Polska wyeksportowała prawie milion ton nawozów azotowych. Gdzie trafiły?
W pierwszym półroczu 2026 roku Polska wyeksportowała 952,8 tys. ton nawozów azotowych objętych kodem CN 3102. Ich łączna wartość wyniosła 1,72 mld zł. Oznacza to, że średnia wartość eksportu w przeliczeniu na tonę wynosiła około 1800 zł. Dane przedstawił Arkadiusz Zalewski, ekspert rynku nawozowego z Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – PIB.
Największym odbiorcą były Niemcy, do których trafiło ponad 266 tys. ton nawozów azotowych o wartości 426,1 mln zł. Średnia wartość eksportu wyniosła 1601 zł/t.
Drugie miejsce zajęła Ukraina. W pierwszym półroczu wyeksportowano tam 152,7 tys. ton nawozów za 254,4 mln zł. Daje to średnio 1666 zł/t.
Na trzecim miejscu znalazły się Czechy, które kupiły 111,7 tys. ton nawozów za 185 mln zł. Średnia wartość wyniosła 1657 zł/t.
Po ile Polska sprzedaje nawozy do Niemiec, Ukrainy i innych krajów?
Z zestawienia Arkadiusza Zalewskiego wynika, że średnia wartość eksportu nawozów azotowych znacznie różniła się w zależności od kierunku sprzedaży. W pierwszym półroczu 2026 roku wynosiła:
- Niemcy – 1601,3 zł/t;
- Ukraina – 1665,7 zł/t;
- Czechy – 1656,8 zł/t;
- Wielka Brytania – 2236,8 zł/t;
- Dania – 1575,0 zł/t;
- Słowacja – 1429,8 zł/t;
- Francja – 1676,9 zł/t;
- Irlandia – 1690,8 zł/t;
- Szwecja – 2325,4 zł/t;
- Niderlandy – 2524,7 zł/t;
- Litwa – 1662,5 zł/t;
- Włochy – 2527,3 zł/t.
Jeszcze wyższe wartości odnotowano w przypadku Norwegii – 2773,5 zł/t, Estonii – 2698,4 zł/t oraz Meksyku – 2618,7 zł/t. Z kolei do Mołdawii nawozy trafiały średnio po 1464 zł/t.
Rozpiętość jest więc bardzo duża. Przykładowo średnia wartość tony nawozów wysłanych do Niderlandów była o ponad 900 zł wyższa niż w przypadku Niemiec.
Czy oznacza to, że te same nawozy Polska sprzedawała jednym krajom znacznie taniej niż innym? Niekoniecznie.
Arkadiusz Zalewski: średnie ceny mogą prowadzić do błędnych wniosków
Zalewski zwraca uwagę, że przedstawione dane dotyczą całej grupy nawozów azotowych, a nie jednego produktu.
– Bez informacji o strukturze towarowej eksportu trudno jednak jednoznacznie i rzetelnie ocenić, gdzie nawozy były sprzedawane za granicę drożej, a gdzie taniej – podkreśla ekspert.
Szczegół tkwi w sposobie klasyfikacji towarów. Kod CN 3102 obejmuje różne nawozy azotowe, w tym mocznik, saletrę amonową, saletrzak, siarczan amonu oraz roztwory mocznika. Produkty te różnią się składem, zawartością azotu, postacią i ceną.
Dlatego porównanie średniej wartości eksportu do dwóch państw nie musi oznaczać porównania cen tego samego nawozu.
Jeżeli do jednego kraju trafiało więcej tańszych produktów, a do drugiego więcej droższych, średnie wartości będą się różnić nawet wtedy, gdy ceny poszczególnych nawozów na obu rynkach były zbliżone.
– Porównywanie uśrednionych cen dla całej zagregowanej kategorii oznaczonej kodem CN 3102 (...) może prowadzić do błędnych wniosków, dlatego też do takich porównań należy podchodzić z dużą ostrożnością – zaznacza Zalewski.
Ekspert przypomina również, że wartości te obliczono, dzieląc wartość całego eksportu przez jego wielkość w tonach w okresie sześciu miesięcy. Nie są to zatem ceny z jednej konkretnej transakcji.
Nawozy na Ukrainę po 1700 zł/t? Grupa Azoty już wcześniej wyjaśniała te dane
Sprawa cen eksportowych wzbudziła niedawno duże emocje wśród polskich rolników. Jak informowaliśmy, dane dotyczące eksportu nawozów na Ukrainę pokazał Hubert Ojdana, rolnik z Podlasia. Zestawił średnią wartość eksportu, wynoszącą około 1700 zł/t, z cenami nawozów w Polsce. Zwracał uwagę, że krajowi rolnicy płacili w tym samym okresie za mocznik około 3000–3500 zł/t. Do sprawy odniosła się Grupa Azoty.
Spółka podkreśliła, że średnia wartość eksportu całej grupy nawozów azotowych nie jest ceną mocznika. Według informacji przekazanych przez Grupę Azoty mocznik stanowił około 20 proc. nawozów azotowych eksportowanych na Ukrainę.
Firma zapewniła ponadto, że w jej przypadku ceny uzyskiwane ze sprzedaży nawozów na Ukrainę były zdecydowanie wyższe od cen uzyskiwanych na rynku krajowym.
Grupa Azoty zwróciła uwagę na jeszcze jedną kwestię: dane o całym polskim eksporcie obejmują nie tylko sprzedaż krajowych producentów, lecz także działalność dystrybutorów i firm handlowych.
Część eksportowanych z Polski nawozów mogła więc wcześniej zostać sprowadzona z innych państw. Spółka wskazała między innymi na możliwość reeksportu mocznika.
Czy polscy rolnicy płacą za nawozy więcej niż zagraniczni?
Same dane o średniej wartości eksportu nie pozwalają odpowiedzieć na to pytanie. Wiadomo, ile nawozów azotowych objętych kodem CN 3102 trafiło do poszczególnych krajów i jaka była ich łączna wartość. Nie wiadomo jednak z tego zestawienia, jaki był udział konkretnych produktów, na przykład mocznika, saletry amonowej czy saletrzaku, w sprzedaży na każdy z tych rynków.
Nie można więc na tej podstawie stwierdzić, że polski rolnik zapłacił więcej za ten sam nawóz niż odbiorca w Niemczech czy na Ukrainie.
Do takiego porównania potrzebne byłyby dane dotyczące konkretnych produktów, podobnego okresu sprzedaży oraz porównywalnych warunków handlowych.
Generalnie sprawa cen eksportowych nawozów trafiła też do premiera Donalda Tuska. Krajowa Rada Izb Rolniczych wystąpiła 7 października o wyjaśnienie, dlaczego średnie ceny nawozów wywożonych na Ukrainę tak bardzo różnią się od tych, które płacą polscy rolnicy, i domaga się szczegółowych informacji o warunkach ich sprzedaży.
Kamila Szałaj
