Dziś skupimy się na rzepakach, które w północno-wschodniej Polsce właściwie od momentu siewu jesienią ub.r. walczyły o przetrwanie. Jacek Gawroński – kierownik produkcji roślinnej gospodarstwa podkreślał, że padające jesienią deszcze uniemożliwiały prace do tego stopnia, że wysiano o 1/3 mniej rzepaku niż zaplanowano.
Jest gen odporności i jest plon rzepaku
– Jesteśmy na polu o powierzchni 20 ha, na którym mamy wysianą kolekcję odmian z trzech różnych hodowli Limagrain, RAGT Polska i Pioneer. Są to rzepaki posiane 30 sierpnia 2025 r. i tego dnia zakończyliśmy siewy rzepaku, ponieważ nie chcieliśmy ich siać we wrześniu. Z każdym kolejnym dniem ryzyko niepowodzenia byłoby większe – wyjaśnia Jacek Gawroński.
Rolnicy z północno-wschodniej części województwa warmińsko-mazurskiego najbardziej zainteresowani są zwykle odmianami o podwyższonej odporności na kiłę. Jest to problem, z którym zmagają się od lat, więc już nauczyli się z tym żyć. W tej chwili nie ma problemu, bo wybór odmian o podwyższonej odporności na kiłę jest naprawdę duży i odmiany kiłotolerancyjne plonują na poziomie zbliżonym do odmian tradycyjnych.
Plantatorzy przyznają, że czasem kusi, żeby posiać jakąś odmianę bez podwyższonej odporności, bo w ostatnich latach nie znaleźli na swoich plantacjach kiły kapustnych. Jednak są pewne obawy, bo pogody nie przewidzimy, a jak będą sprzyjające warunki, odpowiednia wilgotność i ciepło, to kiła szybko da o sobie znać jesienią. Oczywiście może być też sucho i nadal nie ujawni się, choć w glebie prawdopodobnie zarodniki przetrwalnikowe cały czas "siedzą". Plasmodiophora brassicea, czyli sprawca kiły kapusty to patogen odglebowy, którego zarodniki przetrwalnikowe mogą zalegać w podłożu nawet kilkanaście lat, nie tracąc zdolności do porażania.
Rolnicy podpowiadają, że tam, gdzie mamy podejrzenie kiły lepiej nie siać rzepaku za wcześnie ani za późno. Optymalny termin jest idealny. Siew w zbyt ogrzaną glebę zwiększa ryzyko porażenia, a długa ciepła jesień też zrobi swoje. Na mazurskich ciężkich glebach, glinach też nie ma co opóźniać siewu, bo jak pojawią się intensywne opady, podobne do tych, z którymi zmagali się rolnicy jesienią 2025 r., to rzepaki miały marne szanse na wschody.
Przez wiele lat mówiło się "coś za coś"– będę miał gen odporności, ale muszę liczyć się z niższym plonem. W tej chwili odmiany o podwyższonej odporności plonują na poziomie najlepszych klasycznych odmian mieszańcowych.
Odporność na 7 patotypów kiły kapusty
Kiłoodporną nowością z hodowli RAGT jest odmiana RGT Crios o bardzo dobrej zimotrwałości i wysokim potencjale plonowania. Odmiana charakteryzująca się wczesnym kwitnieniem i wczesnym dojrzewaniem, zwykle najwcześniej schodzi z pola. Dzięki wczesnemu kwitnieniu i wczesnemu dojrzewaniu, zwykle roślinom udaje się skutecznie omijać okresowe niedobory wody. Ale wszystko zależy od roku i w tym sezonie wczesne kwitnienie zbiegło się z przymrozkami, które na pewno nie pomogły rzepakowi. Ale na większości pól północno-wschodniej Polski w sezonie 2025/2026 rzepak walczy o przetrwanie od samego początku. Czy to była skuteczna walka zweryfikuje kombajn.
