Zboża jak 20 lat temu, a maszyny droższe o 200 proc. Rolnikom coraz trudniej spiąć produkcję

Nawozy i maszyny mocno zdrożały, a zboża tanieją. Rolnikom coraz trudniej spiąć koszty

Sytuacja ekonomiczna wielu gospodarstw rolnych jest coraz trudniejsza. Ceny środków produkcji rosną, podczas gdy ceny skupu wielu produktów rolnych spadają. Szczególnie źle wygląda sytuacja producentów zbóż i trzody chlewnej. Jak wskazuje analityk rynku Arkadiusz Zalewski z IERiGŻ, ceny podstawowych zbóż są dziś zbliżone do tych sprzed niemal 20 lat, choć koszty prowadzenia gospodarstw wzrosły w tym czasie wielokrotnie.

Nożyce cen coraz bardziej niekorzystne dla rolników. Tak źle nie było od 2009 r.

Jak wynika z analizy Arkadiusza Zalewskiego z IERiGŻ, w ciągu 12 miesięcy, od lipca 2025 do lipca 2026 roku, ceny środków produkcji wzrosły średnio o 7 proc. W tym samym czasie koszyk cen skupu produktów rolnych potaniał aż o 16,3 proc.

– Zmiany cen środków produkcji oraz cen skupu podstawowych produktów rolnych, jakie dokonały się w okresie ostatnich 12 miesięcy (od lipca 2025 r. do lipca 2026 r.), były skrajnie niekorzystne dla rolnictwa. W tym czasie ceny środków produkcji wzrosły średnio o 7,0%, podczas gdy koszyk cen skupu produktów rolnych potaniał o 16,3% – wskazuje Arkadiusz Zalewski.

W rezultacie skumulowany wskaźnik nożyc cen wyniósł 78,2 pkt. Oznacza to, że relacja pomiędzy tym, ile rolnicy otrzymują za swoje produkty, a tym, ile muszą płacić za środki potrzebne do produkcji, mocno się pogorszyła.

Także wyrównany wskaźnik nożyc cen, oparty na sześciomiesięcznej średniej ruchomej, pozostaje niekorzystny dla gospodarstw. W kwietniu wyniósł 96,9 pkt i był najniższy od stycznia 2009 roku. W sierpniu wzrósł do 98,7 pkt, ale nadal pozostawał poniżej poziomu korzystnego dla producentów rolnych.

Ceny zbóż jak w 2007 roku, a maszyny i nawozy o 200 proc. droższe

Jeszcze mocniej skalę problemu pokazuje porównanie obecnej sytuacji z tą sprzed niemal dwóch dekad. Według Zalewskiego lipcowe ceny skupu pszenicy, jęczmienia i żyta były zbliżone do poziomów notowanych w Polsce w IV kwartale 2007 roku.

Koszty produkcji są jednak nieporównywalnie wyższe. Od tego czasu środki produkcji podrożały średnio ponad 2,5-krotnie. Ceny maszyn rolniczych wzrosły o 217 proc., nawozów mineralnych o 188 proc., a nośników energii o 137 proc.

Dla porównania skumulowana inflacja w tym okresie wyniosła około 95 proc.

Maszyny droższe o 66 proc., nawozy o prawie 64 proc. w pięć lat

Bardzo niekorzystnie wygląda również ostatnie pięciolecie. Od lipca 2021 do lipca 2026 roku koszyk cen skupu produktów rolnych podrożał średnio o 16,9 proc.

W tym samym czasie środki produkcji zdrożały przeciętnie o 53,6 proc. Maszyny rolnicze podrożały o około 66 proc., nawozy o niespełna 64 proc., a nośniki energii o ponad 57 proc. Inflacja w tym okresie wyniosła około 42 proc.

– Perspektywa pięcioletnia ukazuje jeszcze głębszy wymiar kryzysu cenowego, z jakim mierzą się rolnicy – ocenia Zalewski.

Co szczególnie istotne, w tym samym pięcioletnim okresie ceny części podstawowych produktów rolnych nie tylko nie wzrosły, ale wręcz spadły. Pszenica potaniała o 5,8 proc., żyto o 10,1 proc., kukurydza o 11,7 proc., a trzoda chlewna o 2,5 proc.

Bydło wyjątkiem. Ceny wzrosły o ponad 73 proc.

Nie wszystkie sektory rolnictwa znalazły się jednak w takiej samej sytuacji. W ciągu pięciu lat żywiec wołowy podrożał o 73,4 proc., drób o 41,3 proc., a mleko o 15,2 proc.

– Podsumowując, w analizowanym pięcioleciu środki produkcji stały się relatywnie droższe w stosunku do zbóż, żywca wieprzowego, drobiu i mleka, a potaniały jedynie względem żywca wołowego – wskazuje Zalewski.

Mleko najtańsze od października 2021

Obecna sytuacja na rynku mleka również się jednak pogarsza. Jak podaje analityk, w lipcu ceny skupu mleka spadły do najniższego poziomu od października 2021 roku.

Problemy dotyczą również producentów świń. Lipcowe ceny żywca wieprzowego były najniższe od wybuchu wojny w Ukrainie w lutym 2022 roku.

Środki ochrony roślin drożeją znacznie wolniej

Na tle nawozów, maszyn i energii zdecydowanie stabilniej zachowują się ceny środków ochrony roślin. W lipcu pestycydy były średnio tylko o 0,1 proc. droższe niż rok wcześniej. W ciągu pięciu lat ich ceny wzrosły o 21 proc. To zdecydowanie mniej niż w przypadku nawozów mineralnych czy maszyn rolniczych.

Zdaniem Zalewskiego jednym z powodów jest słaby popyt wynikający z trudnej sytuacji finansowej gospodarstw, szczególnie tych nastawionych na produkcję zbóż.

Nie oznacza to jednak, że relacja cen środków ochrony roślin do cen płodów rolnych jest dla gospodarstw korzystna.

– Równolegle jednak sytuację rolników pogarszał niski poziom cen samych płodów rolnych – przykładowo w analizowanym wieloleciu pszenica potaniała o 5,8%, a kukurydza o 11,7%. W rezultacie relacje cen środków ochrony roślin do cen podstawowych zbóż uległy wyraźnemu pogorszeniu – podkreśla Arkadiusz Zalewski.

oprac. Kamila Szałaj