Senator Stanisław Gawłowski skierował do resortu rolnictwa oświadczenie, w którym zwraca się z postulatem przeanalizowania obecnych zasad monitorowania suszy rolniczej i uwzględnienia w nich kilku nowych reguł.
- Problem suszy coraz częściej dotyka i będzie dotykać wielkie obszary i połacie Polski. Wysokie temperatury, z którymi mamy aktualnie do czynienia nie są przypadkiem. Wszystko to wynika ze zmian klimatu, z którymi mamy do czynienia, ale w dużej części ten problem odczuwają bezpośrednio rolnicy. Obecna ocena zagrożenia suszą rolniczą opiera się głównie na analizie warunków pogodowych w okresach mniej więcej od kwietnia do września. W praktyce jednak produkcja rolnicza, zwłaszcza uprawa zbóż ozimych i rzepaku ozimego, ale także wielu innych roślin, zależy od ilości opadów i zasobów wody glebowej zgromadzonych przez cały okres wegetacyjny, a często również w miesiącach jesiennych i zimowych poprzedzających sezon produkcyjny – zwraca uwagę senator Gawłowski.
Dodaje, że niedobór opadów w okresie jesiennym, zimowym lub wczesnowiosennym ma bezpośredni wpływ na rozwój roślin korzeniowych, przezimowanie roślin oraz potencjał plonowania.
- Dlatego ograniczenie analiz jedynie do części roku nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji gospodarstwa rolnych i może prowadzić do zaniżenia szacunku strat spowodowanych niedoborem wody – podkreśla senator i prosi ministra rolnictwa o przeanalizowanie obecnych zasad monitorowania suszy rolniczej, uwzględnienie sumy opadów oraz bilansowania wodnego za cały okres wegetacyjny, w szczególności w przypadku upraw ozimych także okresu jesienno-zimowego, dostosowanie metod oceny suszy do rzeczywistych potrzeb wszystkich upraw rolniczych, w tym zbóż i rzepaku.
System szacowania suszy rzeczywiście nie widzi wszystkich strat
Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 7 lipca 2005 o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, susza oznacza szkody powstałe w wyniku wystąpienia w dowolnym sześciodekadowym okresie między 21 marca a 30 września danego roku klimatycznego bilansu wodnego (KBW) poniżej ustalonej wartości dla poszczególnych gatunków lub grup roślin uprawnych oraz kategorii glebowych. Wartości progowe KBW oznaczające wystąpienie suszy zostały określone w rozporządzeniu ministra rolnictwa w sprawie wartości klimatycznego bilansu wodnego dla poszczególnych grup i gatunków roślin uprawnych oraz gleb. Stwierdzenie wystąpienia suszy dla danej uprawy oznacza spowodowanie strat w plonie tylko i wyłącznie z powodu warunków suszy powyżej 20%.
I rzeczywiście - obecnie system monitoringu suszy nie uwzględnia strat powstałych w wyniku innych niekorzystnych zjawisk pogodowych. Ale jest realna szansa na zmiany w tym obszarze.
System monitoringu suszy zmienia się, choć tego nie widać na pierwszy rzut oka
Jak wynika z odpowiedzi ministra rolnictwa na oświadczenie senatora Gawłowskiego, rozwój sieci stacji meteorologicznych wykorzystywanych w systemie monitoringu suszy rolniczej realizowany jest systematycznie od 2007 roku i jest prowadzony we współpracy z jednostkami samorządu terytorialnego, izbami rolniczymi oraz ośrodkami doradztwa rolniczego na podstawie zawieranych porozumień dotyczących lokalizacji, utrzymania i obsługi stacji pomiarowych. Obecnie w systemie monitoringu suszy rolniczej wykorzystywane są dane pochodzące łącznie z 612 naziemnych punktów pomiarowych. Obejmują one m.in. dane ze stacji meteorologicznych IMiGW - 392 stacje oraz IUNG - 184 stacje.
