Dlaczego Polska produkuje za mało prosiąt?
Polska branża trzody chlewnej od lat zmaga się z problemami, a jednym z najczęściej wskazywanych jest uzależnienie od importu prosiąt i warchlaków, przede wszystkim z Danii. Zdaniem prof. Benedykta Peplińskiego z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu nie można jednak sprowadzać całej dyskusji o kondycji sektora do samego importu. Trzeba przede wszystkim zrozumieć, dlaczego krajowa produkcja prosiąt nie nadąża za potrzebami rynku.
– Niewystarczająca produkcja prosiąt w Polsce nie jest wynikiem jednej decyzji lub konkretnego wydarzenia. Powinniśmy spojrzeć na ten problem historycznie. Początkowo problemem był brak know-how, jak efektywnie produkować prosięta, a także niewystarczające skupienie się na szczegółowej analizie kosztów takiej produkcji. Zamiast tego mieliśmy do czynienia z procesem przesuwania się produkcji w kierunku tuczu, który pozornie wydawał się rozwiązaniem pewniejszym i prostszym – wyjaśnia profesor.
Jak dodaje, w Polsce przez lata pokutowało przekonanie, że na produkcji prosiąt trudno zarobić. Tymczasem zdaniem eksperta jest to błędne podejście, ponieważ produkcja prosiąt może być opłacalna, ale wymaga odpowiedniej wiedzy, organizacji i umiejętności liczenia kosztów.
Profesor wskazuje przy tym na przykład branży drobiarskiej, która postawiła na rozwój specjalistycznej produkcji i rozwiązania pozwalające osiągać dużą skalę. Jego zdaniem podobne podejście powinno zostać wykorzystane w produkcji trzody chlewnej.
ASF, protesty i problemy z budową chlewni hamują hodowlę świń
Brak wystarczającej liczby prosiąt to jednak tylko część problemu. Krajową hodowlę ograniczają również trudności z uzyskiwaniem pozwoleń na budowę nowych obiektów. Jak zauważa prof. Pepliński, procedury potrafią ciągnąć się latami, a do tego dochodzą protesty mieszkańców przeciwko budowie lub rozbudowie gospodarstw oraz coraz większe wymagania wynikające z przepisów unijnych.
Ogromnym obciążeniem pozostaje również afrykański pomór świń (ASF). Choroba od kilkunastu lat powoduje straty w polskiej branży. Według szacunków przywoływanych przez profesora producenci świń stracili z tego powodu ponad 10 mld zł, a kolejne ponad 10 mld zł kosztowała walka z ASF Skarb Państwa.
Ekspert zwraca uwagę także na konieczność sprawniejszego znoszenia ograniczeń na obszarach objętych restrykcjami.
– Nie może być tak, że np. obszary w Polsce południowo-zachodniej, w których od półtora roku nie było przypadków ASF wśród dzików i świń, nadal są w strefie różowej, bo to generuje rolnikom dodatkowe koszty i zniechęca do inwestycji – podkreśla.
Jego zdaniem potrzebne są również zmiany w planowaniu przestrzennym. Procedowana ustawa o ochronie funkcji produkcyjnych wsi powinna uwzględniać wyznaczanie terenów przeznaczonych pod hodowlę, w których sąsiedztwie nie powinna powstawać zabudowa mieszkaniowa.
Polska potrzebuje więcej gospodarstw produkujących prosięta
Jak odbudować krajową produkcję prosiąt? Profesor wskazuje przede wszystkim na szkolenia dla obecnych i przyszłych producentów, ponieważ rolnicy muszą wiedzieć, jak prowadzić taką produkcję, żeby była opłacalna. W Polsce nie brakuje odpowiedniej wiedzy, problemem jest jednak jej upowszechnianie.
Rozwój hodowli nie powinien opierać się wyłącznie na tuczu kontraktowym. Potrzebne są gospodarstwa, które będą utrzymywać lochy i dostarczać prosięta na krajowy rynek.
