Ze zbóż ozimych żyto jest najbardziej zimotrwałe i najmniej wymagające. To gatunek idealny do uprawy w warunkach glebowych i klimatycznych Polski.
Odmiany hybrydowe plonują zdecydowanie wyżej
W zakresie potencjału plonowania odmiany hybrydowe mają sporą przewagę nad odmianami populacyjnymi. Najlepsze hybrydy plonują w badaniach COBORU o kilkanaście procent powyżej wzorca. Tylko najlepsze odmiany populacyjne plonują na poziomie 90–95% wzorca. Daje to ponad 20% przewagi plonowania najlepszych mieszańców nad odmianami populacyjnymi.
Do najlepszych pod względem plonowania należą zwłaszcza najnowsze odmiany hybrydowe. Według zestawienia COBORU (doświadczenia porejestrowe, które nie uwzględniają odmian rejestrowanych w 2025 r. i 2026 r.) najwyżej plonującymi odmianami hybrydowymi w 2025 r. były w kolejności: SU Ivar, SU Atum, SU Perspectiv, KWS Cursor, KWS Glimor.
Najlepiej plonująca spośród nich odmiana SU Ivar na poziomie a1 uzyskała w ub.r. plon 99,9 q/ha (o 11,4 q/ha wyżej od wzorca), a na poziomie a2 plon 113,2 q/ha (o 12,2 q/ha wyżej od wzorca). To w porównaniu z najlepiej plonującą odmianą populacyjną Dańkowskie Avanti (na a1 plon 79,4 q/ha) plon na poziomie a1 i a2 o 25% wyższy.
Jedyna krótkosłoma odmiana żyta ozimego
W czołówce najwyżej plonujących odmian w badaniach rejestrowych znalazła się także krótkosłoma odmiana KWS Erebor (w 2024 r. plon 114% wzorca na poziomie a1). To odmiana bardzo interesująca. Zarejestrowana w ub.r. jest pierwszą krótkosłomą mieszańcową odmianą żyta ozimego i wnosi istotny postęp w hodowli żyta ozimego.
Obok wysokiego potencjału plonowania na poziomie najlepiej plonujących odmian mieszańcowych o tradycyjnym typie wzrostu, wyróżnia się wyraźnie krótszą słomą. Wysokość roślin odmiany KWS Erebor to zaledwie 103 cm, gdzie wysokość odmian mieszańcowych o tradycyjnym typie wzrostu wynosi nawet 145–150 cm. To czyni tę odmianę bardzo odporną na wyleganie. KWS Erebor jest mieszańcem trójkomponentowym (z systemem „Pollen Plus”). Odmiana w badaniach rejestrowych plonowała bardzo wysoko.
Cechy odporności dają konkretne oszczędności
Jeżeli ktoś śledzi takie informacje przed każdym sezonem, zauważy, że systematycznie na LOZ przybywało odmian mieszańcowych. Od sześciu lat stanowią ponad 50% rekomendowanych odmian i w roku bieżącym udział ten wynosi ponad 66% (na 27 odmian rekomendowanych 18 to hybrydy).
Aby uzyskiwać wysokie plony żyta trzeba je chronić i skracać. Najczęściej spotykanymi i najgroźniejszymi chorobami w uprawie żyta ozimego są: rdza brunatna, septorioza liści, rynchosporioza i mączniak prawdziwy. Odmiany różnią się tolerancją na sprawców tych chorób. Z zeszłorocznych doświadczeń COBORU wynika, że odmianami z największą odpornością na rdzę brunatną są populacyjne: Dańkowskie Turkus, Dańkowskie Kalcyt, Dańkowskie Hadron, Dańkowskie Kanter, Dańkowskie Monet, Antonińskie i Dańkowskie Granat oraz mieszańcowe – Lir, SU Fenn, SU Einar, Gulden, KWS Rixor, SU Hemming i Farmaleo. Natomiast najmniejszą odpornością na rdzę brunatną cechują się KWS Dolaro, KWS Jethro i KWS Florano.
Z kolei na septoriozy liści najbardziej odporne są Farmaleo, SU Fenn i SU Hagrun, natomiast najniższą notę uzyskały odmiany SM Temisto, Dańkowskie Kalcyt i Dańkowskie Hadron. Duże różnice pośród odmian występują również w odporności na wyleganie, gdzie niekwestionowanym liderem jest wspomniana nowa i pierwsza odmiana krótkosłoma żyta KWS Erebor z oceną 9 w 9-stopniowej skali oraz odmiana KWS Dolaro o tradycyjnym typie wzrostu (ocena 7).
Na mąkę lepsze odmiany mieszańcowe
Poza przewagą w plonowaniu odmiany mieszańcowe mają też lepszą przydatność w żywieniu zwierząt i na rynku uzyskują lepsze ceny. Trzeba jednak zaznaczyć, że to odmiany populacyjne zwierają więcej białka, a najwięcej białka zawiera ziarno odmian: Antonińskie, Piastowskie i Dańkowskie Kanter. Ale z żyta wypieka się też chleby i tutaj odmiany mieszańcowe mają przewagę nad populacyjnymi. W produkcji żyta na cele piekarskie najważniejsza jest liczba opadania, a najwyższe wartości dla tej cechy mają najnowsze odmiany mieszańcowe.
