Luxigard na wyczyńca dopuszczony w Polsce. Jest zgoda na 250 tys. ha pszenicy
Luxigard nie był dotychczas dopuszczony do obrotu w Polsce. Środek zawiera w swoim składzie substancje czynne cinmetylinę oraz pikolinafen. Substancja czynna cinmetylina (cinmethylin) jest substancją nową, znajdującą się obecnie w trakcie oceny na poziomie europejskim i nie jest jeszcze zatwierdzona do stosowania w środkach ochrony roślin. Substancja czynna pikolinafen jest substancją zatwierdzoną do stosowania w środkach ochrony roślin zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2016/1423. Zgodnie z zezwoleniem wydanym przez resort rolnictwa 23 września br., może być stosowany w uprawie pszenicy ozimej w celu wyczyńca polnego na terenie całego kraju. Całkowity areał uprawy pszenicy ozimej, na którym przewidywane jest zastosowanie środka to 250 tys. ha. Ilość środka ochrony roślin Luxigard, która może zostać wprowadzona do obrotu i zastosowana w zakresie objętym omawianym zezwoleniem to 10 400 l.
Szczegółowe warunki i zakres stosowania środka ochrony roślin Luxigard w uprawie pszenicy ozimej, zgodnie z wydanym zezwoleniem:
- Zwalczanie wyczyńca polnego
- Maksymalna/zalecana dawka dla jednorazowego zastosowania: 1,25 l/ha
- Termin stosowania: przedwschodowo (BBCH 00-09) lub powschodowo od fazy szpilkowania, kiedy z pochewki liściowej wydobywa się pierwszy liść do fazy 3 liścia (BBCH 10-13) a chwasty jednoliścienne znajdują się w fazie 1-2 liści.
- Zalecana ilość wody: 100-400 l/ha
- Zalecane opryskiwanie: średniokropliste.
- Maksymalna liczba zabiegów w sezonie wegetacyjnym: 1.
Rolnicy alarmowali w sprawie wyczyńca
PZPRZ wystąpił do resortu rolnictwa z wnioskiem o wydanie zezwolenia na wprowadzanie do obrotu, na okres do 120 dni, w sezonie 2026 r., środka ochrony roślin Luxigard z przeznaczeniem do stosowania w uprawie pszenicy ozimej w celu zwalczania wyczyńca polnego na początku lipca br.
W uzasadnieniu Związek podniósł, że wyczyniec polny (Alopecurus myosuroides) jest istotnym i najtrudniej zwalczanym chwastem jednoliściennym w pszenicy ozimej, która jest najważniejszym gatunkiem zbóż uprawianym w Polsce. 80% wyczyńca polnego wschodzi jesienią, czyli w tym samym czasie, gdy rozwija się młoda pszenica ozima Pojedyncza roślina może wytwarzać średnio około 100 nasion, a w niektórych przypadkach nawet do 400 nasion, co powoduje, że gatunek ten ma znaczący wpływ na poziom plonowania upraw i w dużym nasileniu może powodować obniżenie plonu o nawet 50%. Silne zachwaszczenie wyczyńcem polnym może prowadzić do wylegania zbóż, ponieważ zboża mocno konkurują z wyczyńcem o światło i składniki pokarmowe, co dodatkowo zwiększa straty plonu.
Kolejnym negatywnym skutkiem jest sprzyjanie rozwojowi patogenów zbóż. Łan jest dodatkowo zagęszczony przez chwasty, co sprzyja rozwojowi takich patogenów jak mączniak, który może rozwijać się na wyczyńcu polnym. Ponadto wyczyniec polny jest jednym z najważniejszych żywicieli sporyszu. Wyczyniec polny jest chwastem trudnym do zwalczania, z powszechnie występującymi biotypami odpornymi na dotychczas stosowane substancje aktywne.
Wyczyniec trudny do ograniczenia metodami agrotechnicznymi
Wg Związku działania agrotechniczne mogą ograniczyć nasilenie występowania wyczyńca polnego, jednak co do zasady nie pozwalają na obniżenie jego występowania do poziomu ekonomicznie akceptowalnego i trwałego. Rozszerzenie płodozmianu, preferencyjnie o uprawy jare, może wprawdzie zmniejszyć presję chwastów jednoliściennych, jednak możliwości kształtowania płodozmianu są ograniczone zarówno względami agrotechnicznymi, jak i ekonomicznymi poszczególnych gospodarstw.
