Polska na tle UE wypada dobrze, ale młodych rolników nadal brakuje
Polska należy dziś do grupy krajów Unii Europejskiej z relatywnie wysokim udziałem młodych rolników. Z najnowszego raportu przygotowanego dla Parlamentu Europejskiego wynika jednak, że mimo dopłat i specjalnych programów wsparcia wymiana pokoleniowa w rolnictwie nadal postępuje zbyt wolno, a młodzi gospodarze mierzą się z ogromnymi kosztami wejścia do zawodu.
W UE młodych rolników jest coraz mniej
Według danych Parlamentu Europejskiego w 2023 r. w całej Unii Europejskiej było około 960 tys. rolników poniżej 40. roku życia. To wyraźny spadek względem 2016 r., kiedy było ich ok. 1,1 mln. Jeszcze bardziej kurczy się grupa najmłodszych gospodarzy – rolników poniżej 25 lat było zaledwie ok. 52 tys.
Obecnie średnio tylko około 11 proc. rolników w UE ma mniej niż 40 lat. Dla porównania aż 57 proc. gospodarujących przekroczyło 55. rok życia.
W latach 2010–2023 z europejskiego rolnictwa zniknęło około 3,6 mln gospodarstw. Liczba gospodarstw spadła z 12 mln do około 8,4 mln.
Polska wypada lepiej niż średnia UE
Na tle wielu krajów UE Polska wygląda jednak relatywnie dobrze. Autorzy raportu wskazują, że obok Finlandii i Luksemburga to właśnie Polska należy do państw z wysokim udziałem młodych rolników względem unijnej średniej.
Jednocześnie polskie gospodarstwa prowadzone przez młodych rolników są zdecydowanie mniejsze niż w Europie Zachodniej. Średnia powierzchnia gospodarstwa młodego rolnika w Polsce wynosi ok. 21 ha. Dla porównania:
- w Finlandii to ok. 94 ha,
- w Hiszpanii ok. 51 ha,
- w Luksemburgu aż ok. 109 ha.
Raport wskazuje też, że młodzi rolnicy w Polsce najczęściej specjalizują się w uprawach polowych i produkcji mleka. Rzadziej prowadzą gospodarstwa mieszane niż starsze pokolenie rolników.
Jakie wsparcie dostaje młody rolnik?
Wspólna Polityka Rolna 2023–2027 przeznacza na wsparcie młodych rolników w całej UE około 8,5 mld euro środków publicznych.
Młodzi gospodarze mogą korzystać m.in. z:
- dodatkowych płatności bezpośrednich dla młodych rolników,
- premii na rozpoczęcie działalności,
- wyższego poziomu dofinansowania inwestycji,
- szkoleń i doradztwa,
- wsparcia współpracy i transferu gospodarstw.
W Polsce młodzi rolnicy korzystają także z kredytów preferencyjnych na zakup ziemi. Raport podkreśla również znaczenie KRUS-u, który może ułatwiać starszym rolnikom przekazywanie gospodarstw następcom.
Polska daje młodym rolnikom jedną z najwyższych premii w UE. Ale...
Raport wskazuje, że Polska należy do krajów, które stosują relatywnie wysokie wsparcie finansowe dla młodych rolników rozpoczynających działalność. Premia dla młodego rolnika wynosi obecnie 200 tys. zł,czyli ok. 46–47 tys. euro (a od tego roku 300 tys. zł dla prowadzących produkcję zwierzęcą czyli ok. 70 tys. euro). Dla porównania:
- we Francji wsparcie startowe wynosi zwykle od ok. 15 do 35 tys. euro,
- w Niemczech dominują dopłaty obszarowe i preferencyjne kredyty,
- w Holandii większy nacisk położono na ulgi podatkowe i finansowanie inwestycji,
- w części krajów Europy Południowej premie są niższe niż w Polsce, ale łatwiejszy jest dostęp do ziemi dzierżawionej.
Największy problem? Ziemia i koszty
Eksperci Parlamentu Europejskiego zwracają uwagę, że największą barierą dla młodych rolników w całej UE pozostaje dostęp do ziemi i kapitału. Wysokie ceny gruntów oraz koszt nowoczesnych inwestycji sprawiają, że wielu młodych ludzi nie jest w stanie samodzielnie rozpocząć gospodarowania.
Dodatkowo rosną koszty produkcji, ceny nawozów, energii i maszyn, a także niepewność związana z polityką klimatyczną UE.
Raport wskazuje też, że młodzi rolnicy są zwykle bardziej otwarci na nowoczesne technologie, inwestycje i specjalizację produkcji. Jednocześnie to właśnie oni częściej korzystają z formalnego wykształcenia rolniczego i nowych modeli prowadzenia gospodarstw.
Kobiet wśród młodych rolników nadal jest mało
Autorzy raportu zwracają uwagę na jeszcze jeden problem. Kobiety są nadal wyraźnie niedoreprezentowane wśród młodych rolników.
W 2020 r. jedynie 26 proc. rolników poniżej 40. roku życia stanowiły kobiety. Eksperci wskazują, że młode kobiety częściej napotykają bariery związane z dostępem do ziemi, finansowania i przejmowania gospodarstw rodzinnych.
Po 2027 r. mają pojawić się nowe instrumenty
Dyskusja o przyszłości Wspólnej Polityki Rolnej po 2027 r. już trwa. Parlament Europejski zapowiada nowe rozwiązania mające przyciągać młodych ludzi do rolnictwa, w tym specjalne „pakiety startowe” dla młodych gospodarzy.
Eksperci podkreślają jednak, że same dopłaty nie wystarczą. Bez łatwiejszego dostępu do ziemi, kredytów i stabilnych warunków prowadzenia produkcji wymiana pokoleniowa w europejskim rolnictwie może dalej zwalniać.
Kamila Szałaj
