Od 18 marca 2026 r. obowiązują nowe przepisy ustawy o zdrowiu zwierząt, które wprowadziły możliwość przemieszczania świń bez papierowego świadectwa zdrowia. Rolnicy mają jednak wiele wątpliwości dotyczących zasad przemieszczania świń. Czy w strefie wolnej od ASF nadal potrzebne jest świadectwo zdrowia? Czy wystarczy zgłoszenie w aplikacji IRZplus? Czy lekarz weterynarii zawsze musi zbadać zwierzęta? I kto płaci za świadectwo?
Na te pytania odpowiedział Główny Inspektorat Weterynarii po wystąpieniu Kujawsko-Pomorskiej Izby Rolniczej, która poprosiła o jasną interpretację obowiązujących przepisów.
Czy w białej strefie obowiązuje świadectwo zdrowia?
Według interpretacji Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi przepisy dotyczą całego kraju – także obszarów wolnych od ASF, czyli tzw. białej strefy.
Jednocześnie rolnik nie zawsze musi uzyskiwać papierowe świadectwo zdrowia. Przepisy dopuszczają alternatywę w postaci zgłoszenia zamiaru przemieszczenia świń przez system IRZplus.
Oznacza to, że obecnie na terenie całej Polski funkcjonują dwa rozwiązania:
- tradycyjne świadectwo zdrowia wystawione przez urzędowego lekarza weterynarii,
- zgłoszenie przemieszczenia w systemie IRZplus – bez wystawiania papierowego świadectwa.
Czy wystarczy samo zgłoszenie w IRZplus?
Okazuje się, że samo zgłoszenie w IRZplus nie zawsze jest wystarczające.
Każde zgłoszenie trafia do powiatowego lekarza weterynarii, który analizuje sytuację i podejmuje decyzję, czy wyrazić zgodę na przemieszczenie świń.
Lekarz bierze pod uwagę przede wszystkim:
- sytuację epizootyczną dotyczącą ASF w powiecie,
- wyniki kontroli gospodarstwa,
- dotychczasowy nadzór weterynaryjny nad stadem.
Może więc zaakceptować przemieszczenie przez IRZplus, ale może również odmówić i zażądać wystawienia świadectwa zdrowia.
Zobacz też: Wróci „Locha Plus”? Rolnicy apelują do Tuska o nowe dopłaty
Czy badanie kliniczne świń jest obowiązkowe?
Okazuje się, że na to pytanie nie da się odpowiedzieć w sposób jednoznaczny, ponieważ to powiatowy lekarz weterynarii decyduje o tym, czy przed przemieszczeniem konieczne będzie przeprowadzenie badania klinicznego zwierząt.
Przepisy unijne przewidują możliwość odstąpienia od takiego badania, jednak dotyczy to przede wszystkim gospodarstw spełniających określone warunki, m.in. prowadzących odpowiednią bioasekurację oraz pozostających pod stałym nadzorem weterynaryjnym.
W praktyce oznacza to, że w jednym gospodarstwie badanie może nie być wymagane, a w innym – będzie obowiązkowe.
Ostateczna decyzja należy do powiatowego lekarza weterynarii
GIW podkreśla, że każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie.
To właśnie powiatowy lekarz weterynarii właściwy dla gospodarstwa pochodzenia świń decyduje:
- czy wymagane będzie papierowe świadectwo zdrowia,
- czy możliwe będzie przemieszczenie przez IRZplus,
- czy konieczne będzie badanie kliniczne zwierząt.
W przypadku zgłoszenia w systemie IRZplus lekarz wydaje zgodę lub odmowę po przeprowadzeniu analizy ryzyka.
Czy za świadectwo zdrowia trzeba zapłacić?
Za świadectwo zdrowia trzeba zapłacić, jeżeli przepisy wymagają wystawienia świadectwa zdrowia, Inspekcja Weterynaryjna pobiera opłatę za przeprowadzenie kontroli i wystawienie dokumentu.
Mniejsze gospodarstwa mogą jednak skorzystać z ulgi. Jeżeli utrzymują nie więcej niż 50 świń, opłata jest obniżana o 75 proc., ale nie może być niższa niż 20 zł.
Dodatkowe koszty mogą pojawić się wtedy, gdy podczas kontroli zostaną pobrane próbki do badań laboratoryjnych.
Kiedy rolnik nie zapłaci?
Jeżeli przemieszczenie odbywa się zgodnie z przepisami dotyczącymi zgłoszenia w systemie IRZplus i nie jest wymagane wystawienie świadectwa zdrowia przez urzędowego lekarza weterynarii, Inspekcja Weterynaryjna nie pobiera opłaty za taki dokument. Przepisy nie przewidują również innych opłat związanych wyłącznie z takim zgłoszeniem.
Co to oznacza dla hodowców?
Najważniejsza informacja dla producentów trzody chlewnej jest taka, że zgłoszenie przemieszczenia w IRZplus nadal może zastąpić papierowe świadectwo zdrowia. Nie oznacza to jednak automatycznej zgody na każdy transport.
O tym, czy świnie pojadą wyłącznie na podstawie zgłoszenia w systemie, czy konieczne będzie świadectwo zdrowia i badanie kliniczne, każdorazowo decyduje powiatowy lekarz weterynarii po ocenie ryzyka w konkretnym gospodarstwie.
oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz na podst. KPIR
