Pszenica ozima i jara. Jak uprawiać zgodnie z metodyką IP?

Integrowana Produkcja pszenicy to podejście do produkcji rolniczej, które ma na celu zminimalizowanie negatywnego wpływu rolnictwa na środowisko naturalne oraz zwiększenie efektywności produkcji. Polega na wykorzystaniu zrównoważonych praktyk rolniczych, takich jak ograniczona ilość używanych pestycydów i nawozów, ochrona różnorodności biologicznej oraz promowanie zdrowia gleby. Od roku 2004 na mocy artykułu 5. Ustawy z dnia 18 grudnia 2003 o ochronie roślin istnieje możliwość dobrowolnego uczestniczenia w systemie IP, którego nadzór znajduje się w kompetencjach Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa.

Pszenica ozima i jara. Jak uprawiać zgodnie z metodyką IP?

W przypadku pszenicy, integrowana produkcja ma szczególne znaczenie ze względu na jej szerokie zastosowanie w różnych dziedzinach życia, począwszy od produkcji żywności, po pasze dla zwierząt. Dlatego ważne jest, aby zapewnić jakość uprawy pszenicy, korzystając jednocześnie z metod, które będą przyjazne dla środowiska. W ramach integrowanej produkcji pszenicy stosuje się metody, które mają na celu minimalizowanie strat produkcji, takie jak monitorowanie stanu uprawy, reakcja na zmiany środowiskowe, ochrona roślin przed chorobami czy szkodnikami. Ponadto, produkcja ta opiera się na zasadach zrównoważonego rozwoju, co oznacza, że dąży się do osiągnięcia równowagi pomiędzy produkcją żywności a zachowaniem środowiska naturalnego.

Dobór stanowiska

Warunki klimatyczne Polski pozwalają na uprawę pszenicy ozimej w całym kraju. Część odmian wykazuje przydatność do uprawy we wszystkich rejonach Polski, inne mogą stwarzać ryzyko uprawy na poszczególnych obszarach. Spośród roślin zbóż ozimych pszenica ma największe wymagania glebowe. Jest to wynik stosunkowo płytko sięgającego i słabo rozwiniętego systemu korzeniowego, bowiem w warstwie gleby 0-20 cm znajduje się 86% jego masy. Płytki system korzeniowy powoduje brak możliwości sięgania do głębszych warstw gleby po wodę i składniki pokarmowe. Pszenicę jarą należy uprawiać na glebach żyznych, zwięzłych, należących do kompleksu pszennego bardzo dobrego, pszennego dobrego lub na glebach średnich (kompleks żytni bardzo dobry, pszenny wadliwy, a ostatecznie żytni dobry) pod warunkiem dobrego przedplonu.

Przedplon

Dla pszenicy w systemie Integrowanej Produkcji (IP) dobrym przedplonem są rośliny o średniej i wysokiej wartości, takie jak rzepak ozimy, soja, bobik czy okopowe. Warto unikać monokultury zbóż, stosując przy tym prawidłowy płodozmian, obejmujący również takie rośliny jak ziemniaki czy buraki. Dobrym przedplonem są też rośliny bobowate. Ich duża wartość przedplonowa polega na wzbogaceniu gleby w azot dzięki współżyciu z bakteriami posiadającymi zdolność wiązania azotu atmosferycznego oraz na pozostawianiu dużej masy resztek pożniwnych. Bobowate drobnonasienne i ich mieszanki z trawami, tj. koniczyną i lucerną są dobrymi przedplonami tylko gdy nie są silnie zachwaszczone i dały wysoki plon. Najgorszymi przedplonami dla pszenicy ozimej są rośliny zbożowe z wyjątkiem owsa. Roślin zbożowych z wyjątkiem owsa nie można w systemie IP używać w przedplonie.