– Jeśli mamy mówić o zwiększeniu samowystarczalności, trzeba wiedzieć, jak to zrobić. Taka wiedza w Polsce jest, należy ją promować i upowszechniać – zaznacza prof. Pepliński.
Dane statystyczne pokazują, że po latach gwałtownego spadku liczby gospodarstw utrzymujących świnie oraz pogłowia sytuacja zaczyna się stabilizować. Postępuje jednak koncentracja produkcji w średnich i dużych gospodarstwach. Zdaniem profesora to właśnie na takich podmiotach powinna koncentrować się polityka wspierająca odbudowę sektora.
Import prosiąt z Danii lepszy niż import gotowej szynki?
Jednym z argumentów pojawiających się w dyskusji o polskiej branży trzody chlewnej jest sprzeczność między importem prosiąt a eksportem wieprzowiny. Skoro sprowadzamy zwierzęta z Danii, dlaczego jednocześnie sprzedajemy mięso za granicę?
Prof. Pepliński uważa, że takie rozumowanie pomija najważniejszą kwestię: gdzie odbywa się tucz, kto dostarcza paszę, kto sprzedaje żywiec i gdzie powstaje wartość dodana.
– Zakład mięsny sprzedaje tam, gdzie może liczyć na wyższe zyski. Ponadto część polskiego eksportu to elementy tuszy, którymi nie jest zainteresowany polski konsument. Dotyczy to przede wszystkim krajów azjatyckich. Opieranie się na argumencie, że nie powinniśmy eksportować wieprzowiny, dlatego że musimy sprowadzać prosięta z Danii, to demagogia – tłumaczy ekspert.
Jak podkreśla, tucz odbywa się w Polsce, a krajowe zakłady kupują żywiec od polskich rolników, niezależnie od tego, skąd pochodzą prosięta. Na eksporcie korzystają nie tylko zakłady mięsne, ale również firmy transportowe, logistyczne i inne przedsiębiorstwa współpracujące z branżą.
Ograniczenie eksportu mogłoby więc uderzyć w znacznie większą część gospodarki niż tylko przemysł mięsny.
Profesor zwraca też uwagę na zmiany zachodzące w Danii. Kraj ten chce zwiększać wartość dodaną swojej produkcji i stopniowo przestawiać się na eksport przetworzonych produktów, co oznacza, że w przyszłości może ograniczać sprzedaż żywych zwierząt, a większy nacisk kłaść na sprzedaż gotowego mięsa i wędlin.
Dlatego zdaniem profesora obecnie lepiej sprowadzać duńskie warchlaki, tuczyć je w Polsce i sprzedawać gotowe produkty, niż doprowadzić do sytuacji, w której będziemy musieli importować mięso z zagranicy.
– Musimy odpowiedzieć sobie na pytanie, czy teraz, choć jesteśmy do tego zmuszeni, importować prosięta, czy gotową szynkę? To zdecydowanie powiększy koszty importu dla wszystkich: branży i konsumentów – ostrzega.
Polski tucz to także rynek zbytu dla krajowego zboża
Na imporcie prosiąt z Danii korzysta również inna część polskiego rolnictwa. Chodzi o producentów zbóż, którzy od dłuższego czasu mierzą się z niskimi cenami skupu.
Świnie trzeba przecież żywić, a pasza w dużej mierze może pochodzić z krajowych gospodarstw, a jeśli ograniczymy produkcję trzody chlewnej, zmniejszy się również zapotrzebowanie na zboża paszowe.
– Tucz, nawet przy wykorzystaniu duńskich prosiąt, to szansa dla polskich producentów zbóż, którzy muszą mierzyć się z problemem niskich cen. Jeśli nie wykorzystamy zbóż na paszę, będziemy musieli je eksportować. Większa ilość zbóż na rynku to praktyczna gwarancja kolejnych obniżek cen – zauważa prof. Pepliński.
