Do naszej redakcji zgłosił się zrozpaczony sadownik, który już trzeci rok z rzędu ponosi dotkliwe straty z powodu wiosennych przymrozków. Jak mówi, sytuacja jego gospodarstwa staje się coraz trudniejsza, a rachunki i koszty utrzymania sadu nie maleją. Rolnik zastanawia się, kiedy wreszcie otrzyma pomoc i czy zdoła przetrwać kolejny sezon.
– Trzeci rok z rzędu przymrozek zabiera mi owoce. Nie wiem już, skąd brać pieniądze na utrzymanie sadu. Ile jeszcze mamy czekać na pomoc? – pyta rozgoryczony rolnik.
Pomoc dla sadowników. Dlaczego zostali wyłączeni z krajowego programu?
Tymczasem powierzchnie upraw drzew i krzewów owocowych wyłączono z krajowego mechanizmu pomocy dla gospodarstw, w których w 2026 roku wystąpiły straty spowodowane przymrozkami wiosennymi, gradem, deszczem nawalnym lub huraganem.
Jak wskazała posłanka Magdalena Filipek-Sobczak w interpelacji nr 20540, rozporządzenie Rady Ministrów z 13 października 2026 r. przewiduje dla uprawnionych producentów rolnych pomoc od 1000 do 3000 zł na hektar, zależnie od poziomu strat. Sadownicy nie mogą jednak otrzymać jej na powierzchnie upraw drzew i krzewów owocowych.
Posłanka zapytała ministra rolnictwa o przyczynę wyłączenia oraz o to, kiedy poszkodowani producenci owoców mogą spodziewać się odrębnej pomocy. W odpowiedzi minister Stefan Krajewski wyjaśnił, że rozwiązanie ma zapobiec podwójnemu finansowaniu tych samych strat ze środków publicznych. Polska wystąpiła bowiem do Komisji Europejskiej o uruchomienie nadzwyczajnego wsparcia dla producentów owoców.
Pomoc unijna nie została jednak jeszcze przyznana. Komisja ma dopiero ocenić możliwość jej uruchomienia na podstawie danych o stratach.
Przymrozki uszkodziły uprawy na 184,2 tys. ha
Według danych przekazanych Ministerstwu Rolnictwa przez wojewodów szkody spowodowane wiosennymi przymrozkami objęły 184,2 tys. ha głównych upraw owoców. W zestawieniu uwzględniono powierzchnie, na których straty wyniosły co najmniej 30 proc.
Największą powierzchnię uszkodzonych upraw odnotowano w województwach:
- mazowieckim – 66 882 ha,
- lubelskim – 39 564 ha,
- świętokrzyskim – 30 956 ha,
- łódzkim – 30 171 ha,
- wielkopolskim – 6130 ha,
- małopolskim – 3863 ha,
- kujawsko-pomorskim – 2854 ha,
- podkarpackim – 1216 ha,
- warmińsko-mazurskim – 799 ha,
- zachodniopomorskim – 630 ha,
- dolnośląskim – 623 ha,
- pomorskim – 143 ha,
- śląskim – 122 ha,
- opolskim – 112 ha,
- podlaskim – 94 ha,
- lubuskim – 62 ha.
Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – PIB oszacował łączne straty spowodowane przymrozkami w produkcji głównych upraw owoców na 1 682,1 mln zł.
Ministerstwo podało również, że według danych Centrum Zarządzania Kryzysowego MRiRW na 28 października 2026 r. przymrozki dotknęły około 64 tys. gospodarstw. Ta liczba obejmuje jednak producentów różnych upraw, nie tylko sadowników. Wojewodowie nie przekazywali danych o liczbie poszkodowanych gospodarstw sadowniczych.
Kiedy Komisja Europejska zdecyduje o pomocy dla sadowników?
Polska wystąpiła o nadzwyczajne wsparcie unijne dla producentów owoców 6 maja 2026 r. Komisja Europejska zwróciła się następnie o szczegółowe dane dotyczące strat, wyznaczając termin ich przekazania do 30 października.
