Parlamentarny zespół przygotował rekomendacje dla ARiMR. Chodzi o dopłaty i sztuczne warunki
Po posiedzeniu z 4 listopada 2026 roku Parlamentarny Zespół ds. Ochrony i Rozwoju Polskiej Produkcji Rolnej, któremu przewodniczy posłanka Bożena Lisowska, opracował rekomendacje dotyczące działań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
To rezultat spotkania zainicjowanego przez Stowarzyszenie dla Powiatu, podczas którego rolnicy, przedstawiciele grup producentów i prawnicy przedstawili problemy związane z zarzutami sztucznego tworzenia warunków do uzyskania unijnego wsparcia. W obradach uczestniczyli również przedstawiciele ARiMR, w tym jej wiceprezes Leszek Szymański. Pisaliśmy o tym TUTAJ.
Sprawa jest poważna, ponieważ stwierdzenie tzw. sztucznych warunków, czyli celowych działań zmierzających do uzyskania nienależnego wsparcia lub zwiększenia jego wysokości, np. poprzez fikcyjny podział gospodarstwa, może skutkować odmową wypłaty dopłat bezpośrednich, a w określonych przypadkach również żądaniem zwrotu wcześniej otrzymanych pieniędzy.
Zespół sformułował postulaty obejmujące zarówno sposób prowadzenia kontroli, jak i zasady rozstrzygania sporów, udostępniania dokumentów oraz informowania rolników o obowiązujących wymaganiach.
Najważniejszy postulat jest taki, aby ARiMR badała rzeczywiste funkcjonowanie gospodarstwa, a nie opierała rozstrzygnięć wyłącznie na rodzinnych, osobowych czy organizacyjnych powiązaniach między rolnikami.
Rekomendacje mają zostać przekazane ministerstwu rolnictwa oraz prezesowi ARiMR. Zespół oczekuje pisemnej informacji o realizacji deklaracji złożonych podczas posiedzenia w ciągu 30 dni.
Ojciec i syn korzystają z jednego ciągnika. Zespół chce jasnych zasad dla gospodarstw rodzinnych
Jednym z najważniejszych punktów rekomendacji jest postulat opublikowania przez ARiMR szczegółowych wytycznych wyjaśniających, jakie zachowania są dozwolone, a jakie mogą zostać uznane za sztuczne tworzenie warunków do uzyskania pomocy.
Chodzi o sytuacje dobrze znane wielu rolnikom. Rodzice i dorosłe dzieci prowadzą odrębne gospodarstwa, ale mieszkają pod jednym adresem, pomagają sobie podczas żniw, korzystają z jednego ciągnika lub wspólnej infrastruktury.
Zespół chce, aby Agencja przedstawiła konkretne przykłady dotyczące m.in. wspólnego korzystania z maszyn rolniczych, udokumentowanej pomocy rodzinnej i sąsiedzkiej, zamieszkiwania pod jednym adresem oraz wspólnych inwestycji w sprzęt. Takie wytyczne miałyby charakter otwarty i pomagały rolnikom ocenić ryzyko jeszcze przed złożeniem wniosku o wsparcie.
W komunikacie opublikowanym po posiedzeniu zespół zwrócił uwagę na problem gospodarstw, które o zastrzeżeniach ARiMR dowiadują się dopiero po kilku latach.
Parlamentarzyści postulują, aby ewentualne wątpliwości były sygnalizowane już podczas składania wniosku albo przy pierwszej kontroli.
Zespół wskazuje również, że gospodarstwa rodzinne nie powinny być zmuszane do sztucznego rozdzielania swojej działalności między odrębne, obce sobie podmioty. Problem ten podnosili już rolnicy podczas posiedzenia. Jeden z uczestników z Mazur apelował, aby rodzice i dzieci nie musieli obawiać się wspólnego używania jednego traktora czy utrzymywania gospodarstw pod tym samym adresem.
