Zatrudniasz pracownika w gospodarstwie? Od tego zacznij
Brak rąk do pracy w sezonie to dziś codzienność w wielu gospodarstwach. Najczęściej kończy się na zatrudnieniu cudzoziemców, ale tu często zaczynają się schody. Bo choć procedury są uproszczone, to ich niedopełnienie może rolnika sporo kosztować.
Najważniejsza zasada jest prosta: pracownik musi być zatrudniony legalnie.
Jakie kary za nielegalne zatrudnienie?
Jeśli rolnik zatrudni pracownika nielegalnie, Państwowa Inspekcja Pracy i Straż Graniczna mogą nałożyć na rolnika mandat, karę finansową bądź skierować wniosek do sądu.
Konsekwencje dotykają też pracownika. Cudzoziemiec może stracić możliwość ponownego przyjazdu do pracy w Polsce.
Dwie drogi zatrudnienia – którą rolnik ma wybrać?
Rolnik, który zamierza zatrudnić pracownika w gospodarstwie, ma do wyboru dwie ścieżki i to od nich wszystko się zaczyna.
1. Pierwsza to powiadomienie o powierzeniu pracy. To najprostsze rozwiązanie, szczególnie w przypadku obywateli Ukrainy lub osób objętych ochroną czasową. Wystarczy zgłoszenie przez internet – i co ważne, jest ono bezpłatne. Trzeba jednak pamiętać o terminie: na zgłoszenie są tylko 7 dni od rozpoczęcia pracy.
Warto wiedzieć jedną rzecz, o której łatwo zapomnieć: raz złożonego powiadomienia nie można poprawić ani wycofać. Jeśli pojawi się błąd albo zmienią się warunki pracy, trzeba złożyć nowe zgłoszenie.
2. Druga opcja to zezwolenie na pracę sezonową. Tu formalności jest więcej, szczególnie gdy pracownik dopiero przyjeżdża z zagranicy albo wykonuje typowe prace sezonowe.
Urząd pracy – tu rolnik załatwi wszystko
Niezależnie od wybranej ścieżki, kluczową instytucją jest powiatowy urząd pracy. To tam trafia wniosek o zezwolenie, a w przypadku powiadomienia – wszystko odbywa się przez system elektroniczny. Co ważne, papierów nie złożysz już w okienku. Całość trzeba zrobić online, a do tego potrzebny jest profil zaufany (jest to bezpłatne narzędzie potwierdzające tożsamość w internecie, które można założyć przez bankowość elektroniczną lub na stronie: https://pz.gov.pl/pz/registerMainPage).
Podsumowując, aby zatrudnić cudzoziemca do pracy w rolnictwie nalezy złożyć w powiatowym urzędzie pracy (PUP) powiadomienie o powierzeniu pracy cudzoziemcowi ((PSZ-PPWPU) poprzez stronę https://www.praca.gov.pl/eurzad/uslugi-elektroniczne/kreator-wnioskow/PSZ-PPWPU lub wniosek o wydanie zezwolenia na pracę sezonową cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (PSZ-WZPS) przez stronę internetową https://www.praca.gov.pl/eurzad/uslugi-elektroniczne/kreator-wnioskow/PSZ-WZPS.
Przy zezwoleniu sezonowym trzeba się liczyć z opłatą – wynosi ona 100 zł za wniosek. Do dokumentów trzeba dołączyć m.in. skan paszportu pracownika oraz dokument potwierdzający jego pobyt w Polsce, jeśli już tu jest.
Pracownik już w Polsce czy dopiero przyjedzie?
To jedna z kluczowych różnic. Jeśli pracownik jest już na miejscu, procedura jest prostsza – urząd pracy wydaje decyzję, zwykle w ciągu kilku dni. Gdy sprawa jest bardziej skomplikowana, może to potrwać do miesiąca.
Gdy pracownik dopiero ma przyjechać – wtedy najpierw uzyskuje się wpis do ewidencji i specjalne zaświadczenie. To ono pozwala cudzoziemcowi dostać wizę lub wjechać do Polski. Dopiero po jego przyjeździe i zgłoszeniu tego faktu do urzędu pracy wydawane jest właściwe zezwolenie. Takie zaświadczenie jest ważne tylko 90 dni. Jeśli w tym czasie pracownik nie podejmie pracy, sprawa przepada.
Czy pracownik może pracować w gospodarstwie zanim przyjdzie decyzja?
