Kto będzie szacował szkody wyrządzane przez ptaki?
Nowelizacja ustawy o ochronie przyrody ma rozszerzyć katalog gatunków ptaków, za których szkody odpowiada Skarb Państwa. Zmiany mają objąć zarówno rolników, jak i właścicieli stawów rybnych. Podczas wspólnego posiedzenia senackich Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Komisji Klimatu i Środowiska najwięcej emocji wzbudziło jednak nie samo rozszerzenie systemu rekompensat, ale wskazanie instytucji, która miałaby zajmować się szacowaniem strat.
Projekt przewiduje powierzenie tych zadań Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa, ale z takim rozwiązaniem nie zgadza się Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
– Z punktu widzenia Ministerstwa Rolnictwa popieramy to, żeby KOWR nie zajmował się szacowaniem tych strat. Nie ma w tym doświadczenia, nie prowadzi zarybiania ani nie sporządza operatów. Naszym zdaniem nie jest to właściwa jednostka, bo KOWR ma inne zadania ustawowe – ocenił wiceminister rolnictwa i rozwoju wsi Jacek Czerniak.
Jak jednak podkreślił, nie zmienia to faktu, że do resortu rolnictwa wielokrotnie trafiały postulaty rolników i właścicieli stawów, którzy ponoszą straty z powodu ptaków. W związku z tym MRiRW poparło wprowadzenie rekompensat i przyznało, że uważa, że system powinien być jednolity, a odszkodowania finansowane z budżetu państwa.
– Uważamy, że system odszkodowań powinien być jednolity, a wypłaty powinny być finansowane z budżetu państwa. Jesteśmy gotowi odnieść się również do ewentualnych propozycji zmian – ocenił Czerniak.
Ministerstwo Klimatu broni KOWR. RDOŚ jest już przeciążony
Swoje kontrstanowisko przedstawił wiceminister klimatu i środowiska Krzysztof Bolesta, który wprost stwierdził, że jego resort chce, by w ustawie pozostał zapis o powierzeniu szacowania szkód KOWR. Bolesta przekonywał, że nie można zakładać, iż regionalne dyrekcje ochrony środowiska mają już odpowiednią wiedzę do oceniania szkód powodowanych przez nowe gatunki.
– Nie zakładajmy, że RDOŚ ma już odpowiednią wiedzę i doświadczenie w ocenianiu tego rodzaju szkód. To są nowe zadania, więc ta wiedza dopiero musi zostać wypracowana. Regionalne dyrekcje ochrony środowiska są dziś bardzo obciążone i nie radzą sobie ze wszystkimi obowiązkami. Zajmują się przecież również ocenami oddziaływania na środowisko dla inwestycji realizowanych w Polsce. Szkody wyrządzane przez ptaki dotyczą przede wszystkim rolnictwa, dlatego KOWR jest naturalnym miejscem do realizacji tego zadania. To nowe obowiązki dla wszystkich, więc uważamy, że należy pozostawić rozwiązanie zapisane w projekcie – postulował.
Trudniejsza sytuacja w przypadku nowych gatunków
Głos w sprawie zabrał również radca w Ministerstwie Klimatu i Środowiska Łukasz Reit, który wyjaśnił, że resort dysponuje konkretnymi informacjami o gatunkach, za które odszkodowania są już wypłacane, ale w przypadku nowych gatunków sytuacja jest znacznie trudniejsza.
– W przypadku nowych gatunków projekt poselski sięgnął po informacje pojawiające się podczas spotkań ze środowiskiem rybackim oraz zgłoszenia kierowane do RDOŚ. Dyrekcje nie mogły ich jednak realizować, ponieważ nie miały do tego podstawy prawnej. Prawdopodobnie posłowie dokonali na tej podstawie pewnych szacunków dotyczących możliwej skali szkód i odszkodowań.Trudno nam dziś powiedzieć, czy te kwoty są bliskie rzeczywistości, czy są tylko przybliżeniem. Możemy opierać się przede wszystkim na danych dotyczących gatunków, za które odszkodowania są już wypłacane – ocenił Reit.
Senatorowie: KOWR nie jest od szacowania szkód powodowanych przez ptaki
Przeciwko powierzaniu nowych obowiązków KOWR opowiedział się także senator Ryszard Bober, którego zdaniem to regionalne dyrekcje ochrony środowiska powinny odpowiadać za szkody wyrządzane przez chronione ptaki, tak jak już odpowiadają za rekompensaty za szkody powodowane przez chronione ssaki. Senator zwracał również uwagę, że KOWR ma przede wszystkim wspierać rolnictwo i promować polską żywność, dlatego nie powinien być obciążany kolejnym zadaniem, do którego nie jest przygotowany.
– Jestem zdecydowanie przeciwny temu, żeby takie rozwiązanie pozostało w ustawie. Uważam, że organem właściwym do wypłacania odszkodowań za szkody wyrządzane przez chronione gatunki zwierząt i ptaków powinny być regionalne dyrekcje ochrony środowiska. Tak jest już w przypadku szkód wyrządzanych przez chronione ssaki. Nie powinniśmy przechodzić obojętnie obok tego problemu – stwierdził Bober.
Wskazywał również, że problem szkód w rolnictwie wymaga szerszego rozwiązania. Jego zdaniem trzeba połączyć kwestie szkód powodowanych przez dzikie zwierzęta, szkód łowieckich i strat pogodowych, a także rozważyć obowiązkowe ubezpieczenia upraw wspierane dopłatami z budżetu państwa.