ARiMR ma sprawdzać fakty, a nie tylko powiązania między rolnikami
Kolejna grupa rekomendacji dotyczy sposobu prowadzenia postępowań przez Agencję. Zespół postuluje, aby każda sprawa była oceniana indywidualnie. Sam fakt, że członkowie rodziny korzystają ze wspólnych urządzeń, kilka gospodarstw ma ten sam adres lub w zarządach grup producentów zasiadają te same osoby, nie powinien automatycznie przesądzać o naruszeniu prawa.
Zdaniem zespołu ARiMR musi wykazać, na czym konkretnie polegało nadużycie, jakie korzyści zamierzano uzyskać oraz dlaczego zastosowane rozwiązanie było sprzeczne z celem danego programu pomocowego. Rekomendacje zakładają również, że decyzje administracyjne powinny zawierać spójne uzasadnienie zarówno okoliczności obiektywnych, jak i celu działania beneficjenta. W praktyce oznaczałoby to konieczność dokładnego wyjaśnienia, dlaczego określone powiązania między gospodarstwami są traktowane jako dowód sztucznego stworzenia warunków, a nie jako zwykła współpraca gospodarcza.
Zespół chce także, aby Agencja w większym stopniu korzystała z danych, które już posiada, oraz przeprowadzała kontrole bezpośrednio w gospodarstwach, gdy jest to potrzebne do ustalenia stanu faktycznego.
"Przyjedźcie, zobaczcie, czy są krowy". Rolnicy od lat czekają na pieniądze
Postulat ten jest bezpośrednią odpowiedzią na problemy zgłaszane przez producentów mleka podczas listopadowego posiedzenia. Jak informowaliśmy wcześniej, jeden z wielkopolskich rolników mówił, że jego rodzina prowadzi gospodarstwo od czterech pokoleń, a grupa producencka, do której należy, od pięciu lat nie może doczekać się wypłaty należnych jej zdaniem pieniędzy.
Rolnik zwracał uwagę, że ARiMR dysponuje informacjami o jego gospodarstwie, prowadzonej produkcji i kontrolach dobrostanu zwierząt.
– Trzeba przyjechać do gospodarstwa, zobaczyć, czy są krowy – mówił podczas spotkania.
Podkreślał też, że mleko jest regularnie sprzedawane, co potwierdzają faktury i dokumentacja przekazywana Agencji. W jego przypadku grupa otrzymała pieniądze za pierwszy rok działalności, ale kolejne płatności zostały wstrzymane.
Nie był to odosobniony głos. Inny producent mleka pytał przedstawicieli Agencji, czy powinien nadal pozostawać w grupie, skoro kończy się czwarty rok jej działalności, a oczekiwane wsparcie wciąż nie zostało wypłacone.
Wstrzymane dopłaty dla grup producentów mleka. Zespół chce pilnego rozstrzygnięcia
Sprawy producentów mleka z powiatu średzkiego zostały uwzględnione w osobnym punkcie rekomendacji. Zespół domaga się niezwłocznego zorganizowania zapowiedzianego spotkania w ARiMR oraz ostatecznego rozstrzygnięcia spraw dotyczących wstrzymanych płatności.
Rolnicy powinni otrzymać jasną informację, czy i kiedy mogą spodziewać się pieniędzy, jakie będą finansowe konsekwencje wieloletniego oczekiwania oraz czy mogą bezpiecznie kontynuować działalność w dotychczasowych grupach. Zespół oczekuje także pisemnej informacji o rezultatach spotkania.
Rekomendacje dotyczą również sposobu oceny samych grup producentów. Według zespołu podstawowym kryterium powinna być rzeczywiście prowadzona działalność, w tym liczba członków, sprzedaż produktów, rozliczenia finansowe i realizacja biznesplanu.
Samo pełnienie funkcji w więcej niż jednej grupie czy niewielka liczba członków nie powinny stanowić samodzielnej podstawy stwierdzenia sztucznych warunków.
Wiceprezes ARiMR Leszek Szymański podczas posiedzenia zapowiedział możliwość przeanalizowania indywidualnych spraw. Wyjaśniał jednocześnie, że ewentualne zastrzeżenia dotyczące funkcjonowania grupy producentów nie muszą być tożsame z zakwestionowaniem rzeczywistej działalności jej członków.