W wielu gospodarstwach to kluczowe pytanie – szczególnie w szczycie sezonu. Otóż pracownik może rozpocząć pracę jeszcze przed wydaniem decyzji.
Warunek jest jeden: rolnik musi zgłosić jego przyjazd do urzędu pracy, a praca musi odbywać się na warunkach wskazanych we wniosku.
Ile czasu może pracować pracownik sezonowy?
Praca sezonowa ma swoje ograniczenia. Oznacza to, że jeden pracownik może pracować maksymalnie 9 miesięcy w ciągu roku kalendarzowego. Możliwe jest też przedłużenie zezwolenia – ale tylko wtedy, gdy chodzi o kontynuację pracy u tego samego pracodawcy, szczególnie w przypadku pracowników, którzy przyjechali z zagranicy. W trakcie oczekiwania na przedłużenie pracownik może dalej pracować – u dotychczasowego rolnika bez przerwy, a u nowego maksymalnie przez 30 dni.
Umowa, ubezpieczenie i zakwaterowanie – obowiązki rolnika
Samo zgłoszenie pracownika to dopiero początek. Dalej zaczynają się obowiązki, które często są bagatelizowane, a to właśnie one najczęściej wychodzą przy kontroli. Rolnik musi zawrzeć z pracownikiem umowę na piśmie i – co istotne – pracownik musi ją rozumieć. Oznacza to często konieczność przygotowania wersji w jego języku.
Trzeba też pamiętać o formalnościach wobec urzędu pracy – kopię umowy należy przekazać elektronicznie jeszcze przed rozpoczęciem pracy (a przy umowie o pomocy przy zbiorach – w ciągu 7 dni).
Do tego dochodzi zgłoszenie do ubezpieczenia w ciągu 7 dni – w zależności od rodzaju umowy będzie to ZUS albo KRUS.
Nie można też zapomnieć o sprawdzeniu dokumentów pobytowych i przechowywaniu ich kopii przez cały okres zatrudnienia.
Rolnik ma również obowiązek informować pracownika o tym, co dzieje się z jego sprawą w urzędzie – np. czy zezwolenie zostało wydane, zmienione albo cofnięte.
Osobnym tematem jest zakwaterowanie. Jeśli rolnik je zapewnia, musi ono spełniać podstawowe warunki bezpieczeństwa, a czynsz nie może być zawyżony w stosunku do zarobków pracownika.
Zmiany w pracy? Często trzeba zgłaszać od nowa
Wielu rolników wpada w pułapkę, myśląc, że raz załatwione formalności wystarczą na cały sezon. Tymczasem w wielu sytuacjach trzeba działać od nowa. Nowe zgłoszenie lub wniosek będzie konieczny np. przy zmianie pracodawcy, obniżeniu wynagrodzenia, zmianie stanowiska lub rodzaju pracy czy przerwie w zatrudnieniu.
Warto pamiętać też o jeszcze jednej sytuacji – jeśli pracownik nie pojawi się w pracy przez 2 miesiące albo przerwie pracę na taki okres, trzeba poinformować o tym urząd.
Kiedy urząd może odmówić?
Nie każdy wniosek kończy się zgodą. Urząd pracy może odmówić wydania zezwolenia, jeśli np. rolnik nie wywiązuje się z obowiązków wobec KRUS albo pojawiają się inne nieprawidłowości formalne. Zdarza się też, że urząd uzna, iż pracownik nie zamierza faktycznie podjąć pracy, a jedynie chce wjechać do Polski. W takiej sytuacji również można spodziewać się odmowy.
Gdzie szukać pracownika do gospodarstwa?
Pomoc można znaleźć w powiatowym urzędzie pracy, gdzie jest ona bezpłatna.
Drugą opcją są agencje zatrudnienia (na stronie internetowej https://stor.praca.gov.pl/portal/kraz/kraz-przeglad można znaleźć dane zarejestrowanych agencji zatrudnienia oraz informacje o świadczonych przez nie usługach).
Współpraca z agencją zatrudnienia może wiązać się z koniecznością poniesienia opłaty. W zależności od modelu współpracy, agencje mogą znaleźć pracownika, który będzie zatrudniony bezpośrednio u rolnika, albo same będą jego pracodawcą, a rolnik korzysta wtedy z pracownika jako tzw. użytkownik. W tym drugim przypadku większość formalności spada na agencję, ale trzeba liczyć się z dodatkowymi kosztami.
źródło: ZSRP ulotka informacyjna o zatrudnianiu
oprac. Agnieszka Sawicka
