Przymrozek powoduje uszkodzenia roślin, chłód blokuje dostępność fosforu i hamuje rozwój systemu korzeniowego. W takich warunkach bardzo często pojawiają się fitotoksyczności po zastosowanych herbicydach oraz błędy w odchwaszczaniu. Mieliśmy w kwietniu do czynienia z serią przymrozków i stratami w sadach. Czy wystąpią majowe przymrozki i jakie spadki temperatury wytrzyma kukurydza?
Stożek zawsze 1,5-2 cm pod ziemią
Według naukowej nomenklatury, podczas wschodów pochewka liścienia kukurydzy przebija się przez glebę, a odcinek łączący ją z ziarniakiem umieszczonym na głębokości 4–5 cm to pierwsze międzywęźle (mezokotyl). Ten odcinek pierwszego międzywęźla na granicy gleby odbiera promieniowanie słoneczne i ten bodziec świetlny zatrzymuje proces wydłużania się międzywęźla.
Dzięki temu mechanizmowi biologii rozwoju stożek wzrostu kukurydzy do fazy 5–6 liści zawsze jest osadzony na tej samej głębokości. Zawsze znajduje się ok. 1,5–2 cm pod powierzchnią gleby, niezależnie od tego, czy kukurydza była siana na głębokości 2, 4, 6 czy 8 cm. Oczywiście przy głębszym siewie dłuższe będzie podziemne pierwsze międzywęźle i wschody będą dłuższe.
Głębszy siew nie pomoże
Czy np. głębszy siew zabezpiecza rośliny przed skutkami przymrozku? Biorąc pod uwagę fizjologię rozwoju kukurydzy odpowiedź na pierwsze pytanie brzmi: nie. Głębszy siew nie pomoże. Stożek wzrostu do fazy 5–6 liści kukurydzy zawsze jest na tej samej głębokości w glebie, dokładnie jest schowany na ok. 1,5–2 cm pod ziemią.
Jakie spadki temperatury poniżej 0°C jest w stanie wytrzymać kukurydza? Krótkotrwałe przymrozki niszczą pierwsze liście, a co najmniej hamują wzrost i osłabiają rośliny. Do fazy 5 liści schowany stożek wzrostu to wytrzyma. Z historycznych już sezonów wynika, że kukurydza jest w stanie przetrwać przymrozki z krótkotrwałym spadkiem temperatury (godzina, dwie) nawet do minus 10°C. To oczywiście zależy od odmiany, typu ich ziarniaków, fazy rozwojowej i stanu uwilgotnienia gleby.
Jeżeli po takim przymrozku siewki nie wyglądają dobrze, a na liściach widać uszkodzenia tkanek, to o niczym to jeszcze nie przesądza. To co jest nad ziemią widzimy najlepiej. Kluczowy jest jednak stożek wzrostu młodej siewki ukryty pod ziemią. Jeżeli nieco osłabiona lub przemrożona roślina doczeka się poprawy warunków termicznych, szybko się regeneruje z podziemnej części łodygi. Pojawią się kolejne nowe liści. Oczywiście odbywa się to kosztem energetycznym rośliny i ma wpływ na dalszy rozwój i plonowanie.
Krytyczna faza wschodów i od 6. liścia
A teraz najważniejsze wyjaśnienie wrażliwości kukurydzy na przymrozki. Z faktu, że stożek wzrostu kukurydzy do 5.–6. liścia jest pod glebą nie wynika, że przez cały ten okres od siewu rośliny są jednakowo bezpieczne. To generalna zasada, z jednym ale... Przymrozki i niskie temperatury są groźne dla kukurydzy od fazy 6 liścia (stożek wzrostu wysuwa się na powierzchnię), ale także w okresie od siewu do pojawienia się pierwszego zielonego liścia nad powierzchnią gleby.
Wieloletnie obserwacje na licznych materiałach hodowlanych w HR Smolice wskazują, że najbardziej newralgiczną fazą rozwojową kukurydzy na przymrozki są początki wschodów, czyli tzw. szpilkowanie, a dopiero na drugim miejscu okres od 6. liścia. I można tutaj dać radę wielu plantatorom, aby nie celowali terminem siewu tak, że szpilkowanie będzie na zimną Zośkę. Okres od siewu do wschodów też jest krytyczny i nie chodzi nawet o przymrozki. Zbyt chłodna wilgotna gleba zaburza proces kiełkowania i dłużej utrzymujące się takie warunki mogą zmniejszyć wschody i obsadę bardziej niż przymrozki.
Po stresie cierpliwie odczekać kilka dni
Przemrożone liście (albo też uszkodzone gradem lub uwalnianym amoniakiem z nawozów azotowych) nie oznaczają śmierci rośliny. Dopiero uszkodzony mrozem stożek wzrostu jest dla rośliny wyrokiem. Dopiero mniej więcej w fazie 6. liścia stożek wysuwa się nad glebę. W większości przypadków przypada to już po zimnej Zośce i ogrodnikach, ale to zależy przede wszystkim od terminu siewu. Aż tak bardzo przymrozki nie szkodzą kukurydzy.
Jeżeli jednak przymrozki dotkną kukurydzę tuż przed wysuwaniem się stożka na powierzchnię, zniszczą nawet 5 liści. To oczywiście bardzo groźna sytuacja hamująca rozwój i mocno zakłócająca rozwój generatywny. Nie mamy wtedy szans szybko wzmocnić i odstresować kukurydzę, bo nie ma na powierzchni żywych liści, przez które można byłoby podać mikroelementy czy biostymulatory. Jeżeli takie sytuacje, nawet te skrajnie dotkliwe, zdarzyłyby się, nie ma co panikować. Trzeba poczekać cierpliwie kilka dni. Efekty regeneracji kukurydzy zauważycie po ok. 10 dniach od poprawy warunków termicznych. Powinien wysunąć się kolejny zdrowy liść, a potem
następne.
Marek Kalinowski