Wskazanymi dla pszenicy jarej przedplonami są rośliny okopowe: burak, ziemniak oraz rośliny oleiste i bobowate grubonasienne. Nie należy uprawiać jej po roślinach zbożowych (z wyjątkiem owsa). Średnią wartość przedplonową dla tej formy ma kukurydza. Roślin zbożowych z wyjątkiem owsa nie można w systemie IP używać w przedplonie.

Dobór odmian

Właściwy dobór odmian to największy czynnik plonotwórczy. W integrowanej uprawie pszenicy w pierwszej kolejności wskazane jest korzystanie z szeroko przebadanych odmian z Krajowego rejestru - dobór odmian o zwiększonej odporności/ tolerancji na co najmniej jednego sprawcę chorób. Stosowanie kwalifikowanego materiału siewnego jest jednym z ważnych elementów agrotechniki. Taki materiał siewny podlega urzędowej kontroli wytwarzania i ocenie. Do obrotu trafiają więc nasiona o ściśle określonych parametrach jakościowych i odpowiednio przygotowane (pozbawione zanieczyszczeń, prawidłowo zaprawione skuteczną zaprawą oraz właściwie zapakowane, zaopatrzone w etykietę nasienną i prawidłowo przechowywane). Nasiona kwalifikowane zapewniają tożsamość odmianową, tj. przejawianie się charakterystycznych dla danej odmiany cech, zarówno morfologicznych, jak i użytkowych, w tym np. odporności na specyficzne patogeny. Kwalifikowany materiał siewny gwarantuje także odpowiednią zdolność i energię kiełkowania, co sprzyja szybkim i wyrównanym wschodom.

Uprawa roli

Podstawowym celem uprawy roli jest uzyskanie wysokiej sprawności gleby, korzystnych stosunków wodno-powietrznych, wyeliminowanie zachwaszczenia. Uprawa roli powinna stwarzać warunki do szybkich i równomiernych wschodów, szybkiego kiełkowania chwastów i niszczenia ich siewek zabiegami agrotechnicznymi. Pszenica ozima - obecnie względy ekonomiczne i organizacyjne w gospodarstwie skłaniają rolników do zastępowania podorywki agregatami złożonymi z kultywatora o łapach sztywnych. Do najważniejszych zalet stosowania agregatów tworzonych na bazie gruberów należy mniejsze zużycie paliwa i większa wydajność pracy oraz lepsze wymieszanie z glebą ścierni i pociętej słomy. Obecnie coraz więcej producentów rolnych stosuje uprawę gleby z pominięciem orki. System taki jest trudniejszy, ponieważ takie elementy agrotechniki, jak: zarządzanie materią organiczną, zwalczanie chwastów, wapnowanie nabierają większego znaczenia. Istotnym czynnikiem jest właściwie wykonana uprawa pożniwna. Należy ją uzależnić od ilości resztek pozostawionych na polu. Słomę należy dobrze rozdrobnić oraz równomiernie rozprowadzić na polu. Jeżeli spełnione są te warunki, wystarczy zastosować bronę talerzową. Dobrze sprawdzają się agregaty talerzowe składające się z podwójnego rzędu talerzy i wału doprawiającego. Inną metodą uprawy pożniwnej jest zastosowanie kultywatora ścierniskowego (grubera).

Siew

Pszenica ozima należy do roślin dnia długiego. Z długością dnia ściśle związany jest termin siewu. Opóźnienie terminu siewu powoduje wskutek obniżającej się temperatury spowolnienie tempa wschodów oraz ukazywania się kolejnych liści. Rośliny z siewów późnych (koniec października) nie osiągają fazy krzewienia, zatem okres wschody-krzewienie tych roślin wydłuża się do wiosny, kiedy długość dnia jest większa o ponad 3 godziny. Zmniejszenie plonu ziarna z jednostki powierzchni wraz z opóźnieniem terminu siewu jest wynikiem słabszego krzewienia i mniejszej obsady kłosów, mniejszego plonu ziarna z rośliny i z kłosa oraz mniejszej liczby ziaren z rośliny.

