Przy łagodnych zimach, skutecznej ucieczce przed wiosennymi suszami i dzięki racjonalnemu gospodarowaniu zapasami wody nagromadzonej zimą, jęczmień coraz częściej zaczął pojawiać się także w północno-wschodniej części Polski. Wcześniejsze obawy rolników i ograniczenia wynikały głównie z problemów z przezimowaniem.
500 ha jęczmienia ozimego i cztery odmiany
Jęczmień ozimy ma najniższą zimotrwałość i mrozoodporność spośród wszystkich zbóż ozimych uprawianych w Polsce. Poza tym zimotrwałość jęczmienia ozimego oceniona na 5° nie jest równa zimotrwałości 5° pszenicy ozimej. Ostatnia bardzo mroźna i śnieżna zima wpłynęła na plonowanie jęczmienia. O ile całkowite wymarznięcia plantacji były incydentalne, to niższe plonowanie odnotowali rolnicy na większości plantacji jęczmienia. Plony są niższe o 1 – 1,5 t z hektara.
W gospodarstwie „Agro-Fundusz Mazury” Sp. z o.o. w Drogoszach w powiecie kętrzyńskim, jęczmień ozimy nie jest wiodącą uprawą zbożową, ale występuje w strukturze zasiewów co roku. Zawsze jest to więcej niż jedna odmiana, żeby rozłożyć ryzyko.
– W poprzednim sezonie mieliśmy 500 ha jęczmienia ozimego i cztery odmiany. W tym sezonie jęczmień zajmował 190 ha, więc odmiany były dwie. Na 150 ha była to 2-rzędowa odmiana browarna Lyberac z hodowli Saaten-Union pod kontraktację. Na 40 ha zasialiśmy jęczmień wielorzędowy RGT Mela – jeden z naszych „pewniaków” o stabilnym plonowaniu i bardzo dobrych parametrach: MTZ ok. 49 g, wysokie wyrównanie i dobra gęstość – wylicza Jacek Gawroński, kierownik produkcji roślinnej.
Rozmówca dodaje, że niestety w większości okolicznych gospodarstw jęczmień ozimy i rzepak to były dwie uprawy, które najbardziej ucierpiały podczas tegorocznej mroźnej i śnieżnej zimy. Jęczmień plonował średnio o ok. 800 kg/ha mniej niż w poprzednim sezonie.
Podobne spostrzeżenia ma Monika Jasek z RAGT Polska, odwiedzająca wiele gospodarstw w północno-wschodniej Polsce. Choć nie ma jeszcze oficjalnego podsumowania tegorocznych zbiorów jęczmienia ozimego, to już widać, że plony są niższe niż w ostatnich latach i bardzo zróżnicowane. Najczęściej słyszymy o plonowaniu od ok. 4,5 do 6,5 t/ha, choć zdarzyły się też na północy kraju gospodarstwa koszące ponad 7,5 t/ha po trudnej zimie.
Jęczmień ozimy a walka z wyczyńcem polnym
Jacek Gawroński wyjaśnia, że w ich gospodarstwie od lat jęczmień trafia najczęściej na pola, na których toczą walkę z wyczyńcem polnym. Taką praktykę przywieźli do Polski z Anglii, gdzie na wszelkie możliwe sposoby od wielu lat toczy się walka z tym uciążliwym, odpornym chwastem.
– Dzięki temu, że jęczmień bardzo szybko się krzewi, zabiera powierzchnię do wschodów i wzrostu chwastów. I to rzeczywiście sprawdza się na polu, przy walce z wyczyńcem pomaga także wysokość jęczmienia. Wyczyniec nie lubi odmian o wysokości dochodzącej do 95 cm, bo ma z nimi większe problemy – wyjaśnia kierownik gospodarstwa.
Wybierając odmianę jęczmienia warto zwrócić uwagę na odporność na wyleganie. Jęczmień jest zbożem o delikatniejszej budowie źdźbła i przy intensywnym nawożeniu i niekorzystnych warunkach pogodowych, przy obfitych deszczach i silnych wiatrach, ma skłonność do wylegania. Dlatego należy wybierać odmiany o sprawdzonej odporności na wyleganie i sztywniejszej słomie. Większą odporność wykazują odmiany niższe i dwurzędowe.
