Nowe wytyczne kontroli gospodarstw od 15 lipca. Co dokładnie zmieniło MRiRW?
Ministerstwo rolnictwa wprowadziło nową wersję wytycznych dotyczących kontroli na miejscu w gospodarstwach w ramach Planu Strategicznego WPR 2023–2027. Poprzednia wersja obowiązywała od 4 sierpnia 2025 r., natomiast nowe wytyczne weszły w życie 15 lipca 2026 r.
Dokument jest skierowany przede wszystkim do instytucji prowadzących kontrole – ARiMR, samorządów województw, Instytucji Zarządzającej oraz powiatowych lekarzy weterynarii. Ma określać wspólne zasady prowadzenia kontroli na miejscu i stanowić podstawę do opracowania szczegółowych procedur.
Kontrola na miejscu: więcej działań objętych wytycznymi
Jedną ze zmian jest rozszerzenie katalogu interwencji objętych zasadami kontroli. Do dokumentu dodano m.in. kontynuowane zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatyczne z PROW 2014–2020, zobowiązania zalesieniowe z wcześniejszych PROW oraz interwencję dotyczącą ochrony torfowisk i obszarów podmokłych.
W części dotyczącej pomocy przyznawanej na podstawie umowy zakres rozszerzono natomiast m.in. o usługi doradcze i pomoc techniczną oraz szkolenia i wymianę dobrych praktyk.
Kontrola rolnika ma być przeprowadzona podczas jednej wizyty
W poprzednich wytycznych zapisano, że kontrolę należy w miarę możliwości prowadzić kompleksowo. W wersji na 2026 r. zasadę doprecyzowano: kompleksowa kontrola w ramach jednej interwencji ma być przeprowadzana podczas jednej wizyty kontrolnej.
Jednocześnie nadal możliwe jest łączenie kontroli różnych interwencji oraz warunkowości.
ARiMR będzie szerzej korzystać ze zdjęć
Zmieniają się także zasady wykorzystania zdjęć satelitarnych i lotniczych. W wersji z 2025 r. zobrazowania na potrzeby kontroli FOTO miały być pozyskiwane co do zasady od kwietnia do czerwca.
W nowych wytycznych okres ten rozszerzono od marca do lipca. Dokument wskazuje ponadto wprost na możliwość wykorzystania zarówno zobrazowań satelitarnych, jak i zdjęć lotniczych oraz danych z satelitów Sentinel programu Copernicus.
Nowością jest też zapis, że jeśli z obiektywnych przyczyn nie uda się pozyskać aktualnych danych do stworzenia ortofotomapy, ARiMR może wykorzystać ortofotomapę znajdującą się już w zasobach Agencji i stosowaną do aktualizacji LPIS.
Dokładniejsze wymagania dla urządzeń mierzących pola
Istotne zmiany dotyczą pomiarów działek. W wersji z 2025 r. narzędzia podlegające walidacji mogły mieć współczynnik bufora tolerancji do 1 m.
Od 2026 r. wymaganie zostało zaostrzone – współczynnik ten nie może przekraczać 0,75 m. Jednocześnie ogólny bufor tolerancji stosowany przy pomiarach nadal nie może przekraczać 1,25 m. Maksymalna tolerancja powierzchni pozostaje na poziomie 1 ha, a minimalna wynosi 0,01 ha.
W nowych wytycznych dużo dokładniej opisano też wykorzystywane urządzenia. Wprost wymieniono m.in. systemy GNSS pracujące w trybie RTK i RTN, dalmierze laserowe, taśmy, koła pomiarowe oraz ortofotomapy.
Dla pomiarów liniowych do 100 m stosowana ma być tolerancja 2 proc., a powyżej 100 m – 2 m. Przy dłuższych pomiarach w pierwszej kolejności zalecane są techniki RTK lub RTN.
Mniej kontroli plantacji konopi
Zmienił się również minimalny poziom kontroli upraw konopi pod kątem zawartości THC. W wytycznych z 2025 r. kontrolą miało być objętych co najmniej 30 proc. zgłoszonych obszarów uprawy konopi. Nowe wytyczne zmniejszają ten poziom do 15 proc.