Liczba opadania, to podstawowy wskaźnik oceny mąki. Najwyższe wartości dla tej cechy mają mieszańcowe odmiany: KWS Berado, KWS Inspirator, KWS Tayo, KWS Initiator i KWS Serafino. Pod względem wydajności mąki w pierwszej trójce są: KWS Valentor (wydajność 54,5%), Farmaleo (54,2%) i KWS Cursor (53,9%).
Listy Odmian Zalecanych żyta ozimego do siewu jesienią 2026 r. pokazujemy na mapie i tradycyjnie przedstawiamy charakterystykę najczęściej rekomendowanych w kraju odmian (wg Listy opisowej odmian COBORU). Te rekomendacje zmieniają się i wpływ na to mają wyniki plonowania w doświadczeniach, a także susze w ostatnich sezonach. Najczęściej rekomendowaną odmianą żyta do siewu jesienią br. jest KWS Igor (rekomendacje w 15 województwach), a za nim w kolejności: Dańkowskie Kanter i KWS Gilmor (w 11 województwach), SU Perspectiv (9 województw) KWS Pulsor (8 województw) i Gulden (7 województw).
KWS Igor
Odmiana mieszańcowa trójkomponentowa (z systemem „Pollen Plus” tj. ze wzmocnioną odpornością na porażenie sporyszem), przeznaczona do uprawy na ziarno. Plon ziarna bardzo duży. Przyrost plonu przy uprawie na wysokim poziomie agrotechniki powyżej średniej. Odporność na septoriozy liści – dość duża, na choroby podstawy źdźbła, mączniaka prawdziwego i rynchosporiozę – średnia, na rdzę brunatną i rdzę źdźbłową – dość mała. Rośliny dość niskie, o dość dużej odporności na wyleganie. Termin kłoszenia późny, dojrzewania średni. Masa 1000 ziaren średnia, wyrównanie ziarna dość słabe, gęstość ziarna w stanie zsypnym średnia. Odporność na porastanie ziarna w kłosie przeciętna, liczba opadania duża, zawartość białka mała do bardzo małej. Lepkość maksymalna kleiku skrobiowego bardzo duża, końcowa temperatura kleikowania bardzo wysoka. Tolerancja na zakwaszenie gleby dość duża.
Dańkowskie Kanter
Odmiana populacyjna, przeznaczona do uprawy na ziarno. Plon ziarna powyżej najlepiej plonujących odmian populacyjnych. Przyrost plonu przy uprawie na wysokim poziomie agrotechniki poniżej średniej. Odporność na choroby podstawy źdźbła, rdzę brunatną i rdzę źdźbłową – dość duża, na mączniaka prawdziwego, rynchosporiozę i septoriozy liści – średnia. Rośliny średniej wysokości, o przeciętnej odporności na wyleganie. Termin kłoszenia i dojrzewania dość wczesny. Masa 1000 ziaren dość duża, wyrównanie ziarna słabe, gęstość ziarna w stanie zsypnym dość mała. Odporność na porastanie ziarna w kłosie przeciętna, liczba opadania średnia, zawartość białka duża. Lepkość maksymalna kleiku skrobiowego bardzo mała, końcowa temperatura kleikowania dość wysoka. Tolerancja na zakwaszenie gleby dość duża.
KWS Glimor
Odmiana mieszańcowa trójkomponentowa (z systemem „Pollen Plus”), przeznaczona do uprawy na ziarno. Plon ziarna bardzo duży. Przyrost plonu przy uprawie na wysokim poziomie agrotechniki powyżej średniej. Odporność na septoriozy liści – duża, na pleśń śniegową i mączniaka prawdziwego – dość duża, na choroby podstawy źdźbła, rdzę brunatną i rynchosporiozę – średnia, na rdzę źdźbłową – dość mała. Rośliny dość niskie, o dość dużej odporności na wyleganie. Termin kłoszenia i dojrzewania średni. Masa 1000 ziaren i gęstość ziarna w stanie zsypnym średnie. Odporność na porastanie ziarna w kłosie przeciętna, liczba opadania dość duża, zawartość białka mała do bardzo małej. Lepkość maksymalna kleiku skrobiowego bardzo duża, końcowa temperatura kleikowania średnia. Tolerancja na zakwaszenie gleby duża.
SU Perspectiv
Odmiana mieszańcowa trójkomponentowa, przeznaczona do uprawy na ziarno. Plon ziarna bardzo duży. Przyrost plonu przy uprawie na wysokim poziomie agrotechniki przeciętny. Odporność na choroby podstawy źdźbła, mączniaka prawdziwego, rdzę źdźbłową, rynchosporiozę i septoriozy liści – średnia, na rdzę brunatną – dość mała. Rośliny dość niskie, o przeciętnej odporności na wyleganie. Termin kłoszenia i dojrzewania średni. Masa 1000 ziaren dość duża, wyrównanie ziarna dobre, gęstość ziarna w stanie zsypnym średnia. Odporność na porastanie ziarna w kłosie przeciętna, liczba opadania dość duża, zawartość białka dość mała. Lepkość maksymalna kleiku skrobiowego bardzo duża, końcowa temperatura kleikowania wysoka do bardzo wysokiej. Tolerancja na zakwaszenie gleby dość duża.
Marek Kalinowski
