Nawet milion zł kary za starą studnię. Jak zalegalizować ją za darmo?

Kiedy nie trzeba legalizować studni?

Konieczność legalizacji nie dotyczy Pana, jeśli średnioroczne zapotrzebowanie na wodę nie przekracza 5 m³ na dobę, a przy tym głębokość ujęcia nie przekracza 30 m. W takim przypadku mamy bowiem do czynienia z tzw. zwykłym korzystaniem z wód.

Powszechne, zwykłe i szczególne korzystanie z wód

Zgodnie z art. 395 pkt  5 i 7 Ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodnoprawnego nie wymagają m.in.:

• wykonanie urządzeń wodnych do poboru wód podziemnych na potrzeby zwykłego korzystania z wód z ujęć o głębokości do 30 m oraz
• pobór wód powierzchniowych lub wód podziemnych w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 5 m³ na dobę oraz wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w ilości nieprzekraczającej łącznie 5 m³ na dobę, na potrzeby zwykłego korzystania z wód.

Z kolei art. 33 tej ustawy przewiduje, że właścicielowi gruntu przysługuje prawo do zwykłego korzystania z wód stanowiących jego własność oraz z wód podziemnych znajdujących się w jego gruncie. Zwykłe korzystanie z wód służy zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego lub własnego gospodarstwa rolnego i obejmuje:

• pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 5 m³ na dobę;
• wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w ilości nieprzekraczającej łącznie 5 m³ na dobę.

Jeśli te warunki są spełnione, właściciel gruntu, na którym zbudowana została studnia, nie musi uzyskiwać pozwolenia wodnoprawnego ani legalizować budowy.

Pozwolenie wodnoprawne a powszechne korzystanie z wód

Żadnego rodzaju zgody wodno­prawnej nie trzeba też posiadać dla powszechnego korzystania z wód zdefiniowanego w art. 32 ustawy. Zgodnie z tym przepisem każdemu przysługuje prawo do powszechnego korzystania z publicznych śródlądowych wód powierzchniowych, morskich wód wewnętrznych oraz z wód morza terytorialnego, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Powszechne korzystanie z wód służy do zaspokajania potrzeb osobistych, gospodarstwa domowego lub rolnego, bez stosowania specjalnych urządzeń technicznych, a także do wypoczynku, uprawiania turystyki, sportów wodnych oraz, na zasadach określonych w przepisach odrębnych, amatorskiego połowu ryb.

Szczególne korzystanie z wód a pozwolenie wodnoprawne

Inaczej jest w przypadku szczególnego korzystania z wód, na które, w myśl art.  389 pkt.  2 wymienionej wyżwej ustawy wymagane jest uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego.

Według art. 34 Prawa wodnego, szczególnym korzystaniem z wód jest korzystanie wykraczające poza powszechne korzystanie z wód oraz zwykłe korzystanie z wód. Obejmuje ono m.in. korzystanie z wód do nawadniania gruntów lub upraw, a także na potrzeby działalności rolniczej w ilości większej niż średniorocznie 5 m³ na dobę.

Zgodnie z art. 389 pkt 6 ustawy, pozwolenie wodnoprawne potrzebne jest również na wykonanie urządzeń wodnych, do których należą m.in. studnie.

Jaka jest kara za wybudowanie studni bez pozwolenia?

Brak wymaganego pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie studni i pobór wody grozi poważnymi sankcjami finansowymi. Zgodnie z art. 472aa ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego, wybudowanie studni powyżej 30 m bez pozwolenia grozi administracyjną karą pieniężną w wysokości od 5000 do 1 000 000 zł.

Niezależnie od samej budowy studni, pobieranie wody bez pozwolenia wodnoprawnego stanowi oddzielne naruszenie. W tym przypadku kara jest równa 500% opłaty zmiennej za każdy metr sześcienny nielegalnie pobranej wody podziemnej, a zużycie jest wyliczane wstecz (np. na podstawie wydajności pompy lub wielkości gospodarstwa/upraw).