Nawożenie pszenicy

Dobre plony ziarna pszenicy można uzyskać przy odpowiednim zaopatrzeniu roślin w składniki pokarmowe. W technologii zintegrowanej należy uwzględnić składniki pokarmowe ze wszystkich źródeł (gleba, przedplon, nawozy mineralne, nawozy organiczne). Dlatego w odstępach maksymalnie 4-letnich niezbędne jest wykonanie analiz zawartości poszczególnych składników w glebie. Znając ilości wyniesionych składników pokarmowych wraz z 1 toną plonu, łatwo można, w zależności od oczekiwanego plonu, wyliczyć potrzeby pokarmowe roślin, mnożąc jednostkowe pobranie przez przewidziany plon roślin z hektara, a następnie wyliczyć w warunkach konkretnego pola, w zależności od zasobności gleby, potrzeby nawozowe roślin względem składników.

Regulacja zachwaszczenia

W regulacji zachwaszczenia w pierwszej kolejności należy wykorzystywać metody agrotechniczne. W przypadku konieczności zastosowania ochrony chemicznej niezwykle ważne jest właściwe zastosowanie herbicydu w odpowiedniej dawce, z uwzględnieniem poziomu wrażliwości chwastów opracowanych dla pojedynczo występujących chwastów lub ich zbiorowisk. Monitorowanie występowania chwastów jest istotnym elementem integrowanej ochrony przed zachwaszczeniem. Planowanie oraz decyzję w zakresie chemicznego zwalczania chwastów należy podejmować na podstawie aktualnej lustracji plantacji.

Ograniczanie sprawców chorób

W integrowanej produkcji pszenicy stosowanie środków ochrony roślin jest dopuszczone po przekroczeniu wartości progu szkodliwości dla chorób (z wykorzystaniem Platformy Sygnalizacji Agrofagów lub innych systemów wspomagania decyzji). W integrowanej ochronie i produkcji pszenicy należy wykonać przed siewem zabieg zaprawiania chemicznego ziarna. Zabieg ten w przypadku zwalczania sprawców: zgorzeli siewek, śnieci cuchnącej, głowni pylącej i pleśni śniegowej jest jedyną skuteczną możliwością ich zwalczenia. Zaprawianie ziarna chroni kiełkujące ziarniaki przed porażeniem przez grzyby i organizmy chorobotwórcze, które znajdować się mogą na powierzchni i wewnątrz ziarniaka oraz bytować w glebie. Prawidłowe prowadzenie lustracji polowych jest podstawą do podjęcie decyzji o zabiegu, który powinien być wykonany w oparciu o progi szkodliwości (o ile dla danej choroby zostały wyznaczone).

Integrowana produkcja pszenicy może przynieść wiele korzyści

Po pierwsze, poprawia jakość gleby i zwiększa jej żyzność poprzez ograniczanie stosowania szkodliwych substancji chemicznych. Po drugie, pomaga w zachowaniu różnorodności biologicznej oraz zapobiega erozji gleby. Ponadto, integrowana produkcja może prowadzić do zwiększenia efektywności produkcji i obniżenia kosztów.

Warto zauważyć, że integrowana produkcja pszenicy nie jest tylko korzystna dla rolników i środowiska, ale również dla konsumentów. Dzięki mniejszej ilości używanych pestycydów i nawozów, produkcja pszenicy może być zdrowsza i bezpieczniejsza dla ludzi.

Podsumowując, integrowana produkcja pszenicy to podejście, które ma na celu zapewnienie zrównoważonego rozwoju rolnictwa, poprawę jakości produkcji oraz ochronę środowiska naturalnego. Dlatego warto promować ten sposób produkcji, aby przyczynić się do tworzenia bardziej zrównoważonego i efektywnego systemu rolniczego.

Rafał Galiak, CDR Oddział w Krakowie

Opracowano na podstawie: https://www.gov.pl/web/piorin/metodyki-ip Metodyka Integrowanej Produkcji pszenicy ozimej i jarej