Informacja błyskawicznie przełożyła się na wzrost notowań zbóż, a analitycy ostrzegają, że przedłużające się utrudnienia mogą wpłynąć na handel zbożem w wielu regionach świata.
Rosja ogranicza żeglugę. Rynek zbóż natychmiast zareagował
Wojna w Ukrainie po raz kolejny przypomina, jak silnie bezpieczeństwo żeglugi na Morzu Czarnym wpływa na światowy rynek żywności. Po ostatniej eskalacji działań wojennych Rosja znacząco ograniczyła ruch statków przez kanał Don–Azow oraz Cieśninę Kerczeńską.
Według informacji przekazywanych przez zagraniczne media i przedstawicieli branży żeglugowej armatorzy mają problemy z uzyskaniem zgody na przepłynięcie, co utrudnia transport ładunków z południowej Rosji do portów Morza Czarnego.
Decyzja zapadła po serii ukraińskich ataków na rosyjskie jednostki pływające z wykorzystaniem bezzałogowych systemów morskich. Rosja tłumaczy ograniczenia względami bezpieczeństwa, jednak dla rynku zbóż najważniejsze są ich potencjalne skutki gospodarcze – informuje Reuters.
Tędy płynie jedna czwarta rosyjskiego eksportu pszenicy
Kanał jest jednym z najważniejszych elementów rosyjskiej infrastruktury transportowej obsługującej eksport produktów rolnych. Łączy rzekę Don z Morzem Azowskim, umożliwiając przewóz ziarna z południowych regionów kraju do terminali eksportowych nad Morzem Czarnym.
To właśnie w obwodzie rostowskim oraz Kraju Krasnodarskim znajdują się jedne z największych obszarów upraw pszenicy w Rosji. Stamtąd zboże trafia przede wszystkim do Egiptu, Turcji, Algierii, Bangladeszu oraz wielu państw Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu.
Szacunki analityków wskazują, że przez szlak prowadzący przez Morze Azowskie transportowana jest około jedna czwarta rosyjskiego eksportu pszenicy. Dłuższe utrzymanie ograniczeń oznaczałoby konieczność przekierowania części transportu do innych portów, co zwiększyłoby koszty logistyki i mogłoby wydłużyć realizację kontraktów eksportowych.
Rosja odpowiada za ponad 20 proc. światowego eksportu pszenicy
Znaczenie obecnej sytuacji wynika przede wszystkim z pozycji Federacji Rosyjskiej na światowym rynku. W ostatnich sezonach kraj odpowiadał za ponad 20% światowego eksportu pszenicy, a roczna sprzedaż zagraniczna przekraczała 40 mln ton.
Każde zakłócenie dostaw z tak dużego kierunku natychmiast zwiększa niepewność wśród importerów oraz uczestników rynku terminowego.
Podobny mechanizm obserwowano już po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny w 2022 roku oraz po zakończeniu funkcjonowania Inicjatywy Zbożowej Morza Czarnego. W obu przypadkach ceny pszenicy gwałtownie reagowały na informacje dotyczące bezpieczeństwa transportu i dostępności eksportu z regionu Morza Czarnego.
Pszenica drożeje. Inwestorzy obawiają się problemów z eksportem
Pierwszą reakcją na informacje o ograniczeniu żeglugi był wzrost notowań kontraktów na pszenicę na europejskiej giełdzie Euronext. Inwestorzy zaczęli wyceniać ryzyko problemów logistycznych w regionie odpowiadającym za znaczną część światowego handlu zbożem.
Eksperci zwracają jednak uwagę, że obecna reakcja wynika przede wszystkim z niepewności, a nie z rzeczywistego niedoboru surowca. Globalne zapasy pszenicy pozostają stosunkowo stabilne, jednak doświadczenia ostatnich lat pokazują, że nawet krótkotrwałe zakłócenia transportu w basenie Morza Czarnego potrafią wywołać gwałtowne wahania cen.
Jak wskazują analitycy firmy SovEcon, kluczowe znaczenie będzie miał czas obowiązywania ograniczeń oraz możliwość sprawnego przekierowania transportu do innych portów. Im dłużej utrzymają się utrudnienia, tym większa będzie presja na wzrost kosztów eksportu i cen pszenicy.
Problemy przyszły w najgorszym momencie – rusza eksport nowych zbiorów
Ograniczenia w żegludze zbiegły się z rozpoczęciem eksportu ziarna z nowych zbiorów. To właśnie teraz rosyjskie terminale eksportowe zwykle pracują z największą intensywnością.
Już wcześniej rosyjscy producenci sygnalizowali rosnące koszty logistyki, problemy z dostępnością paliwa w części regionów oraz spadek rentowności sprzedaży. Dodatkowe utrudnienia mogą oznaczać opóźnienia w realizacji kontraktów oraz wyższe koszty transportu, które ostatecznie mogą zostać przeniesione na odbiorców.
Co stanie się z cenami zbóż, jeśli blokada potrwa dłużej?
Jeżeli ograniczenia okażą się krótkotrwałe, rynek prawdopodobnie szybko powróci do równowagi. Znacznie poważniejsze skutki przyniosłoby jednak utrzymanie blokady przez kilka tygodni lub jej dalsze zaostrzenie.
W takim scenariuszu importerzy mogliby zwiększyć zakupy w Unii Europejskiej, Stanach Zjednoczonych czy Australii, próbując ograniczyć ryzyko związane z dostawami z Rosji. Jednocześnie wzrosłaby presja na ceny frachtu morskiego oraz notowania pszenicy na światowych giełdach.
Polscy rolnicy mogą zyskać, ale rynek pozostaje bardzo niepewny
Dla polskiego rynku zbóż obecna sytuacja może oznaczać zarówno nowe możliwości, jak i większą niepewność.
Jeżeli rosyjski eksport zostanie ograniczony na dłużej, część importerów może skierować większe zainteresowanie na zboże pochodzące z Unii Europejskiej. Skorzystać mogliby na tym również polscy eksporterzy, zwłaszcza obsługujący odbiorców w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie.
Z drugiej strony większa zmienność cen utrudni planowanie sprzedaży zarówno producentom, jak i firmom handlowym. Rynek będzie uważnie śledził rozwój sytuacji na Morzu Azowskim, ponieważ od długości obowiązywania ograniczeń zależy, czy obecne wzrosty cen okażą się jedynie chwilową reakcją, czy zapowiedzią kolejnej fali zmian na światowym rynku zbóż.
Najbliższe dni będą kluczowe. Jeśli Rosja utrzyma ograniczenia w żegludze lub dojdzie do kolejnych incydentów w rejonie Morza Azowskiego i Morza Czarnego, presja na wzrost cen pszenicy może się utrzymać. Dla polskich producentów oznaczałoby to szansę na poprawę konkurencyjności eksportu, ale jednocześnie konieczność funkcjonowania na rynku, którego największym wyzwaniem pozostaje dziś nie sama podaż ziarna, lecz niepewność geopolityczna.
Krzysztof Zacharuk
