O poprawę sytuacji ekonomicznej polskich rolników i uruchomienie dodatkowych mechanizmów wsparcia pytał w interpelacji poseł Marek Matuszewski. Wskazywał na rosnące koszty produkcji, niepewność cen skupu i problemy z opłacalnością produkcji roślinnej i zwierzęcej.
Odpowiedź Ministerstwa Rolnictwa z 30 września pokazuje, że resort pracuje nad kolejnymi formami pomocy. Na tym etapie nie ma jednak jeszcze wszystkich szczegółów.
MRiRW szykuje nowy program pomocy
Najważniejsza informacja z odpowiedzi resortu dotyczy prac nad programami pomocy dla producentów rolnych, które mają złagodzić skutki niskiej dochodowości gospodarstw. Projekt aktu prawnego został wpisany do Wykazu Prac Rady Ministrów pod numerem RD329 i przewiduje kilka nowych form pomocy: m.in. kredyty na spłatę zobowiązań gospodarstw, pomoc za szkody w owocach miękkich i warzywach po czerwcowych upałach, wsparcie dla producentów świń oraz podwyższenie dotacji na zakup czystorasowego buhaja z 5 do 7 tys. zł. Ma też zmienić zasady pomocy klęskowej i ubezpieczeń oraz przenieść aplikację „Zgłoś szkodę rolniczą” do ARiMR.
Ministerstwo zaznacza jednak, że prace nadal trwają. To oznacza, że na razie nie wiadomo jeszcze na pewno, jaka będzie dokładna wysokość pomocy, jakie gospodarstwa zostaną nią objęte i jakie warunki trzeba będzie spełnić.
Rolnicy dostaną tańszy kredyt obrotowy
Jednym z konkretnych rozwiązań ma być uruchomienie w IV kwartale 2026 r. niskooprocentowanego kredytu obrotowego.
Pieniądze będzie można przeznaczyć m.in. na zakup:
- nawozów,
- środków ochrony roślin,
- pasz,
- materiału siewnego,
- paliwa,
- energii,
- usług agrotechnicznych.
Maksymalna kwota kredytu dla jednego kredytobiorcy wyniesie 200 tys. zł, a okres spłaty będzie mógł wynosić do 3 lat. Państwo zagwarantuje do 80 proc. pozostającego do spłaty kapitału. Przez pierwsze dwa lata przewidziano także dopłatę do odsetek.
Według założeń oprocentowanie przez pierwsze dwa lata nie przekroczy 2 proc. dla młodych rolników i 3 proc. dla pozostałych.
W pierwszej kolejności z rozwiązania będą mogli skorzystać rolnicy, którzy nie otrzymali niskooprocentowanego kredytu obrotowego objętego gwarancją Funduszu Gwarancji Rolnych w IV kwartale 2025 r.
Do 500 zł/ha na nawozy i 0,52 zł/l paliwa
Jest też już konkretna pomoc związana z wysokimi cenami nawozów i oleju napędowego. Polsce przyznano z budżetu UE 66,633 mln euro nadzwyczajnego wsparcia. Rząd 29 września przyjął rozporządzenie określające zasady jego wypłaty. Wsparciem objęte zostaną zakupy nawozów mineralnych i oleju napędowego dokonane od 1 marca do 31 sierpnia 2026 r.
W przypadku nawozów pomoc będzie zależała od różnicy między ceną zakupu a średnią ceną danego nawozu w IV kwartale poprzedniego roku. Jednocześnie wsparcie nie będzie mogło przekroczyć 500 zł na hektar, a maksymalny obszar objęty pomocą wyniesie 300 ha.
Do paliwa przewidziano natomiast 0,52 zł/l. O pomoc będą mogli wystąpić rolnicy, którym w 2026 r. przyznano zwrot podatku akcyzowego. Wnioski będzie można składać elektronicznie od 1 do 23 października 2026 r. Do dokumentów trzeba będzie dołączyć m.in. faktury potwierdzające zakup nawozów i oleju napędowego.
KE nie dała pieniędzy na ratowanie producentów świń
W odpowiedzi na interpelację pojawia się również ważna informacja dla producentów trzody chlewnej. W lipcu Polska wystąpiła do Komisji Europejskiej o uruchomienie nadzwyczajnej pomocy finansowej dla producentów świń. Wniosek uzasadniano spadkiem cen świń i brakiem opłacalności produkcji. Komisja Europejska odpowiedziała jednak negatywnie.