Wyczyniec polny kiełkuje wiosną w mniejszym stopniu niż jesienią. W związku z tym opóźnienie terminu siewu jesienią może prowadzić do zmniejszenia liczby roślin wyczyńca. Późniejszy siew jesienią wiąże się jednak ze zwiększonym ryzykiem pogodowym. Typowe stanowiska występowania wyczyńca polnego to gleby ciężkie, gliniaste, na których właściwy termin uprawy gleby i siewu ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozwoju zbóż. Opóźnienie siewu zwiększa ryzyko niewykonania zabiegów w optymalnym terminie. Ponadto późniejsze terminy siewu są często związane z niższym poziomem plonowania.
Związek zaznaczył w uzasadnieniu do wniosku, że mechaniczne zwalczanie chwastów jednoliściennych w zbożach jest bardzo trudne i niewystarczające. Zastosowanie bronowania prowadzi do efektów zwalczania jedynie na bardzo wczesnym etapie rozwoju chwastów. Wczesne bronowanie jesienne może również prowadzić do pobudzenia nowych wschodów chwastów, a w konsekwencji do zwiększenia zachwaszczenia chwastami jednoliściennymi.
Odporność wyczyńca ogranicza skuteczność herbicydów
PZPRZ wskazał też, że w ostatnich latach chemiczne zwalczanie wyczyńca polnego stało się poważnym problemem w uprawie pszenicy ozimej, W głównych rejonach produkcji zbóż obserwowane są populacje odporne na inhibitory ALS oraz ACCase, co powoduje znaczący spadek skuteczności dotychczas stosowanych herbicydów powschodowych. Na ponad 160 przebadanych populacji Alopecurus myosuroides większość z nich wykazała odporność na inhibitory ALS i inhibitory ACC. Eksperci szacują, że obecnie jedynie około 40% populacji wyczyńca polnego pozostaje wrażliwych na inhibitory ALS i ACCase w uprawie pszenicy ozimej. Prowadzi to do ograniczenia dostępnych narzędzi skutecznej ochrony.
PZPRZ wskazał, że wniosek o dopuszczenie do stosowania środka Luxigard dotyczy ograniczonej powierzchni uprawy pszenicy ozimej, wynoszącej około 250 tys. ha w skali całej Polski, na której występuje powtarzająca się, silna presja wyczyńca polnego, prowadząca do znacznych strat plonu, a tym samym do ekonomicznie nieakceptowalnych szkód. Na tych powierzchniach występują biotypy wyczyńca polnego, które często wykazują odporność na inhibitory ALS i ACCase, a uzyskiwane poziomy skuteczności zabiegów spadają w części przypadków poniżej 40%.
Obszary uprawy pszenicy ozimej uznawane za powierzchnie objęte sytuacją nadzwyczajną są obecnie traktowane trzema, czterema, a nawet większą liczbą różnych herbicydów, należących do odmiennych grup substancji czynnych, w celu ograniczenia narastającej presji wyczyńca polnego. Wskazana powierzchnia była przy tym co najmniej jednokrotnie traktowana produktami zawierającymi flufenacet. Pomimo zastosowanych zabiegów nie jest już możliwe osiągnięcie trwałej kontroli wyczyńca polnego, a tym samym zapobieżenie dalszemu wzrostowi banku nasion w glebie. W konsekwencji uprawa pszenicy ozimej na tych powierzchniach jest, wg Związku, długoterminowo i trwale zagrożona. Środek ochrony roślin Luxigard® posiada nowy mechanizm działania (nowa grupa HRAC 30 – cinmetylin, oraz grupa HRAC 12 – pikolinafen), co jest istotne w przypadku odpornych biotypów wyczyńca polnego.
IOR-PIB wskazuje na ograniczoną skuteczność metod zwalczania
Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu – poproszony o opinię w tej sprawie - potwierdził problemy w zwalczaniu wyczyńca polnego w uprawie pszenicy ozimej. Jak zauważył IOR, zmiany klimatyczne, przede wszystkim ocieplanie się klimatu, potęgują zagrożenie przyczyniając się do ekspansji chwastu na kolejne pola uprawne. Straty plonu ziarna pszenicy ozimej uzależnione są od nasilenia występowania chwastu w łanie i mogą sięgać nawet do 50%.
