Prawa fosforanowe kosztują już 315 euro za kilogram
Holenderscy producenci mleka mierzą się z gwałtownym wzrostem kosztów utrzymania krów. Jak informuje niemiecki portal top agrar.com, ceny praw fosforanowych osiągnęły rekordowy poziom 315 euro za kilogram fosforanów. Na początku 2026 roku wynosiły jeszcze 126 euro.
Skala wydatków robi wrażenie. Krowa produkująca rocznie 10 tys. kg mleka wymaga uprawnień odpowiadających 46,4 kg fosforanów. Przy obecnej cenie ich zakup kosztowałby 14 616 euro, czyli prawie 15 tys. euro, czyli ponad 65 tys. zł.
To koszt samych praw do produkcji, a nie zakupu zwierzęcia. Gospodarstwo, które ma już odpowiednią pulę uprawnień, nie musi ponosić takiego wydatku na każdą utrzymywaną krowę. Problem dotyczy przede wszystkim hodowców, którym brakuje limitów i którzy chcą utrzymać lub zwiększyć produkcję.
Produkcja mleka rośnie, a praw fosforanowych ubywa
Za wzrostem cen stoi przede wszystkim większe zapotrzebowanie na uprawnienia przy jednoczesnym ograniczeniu ich podaży.
Według danych przytoczonych przez top agrar.com, w pierwszych ośmiu miesiącach 2026 roku holenderska produkcja mleka była o 4 proc. wyższa niż w analogicznym okresie poprzedniego roku. Większa produkcja oznacza, że część gospodarstw potrzebuje dodatkowych praw fosforanowych.
Tymczasem dostępnych uprawnień jest coraz mniej. W Holandii przy obrocie prawami 30 proc. ich ilości jest wycofywane z rynku. Oznacza to, że jeśli rolnik sprzedaje prawa odpowiadające 100 kg fosforanów, nabywca otrzymuje 70 kg.
Dodatkowo uprawnienia gospodarstw, które kończą produkcję w ramach rządowych programów wycofywania, mogą być całkowicie usuwane z systemu. W rezultacie hodowcy potrzebujący dodatkowych limitów i muszą konkurować o coraz mniejszą pulę praw, co napędza wzrost cen i zwiększa koszty utrzymania stada.
Rolnicy muszą sprzedawać krowy?
W Holandii system praw fosforanowych obowiązuje od 2018 roku. Ogranicza on ilość fosforanów, które mogą wytworzyć zwierzęta utrzymywane w gospodarstwie. Hodowca musi dysponować odpowiednią liczbą uprawnień, a jeśli chce zwiększyć produkcję, może potrzebować kolejnych.
Przy obecnych cenach dokupienie praw staje się poważnym obciążeniem finansowym. Rolnicy, którzy nie mogą zdobyć potrzebnych uprawnień, muszą ograniczyć produkcję mleka lub zmniejszyć liczbę krów.
Jak podaje top agrar.com, w Holandii wzrosła liczba krów kierowanych na ubój, a ceny bydła rzeźnego w klasie O wyraźnie spadły.
Jos Verstraten, przewodniczący działu hodowli bydła mlecznego w holenderskiej organizacji rolniczej LTO, zwraca uwagę na ryzyko niedoboru uprawnień.
– Martwimy się, czy w ogóle będzie wystarczająco dużo kwot – powiedział w rozmowie z top agrar.com.
Jak podkreśla, jeśli gospodarstwa będą musiały zmniejszyć stada, by dostosować się do limitów, skala koniecznego uboju może być znaczna. Według LTO nie widać na razie wyraźnego wzrostu liczby gospodarstw zamykanych z powodu obecnej sytuacji. Coraz więcej hodowców otrzymuje jednak kary za przekroczenie dozwolonego poziomu produkcji mleka lub fosforanów.
Na fosforanach problemy się nie kończą. Dochodzą ograniczenia emisji azotu
Holenderscy producenci mleka muszą brać pod uwagę również planowane zaostrzenie wymagań dotyczących emisji azotu i amoniaku.
Z informacji przytoczonych przez top agrar.com wynika, że rząd zapowiedział nowe cele redukcji emisji, które mają być powiązane z limitami fosforanowymi. Według przedstawionych danych dopuszczalny poziom emisji amoniaku ma zostać ograniczony z około 13 do 7,6 kg na krowę.
Z wyliczeń Rabobanku, cytowanych przez niemiecki portal, wynika, że osiągnięcie tego celu wymagałoby zmniejszenia emisji azotu w gospodarstwach o około 45 proc.
Możliwe rozwiązania obejmują zmiany w żywieniu i utrzymaniu zwierząt, wdrażanie technologii ograniczających emisje oraz zmniejszenie liczby krów. Każde z tych rozwiązań może oznaczać dla hodowców dodatkowe koszty lub konieczność ograniczenia skali produkcji.
Hodowcy chcą jasnych zasad na przyszłość
Rosnące ceny praw fosforanowych i planowane ograniczenia środowiskowe zwiększają niepewność w holenderskiej branży mleczarskiej. Gospodarstwa muszą decydować, czy inwestować w dalszą produkcję, kupować drogie uprawnienia, czy stopniowo ograniczać stada.
Jos Verstraten z LTO apeluje do rządu o jasne zasady, które pozwolą rolnikom planować przyszłość. Potrzebują ich zarówno hodowcy rozważający zakończenie produkcji mleka, jak i ci, którzy chcą nadal prowadzić gospodarstwa.
Holenderski przykład pokazuje, że ograniczenia produkcyjne mogą istotnie zwiększyć koszty utrzymania stada, szczególnie gdy rośnie produkcja mleka, a liczba dostępnych uprawnień maleje. Przy cenie 315 euro za kilogram fosforanów dodatkowe prawa stają się dla wielu gospodarstw wydatkiem liczonym w tysiącach euro na krowę.
oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz na podst. topagrar.com
