Roślinom do wzrostu i rozwoju niezbędne są makro- i mikroelementy. Jest jednak grupa pierwiastków, bez których roślina może się obejść. Nie są to pierwiastki niezbędne, ale wyraźnie poprawiają rozwój roślin i plonowanie, zwłaszcza odporność na stresy.
Są składnikami biostymulatorów
Wśród takich pierwiastków korzystnych (często mówi się pierwiastków funkcjonalnych) jest wymieniany: selen, krzem, tytan, jod, wanad, również sód, kobalt, nikiel (ten zaliczany jest już do mikroelementów), a także bardziej znany z toksycznego działania na kwaśnych glebach glin.
Produkty zawierające pierwiastki korzystne to jedna z sześciu grup substancji (związków) zaliczanych do biostymulatorów. Obok pierwiastków korzystnych zawierają często w składzie kwasy humusowe, aminokwasy, algi, chitozan i korzystne mikroorganizmy. Oczywiście nie wszystkie produkty z pierwiastkami korzystnymi to biostymulatory, bo są też na rynku nawozy mineralne wzbogacone np. w odrobinę krzemu.
Poprawiają jakość, chronią przed stresami
Pierwiastki korzystne nie są niezbędne dla roślin. Jeżeli nie są obecne i dostępne z gleby roślina i tak zrealizuje swój cykl życiowy. Nie ma też rozpoznanych i opisanych objawów niedoboru pierwiastków korzystnych. Jednak aplikowanie zewnętrzne tych pierwiastków, w małych ilościach, wykazuje korzystny wpływ na wzrost i rozwój roślin oraz zwiększa ich tolerancję na czynniki stresowe. To przyczynia się do zwiększenia plonu roślin i poprawy jego jakości.
Jak pierwiastki działają, które rośliny wspierają? Sód jest ważny w rozwoju buraków cukrowych i kukurydzy. Krzem wzmacnia ściany komórkowe, zwiększa odporność na wyleganie, suszę i patogeny. Kobalt pomaga bakteriom brodawkowych w symbiozie z bobowatymi efektywniej wiązać azot. Selen znany jest z ograniczania stresu oksydacyjnego roślin. Glin znany bardziej z toksycznego oddziaływania w niskim pH gleby na korzenie roślin, ale podobnie jak wanad stymuluje wzrost niektórych roślin.
Więcej chlorofilu i wydajniejsza fotosynteza z tytanem
Oddziaływanie tytanu i krzemu na rośliny jest najlepiej znane, bo w Polsce od wielu lat dostępne są biostymulatory z tymi pierwiastkami korzystnymi. Przypomnę tylko, że tytan wyraźnie poprawia zapylanie roślin (żywotniejszy i silniej kiełkujący pyłek), wydajność fotosyntezy (więcej chlorofilu) i pobieranie składników.
Krzem znany jest natomiast z wybitnej poprawy tolerancji roślin na stres, głównie dzięki ograniczaniu transpiracji i wzmacnianiu systemu korzeniowego. Ostatnia rynkowa nowość to biostymulator zawierający wanad. Ten pierwiastek korzystny pobudza w roślinach procesy syntezy cukrów, transportu cukrów i ich gromadzenia w organach spichrzowych roślin. Przez to działanie produkt wpływa pozytywnie na wielkość i jakość plonu organów spichrzowych.
Marchew z jodem zamiast soli jodowanej
Ciągle trwają badania nad możliwością nawożenia bądź dokarmiania roślin pozostałymi pierwiastkami korzystnymi, niekoniecznie z powodu ich oddziaływania na wielkość plonu, ale głównie na możliwość biofortyfikowania tych pierwiastków w roślinach.
Przykładem jest jod, który ma zdecydowanie większe znaczenie w diecie człowieka i zainteresowanie tym korzystnym pierwiastkiem w badaniach dotyczących nawożenia roślin wynika z możliwości wzbogacenia w jod spożywanych roślin. Warzywa biofortyfikowane jodem (takie doświadczenia prowadzono w uprawie marchwii) mogą być alternatywą dla soli jodowanej.
Podobne znaczenie mają badania z nawożeniem roślin selenem. Tą drogą można przecież wzbogacić w selen dietę człowieka, w której pierwiastek ten jest deficytowy i bardzo ważny (wspomaga działanie wielu enzymów antyoksydacyjnych). Znane są m.in. badania z nawożeniem dolistnym selenem maku. Uzyskano w nich znaczący przyrost selenu w nasionach, ale jednocześnie taki program dokarmiana powodował spadek plonowania maku.
Wanad pogrubi korzenie spichrzowe
Innym ciekawym przykładem jest wanad pobudzający w roślinach procesy syntezy cukrów, transportu cukrów i ich gromadzenia w organach spichrzowych roślin. Przez to działanie wpływa pozytywnie na wielkość i jakość plonu organów spichrzowych.
Warto wspomnieć też o srebrze, bo już od wielu lat są na rynku produkty z nanocząsteczkami tego metalu. Srebro ma duży potencjał oddziaływania bakteriobójczego, wirusobójczego i grzybobójczego. Trwają badania nad innymi pierwiastkami korzystnymi, które są potrzebne w żywieniu ludzi, a w które można wzbogacić rośliny.
Marek Kalinowski
Ten artykuł pochodzi z wydania Tygodnika Poradnika Rolniczego nr 45/2026