Podobne argumenty przedstawiła senator Magdalena Kochan, która zwróciła uwagę, że skoro RDOŚ wypłaca odszkodowania za szkody powodowane przez chronione ssaki, nie powinno się inaczej traktować szkód wyrządzanych przez ptaki i jej zdaniem regionalne dyrekcje mają większe kompetencje w zakresie ochrony przyrody oraz gospodarowania populacjami dzikich zwierząt.
Kochan przywołała także przykład działań prowadzonych na Pomorzu Zachodnim, gdzie ogranicza się szkody powodowane przez kormorany, między innymi przez niszczenie części jaj. W jej ocenie RDOŚ jest lepiej przygotowany do takich działań niż KOWR czy ARiMR, ale zastrzegła jednak, że dyrekcje potrzebują pieniędzy na odszkodowania i dodatkowych etatów.
Z kolei senator Stanisław Pupa zwracał uwagę na konieczność zachowania równowagi w przyrodzie, przywołując przykład kormoranów w rejonie Zalewu Szczecińskiego, gdzie ich duża liczebność powoduje poważne straty w gospodarce rybackiej. Jego zdaniem państwo nie powinno ograniczać się do wypłacania rekompensat, ale powinno również rozważyć działania pozwalające ograniczać populację ptaków powodujących duże szkody.
– Pamiętam wyjazdowe posiedzenie komisji nad Zalewem Szczecińskim, gdzie oglądaliśmy szkody wyrządzane przez kormorany. Było ich bardzo dużo. Dziwi mnie, że państwo nie podejmuje większych działań, żeby ograniczać populację, która powoduje tak duże straty. Należałoby doprowadzić do sytuacji, w której liczebność tych ptaków nie będzie powodowała znaczących szkód w gospodarce – stwierdził Pupa.
70 mln zł na szkody w rolnictwie, 200 mln zł w rybactwie
Kolejnym problemem okazała się skala przyszłych wydatków. W projekcie pojawiła się kwota ok. 70 mln zł na odszkodowania związane ze szkodami w rolnictwie. Przedstawiciel Polskiego Towarzystwa Rybackiego Jerzy Czyżak wskazał natomiast na 200 mln zł szacowanych szkód w rybactwie śródlądowym.
Senatorowie mieli jednak wątpliwości, czy te wartości rzeczywiście odpowiadają ponoszonym stratom. Senator Tadeusz Jarmuziewicz zwracał uwagę, że obie kwoty mogą mieć charakter deklaratywny. Pytał, w jaki sposób szkody będą mierzone i kto będzie weryfikował wyniki szacowania, dlatego że bez wiarygodnych danych trudno bowiem określić, ile pieniędzy powinno znaleźć się w budżecie państwa. Tym bardziej że podczas posiedzenia pojawiła się informacja o braku finansowania nowych obowiązków.
W budżecie na 2027 r. nie ma pieniędzy na nowe zadania
Jeden z senatorów zapytał wprost, czy w projekcie budżetu państwa na 2027 r. przewidziano środki na dodatkowe zadania dla KOWR lub RDOŚ, ale odpowiedź wiceministra Krzysztofa Bolesty była jednoznaczna.
– Nie ma przeznaczonych środków na te nowe zadania – potwierdził przedstawiciel Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
To wywołało obawy, że nowe przepisy mogą okazać się martwe, a nawet jeśli rolnicy i właściciele stawów uzyskają prawo do rekompensat, pozostaje pytanie, kto będzie miał pieniądze i ludzi, aby szkody oszacować oraz wypłacić należne odszkodowania.
Senator Magdalena Kochan zaproponowała więc wydłużenie vacatio legis, czyli czasu między ogłoszeniem ustawy a jej wejściem w życie, do 1 stycznia 2028 r. Ma to dać czas na oszacowanie skali szkód, zaplanowanie wydatków i przygotowanie instytucji do nowych obowiązków.
Senat przyjął poprawki. Nowe przepisy mają wejść w życie w 2028 r.
Podczas posiedzenia pojawiły się również zastrzeżenia Biura Legislacyjnego Kancelarii Senatu, które dotyczyły ograniczenia odpowiedzialności Skarbu Państwa do określonych kategorii mienia, w którym powstała szkoda. Legislator przypomniał, że Trybunał Konstytucyjny już wcześniej zakwestionował podobne ograniczenia w odniesieniu do szkód powodowanych przez bobry, żubry, wilki, rysie i niedźwiedzie.
Biuro Legislacyjne zaproponowało więc wykreślenie tych ograniczeń. Senatorowie przyjęli poprawkę. Przyjęta została również zmiana wydłużająca vacatio legis – nowe przepisy mają wejść w życie 1 stycznia 2028 r.
Spór o to, czy za szacowanie szkód powinien odpowiadać KOWR, czy RDOŚ, pokazuje jednak, że samo rozszerzenie katalogu gatunków objętych odszkodowaniami nie wystarczy, a bez dodatkowych pieniędzy i przygotowania instytucji rolnicy mogą nadal mieć problem z uzyskaniem rekompensaty za straty powodowane przez chronione ptaki.
Pełny zapis transmisji z posiedzenia jest dostępny TUTAJ.
oprac. Justyna Czupryniak-Paluszkiewicz na podst. av8.senat.pl