Czy ARiMR powinna odbierać rolnikom wszystkie dopłaty? Zespół wskazuje na TSUE
Jednym z najważniejszych punktów rekomendacji jest kwestia wysokości wsparcia, którego można odmówić lub którego zwrotu może żądać ARiMR po stwierdzeniu sztucznych warunków. Spór dotyczy tego, czy w przypadku rzeczywistego prowadzenia działalności rolniczej Agencja może odbierać całość płatności, czy tylko dodatkową korzyść uzyskaną dzięki niedozwolonemu działaniu.
Zagadnienie to jest przedmiotem postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-470/25. 17 września 2026 roku rzeczniczka generalna TSUE Tamara Capeta przedstawiła opinię, zgodnie z którą odmowa wypłaty lub wycofanie pomocy z powodu sztucznych warunków powinny co do zasady dotyczyć korzyści uzyskanej w wyniku ich stworzenia, a nie automatycznie całego wsparcia.
Zespół parlamentarny postuluje, aby do czasu wydania wyroku ARiMR zachowała ostrożność przy wydawaniu decyzji odmawiających wsparcia lub nakazujących zwrot całości płatności w sprawach, w których działalność rolnicza była rzeczywiście prowadzona.
Po ogłoszeniu orzeczenia Agencja miałaby niezwłocznie wdrożyć wynikającą z niego wykładnię do swoich procedur i systemów informatycznych. Zespół oczekuje również przedstawienia planu postępowania ze sprawami będącymi w toku oraz analizy możliwości zastosowania dostępnych środków prawnych do spraw zakończonych decyzjami ostatecznymi. To szczególnie ważne dla rolników, którzy od lat prowadzą spory z Agencją.
ARiMR ma wyjaśnić swoje zasady. Rolnicy i doradcy mają zostać przeszkoleni
Rekomendacje dotyczą także dostępu do informacji. Zespół chce, aby ARiMR opublikowała wytyczne dotyczące sztucznych warunków oraz udostępniła dokumenty, o które występowali przedstawiciele rolników.
Wśród postulatów znalazło się udostępnienie opinii prawnej przygotowanej przez dr hab. Dorotę Łobos-Kotowską, a także informacji o liczbie decyzji nakazujących zwrot płatności i wysokości żądanych kwot, w podziale na poszczególne lata i oddziały regionalne.
Parlamentarzyści postulują również kompleksowy program szkoleń dla pracowników biur powiatowych i oddziałów regionalnych ARiMR, doradców ODR, doradców prywatnych oraz samych rolników.
Materiały powinny być publicznie dostępne, a wyszukiwanie aktualnych wytycznych, regulaminów i odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania ma być łatwiejsze.
Leszek Szymański już podczas posiedzenia zapowiedział, że po wyroku TSUE Agencja przygotuje odpowiednie wytyczne i szkolenia.
– Wyrok, jaki zapadnie, my oczywiście uszanujemy i wdrożymy – zapewniał wiceprezes ARiMR.
Rolnicy chcą zmian także w kontrolach, sankcjach i rozliczaniu pomocy
W dokumencie znalazły się również postulaty wykraczające poza sam problem sztucznych warunków. Zespół proponuje stosowanie zasady proporcjonalności przy kontrolach i sankcjach, w tym rozważenie możliwości przyznawania płatności częściowej, gdy nie wszystkie warunki zostały spełnione z przyczyn niezależnych od rolnika.
Jako przykład wskazano sytuację, w której jeden z zadeklarowanych gatunków międzyplonu nie wschodzi wskutek niekorzystnych warunków atmosferycznych.
Zespół domaga się także pisemnego stanowiska ARiMR dotyczącego uwzględniania rat kredytów przy ocenie strat gospodarstwa w programie pożyczkowym NP4.
Osobny postulat dotyczy rynku mleka. Parlamentarzyści zwrócili się do ministerstwa o podjęcie działań na forum unijnym w sprawie urealnienia cen skupu interwencyjnego oraz przeanalizowanie instrumentów wsparcia producentów mleka, zanim dojdzie do dalszego pogorszenia rentowności produkcji.
Kamila Szałaj