– Istotną informacją jest to, że odmiana RGT Crios na rynku niemieckim była w czołówce odmian zestawionych według plonowania razem z odmianami nie kiłotolerancyjnymi. Poza tym w ubiegłym roku podczas Dni Pola w Boguchwale, gdzie była testowana, po podsumowaniu wyników okazało się, że była również numerem jeden – wyjaśnia Monika Jasek, RAGT Polska.
Powyższa odmiana posiada bardzo dobry profil odpornościowy. Między innymi wysoką tolerancję na werticiliozę kolejną chorobę płodozmianową, która jest coraz większym problemem na wielu polach. Przy sprzyjającej pogodzie ostatnich lat, temperaturach od 16 do 25°C i obniżonej wilgotności gleby patogeny rozwijają się najszybciej.
Kolejna prezentowana odmiana to dobrze znany RGT Kocazz z odpornością na 7 patotypów kiły kapustnych. Ma średnio wczesny termin kwitnienia i dojrzewania, wysoką zimotrwałość. To odmiana wysoko i stabilnie plonująca, wyróżniająca się bardzo wysokim zaolejeniem nasion. Lubiana przez plantatorów za dużą elastyczność, co do terminu siewu, może być wysiewana w terminach wczesnych i późnych.
RGT Pegazzus na przestrzeni lat wyróżnia bardzo dobrą odpornością na 7 najważniejszych szczepów kiły kapusty, o bardzo niskim indeksie porażenia 7,3%. Jest także odporna na wyleganie łodygowe i tolerancyjna na okresowe niedobory wody. Odmiana średnio – wczesna charakteryzująca się równym i szybkim kwitnieniem, dzięki czemu nie ma problemów z nierównomiernym dosychaniem łuszczyn.
– Ta odmiana ma jedną ciekawą cechę, którą potwierdzili plantatorzy. Jeżeli warunki były nie do końca sprzyjające, na przykład trudne wschody i zabrakło obsady lub zwierzyna przerzedziła plantację to Pegazzus potrafi dobrze wykorzystać powierzchnię. Zdarzyło nam się nawet w doświadczeniu przeprowadzonym w gospodarstwie na VI klasie gleby, ale nawożonej obornikiem, że wiosenna obsada przy szacowaniu wyniosła 20 roślin na m2. Przed żniwami w ogóle nie było widać, że jest za rzadko, że coś nie było z obsadą w porządku. Ilość łuszczyn była wystarczająca. W rezultacie z powierzchni 1 ha zważyliśmy plon i było to prawie 6 t rzepaku – wspomina Monika Jasek.
Plenne kiłoodporne z bardzo dobrym zaolejeniem
Aleksander Gruszko, reprezentujący hodowlę Pioneer podkreślał, że istotnym kierunkiem rozwoju hodowli jest odporność na choroby, a szczególnie na kiłę kapusty. W ramach koncepcji Protector Clubroot Pioneer rozwija nową generację odmian łączących odporność na różne patotypy kiły z wysokim plonem i bardzo dobrym zaolejeniem. Przykładem są odmiany PT327 i PT 331 oferujące wysoką zdrowotność, stabilność i bezpieczeństwo produkcji.
Odmiana PT 327 wyróżnia się przede wszystkim rozbudowanym systemem odporności genetycznej zapewniającym skuteczną ochronę przed szerokim spektrum patotypów kiły kapusty, a także przed tymi przełamującymi odporność obecną w wielu innych odmianach rzepaku ozimego. Charakteryzuje się bardzo silnym wigorem jesiennym, co umożliwia szybkie budowanie biomasy przed zimą oraz zapewnia dużą elastyczność w doborze terminu siewu. Bardzo dobra zimotrwałość, norma wysiewu 40–45 nasion na m2, zawartość oleju 44,2%.