Doprecyzowano, kiedy będzie więcej kontroli
Nowa wersja wytycznych precyzuje również, kiedy poziom kontroli rolnika ma zostać zwiększony z powodu nieprawidłowości. W dokumencie zapisano, że za istotny poziom nieprawidłowości przy deklarowaniu powierzchni uznaje się sytuację, gdy powierzchnia zadeklarowana przekracza powierzchnię stwierdzoną o 3 proc. lub 2 ha. Takiego jednoznacznego progu nie było w poprzedniej wersji wytycznych.
Zmieniła się również podstawa oceny wskaźnika błędu. W wersji z 2025 r. odwoływano się do sprawozdawczości przekazywanej Komisji Europejskiej i wyników audytów. W nowych wytycznych wskaźnik ma być oparty bezpośrednio na wynikach kontroli na miejscu przeprowadzonych przez ARiMR w poprzednim roku.
Jak będzie wyglądała kontrola w gospodarstwie?
Kontrola na miejscu może odbyć się bezpośrednio w gospodarstwie, na działkach rolnych albo w miejscu realizacji inwestycji. Może być prowadzona klasycznie w terenie albo metodą FOTO, czyli z wykorzystaniem ortofotomap i zdjęć satelitarnych, uzupełnianych w razie potrzeby krótką wizytą kontrolera. Wytyczne zakładają, że kontrola powinna być w miarę możliwości kompleksowa, czyli podczas jednej wizyty mają zostać sprawdzone możliwie wszystkie warunki dotyczące danego wsparcia.
Co dokładnie sprawdzi kontroler?
Zakres kontroli zależy od rodzaju płatności lub programu, z którego korzysta rolnik. Kontrolerzy mogą sprawdzać m.in. powierzchnię działek, rodzaj uprawy, prowadzenie działalności rolniczej oraz spełnianie warunków i zobowiązań wymaganych przy danej płatności. W przypadku warunkowości ARiMR kontroluje m.in. normy GAEC oraz wymogi dotyczące klimatu, środowiska, zdrowia roślin i produktów pochodzenia roślinnego. Inspekcja Weterynaryjna odpowiada natomiast za kontrole związane m.in. z bezpieczeństwem pasz i żywności pochodzenia zwierzęcego oraz dobrostanem zwierząt.
Kontrolą obejmowane są co do zasady wszystkie użytki rolne i grunty zgłoszone do płatności. Sam pomiar powierzchni może jednak zostać ograniczony do losowej próby obejmującej co najmniej 50 proc. działek. Jeżeli na sprawdzonych działkach zostanie wykryta niezgodność dotycząca powierzchni, pomiary mogą zostać rozszerzone na wszystkie działki objęte wnioskiem albo stwierdzona różnica może zostać odpowiednio uwzględniona dla całego wniosku.
Czy rolnik będzie wiedział o kontroli wcześniej?
Podstawowym sposobem zapowiedzenia kontroli pozostaje telefon. Jeżeli kontakt telefoniczny nie będzie możliwy, ARiMR może wykorzystać inne dane kontaktowe, np. system teleinformatyczny albo e-mail.
Nie każda kontrola musi być jednak wcześniej zapowiedziana. Wytyczne wprost przewidują możliwość kontroli bez zapowiedzi m.in. w przypadku metody FOTO oraz niektórych kontroli prowadzonych podczas realizacji operacji.
Jedna kontrola nie zawsze oznacza jedną wizytę
Choć zasadą ma być kompleksowe przeprowadzenie kontroli i ograniczenie liczby wizyt, w przypadku warunkowości kontrolerzy mogą pojawić się w gospodarstwie więcej niż raz. Wynika to z tego, że poszczególne normy i wymogi można skutecznie sprawdzić w różnych terminach. Wytyczne zaznaczają, że kontrola przestrzegania warunkowości może wymagać kilku wizyt w gospodarstwie.
Nowe wytyczne: co oznaczają dla rolnika?
Najważniejsze zmiany w nowych wytycznych kontroli na miejsu to przede wszystkim dokładniejsze zasady pomiarów działek, większe wykorzystanie zdjęć satelitarnych i lotniczych oraz rozszerzenie okresu, z którego mogą pochodzić materiały wykorzystywane w kontroli FOTO. Zmieniono również katalog działań objętych kontrolami i doprecyzowano zasady zwiększania liczby kontroli w przypadku wykrywania nieprawidłowości.