Jakie są zalety jęczmienia ozimego?
Atutem jęczmienia ozimego jest szybkie zejście z pola, dzięki temu jest idealną rośliną przedplonową dla rzepaku ozimego. Po skoszeniu jęczmienia jest sporo czasu na przygotowanie stanowiska pod terminowy siew rzepaku. Wielu rolników słusznie korzysta z List Odmian Zalecanych.
LOZ jęczmienia ozimego na 2026
Na LOZ do uprawy na 2026 r. spośród 25 rekomendowanych odmian 20 to odmiany wielorzędowe i 5 odmian dwurzędowych. Odmiany dwurzędowe to: Bordeaux, Finezja, SU Laubella, Aleksandra i Lautetia.
Odmiana Bordeaux z hodowli DANKO jest rekomendowana do uprawy na terenie 9 województw. Plantatorzy z Warmii i Mazur potwierdzają, że jest to odmiana o doskonałych zdolnościach adaptacyjnych do różnych warunków klimatycznych i glebowych. Dobrze plonuje i wyróżnia się bardzo dobrym wyrównaniem dochodzącym do 98. Wyrównanie, to ilość nasion, które zostają na sicie tryjera o wymiarach 2,5 mm x 25 mm, a minimalny poziom wyrównania powinien wynosić 80 proc. Oczywiście parametry skupowe warto sprawdzić w danym punkcie, do którego zamierzamy oddać plony. Wcześniejsze kłoszenie się i dojrzewanie jest także zaletą w takich latach, jak ostatnie, czyli przy ograniczonej ilości opadów.
Łukasz Kijora, doradca nasienny Top Farms Nasiona, podczas lustracji poletek w Agro-Funduszu Mazury w Drogoszach podkreślał, że rolnicy cenią odmiany z wysoką jakością grubego ziarna i takie są odmiany 2-rzędowe. Istotna jest naturalna odporność na zmieniające się warunki uprawy i genetyczna odporność na wirusa mozaiki jęczmienia.
Jakie parametry jęczmienia są ważne dla rolników?
Uniwersalność w uprawie, wyższa zimotrwałość, stabilność w plonowaniu nawet przy zmieniających się trudnych warunkach to parametry, które rolnicy sprawdzają najczęściej. Nowością przykuwającą uwagę z hodowli IGP Polska jest dwurzędowa odmiana Finezja, która bardzo dobrze poradziła sobie podczas tegorocznej trudnej zimy. Jest średniej wysokości (93 cm), o dobrej zimotrwałości (5,0). Tworzy zwarty i gęsty łan.
Hodowle intensywnie pracują też nad genetyczną odpornością odmian, zwłaszcza na wirusa żółtej karłowatości jęczmienia (BYDV). Podczas licznych dni pola mogliśmy podziwiać nowoczesną odmianę RGT Alessia, zarejestrowaną w Polsce w 2024 r, która łączy wysoki potencjał plonowania z wyjątkową odpornością na choroby. Ma pakiet odporności genetycznej na choroby wirusowe przenoszone przez mszyce, takie jak: BYDV (żółta karłowatość jęczmienia), BaYMV (żółta mozaika jęczmienia), czy BaMMV (łagodna mozaika jęczmienia). Ale odporność nie zwalnia plantatorów z jesiennego regularnego monitorowania plantacji, żeby wyłapać ewentualne pojawienie się mszyc i na czas ochronić plantację. Hodowca odmiany Alessia zapewnia, że jest to odmiana dająca pewność i stabilność plonowania nawet przy zmiennych warunkach. Rekomendowana do uprawy na słabych i średnich glebach.
Ciekawą propozycją jest nowość hodowli Saaten Union wielorzędowa odmiana Fascination o bardzo dobrej zimotrwałości 5,0. Odporna na wyleganie, wysokość ok. 88 cm. Bardzo dobra jakość ziarna, grube i wyrównane. Wybitny profil zdrowotności łączy w sobie kilka kluczowych cech odporność m.in. na wirusa żółtej karłowatości jęczmienia (BYDV). W badaniach rejestrowych w Niemczech osiągnęła plonowanie na poziomie 102% wzorca.
Dr inż. Monika Kopaczel-Radziulewicz
