Na co naprawdę idą dopłaty? Te liczby mogą zaskoczyć rolników

Dotacje unijne dla rolników i wsparcie z KPO

W latach 2004–2025 Polska w ramach WPR otrzymała z unijnego budżetu prawie 86 mld euro. Większość tej kwoty, czyli ponad 55 mld euro, trafiła bezpośrednio do rolników i przedsiębiorców rolnych w formie płatności bezpośrednich. Kolejne blisko 27 mld euro przekazano beneficjentom programów rozwoju obszarów wiejskich realizowanych w latach 2004–2027. W ramach Planu Strategicznego WPR 2023–2027 wypłacono z tego tytułu prawie 730 mln euro. Tak wynika z raportu „Polska Wieś 2026. Raport o stanie wsi” przygotowanego przez Fundację na rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa (FDPA).

Jak pisze w raporcie Iwona Nurzyńska, dodatkowym źródłem wsparcia inwestycji w rolnictwie i na obszarach wiejskich było KPO, z którego około 2 mld euro przeznaczono m.in. na inwestycje w rolnictwo 4.0, budowę silosów w gospodarstwach rolnych, wsparcie mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw przetwórstwa rolnego oraz wymianę dachów wykonanych z materiałów szkodliwych dla zdrowia i środowiska.

Ile wynoszą dopłaty bezpośrednie dla gospodarstw rodzinnych?

W ocenie autorki opracowania w Polsce wciąż brakuje wyraźnej determinacji do wspierania rozwoju silnego sektora gospodarstw rodzinnych, które są mniej liczne niż najmniejsze gospodarstwa, ale mają większy potencjał rozwojowy. Z zaprezentowanych przez nią danych wynika, że ponad 80% beneficjentów płatności otrzymuje rocznie niewięcej niż 5 tys. euro. W tej grupie do 55% beneficjentów trafia mniej niż 1250 euro rocznie. Jednocześnie płatności do 5 tys. euro stanowią około 40% całej koperty finansowej. Płatności w przedziale 5–10 tys. euro odpowiadały za około 20% środków, a dopłaty od 10 do 50 tys. euro – za blisko 30%. Płatności przekraczające 50 tys. euro stanowiły jedynie około 10% całości.

Na co rolnicy wydają pieniądze z WPR? Inwestycje i kredyty preferencyjne

Nurzyńska dowodzi, że im mniejsze gospodarstwo, tym większa część płatności bezpośrednich jest przeznaczana na codzienne potrzeby życiowe. W gospodarstwach do 15 ha ponad połowa środków trafia na cele bytowe. W gospodarstwach powyżej 15 ha udział ten wynosi około 42%, a w gospodarstwach powyżej 50 ha – 32,3%.

W większych gospodarstwach większy jest natomiast udział płatności przeznaczanych na inwestycje, bieżące nakłady produkcyjne i zakup ziemi. W gospodarstwach do 15 ha inwestycje finansowane z płatności bezpośrednich stanowią 7,6–10% wydatków. W grupie gospodarstw 15–50 ha udział ten wynosi już 15,6%, a w gospodarstwach powyżej 50 ha – 28,7%. W przypadku zakupu ziemi wartości te wynoszą odpowiednio: 4, 5,1 i 7,9%.

Badania przeprowadzone przez Nurzyńską pokazują także, że większe gospodarstwa częściej deklarują gotowość do korzystania z kredytów preferencyjnych i komercyjnych. W II kwartale 2025 r. chęć ubiegania się o kredyt preferencyjny zadeklarowało około 14% gospodarstw do 15 ha oraz blisko 38% gospodarstw powyżej 50 ha. W przypadku kredytów komercyjnych odsetki te wyniosły odpowiednio około 7–8% i 19%. Większą gotowość do korzystania z kredytów deklarowali także młodsi i lepiej wykształceni kierownicy gospodarstw.

Magdalena Szymańska

fot. M. Szymańska