Te wszystkie elementy determinują to, w jaki sposób wybieramy odmianę do uprawy. Nie ma odmiany uniwersalnej i idealnej do wszystkiego. Współczesne odmiany są bardzo mocno wyspecjalizowane i w szczegółach mówił o tym w prezentacji na tegorocznych Dniach Pola w Strzelcach Marek Luty z HR Strzelce. Niby rolnicy o tym wiedzą, ale warto uporządkować ważne zasady wybierania tej najlepszej odmiany do pola, dominującego ryzyka, stosowanej technologii uprawy.
Dopasować cechy odmian do gleby i presji chorób
Każdy rolnik powinien znać dobrze swoje pola, ich wady i mocne strony. Klasa gleby, pojemność wodna, pH, zasolenie, zawartość próchnicy, zasobność, struktura i kultura – to się liczy i pod to trzeba wybierać odmianę, a nie odwrotnie. Co do ryzyka w uprawie pszenicy ozimej bardzo dużym są choroby i ich presja. Zanim sięgniemy po katalog odmian trzeba przeanalizować te ryzyka.
Septoriozie sprzyjają wczesne i zbyt gęste siewy oraz podatność odmianowa. Septorioza pojawia się przy wilgotnym i „głodnym” łanie oraz sprzyjającej sprawcy pogodzie – opady i ciepło. Ryzyko zminimalizuje bardziej zdrowa odmiana i elastyczność co do terminu siewu. Rdzom w pszenicy sprzyjają łagodne zimy, ryzyko rośnie przez tworzenie nowych ras sprawcy oraz podatność odmian. Rozwiązaniem będą w tym przypadku odmiany z genem odporności Lr/Yr. Łamliwości podstawy źdźbła sprzyja monokultura zbożowa i podatność odmiany. Ryzyko presji złagodzą odmiany z genem Pch1. Fuzarioza – to największy problem w uprawie odmian podatnych pszenicy po kukurydzy. Ryzyko też może znacznie obniżyć odmiana z odpornością i decyzja o zabiegu T3.
Jak działa odporność odmianowa roślin
Marek Luty podkreślał, że cechy i odporności odmian nie są dla fungicydów alternatywą, bo pełnej odporności zbóż na choroby nie ma, a w przypadku rdzy żółtej jest przełamywana. Odmiana daje nam większy margines bezpieczeństwa, większa elastyczność wykonania zabiegu. Często jest tak, że pogoda nie pozwala na wykonanie zabiegu ograniczającego septoriozę albo fuzariozę.
Opad deszczu może trwać kilka dni i nie możemy wykonać oprysku albo inna sytuacja – jest pogodnie, ale są zbyt niskie, albo zbyt wysokie temperatury. Odmiana podatna w takich sytuacjach bardzo szybko się poraża. W przypadku septoriozy szybko redukowana jest powierzchnia asymilacyjna. Przy odmianach odpornych mamy kilka dni buforu bezpieczeństwa na przeczekanie złych warunków pogodowych dla oprysku i jego skuteczności.
Dzięki genetycznej odporności nawet jeśli sprawca choroby nie zostanie zneutralizowany, to będzie rozwijał się na tyle wolno, że plon ochronimy. Odmiany zbóż z genetyczną odpornością dają bezpieczeństwo, większy komfort prowadzenia zdrowego łanu i pozwalają skutecznie ochronić plon zabiegiem fungicydowym zastosowanym z opóźnieniem. Odmiana nie jest dla chemii alternatywą. Odmiana wspomaga technologię uprawy i daje większy komfort pracy w polu.
Populacyjny rzepak ozimy z odpornością na kiłę
W innych gatunkach mamy geny i odporności, gdzie wyposażone w nie odmiany radzą sobie z chorobami bez dodatkowej pomocy, bez środków ochrony roślin. Przykład, to kiła kapusty w rzepaku. Kiedyś była chorobą regionalną, dziś występuje w całej Polsce. Kile sprzyjają uproszczenia, zbyt częsta uprawa roślin kapustnych, międzyplony gorczycy i rzodkwi poprzedzające uprawę rzepaku. Wtedy ryzyko pojawienia się kiły bardzo rośnie. Ale najczęstszą przyczyną zawleczenia kiły, zdaniem Marka Lutego, jest sprzęt rolniczy pracujący w usługach. Sprzęt, który ma kontakt z glebą. Na kiłę nie ma środków chemicznych, ale jest odporność odmianowa. Ma ją wiele mieszańców, a także populacyjna odmiana Makler z Hodowli Roślin Strzelce.