Jak wyjaśnia resort, KE uznała, że choć sektor wieprzowiny znajduje się pod presją ekonomiczną i mierzy się z problemami strukturalnymi, dostępne wskaźniki nie wskazują obecnie na wyraźne nadzwyczajne zakłócenie rynku. Komisja nie stwierdziła również załamania cen, które uzasadniałoby uruchomienie nadzwyczajnych środków na podstawie art. 219 rozporządzenia o wspólnej organizacji rynków produktów rolnych. Dla hodowców świń oznacza to, że na dodatkową pomoc z tego mechanizmu na razie nie ma zgody Brukseli.
Nowe pieniądze mają pójść także w inwestycje
Ministerstwo przygotowuje również nową interwencję I.10.16 „Inwestycje wspierające odporność gospodarstw rolnych”. Na liście planowanych inwestycji znalazły się m.in. zbiorniki do przechowywania RSM, zbiorniki na olej napędowy oraz agregaty prądotwórcze. Rozważane jest także wsparcie dywersyfikacji źródeł dochodu i lokalnych kanałów sprzedaży, w tym zakupu automatów do sprzedaży produktów z gospodarstwa.
Osobny zakres ma dotyczyć ochrony produkcji przed skutkami zmian klimatu, m.in. przymrozkami i gradem, a także zwiększania retencji na zmeliorowanych użytkach rolnych. Tutaj również trzeba jednak poczekać na szczegóły. Resort podkreśla, że warunki udzielania wsparcia i zasady jego przyznawania nie zostały jeszcze ostatecznie określone i zatwierdzone.
Resort wskazuje na krótkie łańcuchy dostaw
W odpowiedzi na pytania o niskie ceny uzyskiwane przez rolników MRiRW zwraca uwagę na możliwość skracania łańcucha dostaw i większego udziału gospodarstw w przetwarzaniu oraz sprzedaży żywności. Ministerstwo wskazuje, że rolnik może korzystać m.in. z rolniczego handlu detalicznego, sprzedaży bezpośredniej czy działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej.
Jednocześnie resort podkreśla, że różnica między ceną skupu a ceną detaliczną nie jest wyłącznie marżą jednego podmiotu. Na kolejnych etapach łańcucha dochodzą m.in. koszty transportu, magazynowania, energii, pracy, logistyki, sprzedaży i podatków.
Nie będzie gwarantowanej ceny pokrywającej koszty produkcji
W jednym z najważniejszych fragmentów odpowiedzi resort przyznaje, że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości wprowadzenia krajowych mechanizmów gwarantujących producentom rolnym ceny pokrywającej koszty produkcji dla poszczególnych sektorów.
Ministerstwo wskazuje jednocześnie na możliwość wzmacniania pozycji rolników poprzez grupy producentów i organizacje producentów. Takie podmioty mogą korzystać z różnych form wsparcia, a w ramach jednej z interwencji maksymalna kwota pomocy wynosi 10 mln zł na beneficjenta.
Pomoc dla małych gospodarstw i przetwórstwa
Resort przypomina również o interwencji I.10.6.1, skierowanej m.in. do rolników zainteresowanych przetwarzaniem własnych produktów i sprzedażą ich na rynku lokalnym.
Pomoc może wynosić 30 tys., 60 tys. lub 120 tys. zł, przy czym może pokrywać do 65 proc. kosztów kwalifikowanych. Dla mikroprzedsiębiorców kontynuujących działalność przewidziano refundację kosztów do 500 tys. zł. Budżet interwencji wynosi 51 mln euro, a nabór zaplanowano od 1 października do 2 listopada 2026 r.
Rolnicy pytają o opłacalność. Resort odpowiada pakietem instrumentów
Interpelacja Marka Matuszewskiego dotyczyła przede wszystkim tego, czy państwo zamierza uruchomić dodatkową pomoc dla gospodarstw, które nie są w stanie osiągnąć opłacalności produkcji.
Odpowiedź MRiRW pokazuje kilka kierunków działania: nowy program pomocy dla gospodarstw o niskiej dochodowości, kredyt obrotowy do 200 tys. zł, dopłaty do nawozów i paliwa oraz nowe instrumenty inwestycyjne.
Jednocześnie w przypadku najbardziej bezpośredniego pytania o możliwość rekompensowania nieopłacalności produkcji nie pojawiła się jeszcze konkretna kwota ani gotowy mechanizm wypłat. Resort wskazuje natomiast, że trwają prace nad programem, który ma złagodzić skutki niskiej dochodowości gospodarstw.
Dla rolników kluczowe będzie więc to, jak szybko zapowiedzi zamienią się w konkretne przepisy i kto faktycznie zostanie objęty nową pomocą.
oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz na podst. sejm.gov.pl