Jego zdaniem pokazuje to, jak mocno powiązane są poszczególne gałęzie rolnictwa. Decyzje dotyczące produkcji świń mają konsekwencje również dla gospodarstw zajmujących się uprawą zbóż.
Polska potrzebuje własnej marki wieprzowiny
Zdaniem profesora samo zwiększenie produkcji nie wystarczy, a Polska powinna również zadbać o silniejszą pozycję swoich produktów na zagranicznych rynkach. Potrzebna jest rozpoznawalna marka polskiej wieprzowiny, oparta na jednym lub kilku charakterystycznych produktach.
W tym zakresie warto czerpać z doświadczeń Włoch i Hiszpanii, które skutecznie promują wieprzowinę za granicą, wykorzystując do tego produkty premium, przede wszystkim znane na całym świecie wędliny. Polska również mogłaby pójść tą drogą, a warunkiem jest jednak współpraca zakładów przetwórczych i porozumienie co do wspólnego kierunku promocji.
Nie można przy tym zaniedbywać już zdobytych rynków eksportowych. Profesor ostrzega, że jeśli teraz zrezygnujemy z działań międzynarodowych, późniejszy powrót może być bardzo trudny. Gdy Polska odbuduje pogłowie świń, musi mieć gdzie sprzedawać wyprodukowane mięso, ponieważ konkurencja nie będzie czekać, aż polscy producenci będą gotowi.
Dania i Holandia ograniczają hodowlę. Czy Polska wykorzysta tę szansę?
Kolejną szansą dla polskiej branży może być zmniejszanie produkcji zwierzęcej w niektórych krajach Europy Zachodniej, przede wszystkim w Danii i Holandii. Zdaniem prof. Peplińskiego powstająca w ten sposób luka na rynku może zostać wypełniona przez polskich producentów.
Trzeba jednak stworzyć warunki, które zachęcą do inwestowania w krajową hodowlę. Profesor zwraca uwagę, że budowa fermy na 750 loch, która zapewniałaby regularne dostawy prosiąt, jest dla wielu polskich rolników inwestycją poza zasięgiem finansowym.
Dlatego potrzebne są dwa rozwiązania: celowane wsparcie krajowych hodowców, uzależnione od utrzymania produkcji, oraz przyciąganie inwestycji zewnętrznych. Państwo powinno również zadbać o dostęp do kredytów i odpowiednie lokalizacje pod budowę nowych oraz rozbudowę istniejących gospodarstw.
– Jeśli tego nie zrobimy, na nasze miejsce może wskoczyć np. Ukraina – ostrzega profesor.
Kiedy może rozpocząć się odbudowa polskiej hodowli świń?
Prof. Pepliński zauważa, że wiele gospodarstw utrzymujących świnie już upadło. Proces ten zaczyna jednak wyhamowywać, co może oznaczać, że rynek dostosował się do nowych warunków, choć odbyło się to ogromnym kosztem hodowców.
Nie oznacza to jeszcze, że sytuacja szybko się poprawi. Nastroje wśród producentów pozostają fatalne, dlatego ważne będzie wybranie odpowiedniego momentu na rozpoczęcie odbudowy krajowej hodowli.
– W mojej opinii odbicie może nastąpić na wiosnę 2027 roku. Musimy jednak zapewnić ograniczenie dostępu do unijnego rynku dla wieprzowiny z krajów trzecich, poprzez skuteczne wypełnienie luki, która powstaje na rynku wskutek ograniczania produkcji w niektórych krajach UE – podsumowuje prof. Benedykt Pepliński.
Dla polskich hodowców oznacza to, że najbliższe miesiące mogą mieć duże znaczenie. Bez inwestycji w produkcję prosiąt, stabilnych warunków prowadzenia gospodarstw i dostępu do rynków zbytu trudno będzie odbudować krajowe pogłowie. Samo ograniczanie importu warchlaków nie rozwiąże problemu, ponieważ najpierw trzeba stworzyć warunki, by polscy rolnicy mogli je skutecznie zastąpić własną produkcją.
oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz na podst. UPEMI