Wśród strzeleckich odmian rzepaku jest jeszcze jedna wyjątkowa. Ale zacznijmy od pewnego kontekstu – stresu suszy, który oczywiście na glebach lżejszych jest dużo większy i szybszy. Na takich glebach nawet przy rozłożonych opadach i tak ilość wody jest ograniczona (mniejsza pojemność), a zatem i składników pokarmowych. Takich stanowisk jest w Polce dużo, a HR Strzelce ma szereg propozycji, wiele odmian na takie problematyczne stanowiska. W rzepaku to np. nowa populacyjna odmiana Motto. Dlaczego ta odmiana? Bo jak podkreślał Marek Luty – cały cykl hodowlany odmiana przechodziła na glebach V klasy. Wykazała się tam najwyższym potencjałem plonowania.
Plon 9 t/ha – graniczny ciężar wylegania pszenicy
Wyleganie zbóż może być wynikiem incydentów pogodowych, ale jest czynnikiem wpisanym w uprawę pszenic na bardzo dobrych stanowiskach, gdzie duża masa ziarna fizycznie oddziałuje na źdźbła. Oczywiście wyleganiu zapobiega w dużym stopniu odporność odmianowa, agrotechnika, niezbyt gęsty siew i nawożenie azotowe dobrze podzielone na co najmniej 3 wiosenne porcje.
Jeżeli na takich stanowiskach celujemy w rekordowe plony, to warto podpatrywać doświadczenia brytyjskie, gdzie są idealne warunki dla wysokiego plonowania pszenicy. Jak pokazują ich doświadczenia, na których prezentację opierał Marek Luty, każda nadwyżka plonu powyżej poziomu 9 t/ha znacząco zwiększa ryzyko wylegania. Rosnący ciężar kłosów ponad tę wartość powoduje, że już niewielka siła wiatru gnie i łamie źdźbła. Dlatego, nawet jeśli odmiana jest odporna na wyleganie, przy rekordowych poziomach wylegania regulacja źdźbeł musi być standardem technologii uprawy.
Pszenice na każdy wariant gleb i stresów
Znamy pole, ryzyka związane z uprawą pszenicy, stosujemy konkretne technologie uprawy. Już prawie czas wybrać odmianę. Ale trzeba jeszcze określić się czy będzie to produkcja jakościowa na sprzedaż, chcemy bić rekordy nie zważając na koszty, czy chcemy to zrobić oszczędnie, ale z zyskiem. Są 4 odmiany ze strzeleckiej hodowli idealnie wpisujące się we wszystkie przedstawione warianty uprawowe, technologiczne i wszystkie uwarunkowania glebowe. O najwyższym potencjale plonowania do bicia rekordów, do technologii niskonakładowych, do uprawy po kukurydzy z odpornością na fuzariozy i uniwersalna łącząca w sobie wszystkie ważne cechy. Marek Luty na koniec prezentacji przedstawił: Bestię, Indianę, Vanilię i Emocję.
Bestia ma wybitnie wysoki potencjał plonowania, do bicia rekordów, dlatego koniecznie musi być skracana. Indiana jest mocno napakowana genami odporności (Pch1 – odporności na łamliwość podstawy źdźbła, Rht-D1 – krótsze sztywniejsze źdźbła, z serią genów odporności na rdze i 1BL/1RS – z tolerancją stresu i adaptacją do wszystkich typów gleb), pozwalająca oszczędzić na zabiegach, tnie koszt ochrony i całej technologii uprawy. Vanilię wyróżnia jakość ziarna i zimotrwałość oraz doskonałe pochodzenie (to córka RGT Reform x Euforia), a przede wszystkim z uwagi na odporność na Fusarium jest idealnym wyborem do siewu po kukurydzy. Cechuje ją duża odporność na wyleganie i odporność na rdzę żółtą (gen Yr78). Natomiast uniwersalna Emocja z pakietem dobrych cech wszędzie da radę – na wszystkich glebach od dobrych do najsłabszych w każdym zakątku
Polski.
Marek Kalinowski
