Wspólne gospodarstwo: darowizna wymaga zgody małżonka
Jeżeli gospodarstwo należy do majątku wspólnego małżonków, jego przekazanie dziecku w drodze darowizny wymaga zgody drugiego małżonka. Wynika to z art. 37 § 1 pkt 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który wymaga zgody na darowiznę z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych. Zgoda małżonka jest potrzebna również w przypadkach dotyczących m.in. zbycia nieruchomości oraz zbycia lub wydzierżawienia gospodarstwa rolnego. Co się stanie, jeśli rolnik podpisze umowę bez wymaganej zgody? Ważność takiej umowy zależy od jej potwierdzenia przez drugiego małżonka. Nie można więc zakładać, że darowizna wspólnego gospodarstwa będzie skuteczna bez spełnienia tego warunku.
Czy ziemia należy do majątku wspólnego? Liczy się sposób i czas jej nabycia
Jeżeli między małżonkami obowiązuje wspólność ustawowa, do majątku wspólnego należą co do zasady przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. W praktyce oznacza to, że ziemia kupiona przez męża podczas małżeństwa może należeć do majątku wspólnego, nawet jeśli w księdze wieczystej jako właściciel wpisany jest tylko on. Sam wpis nie rozstrzyga zatem wszystkich kwestii związanych z ustrojem majątkowym małżonków. Inaczej może być w przypadku nieruchomości nabytej przed ślubem albo otrzymanej w spadku lub darowiźnie. Takie składniki co do zasady należą do majątku osobistego małżonka, chyba że w przypadku spadku lub darowizny spadkodawca albo darczyńca postanowił inaczej. Przed przekazaniem gospodarstwa trzeba więc ustalić, kiedy i na jakiej podstawie rolnik nabył ziemię oraz czy małżonkowie zawierali umowę majątkową zmieniającą zasady wspólności.
Gospodarstwo z majątku osobistego: sprawdź zasady darowizny u notariusza
Jeśli rolnik otrzymał ziemię w spadku lub darowiźnie albo nabył ją przed ślubem, gospodarstwo może należeć do jego majątku osobistego. W takiej sytuacji zasady przekazania nieruchomości są inne niż przy majątku wspólnym. Nie należy jednak automatycznie zakładać, że małżonek nigdy nie musi wyrazić zgody. Przed podpisaniem umowy darowizny warto ustalić status prawny nieruchomości i sprawdzić u notariusza, jakie wymogi dotyczą konkretnej czynności.
Wspólność majątkowa nie oznacza połowy gospodarstwa dla każdego małżonka
Wspólność majątkowa nie oznacza, że każdy z małżonków jest właścicielem połowy każdego składnika majątku wspólnego w postaci odrębnego udziału, którym może swobodnie rozporządzać. W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego ani rozporządzać udziałem, który przypadnie mu po ustaniu wspólności. Natomiast udziały małżonków w majątku wspólnym są co do zasady równe. W określonych sytuacjach sąd może ustalić nierówne udziały, jeśli spełnione są ustawowe przesłanki. Nie oznacza to jednak, że małżonek może w dowolnym momencie domagać się wydzielenia połowy gospodarstwa w naturze. Podział majątku i rozporządzanie konkretną nieruchomością to odrębne kwestie prawne.
Darowizna ziemi dziecku: wyjątek od wymogu statusu rolnika indywidualnego
Przekazanie ziemi dziecku jest objęte szczególnymi zasadami przewidzianymi w ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego. Ustawa przewiduje wyjątki od części ograniczeń dotyczących nabywania nieruchomości rolnych przez osoby bliskie zbywcy, do których należą dzieci. Dziecko, które otrzyma od rodziców ziemię w darowiźnie, nie musi być rolnikiem indywidualnym. Przepisy przewidują taki wyjątek dla najbliższej rodziny. Trzeba jednak pamiętać, że w niektórych przypadkach na nowego właściciela mogą nałożyć się dodatkowe obowiązki, np. prowadzenie gospodarstwa przez 5 lat.
Co sprawdzić przed darowizną gospodarstwa dziecku?
Przed podpisaniem umowy darowizny warto ustalić:
- czy gospodarstwo należy do majątku wspólnego, czy osobistego,
- kiedy i na jakiej podstawie rolnik nabył nieruchomość,
- czy małżonkowie mają rozdzielność majątkową lub inną umowę majątkową,
- czy do planowanej czynności potrzebna jest zgoda współmałżonka,
- jakie przepisy dotyczące nabywania nieruchomości rolnych będą miały zastosowanie w odniesieniu do dziecka.
Źródło: Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Oprac. Angelika Drygas
