Rolnicy chcą zniesienia moratorium na łosie
19 listopada podczas wspólnego posiedzenia sejmowych Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi dyskutowano o odszkodowaniach za szkody wyrządzane przez dziką zwierzynę w uprawach rolnych.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska przedstawiło dane dotyczące skali wypłat, jednak przedstawiciele strony społecznej i posłowie zwracali uwagę, że same kwoty odszkodowań nie pokazują całego problemu. Ich zdaniem brakuje przede wszystkim rzetelnych danych o liczebności poszczególnych gatunków oraz konkretnych działań ograniczających szkody.
Zdzisław Łuba, przedstawiciel Podlaskiej Izby Rolniczej, zaapelował o zniesienie moratorium na odstrzał łosi, wskazując nie tylko na straty w gospodarstwach, ale przede wszystkim na zagrożenie dla kierowców.
– Prosiłbym w imieniu nie tylko rolników, ale i mieszkańców Polski oraz kierowców, którzy poruszają się drogami, o zniesienie moratorium na łosia – mówił.
Jak podkreślał, zderzenie z łosiem może mieć tragiczne konsekwencje, a samo uzyskanie odszkodowania za uszkodzony samochód nie rozwiązuje problemu.
– Ale co z życiem ludzkim? Proszę państwa, co z życiem ludzkim? Wiecie państwo, że nikt nie jest w stanie określić ceny za śmierć człowieka w samochodzie – mówił.
Zwracał również uwagę na zachowanie tych zwierząt.
– Łosi jest bardzo dużo i one nie są płochliwe. Wchodzą na drogę i w sytuacji, kiedy jest mgła, kierowca nie daje sobie z tym rady, nie zauważy go, a on nie ucieka – argumentował Łuba.
Żubry wychodzą z Puszczy Białowieskiej na pola
Przedstawiciel rolników z Podlasia poruszył również problem szkód powodowanych przez żubry. Jego zdaniem zwierzęta coraz częściej opuszczają Puszczę Białowieską i szukają pożywienia na okolicznych polach. Łuba wiązał to z sytuacją w puszczy i dużą ilością zalegającego martwego drewna.
– Ten żubr, który to jest jako zwierzę, mówili stepowe, ale nauczył się u nas żyć w tej puszczy. On z niej nie wychodził. [...] Ale jak to cmentarzysko powstało, więc żubr wyszedł do nas, na nasze pola – mówił.
Zwracał uwagę, że żubry powodują duże straty w uprawach, a rolnicy nie wiedzą, jak poradzić sobie z narastającym problemem.
– Żubrów jest bardzo dużo, one są naszym dziedzictwem, ale co my dalej mamy z tym robić? Czemu państwo musi takie wielkie pieniądze płacić za te odszkodowania? – pytał.
Wystąpienie zakończył apelem o zajęcie się szkodami powodowanymi przez żurawie. Jak relacjonował, ptaki potrafią w krótkim czasie zniszczyć znaczną część świeżo zasianej kukurydzy.
– Żurawie potrafią w przeciągu jednego dnia zjeść 10 ha wschodzącej kukurydzy, a koszty założenia plantacji są ogromne – mówił.
Zwrócił też uwagę, że rolnicy mają ograniczone możliwości odstraszania tych ptaków.
Wilków jest za dużo? Posłowie pytają o kontrolę populacji
Problem liczebności dzikich zwierząt podnosili również posłowie. Jarosław Rzepa zwracał uwagę, że w przedstawionych materiałach brakuje informacji o szkodach powodowanych przez wilki, choć rolnicy zgłaszają takie przypadki.
– Rolnicy zgłaszają całkowicie inne informacje, pokazują filmy, pokazują wymierne straty, które są ponoszone – podkreślał.
Zapytał ministerstwo, kiedy zostanie określony bezpieczny poziom populacji wilka w Polsce.
– Kiedy wreszcie określimy bezpieczny poziom populacji wilka w Polsce? Bo wydaje mi się, że wszyscy uciekamy od tego tematu. Tego wilka jest z roku na rok coraz więcej i on jest coraz bliżej – mówił poseł.
Podobne wątpliwości przedstawił Kazimierz Gwiazdowski. Zwracał uwagę, że informacja ministerstwa koncentruje się na kwotach odszkodowań, ale nie pokazuje, jak zmienia się liczebność zwierząt.
