Gatunek ma jednak stałych zwolenników i szereg zalet. Przede wszystkim na małe wymaganie glebowe i sporą tolerancję na niskie pH gleby. Sprawdzi się na stanowiskach, na których zawodzi pszenica i jęczmień. Za wadę pszenżyta można uznać to, że w porównaniu do innych gatunków dojrzewa najpóźniej i ma skłonność do porastania ziarna w kłosie.
Większość odmian ma cechy przewódkowe
Pszenżyto jare w czystym siewie znajduje miejsce w płodozmianie na słabszych glebach, kiedy z różnych powodów nie udało się zasiać ozimin lub też jako komponent jarych mieszanek zbożowych i zbożowo-strączkowych. Warto podkreślić, że większość rejestrowanych odmian ma cechy przewódek i są gospodarstwa, gdzie po późnoschodzących przedplonach zamiast ryzykować z siewem ozimin, sieje się pszenżyto jare w listopadzie i grudniu.
Zarejestrowane odmiany pszenżyta jarego różnią się dość wyraźnie pod względem plenności, a nowe odmiany wnoszą postęp. Duże zróżnicowanie w obrębie gatunku dotyczy też wysokości roślin (15 cm) i odporności na wyleganie. Pszenżyto jare nie wymaga intensywnej ochrony jednak jeden zabieg fungicydowy powinien być standardem. W doświadczeniach COBORU najpowszechniej występującymi chorobami w pszenżycie są septorioza liści i mączniak prawdziwy (obserwowane na ok. 70% doświadczeń). Rzadziej występuje brunatna plamistość liści i rdza brunatna oraz septorioza plew i rynchosporioza. Sporadycznie porażają pszenżyto choroby podstawy źdźbła i fuzarioza kłosów.
Dominują nowe odmiany z hodowli Danko
W Krajowym rejestrze są obecnie 24 odmiany pszenżyta jarego, z czego ponad połowę stanowią odmiany nowe, rejestrowane od 2020 r. W latach 2010–2013 nie zarejestrowano żadnej nowej odmiany pszenżyta jarego, w latach 2014–2018 wpisano do Krajowego rejestru pięć, w 2019 r. trzy (Erwin, Odys i Santos), w 2020 r. dwie (Gucio i Impetus) oraz po jednej: w 2021 r. (Kompan), 2022 r. (Toristo) i 2023 r. (Frigus).
Po małym zastoju w 2024 r. do Krajowego rejestru wpisano aż 5 nowych odmian (Dyzma, Namaku, Narval, Nokturn i Pryzmat). Wnoszą duży postęp hodowlany i obecnie wszystkie znajdują się na LOZ pszenżyta jarego na 2026 r. Na początku ub.r. Krajowy rejestr wzbogacił się o 3 kolejne odmiany pszenżyta jarego (Luksor, Mediolan i Melton), a w tym roku o jedną – Kaizen. Na 9 nowych odmian zarejestrowanych od 2024 aż 7 jest z Danko Hodowla Roślin i 2 z Hodowli Roślin Strzelce.
Na LOZ rekomendowanych w bieżącym sezonie jest 11 odmian pszenżyta jarego, a listy takie tworzy 9 województw (rekomendacje na mapie). Poniżej przedstawiamy charakterystykę trzech najczęściej rekomendowanych odmian (wg listy opisowej COBORU), a w tabeli porównanie najważniejszych cech.
Warto zwrócić uwagą na doskonały profil zdrowotnościowy odmiany Dyzma, w tym wycenioną na 7 w skali 9-stopniowej odporność na choroby podstawy źdźbła i wycenioną na 6 odporność na mączniaka, rdzę brunatną i rdzę żółtą. Piętą achillesową Dyzmy jest bardzo mała odporność na wyleganie przed zbiorem wyceniona na 2 w skali 9-stopniowej.
Najczęściej rekomendowany Dyzma i Namaku
Dyzma jest na LOZ odmianą najczęściej rekomendowaną do uprawy, ale w tej statystyce depcze jej po piętach Namaku. Mocno wspięły się w rekomendacjach odmiany Narval i Pryzmat. W badaniach porejestrowych COBORU w ub.r. najwyżej plonowała Namaku (104% wzorca), Narval (103%), Dyzma i Pryzmat (102%). Wszystkie cztery były wpisane do Krajowego rejestru w 2024 r.