Jak zalegalizować studnię wybudowaną bez pozwolenia?

Artykuł 190 ustawy Prawo wodne przewiduje możliwość legalizacji studni wybudowanej bez pozwolenia. Wiąże się to z obowiązkiem uiszczenia opłaty legalizacyjnej, której stawka w 2026 r. wynosi 6601,67 zł. Opłata ta nieuiszczona w terminie podlega przymusowemu ściągnięciu w trybie okreś­lonym w przepisach ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W sytuacji, gdy właściciel nie wystąpi o legalizację lub jej nie uzyska (np. z powodu niespełnienia wymogów formalnych lub planistycznych), organ wydaje decyzję nakazującą likwidację urządzenia na koszt właściciela.

Jak uniknąć kary administracyjnej i opłaty legalizacyjnej za studnię?

18 sierpnia br. weszła w życie nowelizacja ustawy Prawo wodne, dzięki której będzie można uniknąć kary administracyjnej oraz opłaty legalizacyjnej pod warunkiem złożenia kompletnego wniosku o legalizację starej studni do 31 grudnia 2027 r.

Zgodnie art. 524a, zwalnia się z opłaty legalizacyjnej właściciela urządzenia wodnego do poboru wód podziemnych wykonanego przed 18 sierpnia 2026 r. bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodnoprawnego, który do 31 grudnia 2027 r. złoży kompletny wniosek o legalizację tego urządzenia wodnego. Właściciel ten nie będzie też podlegał administracyjnej karze pieniężnej za wykonanie urządzenia wodnego do poboru wód podziemnych wymagającego pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodno­prawnego bez ich uzyskania.

Nowe, korzystniejsze zasady obejmują również sprawy i postępowania administracyjne, które zostały wszczęte, ale nie zakończyły się prawomocnie przed 18 sierpnia 2026 r.

Uwaga! Kara za nielegalny pobór wody powyżej dopuszczalnej ilości nie podlega abolicji. Jeśli kontrola wykaże, że pobór trwał bez wymaganych dokumentów, zostanie wyliczona opłata karna wstecz, na podstawie np. wydajności pompy lub szacunkowego zużycia wody przez domowników.

Gdzie złożyć wniosek o legalizację studni?

Wniosek o legalizację składa się do właściwej jednostki Wód Polskich, czyli do Zarządu Zlewni Wód Polskich właściwego dla lokalizacji studni lub Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej. Dokumenty można dostarczyć osobiście, za pośrednictwem poczty lub przez platformę biznes.gov.pl. Na tej stronie można także dowiedzieć się, jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku. Podstawowym załącznikiem jest operat wodnoprawny, który opisuje m.in. lokalizację, głębokość i konstrukcję studni, warstwę wodonośną, wydajność, wielkość poboru oraz zasięg oddziaływania na sąsiednie ujęcia.

Urządzenia pomiarowe przy zwykłym korzystaniu z wód

Warto wiedzieć, że od 1 stycznia 2027 r. zacznie obowiązywać regulacja zawarta w art. 36 ust. 6 i 7 Prawa wodnego. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów, jeżeli wyniki kontroli gospodarowania wodami wskazują, że właściciele gruntów, którym przysługuje prawo do zwykłego korzystania z wód, dokonując poboru wód lub wprowadzając ścieki do wód lub do ziemi, przekraczają 5 m³ na dobę, Wody Polskie mogą, na własny koszt, wyposażyć tych właścicieli gruntów w przyrządy pomiarowe umożliwiające pomiar ilości pobranych wód lub pomiar ilości wprowadzonych ścieków.

Z kolei ust. 7 tego przepisu nakłada na właścicieli gruntów, którym przysługuje prawo do zwykłego korzystania z wód, obowiązek zapewnienia dostępu do ich nieruchomości w zakresie niezbędnym do wyposażenia ich w przyrządy pomiarowe. 

Alicja Moroz