CCA i tworzy rekomendacje dla województw. Poniżej przedstawiamy krótką charakterystykę (za „Listą opisową odmian” COBORU) najczęściej rekomendowanych do siewu w br. 3 odmian populacyjnych i 3 odmian mieszańcowych rzepaku ozimego:
- Bachus – odmiana populacyjna wpisana do Krajowego rejestru w 2022 r. Plon nasion duży. Zawartość tłuszczu w nasionach średnia, glukozynolanów poniżej średniej. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej mała. Masa 1000 nasion duża. Zimotrwałość roślin średnia. Rośliny dość niskie, o dużej odporności na wyleganie. Termin początku kwitnienia i dojrzałości technicznej średni. Odporność na zgniliznę twardzikową i suchą zgniliznę kapustnych – większa od średniej, na choroby podstawy łodyg – średnia, na czerń krzyżowych – mniejsza od średniej.
- Tom – odmiana populacyjna wpisana do Krajowego rejestru w 2022 r. Plon nasion duży. Zawartość tłuszczu w nasionach średnia, glukozynolanów mała. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej dość duża. Masa 1000 nasion średnia. Zimotrwałość roślin średnia. Rośliny dość niskie, o dużej odporności na wyleganie. Termin początku kwitnienia wcześniejszy od średniego, dojrzałości technicznej średni. Odporność na zgniliznę twardzikową, choroby podstawy łodygi i czerń krzyżowych – średnia, na suchą zgniliznę kapustnych – mniejsza od średniej.
- Derrick – odmiana populacyjna wpisana do Krajowego rejestru w 2018 r. Plon nasion dość duży. Zawartość tłuszczu w nasionach mniejsza od średniej, glukozynolanów średnia. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej mniejsza od średniej. Masa 1000 nasion dość duża. Zimotrwałość roślin mniejsza od przeciętnej. Rośliny średniej wysokości, o przeciętnej odporności na wyleganie. Termin początku kwitnienia i dojrzałości technicznej nieco późniejszy od średniego. Odporność na zgniliznę twardzikową i choroby podstawy łodygi – większa od średniej, na suchą zgniliznę kapustnych i czerń krzyżowych – średnia.
- DK Excited – odmiana mieszańcowa wpisana do Krajowego rejestru w 2020 r. Plon nasion bardzo duży. Zawartość tłuszczu w nasionach dość duża, glukozynolanów powyżej średniej. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej mniejsza od średniej. Masa 1000 nasion mniejsza od średniej. Zimotrwałość roślin dość duża. Rośliny średniej wysokości, o przeciętnej odporności na wyleganie. Termin początku kwitnienia i dojrzałości technicznej średni. Odporność na suchą zgniliznę kapustnych, choroby podstawy łodygi i czerń krzyżowych – średnia, na zgniliznę twardzikową – mniejsza od średniej. Według deklaracji hodowcy odmiana jest odporna na wirusa żółtaczki rzepy (TuYV).
- DK Exaura – odmiana mieszańcowa wpisana do Krajowego rejestru w 2022 r. Plon nasion bardzo duży. Zawartość tłuszczu w nasionach dość duża, glukozynolanów powyżej średniej. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej dość mała. Masa 1000 nasion mniejsza od średniej. Zimotrwałość roślin średnia. Rośliny średniej wysokości, o nieco mniejszej od przeciętnej odporności na wyleganie. Termin początku kwitnienia i dojrzałości technicznej średni. Odporność na suchą zgniliznę kapustnych – większa od średniej, na choroby podstawy łodygi i czerń krzyżowych – średnia, na zgniliznę twardzikową – mniejsza od średniej. Według deklaracji hodowcy, odmiana jest tolerancyjna na wirusa żółtaczki rzepy (TuYV).
- KWS Lauros – odmiana mieszańcowa wpisana do Krajowego rejestru w 2022 r. Plon nasion bardzo duży. Zawartość tłuszczu w nasionach średnia, glukozynolanów powyżej średniej. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej średnia. Masa 1000 nasion większa od średniej. Zimotrwałość roślin średnia. Rośliny dość wysokie, o dużej odporności na wyleganie. Termin początku kwitnienia i dojrzałości technicznej średni. Odporność na suchą zgniliznę kapustnych i choroby podstawy łodygi – większa od średniej, na zgniliznę twardzikową i czerń krzyżowych – średnia.
Marek Kalinowski
