Dzwonek Pierwszy miesiąc prenumeraty za 50% ceny Sprawdź

r e k l a m a

Partner serwisu

Zdrowie świń można oceniać także poubojowo

Dominika Stancelewska
Kategoria: Hodowla Zwierząt
Zdrowie świń można oceniać także poubojowo
Hodowla Zwierząt Świnie
Data publikacji 04.01.2023r.

Choroby powodują spadek przyrostów masy ciała, obniżenie skuteczności szczepień oraz wzrost przypadków zakażeń innymi patogenami. Intensywniejsza produkcja immunoglobulin podczas nadaktywności układu odpornościowego pochłania znaczne ilości energii zawartej w paszy. Stąd zakażenia objawowe i bezobjawowe są ważną przyczyną zwiększenia wykorzystania paszy na kilogram przyrostu i pogorszenia ekonomiki tuczu.

Jakie patogeny wywołują choroby układu oddechowego u świń i czym jest współzakażenie?

Choroby układu oddechowego najczęściej wynikają z nakładania się wielu czynników zakaźnych, zarówno bakteryjnych, jak i wirusowych. Współzakażenia, czyli jednoczesne zakażenie dwoma lub więcej czynnikami chorobotwórczymi, nie należą do rzadkości. Czasami mogą to być wtórne zakażenia wirusowe lub bakteryjne.

r e k l a m a

Pierwotny czynnik, czyli pato­gen zdolny do samodzielnego wywołania zakażenia, ułatwia innym drobnoustrojom dołączanie do procesu chorobowego i jego wikłanie. Zakażenia mieszane skutkują zaostrzeniem objawów klinicznych i nasileniem zmian w płucach oraz obniżeniem wyników produkcyjnych w porównaniu z pojedynczymi infekcjami tymi samymi patogenami bakteryjnymi. W przypadku zakażenia mieszanego silniejsze są takie objawy, jak kaszel, gorączka, spadek przyrostów masy ciała. Wzrasta również śmiertelność oraz mocniej wyrażone są zmiany anatomopatologiczne w układzie oddechowym w porównaniu z infekcjami pojedynczymi patogenami.

Do pierwotnych czynników schorzeń zaliczamy powszechnie występujące bakterie Actinobacillus pleuropneumoniae, Mycoplasma hyopneumoniae, Bordetella bronchiseptica, a także szeroko rozpowszechnione wirusy, jak grypy świń czy zespołu rozrodczo-oddechowego (PRRS) oraz cirkowirus świń typu 2 (PCV2), który nie jest typowym patogenem oddechowym, jednak ze względu na to, że często wpływa na układ oddechowy, może działać jako czynnik ułatwiający wtórne zakażenia.

Do patogenów wtórnych należą bakterie Actinobacillus suis, Glaesserella parasuis, Pasteurella multocida, Streptococcus suis, Mycoplasma hyorhinis oraz mniej zjadliwe szczepy Actinobacillus pleuropneumoniae.

r e k l a m a

Patogeny się nakładają -  co to oznacza w praktyce hodowlanej?

Infekcje wirusowe są czynnikami sprzyjającymi wtórnym zakażeniom bakteryjnym, zwłaszcza gdy dochodzi do zniszczenia bariery nabłonkowej oraz pogorszenia odpowiedzi immunologicznej gospodarza. Wykazano, że zakażenie grypą świń ułatwia kolonizację komórek nabłonka przez Streptococcus suis. Obecność obu tych patogenów znacząco wzmaga stan zapalny w porównaniu z pojedynczymi zakażeniami. Wrażliwość świń na Actinobacillus pleuropneumoniae zwiększa się w następstwie wcześniejszego zakażenia wirusami grypy czy zespołu rozrodczo-oddechowego.

W następstwie zakażenia Actinobacillus pleuropneumoniae dochodzi do intensywnego namnażania się zarazka w tkance płucnej. Toksyny powodują uszkodzenie krwinek czerwonych i drobnych naczyń płucnych, w wyniku czego ulegają one zaczopowaniu. W płucach powstają niedokrwienia, zmiany zapalne i ogniska martwicy, co sygnalizowane jest ostrymi objawami klinicznymi, głównie ze strony układu oddechowego. Stwierdza się włóknikowe zapalenie opłucnej, która pokryta jest żółtym lub krwisto zabarwionym wysiękiem włóknikowym.