Instytut wskazał również, że metody agrotechniczne (opóźnianie terminu wysiewu, zwiększenie normy wysiewu), jak i mechaniczne zwalczanie (bronowanie po wschodach roślin) są mało efektywne w ograniczaniu populacji wyczyńca polnego. Opóźnianie terminu siewu na glebach ciężkich, gliniastych i wilgotnych przyczynia się do obniżenia plonowania zbóż. Może także uniemożliwić wykonanie zabiegów herbicydowych w okresie jesiennym. Działania te prowadzą jedynie do chwilowego obniżenia nasilenia występowania chwastu. Niska efektywność tych metod sprawia, że jedynym efektywnym rozwiązaniem jest stosowanie chemicznej regulacji zachwaszczenia.
Odporność wyczyńca rośnie
IOR-PIB wskazał, że substancje czynne herbicydów obecnie rekomendowanych do zwalczania wyczyńca polnego zaliczane są do pięć grup chemicznych o zróżnicowanym mechanizmie działania: inhibitory karboksylazy acetylo-koenzymu A (ACC) – fenoksaprop-P-etylu, pinoksaden, klodinafop (HRAC 1); inhibitory biosyntezy aminokwasów pochodne sulfonylomocznika – mezosulfuron metylowy, jodosulfuron metylowy, pochodne triazolopirymidyn – piroksysulam (HRAC 2); inhibitory tworzenia mikrotubuli – pendymetalina (HRAC 3); inhibitory fotosyntezy na poziomie fotosystemu II – Seryna 264 – chlorotoluron (HRAC 7) oraz Inhibitory biosyntezy kwasów tłuszczowych o długich łańcuchach (VLCFA) oksyacetamidy – flufenacet (HRAC 15). Wg IOR-PIB rekomendowane obecnie substancje czynne wykazują coraz niższą efektywność zwalczania, która wynika z szerokiego występowania zjawiska odporności chwastów na zalecane substancje czynne. Według badań krajowych większość populacji chwastu zebranych z pól uprawnych wykazuje odporność na inhibitory ALS (HRAC 2) w granicach od 40 do 80%. Dodatkowo jest to ostatni sezon, w którym rolnicy mogą stosować flufenacet na polach uprawnych.
Zdaniem IOR, stosowanie rotacji substancji czynnych w uprawach rolniczych stanowi sprawdzoną strategię przeciwdziałania zjawisku odporności chwastów. Istotą tej strategii jest stosowanie herbicydów o zróżnicowanych mechanizmach działania Biorąc pod uwagę zarówno niewielką efektywność metod agrotechnicznych i mechanicznych, jak i zawodność chemicznej regulacji zachwaszczenia, wg IOR-PIB, nie jest już możliwe zapewnienie efektywnego zwalczania wyczyńca polnego przy użyciu obecnie zatwierdzonych substancji czynnych. Ponadto zmiany klimatyczne, przede wszystkim ocieplanie się klimatu, będą potęgowały to zagrożenie przyczyniając się do ekspansji chwastu na kolejne pola uprawne oraz konieczność dodatkowego stosowania środków chwastobójczych w okresie wiosennym. Obecnie dostępne rozwiązania nie wyeliminują wg IOR-PIB zagrożenia ze strony wyczyńca polnego. Herbicyd Luxigard zawierający nową substancję czynną cinmetylinę – Luximo® (HRAC 30) prowadzącą do zakłócenia tioesterazy kwasów tłuszczowych oraz pikolinafen (HRAC 12) należący do inhibitorów biosyntezy karotenoidów jest alternatywnym rozwiązaniem do obecnie rekomendowanych substancji czynnych, w przypadku których stwierdzono już występowanie odporności, a co za tym idzie spadek skuteczności.
Biorąc powyższe pod uwagę – jak czytamy w opinii IOR - po dokonaniu analizy wniosku, stwierdzono wystąpienie sytuacji nadzwyczajnej w ochronie roślin, o której mowa w art. 53 rozporządzenia nr 1107/2009 w związku z zagrożeniem ze strony wyczyńca polnego w uprawie pszenicy ozimej i konieczność zastosowania w sezonie 2026 r. środka ochrony roślin Luxigard.
Jest opinia Ministra Zdrowia w sprawie środka na wyczyńca
Minister Zdrowia – również poproszony przez MRiRW o opinię - stwierdził, że zastosowanie przedmiotowego środka ochrony roślin we wnioskowanym zakresie nie spowoduje ryzyka dla konsumentów w odniesieniu do pozostałości substancji czynnych oraz nie spowoduje powstania pozostałości tych substancji w ziarnie pszenicy powyżej granic oznaczania zastosowanych metod analitycznych. Uwag nie wniosło także Ministerstwo Klimatu i Środowiska.
Opr. A.Kozłowska