Wśród kiłotolerancyjnych nowości na uwagę zasługuje odmiana PT 331 rekomendowana do intensywnej i stabilnej produkcji o bardzo wysokim potencjale plonowania. Wprowadzona do sprzedaży na sezon 2026. Poza odpornością na kiłę kapusty łączy w sobie tolerancję na zgniliznę twardzikową w ramach technologii Sclerotinia Protector z ochroną przed wirusem żółtaczki rzepy (TuYV) oraz suchą zgnilizną kapustnych.
– Warto dodać, że jest to odmiana o bardzo dobrej zimotrwałości, silnym wigorze jesiennym i wiosennym. Dobrze się krzewi, widzimy to po dobrym zagęszczeniu łanu. Można ją polecać do siewu punktowego. Potencjał plonowania porównywalny z czołowymi odmianami klasycznymi. Rośliny średniej wysokości, odporne na wyleganie. To roślina nowoczesna, bezpieczna i wydajna odmiana dla producentów uprawiających rzepak na wymagających stanowiskach – podsumowuje Aleksander Gruszko.
Odporne odmiany na słabe i dobre stanowiska
LG Tarantula to średnio wczesna odmiana zarejestrowana w Polsce w 2024 r. bardzo dobrze radziła sobie w ostatnich dwóch latach na polach w Drogoszach w warunkach stresowych zwłaszcza wiosną przy okresowym niedoborze wody. Elastyczny termin siewu po dostosowaniu gęstości siewu: wczesny 35–40 nasion/m², optymalny 40–45 nasion/m², późny 45–50 nasion/m². Doskonale przystosowuje się do różnorodnych warunków glebowych. Sprawdza się zarówno na glebach słabych i piaszczystych oraz średnich i dobrych. Bardzo wysoki plon odmiany LG Tarantula w segmencie odmian kiłotolerancyjnych potwierdzono w badaniach rejestrowych w kolejnych latach: 49,8 dt/ha – 105% wzorca COBORU 2022 i 50,0 dt/ha – 106,4% wzorca COBORU 2023 oraz 44,3 dt/ha – 105,3% wzorca COBORU 2024. W badaniach PDO 2025 r. – 47,4 dt/ha, czyli 104,5% wzorca.
LG Scorpion doskonale znana plantatorom rzepaku odmiana kiłotolerancyjna zarejestrowana w Polsce w 2021 r. Cały czas w sprzedaży, mająca swoich stałych klientów, choć z pewnością wkrótce zastąpi ją jakaś nowość. Doskonale sprawdza się w stresowych warunkach uprawowych, rekomendowana do uprawy na terenie całego kraju w miejscach, gdzie występują problemy z kiłą kapusty w rzepaku. Podczas lustracji pól uwagę rolników zwróciła odmiana LG Piranha, nowość średnio wczesny mieszaniec zarejestrowany w Polsce w 2026 r.
– LG Piranha to innowacyjny mieszaniec z segmentu odmian o wysokiej odporności na specyficzne rasy kiły kapusty, charakteryzujący się unikalnym połączeniem bardzo wysokiego potencjału plonowania oraz wybitnej zdrowotności. Posiada jeden z najbardziej kompletnych pakietów odpornościowych, zabezpieczający roślinę przed najważniejszymi patogenami od wschodów do żniw. Wysoka odporność na specyficzne rasy kiły kapusty, bardzo wysoka odporność na wirusa żółtaczki rzepy (TuYV), wysoka odporność na suchą zgniliznę kapustnych (gen Rlm7), wysoka odporność na wyleganie, tolerancja na zgniliznę twardzikową oraz czerń krzyżowych – wylicza Marcin Brzozowski, reprezentujący Limagrain.
LG Piranha w oficjalnych badaniach rejestrowych uzyskała bardzo wysoki plon w segmencie odmian kiłoodpornych 46,1 dt/ha – 109,8% wzorca COBORU 2024 i 46,5 dt/ha – 104,3% wzorca COBORU 2025.
Dr inż. Monika Kopaczel-Radziulewicz
