Polscy rolnicy pamiętają sytuację związaną tranzytem zbóż z 2023 roku i jej konsekwencje dla krajowego rynku. Doświadczenia to pokazało, że samo formalne założenie tranzytu nie było wystarczającym zabezpieczeniem przed pozostawaniem części produktów na rynku krajowym. Napływ ukraińskich produktów rolnych doprowadził wówczas do poważnych zakłóceń na polskim rynku zbóż i silnej presji na ceny, a konsekwencje tych wydarzeń polscy producenci odczuwali przez kolejne sezony.
Polski Związek Producentów Roślin Zbożowych już raz interweniował do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie importu zbóż z Ukrainy (luty 2024 r.) przedstawiając zaniepokojenie rolników ówczesną sytuacją. Związek wystąpił wtedy przede wszystkim z konkretną propozycją rozwiązania problemu importu – wprowadzenia ceny referencyjnej. Wskazano, że napływ tańszego zboża z Ukrainy wywiera presję na ceny na rynku krajowym i zaproponowano mechanizm rekompensujący różnicę między ceną zakupu a ceną referencyjną. W odpowiedzi udzielonej pod koniec maja 2024 r. resort wskazał, że tranzyt jest możliwy pod warunkiem jego zakończenia poza polskim rynkiem i że istnieją mechanizmy kontroli.
Więcej ukraińskiego zboża przejedzie przez Polskę?
- Dzisiaj, w związku z zapowiedziami zwiększenia tranzytu, chcemy wiedzieć, czy te mechanizmy są nadal wystarczające i jakie dodatkowe zabezpieczenia rząd zamierza zastosować wobec zupełnie innej sytuacji rynkowej – podkreśla Justyna Jasińska, prezes PZPRZ.
W jej ocenie, polski rynek zbóż nadal zmaga się z konsekwencjami poprzednich lat.
- Według danych GUS za 2025 r. zbiory zbóż ogółem wyniosły 37,3 mln ton, a zbóż podstawowych z mieszankami zbożowymi – 26,6 mln ton. Były to zbiory wyższe niż w roku poprzednim. W 2026 roku powierzchnia zasiewów zbóż podstawowych z mieszankami wynosi ok. 5,6 mln ha, co oznacza wzrost o ok. 2,9%. To pokazuje, że również w obecnym sezonie mamy do czynienia ze znaczącym potencjałem produkcyjnym polskiego rolnictwa. Równocześnie na rynku pozostają zapasy ziarna z poprzednich sezonów, a polscy producenci nadal mierzą się z problemem jego sprzedaży i niskiej opłacalności produkcji – podaje Jasińska.
Zdaniem prezes PZPRZ, problem nie polega wyłącznie na tym, czy ukraińskie zboże formalnie pozostanie w Polsce.
- Jeżeli Polska stanie się jednym z głównych kanałów transportowych dla ukraińskich produktów rolnych – niezależnie od tego, czy będzie to transport samochodowy, kolejowy czy kierowanie towaru do polskich portów – może to zwiększyć możliwości eksportowe Ukrainy na rynki, na których konkurują również polscy producenci. W efekcie polski rolnik może znaleźć się w sytuacji, w której będzie konkurował na rynku z producentem posiadającym zupełnie inne warunki kosztowe i produkcyjne. Przy obecnym poziomie cen i kosztów produkcji jest to dla wielu gospodarstw realne zagrożenie dla ich dochodowości – zaznacza w piśmie do MRiRW prezes Jasińska.
PZPRZ: Tranzyt ukraińskiego zboża musi uwzględniać interes polskich rolników
PZPRZ nie kwestionuje prawa Ukrainy do poszukiwania dróg eksportu swoich produktów rolnych. Jednak…
- Nie możemy jednak zaakceptować rozwiązania, w którym organizacja tranzytu będzie analizowana wyłącznie z punktu widzenia interesów Ukrainy, bez równoległego określenia mechanizmów ochrony polskiego rolnika – uważa szefowa Związku zbożowców i dodaje: - Nie możemy dopuścić do sytuacji, w której realizacja działań solidarnościowych wobec Ukrainy będzie odbywała się kosztem dochodowości i stabilności ekonomicznej polskich gospodarstw rolnych.
Rolnicy żądają zabezpieczeń
W związku z powyżej opisaną sytuacją Związek wystosował do resortu rolnictwa pismo w którym prosi o odpowiedź na następujące pytania:
- Czy Rząd RP rozważa zwiększenie możliwości tranzytu ukraińskich produktów rolnych przez terytorium Polski?
- Jeżeli tak, jaka byłaby przewidywana skala tego tranzytu oraz jakie rodzaje produktów rolnych byłyby nim objęte?
- Jakie byłyby główne kierunki dalszego transportu tych produktów – do polskich portów, innych państw Unii Europejskiej czy państw trzecich?
- Czy przed podjęciem decyzji Rząd RP przeprowadził lub zamierza przeprowadzić analizę wpływu zwiększenia tranzytu na polski rynek zbóż, w szczególności na poziom cen, możliwości sprzedaży krajowego ziarna, koszty logistyczne oraz konkurencyjność polskich producentów na rynkach krajowych i eksportowych?
- Jakie mechanizmy ochrony polskich producentów zbóż Rząd RP zamierza zastosować w przypadku zwiększenia skali tranzytu?
- Czy przewidziany zostanie mechanizm szybkiej reakcji, określający konkretne działania, które zostaną podjęte w przypadku, gdy zwiększenie możliwości eksportowych Ukrainy doprowadzi do dodatkowej presji na ceny zbóż, pogorszenia możliwości sprzedaży krajowego ziarna lub innych istotnych zakłóceń na polskim rynku?
PZPRZ: Pomoc Ukrainie nie może odbywać się kosztem polskiego rolnika
- Nie chcemy stawiać Polski przed wyborem: albo pomoc Ukrainie, albo interes polskiego rolnika – pisze do ministra Justyna Jasińska.
Jak zauważa, polscy rolnicy przez ostatnie lata ponosili konsekwencje gwałtownych zmian na rynku zbóż. Wielu z nich produkowało zboże przy kosztach, których nie rekompensowały uzyskiwane ceny.
- Nie możemy dopuścić do sytuacji, w której kolejna decyzja dotycząca organizacji transportu ukraińskich produktów rolnych dodatkowo pogłębi tę presję, aby polski rolnik ponownie stał się niezamierzonym kosztem polityki solidarnościowej wobec Ukrainy.
Dlatego przed podjęciem decyzji o istotnym zwiększeniu tranzytu przez terytorium Polski oczekujemy od Rządu RP jasnej odpowiedzi, w jaki sposób zostanie zabezpieczony interes polskich producentów zbóż. W szczególności oczekujemy wskazania, jakie konkretne mechanizmy kontroli i zabezpieczenia zostaną zastosowane, aby produkty rolne objęte tranzytem nie były kierowane na polski rynek ani wprowadzane do obrotu na terytorium Polski oraz aby zwiększenie skali tranzytu nie prowadziło do dodatkowej presji na ceny krajowego ziarna i pogorszenia możliwości jego sprzedaży przez polskich producentów – zaznacza prezes PZPRZ.
I dodaje:
- Uważamy, że kwestia ta powinna zostać rozstrzygnięta przed podjęciem decyzji o istotnym zwiększeniu możliwości tranzytowych przez Polskę.
Opr. A.Kozłowska