Innym przykładem współdziałania jest pierwotne zakażenie wywołane przez Mycoplasma hyo­pneumoniae, a wtórne po obniżeniu miejscowej odporności przez szczepy o niskiej chorobotwórczości Actinobacillus pleuro­pneumoniae. Obecność w płucach Mycoplasma hyopneumoniae zaostrza też chorobę, w przypadku gdy była wywołana przez wirusa zespołu rozrodczo-oddechowego lub grypy.

Schorzenia układu oddechowego niosą ze sobą poważne straty ekonomiczne z powodu spowolnienia wzrostu oraz zwiększonego stosowania leków. W dużej mierze dotyczą warchlaków i tuczników

  • Schorzenia układu oddechowego niosą ze sobą poważne straty ekonomiczne z powodu spowolnienia wzrostu oraz zwiększonego stosowania leków. W dużej mierze dotyczą warchlaków i tuczników

Kombinacje patogenów biorących udział w zespole oddechowym świń różnią się pomiędzy gospodarstwami, regionami, jak i krajami, co utrudnia stworzenie jednolitego postępowania diagnostycznego, profilaktycznego i terapeutycznego. Ponadto rodzaje współzakażeń zmieniają się wraz z pojawianiem się nowych patogenów wirusowych, które na ogół komplikują przebieg choroby. Mogą to być nowe szczepy PRRS czy nowe typy PCV2. Zakażenia cirkowirusem świń typu 2 należą do jednych z najważniejszych ekonomicznie w chowie trzody chlewnej. Ze względu na szybkie tempo ewolucji PCV2 powstało wiele wariantów, które obecnie klasyfikowane są do kilku genotypów (PCV2a, PCV2b i PCV2d). Jedne występują na całym świecie, a inne są ograniczone do pewnych regionów.

Gdy wraz z innymi patogenami występuje wirus zespołu rozrodczo-oddechowego świń, obserwuje się ciężki przebieg kliniczny takich chorób, jak pleuropneumonia, mykoplazmowe zapalenie płuc, streptokokoza czy grypa. Brak jest także efektów leczenia, zwierzęta wykazują gorszą odpowiedź na szczepienia.

Audyt w rzeźni, pomoc w stadzie

Ze względu na skomplikowany charakter zakażeń mieszanych badanie ich interakcji nie należy do łatwych zadań. W warunkach terenowych ze względu na szereg czynników oddziałujących w środowisku chlewni trudno jest wyciągnąć jednoznaczne wnioski dotyczące charakteru infekcji. Kluczową rolę w efektywnym zwalczaniu chorób układu oddechowego odgrywa precyzyjne rozpoznanie przyczyny zachorowań zwierząt. Ze względu na wieloczynnikowe podłoże konieczne jest równoczesne wykonanie wielu badań uwzględniających objawy kliniczne, zmiany anatomopatologiczne i badanie histopatologiczne, a także badania bakteriologiczne, wirusologiczne oraz serologiczne.

W przypadku chorób płuc od dawna opracowywane są metody oceny występujących zmian i okreś­lania ich wpływu na chów trzody chlewnej. Próbuje się opisać wpływ zmian w płucach spowodowanych przez Mycoplasma hyopneumoniae na wydajność i ekonomiczne efekty produkcji. Jest to trudne ze względu na wieloczynnikową etiologię schorzeń oddechowych. W przypadku zmian o charakterze enzootycznej pneumonii wskazujących na Mycoplasma hyopneumoniae opracowano punktowe metody oceny zmian w płucach. Ważne narzędzie do identyfikacji zakaźnych czynników odpowiedzialnych za wystąpienie chorób w stadzie, oprócz badań klinicznych oraz laboratoryjnych, stanowią audyty w rzeźni. Badanie takie można przeprowadzić przed wdrożeniem w stadzie nowych programów profilaktyczno-leczniczych (nowe szczepionki, nowe terminy szczepień) lub co jakiś czas, aby ocenić skuteczność tych działań.

