Komisarz Wojciechowski od lat wskazuje na obowiązujące, lecz mocno problematyczne dla funkcjonowania rolników (i nie tylko) zapisy w polskim prawie, jednocześnie proponując konkretne ich korekty. Tym razem odniósł się do przepisów ustawy o ARiMR.
- Dramatem polskiego prawa jest brak tego co jest standardem prawa unijnego i wielu innych państw - preambuł będących częścią ustawy i wyjaśniających przyczyny i cel przepisów. U nas mamy goły "stek paragrafów" i tabuny mędrców zgadujących potem co ustawodawca miał na myśli. Przydałaby się na przykład preambuły do ustaw o ARiMR i KOWR, mówiące o tym, że państwowa agencja rolna ma być dla rolnika wsparciem i pomocą, a nie "karbowym Skarbu Państwa". Powinno się to jasno napisać, żeby urzędnicy wiedzieli po co są i dla kogo. I żeby sądy też wiedziały – napisał komisarz Wojciechowski we wpisie w mediach społecznościowych.
W ślad za tym wpisem dodał kolejny, w którym informuje, że skierował do prezydenta Karola Nawrockiego petycję o inicjatywę ustawodawczą i wpisanie preambuły do ustawy z 9 maja 2008 r. o ARiMR, zobowiązującej Agencję do kierowania się w postępowaniach wobec rolników zasadami pomocniczości, życzliwości, sprawiedliwości i proporcjonalności.
Preambuła ustawy o ARiMR – Janusz Wojciechowski proponuje zmiany
Janusz Wojciechowski proponuje, aby wspomnianą wyżej ustawę o ARiMR uzupełnić o preambułę w takim brzmieniu:
„Uznając fundamentalną rolę polskich rolników w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego państwa, realizując konstytucyjną zasadę wspierania gospodarstw rodzinnych jako podstawy ustroju rolnego Rzeczypospolitej Polskiej, dążąc do sprawiedliwej dystrybucji i efektywnego wykorzystania środków publicznych przeznaczonych na pomoc dla rolnictwa – tworzy się Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i powierza się jej misję wspierania rolników w modernizacji i rozwoju polskiego rolnictwa, działania na rzecz efektywnego udziału polskich rolników we Wspólnej Polityce Rolnej Unii Europejskiej oraz jak najlepszego wykorzystania instrumentów tej polityki, kierując się przy tym zasadami pomocniczości, życzliwości, sprawiedliwości i proporcjonalności wobec rolników oraz dążeniem do umacniania zaufania rolników do państwa.”
Zasady przyznawania dotacji z ARiMR: Nowa misja i koniec z biurokracją
Uzasadniając swoją petycję do prezydenta Nawrockiego, komisarz Wojciechowski zaznaczył, że chciałby, aby poprzez zaproponowaną zmianę przepisów działanie najważniej dla rolników instytucji państwowej, jaką jest ARiMR, oparte było na misji pomagania rolnikom, a nie – jak to się niestety wcale nierzadko dzieje – na biurokratycznym i formalistycznym podejściu, które rolnikom szkodzi.
W jego ocenie, proponowana preambuła nie zmienia szczegółowych zadań Agencji, lecz określa jej misję oraz cele i wartości, jakimi Agencja powinna się kierować przy wykonywaniu wszystkich swoich kompetencji. Komisarz określił tu 4 podstawowe zasady:
- zasada pomocniczości – oznacza, że Agencja ma przede wszystkim wspierać i uzupełniać działania rolników, a nie zastępować ich lub nadmiernie kontrolować. Powinna działać jak partner i doradca, oferując pomoc tam, gdzie rolnik nie jest w stanie samodzielnie sprostać skomplikowanym wymogom unijnym.
- zasada życzliwości – zobowiązuje Agencję do traktowania rolników z należytą empatią i zrozumieniem realiów prowadzenia gospodarstwa. Oznacza aktywne podejście doradcze, szybką i klarowną informację oraz unikanie niepotrzebnej biurokracji, która utrudnia korzystanie ze środków unijnych.
- zasada sprawiedliwości – wymaga równego i uczciwego traktowania wszystkich rolników, niezależnie od wielkości gospodarstwa. Agencja powinna zapewniać sprawiedliwą dystrybucję środków oraz chronić słabszych beneficjentów przed nieuzasadnionymi sankcjami.
- zasada proporcjonalności – nakazuje, aby reakcja Agencji na uchybienia była adekwatna do ich wagi i winy rolnika. Drobne, niezawinione błędy (np. wynikające z braku jasnej informacji) nie powinny prowadzić do nieproporcjonalnych kar, zwłaszcza utraty wieloletnich dopłat.
- Niestety, dotychczasowa praktyka Agencji bywa taka, że rolnicy są nieproporcjonalnie karani za drobne błędy we wdrażaniu Wspólnej Polityki Rolnej – błędy często niezawinione, wynikające nie ze złej woli, lecz z braku należytej informacji lub złożoności procedur – podkreśla Janusz Wojciechowski w uzasadnieniu i dodaje, że „w praktyce nie jest w pełni stosowany art. 59 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w sprawie finansowania, zarządzania i monitorowania wspólnej polityki rolnej, który nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia proporcjonalności sankcji i ochrony beneficjentów przed nieproporcjonalnymi karami za nieistotne, niezawinione uchybienia.
Kary od ARiMR a prawa rolnika. Preambuła jako tarcza w sądzie
Jak ocenia komisarz Wojciechowski, preambuła w zaproponowanym brzmieniu stanie się swoistą tarczą ochronną dla rolników – wyraźną krajową zasadą interpretacyjną, do której będzie można powoływać się w odwołaniach od decyzji ARiMR, wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz skargach do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Będzie też zobowiązywała Agencję i organy odwoławcze do pełnego stosowania ochronnych przepisów unijnych oraz do priorytetowego traktowania postawy pomocniczej i proporcjonalnej wobec polskich rolników.
- Wprowadzenie takiej preambuły przyczyni się do rzeczywistej zmiany kultury działania Agencji – z modelu czysto kontrolnego na model partnerski i wspierający, a jednocześnie wzmocni zaufanie polskiego rolnictwa do instytucji państwowych – podkreśla Janusz Wojciechowski.
Agnieszka Kozłowska
