Najważniejsze jest przygotowanie stanowiska, nawożenie przedsiewne, płytkie doprawienie warstwy siewnej, dokładne obliczenie normy wysiewu i dopiero siew. Wielu rolników nadal sieje na oko w kilogramach i wielu wykorzystuje materiał siewny z własnego rozmnożenia. A to skutkuje błędami i najczęściej zbyt gęstym siewem zbóż. Kupując materiał kwalifikowany mamy potwierdzone świadectwem dane: masę tysiąca ziaren, czystość (minimum 98%) i zdolność kiełkowania (minimum 95). Wystarczy zrobić proste obliczenie uwzględniające optymalną obsadę ziaren na m2 i wykonać siew.
Optymalna norma siewu dla różnych stanowisk
Te normy wysiewu podawałem, ale nie jest to takie proste do ustalenia, bo zagęszczenie trzeba jeszcze skorygować uwzględniając kompleks glebowy (przykład w tabeli 1), ale także przedplon (przy zbożowym korekta wysiewu o 3–5% w górę), pH i zasolenie gleby (przy za niskim pH korekta o 2–3% w górę), a przede wszystkim cechy odmian. Przy materiale kwalifikowanym konkretnej odmiany często dostaniemy precyzyjne zalecenia dotyczące optymalnej normy wysiewu na różnych stanowiskach.
Tydzień temu podawałem przykłady optymalnych zagęszczeń przy siewie zbóż i bobowatych. Te zalecenia powstały w oparciu o szczegółowe wieloletnie badania w IUNG – PIB w tradycyjnej uprawie roli i zalecają je hodowcy odmian. Coraz częściej w praktyce rolniczej rolnicy posiadający wysokiej klasy precyzyjne siewniki i używający do siewu zaprawiony fabrycznie kwalifikowany materiał siewny, stosują znacznie niższe normy wysiewu – do 300 ziaren/mkw. dla owsa i jęczmienia i do 330 ziaren/mkw. dla pszenicy i pszenżyta. W zaleceniach IUNG – PIB też znajdziemy takie zalecenia określające bezpieczne minimalne normy wysiewu zbóż jarych (tabela 2).
Warto rozważyć korektę – gdzieś po środku – bo zasiewy zbyt gęste pogarszają warunki świetlne roślin. To powoduje redukcję krzewienia, wydłużanie dolnych międzywęźli, ogranicza udział pędów bocznych na rzecz pędu głównego, zmniejsza ilości kłosów i kłosków w kłosie. Za gęsty łan to większe pobieranie wody, a jeżeli później jej zabraknie i tak łan ulegnie samoregulacji.
Siew pasowy ogranicza niedobór wody
I tutaj dotykamy ważnego, ale częściowo zależnego od nas tematu niedoboru wody. Wiem, że uproszczenia są narzucane przez ekoschematy. Wielu rolników upraszcza siew od dawna, inni trzymają się kurczowo pługa. W konkretnych warunkach idealne może być jedno i drugie rozwiązanie. Jednak, jak pokazują badania IUNG – PIB uprawa międzyplonów i siew bezpośredni np. buraków cukrowych w mulcz ma wiele zalet i przede wszystkim chroni wodę. W takiej technologii może jednak wzrosnąć konkurencyjność chwastów i zmienić się układ chwastów najbardziej konkurencyjnych i szkodliwych.
Lepszym rozwiązaniem tak dla ochrony wody, jak i życia biologicznego gleby oraz bardziej efektywnego nawożenia wydaje się siew pasowy (strip-till) kukurydzy, buraków i coraz częściej zbóż. Jest jeszcze możliwy siew punktowy zbóż. Prowadzone w IUNG – PIB doświadczenia strip-till wskazują, że na glebie lekkiej (piaszczystej/gliniastej) uprawianej tą metodą w trakcie wegetacji poziom wilgotności gleby w warstwie 0–20 cm jest wyższy o 3–5% niż w uprawie tradycyjnej, co odpowiada 9–15 mm opadu wody. To spore ilości, które przy wystąpieniu stresu suszy mogą uratować plony.