– I tego mi zabrakło po prostu, ilości dokładnie tych zwierząt. [...] Te zwierzęta powodują duże szkody w gospodarstwach rolnych, a szczególnie w województwie podlaskim, w otulinie Biebrzańskiego Parku Narodowego, gdzie mieszkam – mówił.
Przywołał również przypadki ataków wilków na zwierzęta gospodarskie.
– Wilki w tej chwili po prostu atakują zwierzęta gospodarskie, ostatnio byczka około 300 kilogramów i zbliżają się coraz bliżej do zabudowań gospodarczych – relacjonował.
Jego zdaniem odszkodowania nie rekompensują rolnikom poniesionych nakładów i strat.
– Rolnicy pewnie by nie chcieli mieć tych szkodników na swoim terenie, tylko spokojnie gospodarzyć – podkreślał.
Posłowie pytali także o to, czy ministerstwo zamierza określić docelową liczebność populacji łosi, żubrów i wilków oraz co będzie robić w sytuacji, gdy liczba zwierząt będzie przekraczać przyjęte poziomy.
Rolnik boi się zabezpieczać własne uprawy?
Dariusz Piontkowski zwracał uwagę, że rolnicy potrzebują nie tylko sprawniejszego systemu odszkodowań, ale również realnego wsparcia w zapobieganiu szkodom.
Pytał, ile pieniędzy państwo przeznacza na grodzenie pól, odstraszanie zwierząt i inne działania zabezpieczające uprawy.
– Jeżeli państwo tego nie będą robili, no to rolnicy zostaną sami sobie. Wiem, jak to jest na Podlasiu. Do mnie również zgłaszają się rolnicy z tego typu problemami – mówił.
Wskazywał, że gospodarstwa położone w pobliżu kompleksów leśnych muszą często samodzielnie zabezpieczać pola, a przy tym obawiają się konsekwencji prawnych podejmowanych działań.
– Taki rolnik boi się nawet czynnie występować w ochronie swoich zbiorów, bo za chwilę będzie oskarżony o to, że znęca się nad zwierzętami i trafi przed sąd – argumentował poseł.
Zwrócił też uwagę na niebezpieczeństwo związane z wypadkami drogowymi z udziałem dzikich zwierząt. Pytał, czy państwo dysponuje statystykami dotyczącymi takich zdarzeń, zwłaszcza z udziałem łosi, i czy przewidziano jakiekolwiek wsparcie dla poszkodowanych.
Dziki coraz częściej pojawiają się na osiedlach
Problem dzikiej zwierzyny przestał dotyczyć wyłącznie rolnictwa i terenów wiejskich. Paweł Sznab zwrócił uwagę na coraz częstsze pojawianie się dzików w podmiejskich dzielnicach.
Jak mówił, zwierzęta niszczą prywatne posesje, rozkopują trawniki i przewracają pojemniki na śmieci, a ich obecność może być również niebezpieczna dla mieszkańców.
– Zdarzały się już konfrontacje dzików z ludźmi na terenach podmiejskich i tu prowadziło to do dosyć niebezpiecznych rezultatów – zaznaczał.
Poseł pytał ministerstwo, jaki ma plan na rozwiązanie tego problemu.
Ile kosztują szkody powodowane przez dziką zwierzynę?
Minister klimatu i środowiska Urszula Zielińska przedstawiła podczas posiedzenia dane dotyczące systemu odszkodowań.
Zgodnie z Prawem łowieckim za szkody wyrządzone w uprawach i płodach rolnych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny odpowiadają zasadniczo dzierżawcy lub zarządcy obwodów łowieckich.
W przypadku łosi objętych całoroczną ochroną odpowiedzialność za szkody przejmuje Skarb Państwa. Na obszarach leśnych obwodów łowieckich zadania realizują Lasy Państwowe, natomiast w obwodach polnych i poza obwodami odszkodowania wypłaca zarząd województwa ze środków budżetu państwa.
Jak poinformowała minister, system szkód łowieckich generuje rocznie około 80 mln zł wydatków po stronie dzierżawców i zarządców obwodów oraz około 40 mln zł po stronie Skarbu Państwa.
W roku łowieckim 2025/2026 wypłacono około 83 mln zł odszkodowań za szkody łowieckie. Z tej kwoty niecałe 73 mln zł przypadło na Polski Związek Łowiecki, a około 10 mln zł na Lasy Państwowe.