W 2026 roku sieć pomiarowa systemu monitoringu suszy rolniczej została rozszerzona o telemetryczne pomiary wilgodności gleby i warunków meteorologicznych prowadzone na 9 polach referencyjnych (po 3 punkty pomiarowe na polu) zlokalizowanych w trzech województwach: lubuskim, wielkopolskim i zachodniopomorskim.
Co więcej, w 2026 roku realizowany jest również zakup aparatury przeznaczone do objęcia monitoringiem kolejnych 9 pól referencyjnych, w trzech województwach. Docelowo działanie to ma być rozszerzone na obszar całego kraju.
Dodatkowo – jak informuje minister Stefan Krajewski - Instytut prowadzi badania upraw i gleby w działaniu obejmującym 116 pól referencyjnych w całej Polsce, gdzie pracownicy IUNG dwa razy do roku dokonują oceny po zimie i początku wegetacji oraz oceny plonowania.
- W przyszłym roku planowane jest opracowanie metodyki włączania lokalnych stacji meteorologicznych do systemu monitoringu suszy rolniczej – zaznacza w odpowiedzi minister rolnictwa.
Dodaje, że o wynikach IUNG będzie informował zarówno Ministerstwo Rolnictwa, jak również jednostki samorządu terytorialnego zainteresowane włączaniem własnych stacji meteorologicznych do systemu monitorowania suszy rolniczej.
Jak dołączyć stację meteo do systemu monitoringu suszy rolniczej?
Jak czytamy w odpowiedzi udzielonej przez ministra rolnictwa senatorowi Gawłowskiemu, warunkami włączenia stacji meteorologicznej do systemu monitoringu będą w szczególności:
- prawidłowa lokalizacja stacji meteorologicznej,
- instalacje przyrządów pomiarowych spełniających wymagane standardy jakościowe,
- utrzymywanie ogródka meteorologicznego, w którym zlokalizowane są przyrządy pomiarowe oraz jego najbliższego otoczenia w należytym stanie zgodnie z zasadami prowadzenia pomiarów meteorologicznych.
- Zgodnie z informacją przekazaną z IUNG, pracownicy Instytutu dotychczas udzielali i nadal udzielają wsparcia merytorycznego jednostkom samorządu terytorialnego zainteresowanym budową stacji meteorologicznych, w szczególności w zakresie ich prawidłowej lokalizacji oraz określenia wymagań technicznych niezbędnych do prowadzenia wiarygodnych pomiarów meteorologicznych – podkreśla minister Stefan Krajewski.
Trwają intensywne prace nad nową definicją suszy rolniczej
Minister rolnictwa jednocześnie podkreśla, że biorąc pod uwagę głosy rolników zgłaszających potrzebę zmiany definicji suszy, MRiRW zwróciło się do Instytutu z prośbą o rozpoczęcie prac nad nową definicją suszy rolniczej oraz o opinię dotyczącą usprawnienia systemu monitoringu suszy rolniczej poprzez dodanie oceny wilgotności gleby i zawartości wody dostępnej dla poszczególnych gatunków roślin uprawnych oraz możliwości ich realizacji przez Instytut.
- Zgodnie z otrzymaną informacją w ramach obecnie funkcjonującego systemu monitoringu suszy rolniczej prowadzone są prace eksperymentalne w 22 gospodarstwach referencyjnych, w których monitorowana jest wilgotność gleby – informuje Stefan Krajewski.
Jak dodaje, dane te mogą stanowić podstawę do dalszych działań rozwojowych.
- Ponadto zwróciłem się do IUNG z prośbą o rozważanie możliwości uwzględnienia w przyszłych działaniach przedstawionych przez Pana Senatora propozycji monitorowania suszy rolniczej – zaznaczył również w odpowiedzi minister Krajewski.
Tak więc szacowanie suszy rolniczej już w przyszłym roku może być bardziej efektywne. Oby.
Agnieszka Kozłowska