Dyzma – rośliny dość wysokie, o małej odporności na wyleganie. Plon ziarna bardzo duży. Przyrost plonu przy uprawie na wysokim poziomie agrotechniki przeciętny. Odporność na choroby podstawy źdźbła – duża, na mączniaka prawdziwego, rdzę brunatną, rdzę żółtą – dość duża, na rynchosporiozę, brunatną plamistość liści, septoriozę liści – średnia, na septoriozę plew i fuzariozę kłosów – dość mała. Termin kłoszenia wczesny, dojrzewania średni. Masa 1000 ziaren duża, gęstość ziarna w stanie zsypnym średnia. Odporność na porastanie w kłosie przeciętna, liczba opadania dość mała. Zawartość białka dość mała. Tolerancja na zakwaszenie gleby przeciętna.
Namaku – rośliny dość niskie, o dość dużej odporności na wyleganie. Plon ziarna duży. Przyrost plonu przy uprawie na wysokim poziomie agrotechniki przeciętny. Odporność na rynchosporiozę – dość duża, na mączniaka prawdziwego, rdzę brunatną, septoriozę liści, septoriozę plew i fuzariozę kłosów – średnia, na brunatną plamistość liści – dość mała, na rdzę żółtą – mała. Termin kłoszenia i dojrzewania średni. Masa 1000 ziaren dość mała, gęstość ziarna w stanie zsypnym średnia. Odporność na porastanie w kłosie dość mała, liczba opadania dość mała. Zawartość białka średnia. Tolerancja na zakwaszenie gleby dość mała.
Narval – rośliny o średniej wysokości i odporności na wyleganie. Plon ziarna duży do bardzo dużego. Przyrost plonu przy uprawie na wysokim poziomie agrotechniki przeciętny. Odporność na septoriozę plew – dość duża, na mączniaka prawdziwego, rdzę brunatną, rdzę żółtą, rynchosporiozę, brunatną plamistość liści, septoriozę liści i fuzariozę kłosów – średnia, na choroby podstawy źdźbła – dość mała. Termin kłoszenia i dojrzewania średni. Masa 1000 ziaren przeciętna, gęstość ziarna w stanie zsypnym średnia. Odporność na porastanie w kłosie przeciętna, liczba opadania bardzo mała. Zawartość białka średnia. Tolerancja na zakwaszenie gleby przeciętna.
Frigus – rośliny dość wysokie, o dość małej odporności na wyleganie. Plon ziarna średni. Przyrost plonu przy uprawie na wysokim poziomie agrotechniki powyżej średniej. Odporność na choroby podstawy źdźbła – dość duża, na mączniaka prawdziwego, rdzę brunatną, rdzę żółtą, rynchosporiozę, brunatną plamistość liści, septoriozę liści, septoriozę plew i fuzariozę kłosów – średnia. Termin kłoszenia i dojrzewania średni. Masa 1000 ziaren przeciętna, gęstość ziarna w stanie zsypnym średnia. Odporność na porastanie w kłosie przeciętna, liczba opadania dość duża. Zawartość białka średnia. Tolerancja na zakwaszenie gleby przeciętna.
Pryzmat – rośliny o średniej wysokości i odporności na wyleganie. Plon ziarna dość duży. Przyrost plonu przy uprawie na wysokim poziomie agrotechniki przeciętny. Odporność na mączniaka prawdziwego i septoriozę plew – dość duża, na rdzę brunatną, rdzę żółtą, rynchosporiozę, brunatną plamistość liści, septoriozę liści i fuzariozę kłosów – średnia.. Termin kłoszenia i dojrzewania średni. Masa 1000 ziaren duża do bardzo dużej, gęstość ziarna w stanie zsypnym średnia. Odporność na porastanie w kłosie przeciętna, liczba opadania dość duża. Zawartość białka średnia. Tolerancja na zakwaszenie gleby przeciętna.
Marek Kalinowski