Zbyt gęsty siew roślin stwarza niebezpieczeństwo dla łanu
Zdecydowanie częściej popełnianym w praktyce błędem jest siew zbyt gęsty, grubo ponad podawane optymalne przedziały. To stwarza niebezpieczeństwo wylegania łanu i zwiększa podatność roślin na choroby. Jednocześnie duże zagęszczenie kłosów na jednostce powierzchni, powstałe w wyniku zwiększenia liczby roślin, prowadzi do dużych spadków plonu z kłosa, a tym samym obniżenia plonu z jednostki powierzchni. Oczywiście czasami zachodzi konieczność zwiększenia zagęszczenia po złych przedplonach (zboża po zbożach), a także w przypadku opóźnionych terminów siewu. Wtedy normę należy zwiększyć nie więcej niż o 5–10%.
Rzadki siew zbóż jest dobry, ale z umiarem
Jednak już wielu rolników stosuje coraz rzadsze siewy zbóż. I bardzo dobrze, to racjonalne, ale też trzeba podchodzić do tego z umiarem. Dążenie do uzyskania dobrej zwartości łanu przy możliwie małej normie wysiewu ma uzasadnienie. Zmniejszona obsada kłosów jest na ogół rekompensowana lepszym rozwojem pojedynczych roślin, wielkością kłosów i ich wypełnieniem. W warunkach produkcyjnych obniżanie gęstości siewu do poziomu wartości w tabeli 2 nie jest ryzykowne. Jednak dalsze obniżanie gęstości siewu zbóż jarych ze sporym ryzykiem okresów suszy grozi już spadkiem plonów.
Optymalne zagęszczenie siewu i właściwy termin
Optymalne zagęszczenia siewu są ważne i liczy się możliwie wczesny siew. Zbożom i bobowatym (za wyjątkiem ciepłolubnej soi) niestraszne są po siewie spadki temperatur nawet do minus 8°C. W przypadku buraka cukrowego bezpiecznym terminem siewu jest okres od końca drugiej dekady marca do połowy kwietnia. Zaleca się je siać jak najwcześniej pod warunkiem jednak, że warstwa siewna gleby jest ogrzana do co najmniej 6–7°C, przy czym do szybkich i równych wschodów potrzebna jest temperatura rzędu 10–12°C. Z wczesnymi siewami wzrasta ryzyko oddziaływania przymrozków i wybijanie pośpiechów.
Przygotowując rolę pod siew buraków cukrowych należy zwrócić uwagę, by zabieg był wykonany płytko (na głębokość siewu nasion, czyli na 2–3 cm), równo i precyzyjnie. Zbyt głębokie doprawienie gleby może pozbawić wysiane nasiona kontaktu z wodą. Unikać należy wszelkich zabiegów prowadzących do niepotrzebnego przesuszenia gleby. Przygotowanie roli wiosną pod siew powinno być możliwie oszczędne – jeden przejazd agregatem uprawowym. Zagęszczenie? Biorąc pod uwagę straty we wschodach i dążąc do obsady 100 tys. korzeni buraków na hektarze wysiać należy ok. 110–115 tys. nasion otoczkowanych.
Podkiełkowane sadzeniaki przyspieszają sadzenie
Sadzeniaki ziemniaka wymagają odpowiednio nagrzanej gleby. Przyjmuje się, że temperatura gleby mierzona na głębokości 10 cm przez 3–5 dni przed sadzeniem powinna utrzymywać się na poziomie ok. 8 st. C. Często jest to zbieżne z zakwitaniem mniszka lekarskiego i zielenieniem się brzóz. Optymalnym terminem sadzenia wynikającym z warunków termicznych w wieloleciu dla południowych i południowo-zachodnich rejonów kraju jest II i III dekada kwietnia, dla rejonów centralnych i północno-zachodnich III dekada kwietnia, a dla rejonów północno-wschodnich i podgórskich III dekada kwietnia i I dekada maja.
W przypadku sadzeniaków pobudzonych i podkiełkowanych sadzenie możemy rozpocząć dużo wcześniej, kiedy temperatura gleby na głębokości 10 cm przez 3–5 dni utrzymuje się na poziomie ok. 6 st. C. Gęstość sadzenia uzależnione jest od kalibrażu sadzeniaków i kierunku użytkowania. Parametry sadzenia powinny być takie, aby uzyskać na hektarze optymalną architekturę łanu – optymalne zagęszczenie łodyg. W przypadku ziemniaków jadalnych na powierzchni 1 hektara powinniśmy uzyskać ok. 200 tys. łodyg. Jeżeli sadzimy bulwy małe o średnicy 3–4 cm w międzyrzędzia 67,5 cm, odległość między sadzeniakami w rzędzie powinna wynosić ok. 24 cm (przy bulwach dużych średnicy 5–6 cm – ok. 38 cm).
Marek Kalinowski
