Nowe zasady uboju na użytek własny wchodzą w życie
Wchodzą w życie nowe przepisy dotyczące uboju zwierząt na użytek własny. Chodzi o rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 sierpnia 2025 r., które zmienia dotychczasowe zasady weterynaryjne przy produkcji mięsa w gospodarstwie.
W związku z nowymi regulacjami Główny Lekarz Weterynarii opublikował zaktualizowany poradnik dla rolników pt. „Wymagania weterynaryjne przy przeprowadzaniu uboju zwierząt w gospodarstwie celem pozyskania mięsa na użytek własny”.
Poniżej wyjaśniamy, jakie konkretne obowiązki spoczywają na rolnikach po zmianach przepisów i na co trzeba zwrócić szczególną uwagę.
Ubój na użytek własny: tylko na potrzeby gospodarstwa
Ubój na użytek własny służy wyłącznie pozyskaniu mięsa na potrzeby własnego gospodarstwa domowego. Przepisy jednoznacznie wskazują, że takiego mięsa nie wolno sprzedawać ani przekazywać innym osobom, również nieodpłatnie. Zakaz dotyczy każdej formy udostępnienia mięsa poza gospodarstwo, w którym zwierzę było utrzymywane.
Jakie zwierzęta można poddać ubojowi w gospodarstwie?
Ubój na użytek własny może dotyczyć m.in. świń, owiec, kóz, drobiu, zajęczaków oraz bydła do 12. Miesiąca życia. Przepisy obejmują także dzikie zwierzęta utrzymywane fermowo, takie jak jelenie czy daniele.
Poradnik rozróżnia ubój planowy oraz ubój z konieczności. Ten drugi ma miejsce wtedy, gdy zwierzę uległo wypadkowi lub jego dalsze utrzymywanie zagraża dobrostanowi.
Miejsce uboju i możliwość uboju w innym gospodarstwie
- Ubój może odbywać się w gospodarstwie, w którym zwierzę było utrzymywane.
- Przepisy dopuszczają także możliwość przeprowadzenia uboju w innym gospodarstwie.
W drugim przypadku gospodarstwo, w którym dochodzi do uboju, musi być wcześniej zgłoszone i zarejestrowane u powiatowego lekarza weterynarii jako miejsce uboju zwierząt pochodzących z innych gospodarstw. Właściciel składa odpowiedni wniosek z wyprzedzeniem, a samo miejsce musi spełniać wymagania dotyczące higieny i organizacji pracy. Mięso pozyskane w ten sposób zawsze wraca do posiadacza zwierzęcia.
Zgłoszenie uboju do lekarza weterynarii. Kiedy jest wymagane?
W przypadku planowanego uboju większości zwierząt informację należy przekazać powiatowemu lekarzowi weterynarii co najmniej 48 godzin przed ubojem. Zgłoszenia dokonuje posiadacz zwierzęcia albo właściciel gospodarstw, w którym ubój się odbywa.
Zgłoszenie zawiera m.in. dane posiadacza, gatunek i liczbę zwierząt, termin i miejsce uboju oraz dane osoby dokonującej uboju. Dla drobiu i zajęczaków przepisy nie przewidują obowiązku zgłoszenia. Przy uboju z konieczności informację można przekazać również po uboju, nie później niż w ciągu 48 godzin.
Badania mięsa i dodatkowe wymogi przy uboju świń
Mięso świń przeznaczone na użytek własny zawsze podlega badaniu w kierunku włośni. Badanie to jest bezpłatne, a do czasu uzyskania wyniku mięsa nie wolno spożywać ani przetwarzać.
W określonych sytuacjach, zwłaszcza na obszarach objętych ograniczeniami związanymi z ASF, wymagane są badania przedubojowe i poubojowe. Jeśli świnie są przemieszczane do uboju w innym gospodarstwie, musza posiadać świadectwo zdrowia wystawione po badaniu klinicznym wykonanym nie wcześniej niż 24 godziny przed przemieszczeniem.
Kto może dokonać uboju zwierzęcia na użytek własny?
Ubój może przeprowadzić osoba, która ukończyła bezpłatne szkolenie teoretyczne organizowane przez powiatowego lekarza weterynarii i posiada stosowne zaświadczenie.
Przepisy jasno regulują także kwestie dobrostanu. Nie wolno dokonywać uboju zwierząt w okresie okołoporodowym, z wyjątkiem uboju z konieczności. Ubój nie może odbywać się przy udziale dzieci ani w ich obecności.
Odpady poubojowe i materiały szczególnego ryzyka
W określonych przypadkach podczas uboju powstają materiały szczególnego ryzyka. Przepisy wymagają przekazania ich do zakładu utylizacyjnego kategorii 1, a koszt zagospodarowania takich materiałów ponosi posiadacz zwierzęcia. W niektórych sytuacjach rolnik musi także złożyć pisemne oświadczenie dotyczące sposobu postępowania z SRM.
Jaką dokumentację trzeba prowadzić przy uboju na użytek własny?
Rolnik prowadzi ewidencję ubojów oraz przechowuje dokumenty związane z badaniami i zgłoszeniami przez co najmniej trzy lata. Jeżeli korzysta wyłącznie z systemu IRZplus, nie musi prowadzić papierowej księgi rejestracji zwierząt.
Nieprzestrzeganie zasad uboju na użytek własny może skutkować karami administracyjnymi, a w skrajnych przypadkach także przepadkiem mięsa. Więcej szczegółów znajdziesz w poradniku „Wymagania weterynaryjne przy przeprowadzaniu uboju zwierząt w gospodarstwie celem pozyskania mięsa na użytek własny”.