Minister zwróciła również uwagę na wzrost wydatków budżetu państwa. W 2020 roku wypłaty wyniosły około 20 mln zł, a w 2024 roku przekroczyły 40 mln zł.
Osobny system obowiązuje w przypadku zwierząt chronionych. Skarb Państwa odpowiada ustawowo za szkody wyrządzone przez pięć gatunków: żubra, wilka, rysia, niedźwiedzia i bobra. Średnio rocznie na odszkodowania za szkody powodowane przez te zwierzęta przeznaczanych jest około 50 mln zł. Ponad 80% tej kwoty, zależnie od regionu, dotyczy szkód powodowanych przez bobry i żubry.
Ministerstwo zapowiada zmiany w systemie odszkodowań
Urszula Zielińska poinformowała, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska przygotowuje założenia do nowelizacji Prawa łowieckiego. Zmiany mają dotyczyć m.in. metod szacowania liczebności zwierząt łownych, planowania łowieckiego oraz szacowania szkód.
– Zmiany w zakresie szacowania szkód będą służyć profesjonalizacji tego procesu i wzmocnieniu pozycji rolnika – zapowiedziała minister.
Dodała, że szczegóły reformy mają zostać przedstawione po wpisaniu projektu do wykazu prac legislacyjnych.
– W pierwszym kwartale, na początku przyszłego roku, pozyskamy wpis do wykazu prac legislacyjnych i wtedy będziemy mogli opublikować już szczegóły – poinformowała.
Minister odniosła się również do problemu żubrów wychodzących na pola uprawne. Zapowiedziała powrót do programów tworzenia baz żerowych w lasach, które mają zachęcać zwierzęta do pozostawania w ich naturalnych ostojach.
– Chcemy wrócić do programów, w ramach których w lasach były tworzone i opłacane bazy żerowe zachęcające zwierzynę do pozostawania w lasach – mówiła Zielińska.
Resort opracowuje także strategię ochrony żubra, która ma wzmocnić mechanizmy tworzenia takich miejsc.
Ile pieniędzy trafia na zapobieganie szkodom?
Posłowie pytali również o finansowanie działań prewencyjnych. Z odpowiedzi minister wynika, że RDOŚ przeznacza na ten cel około 2-3 mln zł rocznie, a Lasy Państwowe około 3 mln zł.
Minister przyznała jednak, że resort nie dysponuje analogicznymi danymi dotyczącymi Polskiego Związku Łowieckiego.
– Nie mamy takich danych dla Polskiego Związku Łowieckiego, te dane są potrzebne i tutaj potrzebujemy więcej transparentności ze strony Polskiego Związku Łowieckiego, jeśli chodzi o przekazywanie chociażby takich danych – zaznaczyła.
W trakcie posiedzenia poruszono także kwestię możliwości uzyskania zgody na odstępstwa od zakazów dotyczących gatunków chronionych, m.in. na płoszenie czy odłów zwierząt. W sytuacjach nagłych, gdy zagrożone jest życie lub zdrowie człowieka, możliwe jest również telefoniczne wydanie zgody przez regionalną dyrekcję ochrony środowiska.
Jak poinformowała Zielińska, w przypadku wilków wydano dotychczas około 10 takich decyzji rocznie.
Minister przedstawiła także dane dotyczące kormoranów i czapli. W 2024 roku wydano 204 zezwolenia na umyślne płoszenie kormoranów oraz 384 zezwolenia na ich umyślne zabijanie, dopuszczając odstrzał 18 459 osobników. W przypadku czapli siwej wydano 161 zezwoleń na płoszenie i 337 na odstrzał 6321 osobników.
Zezwolenia na odstrzał nie oznaczają jednak, że wszystkie dopuszczone zwierzęta zostały zabite. Jak podała minister, w przypadku omawianych gatunków rybożernych odstrzał wykonano łącznie na 8105 osobnikach.
Dyskusja pokazała, że dla rolników problem dzikiej zwierzyny nie sprowadza się wyłącznie do wysokości wypłacanych odszkodowań. Oczekują przede wszystkim skutecznej ochrony upraw, kontroli liczebności populacji i możliwości gospodarowania bez ciągłego zagrożenia stratami powodowanymi przez zwierzęta.
Link do retransmisji jest dostępny TUTAJ.
oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz na podst. sejm.gov.pl