Monitorowanie zdrowia świń na podstawie audytów w rzeźni umożliwia ustalenie problemów występujących w danym stadzie oraz podjęcie skutecznych działań profilaktycznych

  • Monitorowanie zdrowia świń na podstawie audytów w rzeźni umożliwia ustalenie problemów występujących w danym stadzie oraz podjęcie skutecznych działań profilaktycznych

Podczas audytu w rzeźni możliwa jest ocena zmian w wielu narządach, jednak najpopularniejszy jest ten dotyczący oceny zmian w układzie oddechowym. Daje on szerszy obraz kondycji zdrowotnej stada i pozwala wyciągnąć wnios­ki, na przykład co do sezonowości występowania chorób, zmienności zmian chorobowych w płucach w zależności od zastosowanego programu profilaktycznego czy użycia konkretnej szczepionki. Wynik badania poubojowego pomaga lekarzom i rolnikom ustalić typ zmian i przyczyny ich powstania oraz skalę występowania, aby podjąć skuteczne działania zapobiegające chorobom.

Zmiany chorobowe w płucach u świń - jak się je ocenia?

Dotychczas opracowano metody służące do oceny punktowej zmian w płucach u świń. Są to głównie metody dwuwymiarowe, obejmujące ocenę powierzchni zmienionych chorobowo płatów płuc (im większa powierzchnia zmian, tym większą liczbę punktów się przyznaje). Istnieje system oceny zmian w płucach w programie komputerowym, wykorzystujący zdjęcie płuc. Program Ceva Lung (CLP) oprócz oceny zmian w tkance płuc obejmuje ocenę zmian w obrębie opłucnej, charakterystycznych dla pleuropneumonii świń. Umożliwia zapis ocenianych zmian w aplikacji i statystyczne przetworzenie danych. Aby poddać ocenie ilościowej zmiany w poszczególnych płatach płuc, należy prawidłowo wyznaczyć granice poszczególnych płatów.

Pod względem anatomicznym płuca świń dzielą się na płuco lewe i prawe, a każde z nich podzielone jest na płaty, których łącznie jest siedem. Pomimo różnej wielkości płatów taka budowa płuc ma znaczenie praktyczne przy punktowych metodach oceny stanu zdrowia tych narządów. Widoczne gołym okiem zmiany dzieli się na kilka typów, a każdy z nich ma inny system oceny punktowej. Zmiany wywoływane przez Actinobacillus pleuropneumoniae lokalizują się głównie w płatach przeponowych. W formie ostrej pleuro­pneumonii tkanka płucna ulega silnemu przekrwieniu i obrzękowi, staje się twarda, ciemnoczerwona do czarnej, wystaje ponad zdrową powierzchnię płuc. Z reguły pokryta jest wysiękiem włóknikowym, z ogniskami martwicy. Ogniska te mają nieregularny kształt i mogą być rozsiane w różnych miejscach, jednak najczęściej znajdują się w płatach przeponowych i sercowych.

Na podstawie zmian w poszczególnych płatach płuc można określić, jakie schorzenia i w jakiej postaci klinicznej przeszły zwierzęta

  • Na podstawie zmian w poszczególnych płatach płuc można określić, jakie schorzenia i w jakiej postaci klinicznej przeszły zwierzęta

Forma przewlekła, którą spotyka się zdecydowanie częściej podczas audytu w ubojni, ma postać mniej lub bardziej rozległego zapalenia opłucnej ze zrostami. Obserwuje się różnej wielkości guzki, zlokalizowane najczęściej w płatach przeponowych, które są silnie otorbione tkanką łączną.

Monitorowanie statusu zdrowotnego świń przy wykorzystaniu audytów w rzeźniach przyczynia się do podejmowania działań poprawiających zdrowie zwierząt, a tym samym ich dobrostan.

Dominika Stancelewska
Zdjęcia: Dominika Stancelewska

r e k l a m a

r e k l a m a

r e k l a m a