Jak poinformował minister Stefan Krajewski, dane przekazano 26 października do Stałego Przedstawicielstwa RP przy UE w celu przekazania ich odpowiednim służbom Komisji Europejskiej. Według odpowiedzi ministra Komisja analizuje informacje o stratach i na tej podstawie oceni możliwość przyznania Polsce wsparcia.
Resort nie podał przewidywanej kwoty pomocy. Decyzja o jej przyznaniu i wysokości ma zapaść po analizie danych.
Czy sadownicy dostaną pieniądze jeszcze w 2026 roku?
Ministerstwo nie potwierdziło, że wypłaty nastąpią w 2026 roku. Nie opracowano jeszcze harmonogramu naboru wniosków ani wypłat dla producentów owoców poszkodowanych przez przymrozki. Najpierw Komisja Europejska musiałaby przyjąć rozporządzenie określające m.in. wysokość środków przyznanych poszczególnym państwom. Dopiero po jego wydaniu będzie możliwe przygotowanie krajowych przepisów dotyczących warunków pomocy, kryteriów dostępu, terminów naboru i wypłat.
Na obecnym etapie sadownicy nie wiedzą więc, czy i kiedy będą mogli ubiegać się o pieniądze z tego mechanizmu.
Jak ministerstwo ocenia pomoc wypłaconą w latach 2024–2025?
W odpowiedzi na interpelację resort przedstawił również ocenę nadzwyczajnego wsparcia unijnego dla producentów owoców poszkodowanych przez przymrozki w latach 2024–2025.
Przyjęto dwa kryteria. Pierwszym była kontynuacja działalności rolniczej i złożenie wniosku o płatności bezpośrednie w roku następującym po wystąpieniu szkód. Drugim – zmiana powierzchni plantacji owoców w gospodarstwach objętych pomocą.
Według analizy opartej na danych ARiMR działalności nie kontynuowało około 6 proc. gospodarstw objętych pomocą w 2024 roku oraz około 2 proc. tych, które otrzymały wsparcie w 2025 roku. Spadek powierzchni upraw wyniósł odpowiednio około 6 proc. i około 1 proc.
Ministerstwo ocenia na tej podstawie, że większość producentów kontynuowała działalność, a skala zmniejszenia powierzchni plantacji była ograniczona. Dane te dotyczą powierzchni upraw, nie wielkości zbiorów. Resort zaznaczył, że gdyby analogiczne wsparcie zostało uruchomione w 2026 roku, można oczekiwać podobnej oceny jego skuteczności.
A jakie wsparcie mogą otrzymać organizacje producentów owoców?
Ministerstwo wskazało także na instrumenty dostępne dla organizacji producentów owoców i warzyw. Mogą one realizować działania służące m.in. zapobieganiu kryzysom i zarządzaniu nimi, w tym wycofywać produkty z rynku. W ramach programów operacyjnych mogą też finansować rozwiązania chroniące uprawy przed niekorzystnymi zjawiskami pogodowymi, np. siatki przeciwgradowe czy nagrzewnice przeciwprzymrozkowe.
Pomoc dla organizacji na realizację programów operacyjnych przewidziano w Planie Strategicznym WPR na lata 2023–2027. Według ministerstwa wynosi ona 4,1 proc. wartości produkcji sprzedanej przez organizację, a jeśli realizuje ona działania kryzysowe – 4,6 proc. Wsparcie jest ograniczone do 50 proc. założonego przez organizację funduszu operacyjnego.
Nie jest to jednak indywidualna rekompensata za straty poniesione przez sadowników wskutek przymrozków w 2026 roku. W sprawie nadzwyczajnej pomocy dla producentów owoców decyzja Komisji Europejskiej jeszcze nie zapadła, a resort nie zna ani kwoty ewentualnego wsparcia dla Polski, ani terminu naboru wniosków.
Oprac. Agnieszka Sawicka na podstawie interpelacji nr 20540 i odpowiedzi Ministerstwa Rolnictwa.
